VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ţ č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ş ś t ť u v z ž ź

i


(mn. iţurĭ) (i. s.) — cug; ubrzanje, brzina; bocka, bockanje ◊ fă fuoku, dăĭ iţ la kazan să fĭarbă ţuĭka măĭ ĭuta — pojačaj vatru, ubrzaj kazan da se rakija brže ispeče ◊ kînd vrunu la prazńik ţîńe bardaku ku rakiĭe, şî puvestîaşće, aĭ-lalalţ zbĭară: „Lasî-će đi povĭeşć, numa dăĭ un iţ, şî mînă bardaku-nainće!” — kada neko na slavi drži bardak sa rakijom, i priča, ostali mu dobacuju: „Mani se priča, nego cugni, i teraj bardak dalje!” ◊ la buou kare sa traźe ļenuos, iĭ daĭ un iţ sî trîkńaskă, şî sî sa ĭuţîaskă — volu koji se lenjo vuče, udariš jednu bocku da se trgne i ubrza ◊ şporĭetu nu kuaśe, kă n-are iţ bun — šporet ne peče dobro, jer nema dobar cug ♦ akcenat množine: iţurĭ [Por.]

1 (mn. iţă, îţurĭ) (i. ž.) — (tehn.) nit, konac; žica pređe ◊ un laţ, un uokĭ la iţă lu razbuoĭ sa kĭamă iţ — jedna omča, jedno okce na nitima razboja, zove se nit ◊ kînd sa nuvađiaşća urḑala pin iţăļi lu razbuoĭ, sa ĭa kîći un iţ ku źeĭśtu, ăĭ sa kaskă laţu, şî sa trĭaśe o žîţă lu baćală pin ĭel — kad se navodi osnova kroz niti na razboju, uzme se prstom jedna nit, napravi se zev u omči, i kroz njega se provuče žica osnove ♦ akcenat množine: iţurĭ ♦ up. iţă [Por.]

iţă (mn. iţă) [akc. iţă] (i. ž.) — (tehn.) niti, deo tkačkog razboja ◊ iţă sînt aţă ļegaće în laţă, kare sînt înşîraće pi doa bîće, bagaće pin kîpatîńiļi lu laţă — niti su konci uvezani u omče, koje su nanizane na dva štapa, provučena kroz krajeve omči ◊ bîtu kare ĭe bagat đintr-o parće în laţu lu iţă sa kĭamă fuśiĭu đi iţă — štap koji se provlaći kroz jedan kraj omče na nitima, zove se nitnjača ◊ razbuoĭu puaće să aĭbă đi la doă pănă la şasă iţă, număru luor mĭarźe dupa fĭeļu đi ţasut — razboj moža da ima od dve do šest niti, njihov broj zavisi od vrste tkanja ◊ đi la fuśiu đisupra, iţăļi sînt ļegaće đi brîglarĭu lu iţă, da đi la-l đi žuos sînt ļegaće ku talpiţîļi — sa gornje nitnjače, niti su vezane za prečagu, a sa donje vezane su za potplace ◊ lukru lu iţă a fuost kînd ţîsatuarĭa kalkă pi talpiţă să sa skimbĭe, şî sî fakă ruost la urḑală, đi sî puată să trĭakă sovĭeĭka pin ĭa — posao niti bio je da se smenjuju kad tkalja nagazi potplace, i da prave zev u osnovi, da bi mogla da prođe snovaljka kroz nju [Por.] ♦ rum. iţă ♦ etim. < lat. licia

Iginat [akc. Iginat] (i. m.) — (kal.) Ignjatijevdan, Tucindan ◊ Iginatu în vrĭamĭa nuastră kađe a duoĭļa ḑî dupa Anol Nou — Ignjatijev dan u naše vreme pada drugog dana Nove Godine ◊ la Iginat đi kînd lumĭa rumîńi taĭe puorku — na Ignjatijevdan od kad je sveta Vlasi kolju svinju ♦ var. Igńat (Tanda) [Por.] ♦ rum. Ignat ♦ etim. < slov. Ignatije

Igļika (mn. Igļiśe) [akc. Igļika] (i. ž.) — (antr.) Jaglika, žensko ime, floronim ◊ la nuoĭ ĭastă o muĭarĭe ku nume Igļika, dat dupa fluare igļiśauă; la karće ĭe skrisă Jaglika — kod nas ima jedna žena koja se zove Iglika, ime dato prema cvetu jaglike; kršteno ime joj je Jaglika [Por.]

igļiśauă (mn. igļiśiaļe) [akc. igļiśauă] (i. ž.) — (bot.) jaglika (Primula elatior Hill) ◊ igļiśaua dă primovara măĭ întîń — jaglika prva niče u proleće ◊ igļiśauă ĭe fluare frumuasă, şî dupa ĭa a dat şî numĭe pi la fĭaće, Igļika — jaglika je lep cvet, i po njoj su davali i imena devojčicama, Jaglika ♦ var. igļiśiauă [Por.] ♦ rum. aglică ♦ etim. < srb. jaglika; bug. aglika < tur. aklik

Igńat [akc. Igńat ] (i. m.) ● v. Iginat [Por.] ♦ rum. Ignat

(zam.) — oni ◊ iĭ nu-s rumîń đin parća nuastră, iĭ vorbĭesk alt graĭ, ama ĭară pućem ńi înţăļeźa — oni nisu Vlasi iz našeg kraja, oni govore drugo narečje, ali se opet možemo razumeti ◊ a mĭers ku iĭ la şkuală — išao je s njima u školu ◊ nu s-a ćemut đi iĭ ńiśkînd — nije se bojao njih nikada ◊ vĭeḑ đi iĭ, kă iĭ sînt miś — pazi na njih, jer su oni mali ◊ đi iĭ ļi drag lu toţ — njih svi vole ♦ var. ĭeĭ ♦ up. ĭaļe (ž.r.) — one [Por.] ♦ rum. ei

ikļan (ikļană) (mn. ikļeń, ikļańe) [akc. ikļan] (prid.) — mudar, bistar; promućuran ◊ uom ikļan pazĭaşće bińe śe vorbĭaşće — mudar čovek pazi dobro šta govori [GPek] ♦ rum. viclean ♦ etim. < mađ. hitlen

iļiļak (mn. iļiļaś) [akc. iļiļak] (i. m.) — 1. (bot.) jorgovan (Syringa) ◊ muĭerļi s-a dus să kuļagă iļiļak — žene su otišle da beru jorgovan 2. (ornit.) slepi miš (Plecotus auritus, Nyctalus noctula) ◊ kopiĭi s-a dus în pĭeşćiră, să prindă iļiļaś — deca su otišla u pećinu, da hvataju slepe miševe [Por.] up. pîtpalak ♦ rum. liliac ♦ etim. < tur. leylâk

insă (mn. inş) [akc. insă] (i. s.) — osoba, čovek ili žena ◊ a trĭekut pi drum o insă ńikunoskută — prošla je putem jedna nepoznata osoba ◊ a veńit ńişći inş đi la vaļe, nu sa batură la nuoĭ, numa spusîră kî sînt ńigustuorĭ kare sa duk vrunđiva la bîlś — došli su neki ljudi sa istoka, nisu navraćali kod nas, samo rekoše da su trgovci koji putuju nekuda na vašar ◊ đi insă muĭerĭaskă, şî kănd ĭe una, şî kînd sînt măĭ mulće, tot una sa ḑîśe - insă: vaḑuĭ o insă muĭerĭaskă, vaḑuĭ o gramadă đi insă muĭerĭeşć — za žensku osobu, i kad je jedna, i