VORBARĬ RUMÎŃESK
VLAŠKO-SRPSKI REČNIK
 
Etno-leksikon tradicionalne kulture Vlaha istočne Srbije
Originalan on-line internet program za akviziciju reči iz umirućeg jezika srbijanskih Vlaha
Autor projekta
(koncept rečnika, ortografija i softver):
Paun Es Durlić,
dipl. etnolog
Majdanpek, Srbija
http://www.paundurlic.com/vlaski.recnik

Stalni konsultantni za softver:
Ivan Reković
Predrag Durlić-Vujić

Stalni konsultanti za rečnik:
Olgica Petković, prof.
dr Annemarie Sorescu Marinković

 

 

 
Neredigovan i nelektorisan tekst, samo za ličnu upotrebu!
Rečnik zvanično počeo sa radom 1. IX 2011. godine.
 
Ova verzija štampana:
06.12.2016, 06:02:55

Broj obrađenih reči:

4010
 

 

LISTA SARADNIKA - OBRAĐIVAČA REČI


Rb Ime Prezime Mesto Područje Signatura


1)  Paun  Durlić  Rudna Glava  Porečka Reka [Por]  Durlić  
2)  Filip  Paunjelović  Osnić  Crna Reka [Crn.]  F. Paunjelović  
3)  Velimir  Trailović  Prahovo  Carani Kmpenji [Kmp.]  V. Trailović  
4)  Dejan  Balčanović  Samarinovac  Carani Kmpenji [Kmp.]  D. Balčanović  
5)  Goran  Petrović  Topolnica  Porečka Reka [Por.]  G. Petrović  
6)  Saša  Pistoljević  Batinac  Moravci [Mor.]  S. Meyconi  
7)  Ivica  Glišić  Žitkovica  Braničevo [Bran.]  I. Glišić  
8)  Dragomir  Dragić  Krivelj  Crna Reka [Crn.]  D. Dragić  
9)  Mira  Jovanović  Dubočane  Krajna, Padureni [Pad.]  Mira Jovanović  
10)  Jelenko  Trifunović  Crnajka  Porečka Reka [Por.]  J. Trifunović  
11)  Zvonko  Trailović  Osnić  Crna Reka [Crn.]  Z. Trailović  
12)  Damir  Ilić  Sige  Homolje [Hom.]  D. Ilić  
13)  Goran  Bujić  Mali Izvor  Crna Reka [Crn.]  G. Bujić  
14)  Goran  Bicanović  Doljašnica  Braničevo [Bran.]  Goran Bicanović  
15)  Vladan  Nikolić  Žitkovica  Braničevo [Bran.]  V. Nikolić  
16)  Desimir  Marković  Leskovo  Gornji Pek [GPek]  D. Marković  
17)  Milosav  Jenić  Rečica  Stig [Stig]  M. Jenić  
18)  Mikica  Zlatić  Klokočevac  Porečka Reka [Por.]  M. Ranđelović  
19)  Dragan  Stojanjelović  Žagubica  Homolje [Hom.]  D. Stojanjelović  
20)  Staniša  Dragojević+  Manastirica  Mlava [Mlava]  S. Dragojević  
21)  Nikola  German  Ranovac (Slana)  Mlava [Mlava]  N. German  
22)  Oliver  Janković  Vlaška  Ćuprijsko Pomoravlje  Oliver Janković  
23)  Dejan  Ilić  Vrbnica  Pomoravlje [Pom.]  DejanIlić  
24)  dr Marko  Radulović  Duboka  Zvižd [Zvizd]  M. Radulović  
25)  Vencislav  Dujnović  Šipikovo  Timočani [Tim.]  V. Dujnović  
26)  Žika  Makuljević  Ranovac  Mlava [Mlava]  Ž. Makuljević  
27)  Paun  Ilić  Tanda  Poreč [Por.]  PaunIlić  
28)  Vojkica  Paunović  Šipikovo  Timočani [Tim.]  V.Paunović  
29)  Vlastimir  Žurkić  Brestovac (Bor)  Crna Reka [Crn.]  V.Žurkić  
30)  Dušan  Stamenković  Kočetin  Mlava [Mlava]  D.Stamenković  


SARADNICI - KAZIVAČI


* Adamović Nedeljko, (Isakovo) * Adamović Ljubiša, (Bošnjak, Mlava) * Adamović Ankica, (Busur) * Aleksandrović Bojan, (Malajnica) * Aleksić Anđelka, (Rašanac) * Babić Dragan, (Ravna reka) * Balčanović Dejan, (Kobišnica) * Balčanović Dejan, (Samarinovac) * Binđesko Vlada, (Majdanpek) * Blagojević Janko, (Jasikovo) * Bogdanović Eva, (Ranovac) * Brndušić Ivan, (Osanica) * Brndušić ϯ Jana, (Osanica) * Bulutić Branislav, (Ševica) * Canić Slavoljub, (Grljan) * Damjanović Marija, (Proštinac) * Demić Dragan, (Rašanac) * Dragić Dragomir, (Krivelj) * Dragić Dušanka, (Dvorište) * Dragojević ϯ Staniša, (Manastirica, Mlava) * Dragošan Aleksandra, (Majdanpek) * Drikić Branka, (Brnjica) * Drndarević Miroslav, (Valakonje) * Dumitrašković Trailo, (Osnić) * Durlić Lazar, (Rudna Glava) * Durlić Paun Es, (Rudna Glava) * Durlić Božidar, (Debeli Lug) * Đorđević Stana, (Beljajka) * Đorđević Savica, (Samarinovac) * Filipović Mirjana V., (Vlaška, Ćuprija) * Garašević Slavica, (Bobovo) * Germanović Mihajlo, (Rudna Glava) * Gogicović Živadinka, (Aleksandrovac) * Golub Toma, (Luka) * Golubović Tihomir, (Bigrenica) * Golubović Pavle, (Debeli Lug) * Grujić Miodrag, (Porodin) * Ilić Paun, (Tanda) * Ilić Slavoljub, (Sige) * Ilić Jane, (Dobra Voda) * Ilić Zoran, (Crnajka) * Ilić Živadin, (Dobra Voda) * Ilić Dejan, (Vrbnica) * Ilić Aleksandra, (Proštinac) * Janković Aleksandra, (Aljudovo) * Jenić Milosav, (Rečica, Požarevac) * Jovanović Nevenka, (Sige) * Jovanović Dragi, (Dubočka) * Kalinović Nikola, (Vajuga) * Knežica Marica, (Laznica) * Kostandinović Dragiša, (Mala Vrbica) * Kostić Bora, (Ram) * Kračunović Dragoš, (Subotica) * Krajničan Božidar, (Majdanpek) * Lautarević Radmila, (Čokonjar) * Lazarević Ivanka, (Osnić) * Lazarević Milica, (Subotica) * Maksimović Siniša, (Melnica) * Makuljević Žika, (Ranovac) * Makulović Jelisaveta, (Rudna Glava) * Marković dr Desimir, (Leskovo) * Marković Milan, (Leskovo) * Martinović Stana, (Leskovo) * Martinović Saša, (Dubočane) * Martinović Dragan, (Ždrelo) * Matasarević Tihan, (Korbovo) * Milovanović Dušan, (Vlaška, Ćuprija) * Mitrović Ljubiša, (Kobilje) * Mitrović Dragica, (Kobilje) * Njagojević Novica, (Dupljane) * Paunjelović Filip, (Osnić) * Paunović Borislav, (Rudna Glava) * Paunović Vojkica, (Šipikovo) * Paunović Viktorija, (Crnajka) * Paunović Javorka, (Starčevo) * Paunović Vojkica, (Halovo) * Paunović Vojkica, (Gradskovo) * Paunović Petar, (Snegotin) * Paunović Miljan, (Bačevica) * Paunović Biljana, (Bačevica) * Paunovićϯ dr Milan, (Batinac) * Pavlović Mla, (Laznica) * Pavlović Velika, (Boljetin) * Perić Goran, (Topolovnik) * Petković Slavica, (Voluja) * Petrović Ljubiša, (Topla) * Petrović Goran, (Topolnica) * Petrović Stojan, (Luka) * Priulović Slavoljub, (Neresnica) * Prvulović Goran, (Crnajka) * Radulović Slavoljub, (Gornjane) * Radulović dr Marko, (Duboka) * Rajković Slobodanka, (Ljubičevac) * Roškić Olga, (Prahovo) * Rucić ϯ Paun, (Majdanpek) * Šalarević Marija, (Rudna Glava - Blizna) * Singurilović Dimitrije, (Kovilovo) * Šišmanović Zoran, (Porodin) * Stojanović Persa, (Nikoličevo) * Surčelović Dragiša, (Mokranje) * Šutulović Ruca, (Selište) * Točaković Čedomir, (Plavna) * Trailović Aleksija, (Rudna Glava) * Trailović Ljana, (Svinjarevo) * Trailović Olgica, (Rudna Glava) * Trailović Milutin, (Mosna) * Trifunović Dragi, (Rudna Glava) * Trifunović Jelenko, (Crnajka) * Trujić Aleksa, (Bigrenica) * Vajkić Dragoslav, (Bučje) * Vasiljević Mihajlo, (Kladušnica) * Vasiljević Milutin, (Mali Jasenovac) * Žurkić Vlastimir, (Brestovac) *


MESTA SA BROJEM ZAPISANIH REČI
Aleksandrovac-1 Aljudovo-6 Bačevica-2 Bigrenica-1 Bogovina-3 Boljetin-7 Brestovac-1 Brnjica-4 Brodica-7 Brza Palanka-1 Bučje-2 Busur-2 Češljeva Bara-1 Crnajka-21 Debeli Lug-18 Dobro Polje-2 Doljašnica-2 Dubočane-3 Dubočka-1 Duboka-2 Dupljane-1 Gamzigrad-6 Golubinje-1 Gornjane-8 Halovo-3 Jasikovo-67 Klokočevac-6 Kobilje-9 Krivelj-8 Laznica-3 Leskovo-30 Lubnica-10 Majdanpek-25 Malajnica-2 Mali Izvor-20 Mali Jasenovac-2 Manastirica-2 Manastirica, Kladovo-1 Manastirica, Mlava-35 Metovnica-2 Miroč-1 Mokranje-2 Mosna-5 Mustapić-1 Neresnica-5 Osnić-550 Plamna-1 Podgorac-11 Porodin-1 Prahovo-18 Radujevac-1 Ram-1 Ranovac-19 Rašanac-3 Rečica, Požarevac-8 Rudna Glava-2607 Samarinovac-76 Šarbanovac-6 Savinac-4 Selište-3 Ševica-1 Sige-58 Šipikovo-6 Slatina, Bor-2 Snegotin-2 Stamnica-1 Starčevo-1 Subotica-2 Tanda-233 Topla-8 Topolnica-11 Topolovnik-1 Valakonje-10 Velika Kamenica-2 Voluja-6 Vrbnica-5 Žagubica-2 Ždrelo-1 Žitkovica-4 Zlot-2 Đurakovo-1
Svega: 82 sela

ORTOGRAFSKI PRISTUP
(Definicija jezika)

Vlaški jezik je popularni srpski naziv za rumunske dijalekte, kojima kao svojim maternjim jezikom govore Vlasi istočne Srbije. To je jezik samo u etno ili socio-lingvističkom smislu, ne i po naučnim lingvističkim kriterijumima, prema kojima su kategorisani savremeni književni jezici i njihova narečja. Prema tim kriterijumima, vlaški jezik pripada rumunskom književnom jeziku, i odnosi se prema njemu kao i svako narečje prema svom normiranom jezičkom idiomu. To nesvesno priznaje i svaki Vlah, ma koliko priprost bio, kada na svom maternjem dijalektu kaže za sebe ko je i šta je, i kako mu se zove jezik koji je upio sa majčinih usana! Ta rečenica na književnom rumunskom glasi: Eu sunt român care vorbeşte româneşte! A na vlaškim dijalektima glasi ovako: Ĭuo sînt rumîn kare vorbĭaşće rumîńaşće / Ĭo sînt rumîn kare vorbĭeşťe rumîńеşťe! Vlaški jezik je, zapravo, narodni rumunski jezik, čija je specifičnost u tome što već nekoliko vekova živi u osami, van rumunske matice, i bez ikakvog dodira sa njom, a u okrilju i pod snažnim uticajem nesrodnog srpskog jezika, pred kojim je na kraju i potpuno poklekao. Ovaj rečnik, nazvan Vorbar u duhu narodnoga govora Vlaha, jeste poduhvat jednog etnologa, Vlaha, sa grupom entuzijasta, koji golim rukama vade vlaške reči ispod jezičke ruševine, pomno ispituju koja sećanja u naroda budi njihov poslednji šapat, i pažljivo ih slažu u otvorenu riznicu vlaške duhovne kulture, koja je do sada bila tajanstvena i nepoznata, a od sada je na internetu otvorena svakom, i dostupna svima!

ORTOGRAFSKI SISTEM
(Princip pisanja)


Zapisivanje vlaških narečja vršeno je u potpunosti prema dijalektološkom fonetskom principu "jedan glas - jedno slovo", a izbor znakova zasnovan je na APHI tablicama, usvojenih od strane međunarodnih lingvističkih asocijacija, a uobličen je i s posebnim obzirom prema rumunskoj ortografskoj tradiciji, zbog gledišta autora da je vlaški jezik rumunski narodni jezik, i da vlaški govori stoje prema rumunskom književnom jeziku kao što stoje dijalekti bilo koga jezika prema svom književnom idiomu; APHI sdandard - nastao 1928. godine - modifikovan je u skladu sa mogućnostima UTF-8 kodnog sistema, koji je dominantni trend u korišćenju savremenih internet aplikacija.

 

Br. Lat.   Ћир. Ung. Car. Primeri
01 а а + + muma, tata
02 ă /ъ/ + + mumă, tată
03 b б + + bun
04 ţ ц + + ţîţă
05 č ч - + čas, činstă
06 ć ћ + - ćuş, punće
07 d д + + dada
08 /дз/ + - amă, buă
09 ğ џ - + ğam, ğer, ğińere  
10 đ ђ + - đestul, đimikat
11 ď /дј/ - + ďeparťe
12 e е + + umbrĭel
13 f ф + + fată, fufă
14 g г + + guangă
15 h х /+/ /?/ hoĭ, hală
16 i и + + mik, ļipit
17 î /ы/ + + înka, mîńe
18 ĭ ј + + ĭerĭ, naĭurļa
19 k к + + kuonk
20 l л + + lumină, pulpĭe
21 ļ љ + + bukļuk, ļină
22 m м + + umblarĭe
23 n н + + nană
24 ń њ + + ńikruśatu, ińel
25 o о + + koluo, busuĭuok
26 p п + + pumn, zdumpîńe
27 r р + + pripur
28 s с + + somsou, kuprins
29 ş ш + + muşmulă, şuşumigă
30 ś /шј/ + - śas, urḑîś
31 t т + + tuamna, atîta
32 ť /тј/ - + preťin, pĭeşťe, ťindă
33 u у + + mult, dus
34 v в + + vîlvă
35 z з + + zatrit, zorzoļană
36 ž ж + + žîguare, žîglă
37 ź /жј/ + + źugastru, murźa
        32 32  

Vlaški rečnik - tehničke skraćenice
   

TEHNIČKE SKRAĆENICE

agr. = agronomija
akc. = acut; akcenat (naglašen glas je boldiran)
anat. = delovi ljudskog i životinjskog tela
aneg. = anegdota
antr. = imena ljudi, nadimci, porodični nadimci
augm. = augmentativ
bot. = biljni svet
br. = broj / numeral /
Bran. = Braničevo (sliv Donjeg Peka)
Buf. = Bufani, rudari u Majdanpeku (Oltenci iz Banata)
Bug. = bugarski, iz bugarskog jezika
cf. = uporedi
color = boje, bojenje
Crn. = Crnorečani, (sliv Crnog Timoka)
gen. = genitiv
geog. = geografski pojam; oblici reljefa
geol. = geologija; petrologija; mineralogija
gl. bezl. = glagol bezlični / verb impersonal  /
gl. n. = glagol, neprelazni / verb intranzitiv /
gl. p. = glagol, prelazni / verb tranzitiv /
gl. p. ref. = gl. prelazni, refleksivni / verb tranz. refl. /
nesvrš. = glagol nesvršen / verb imperfectiv /
GPek = Gornjopečani (sliv Gornjeg Peka)
Grč. = grčki, iz grčkog jezika
dat. = dativ
demin. = deminutiv
demon. = demonologija
dij. sin. = dijalektološki sinonim, druga reč sa istim značenjem u drugom govornom području
dij. var. = dijalekatska varijanta unete reči, piše se ispred reči iz drugoga dijalekta kada se značenja u potpunosti podudaraju, (vidi: var. ).
Dun. = Dunavljani ("Valjanci", priobalje Dunava, Ključ i Krajina)
ent. = entomologija: insekti
erg. = ergonomija: rad, poslovanje, zanat
etn. = etnik, ime stanovnika naseljenog mesta, i etnonim, ime naroda
exp. = explikacia - tumačenje autora rečnika
euf. = eufemizam
fam. = familijarno
folk. = u folkloru: narodnoj poeziji i prozi
hidr. = hudronim, imena vodotokova
hip. = hipokoristik; (ime od milja; nadimak)
Hom. = Homolje
iht. = ihtiologija (ribe)
i. ž. = imenica ženskog roda / substantiv feminim /
izob. = reč se izobičajila; nije više u upotrebi
i. m. = imenica muškog roda / substantiv masculin /
ins. = instrumenti (alat, oruđa, mašine; objekti)
iron. = ironično
i. s. = imenica srednjeg roda / substantiv neutru /
izr. = izreka
inov. = inovacija, novina u obliku reči, značenju ili nekoj drugoj govornoj osobini
jed. = jednina / singular /
kal. = kalendarski; dan, običaj ili verovanje iz godišnjeg ciklusa
kletva = kletva, blasfemija
Kmp. = "Kmpenj", ravničari Negotinske Krajine
kom. = komentar, napomena redakcije
komp. = komparativ
kor. = etnokoreologija: narodne igre
ktet. = ktetik, prisvojni pridev od imena naselja
l.i. = lično ime
leg. = legenda
m. r. = muški rod
mag. = magijski obrazac, postupak; bajalica
Mađ. = mađarski, iz mađarskog jezika
med. = medicina (bolesti, lekovi ...)
mik. = mikologija (pečurke i gljive)
min. = mineral
mitol. = mitologija, mit. bića
Mlava = Srednji tok Mlave, opšt. Petrovac
mn. = množina / plural /
mon. = moneta, novac, novčana jedinica
Mor. = Moravci u opšt. Čuprija
muz. = muzika, pojmovi iz oblasti muzike
Nem. = nemački, iz nemačkog jezika
num. = numizmatika
nesvrš. = glagol nesvršenog vida /imperfectiv/
nutr. = nutricionizam, oblast ishrane (mînkăre)
ojk. = ojkonim, ime naselja
onom. = onomatopeja
opis = opis (prošireno objašnjenje)
ornit. = ptice; živina
oron. = oronimija (reljef, oblici terena)
Pad. = Padurenji; Vlasi Munćani između Carana u Porečana
part. = partikula, rečca / particulă /
pej. = pejorativ (pogrdno)
pital. = pitalica
Pom. = Pomoravci, Vlasi u okolini Požarevca
Por. = Porečani, Vlasi u slivu Porečke reke
posl. = poslovica
pred. = predlog / prepoziţie /
pref. = prefiks / prefix /
prid. = pridev / adjectiv /
prid. nepr. = pridev nepromenljiv / adjectiv invariabil /
pril. = prilog / adverb /
psih. = psihički, psihološki: osećanja, raspoloženja, narav
psov. = psovka
rel. = religija, crkva; verovanja
Res. = Resavci, Vlasi u slivu Resave
ret. = reč se retko (ili sve ređe) koristi
rom. = româneşte - rumunski književni jezik
r.s. = rodno selo, kad je kazivač sačuvao govor rodnog sela, iako živi u drugom mestu
Rus. = ruski, iz ruskog jezika
s. r. = srednji rod
sint. = sintagma, grupa reči, izraz
skr. = skraćeni oblik reči
Srb. = srpski, iz srpkog jezika
srod. = srodstvo i srodnički odnosi
Stig = Stižani, Vlasi s područja Stiga
stih = stih, deo iz pesme
supr. = suprotno značenje
svrš. = glagol svršenog vida / perfectiv /
tehn. = tehnika i tehnologija (alati, oruđa, mašine, objekti; procesi) 
Tim. = Timočani, Vlasi Carani, na području donjeg Timoka
top. = toponim, ime mesta, naročito delova terena
Tur. = turski, iz turskog jezika
u izr. = u izrazu; značenje koju reč ima smao u izrazu
up. = uporedi; vidi
uspav. = uspavanka
uzv. = uzvik / interjecţie /
var. = ispred reči koja se navodi kao varijanta u okviru istoga narečja, odnosno područja (vidi: dij. var.).
verov. = verovanje
vet. = veterina
vez. = veznik / conjucţie /
vl. = vlaški
vulg. = vulgarno
zag. = zagonetka
zam. = zamenica / pronume /
zast. = zastarelo (reč ili značenje)
zb. = zbirna imenica
zdrav. = zdravica (na slavi ili drugoj svetkovini)
zool. = zoologija: životinjski svet
Zvizd = Zviždani, Vlasi u srednjem Peku, opšt. Kučevo
ž. r. = ženski rod

= poveznica: upućuje na povezanu reč
= beli romb: prethodi frazama na vlaškom
= crno romb: prethodi objašnjenjima

/ <

= etimologija, poreklo reči

/ ? <

= etimološka hipoteza; nesigurno, pretpostavka

1821      
 

VORBARĬ - REČNIK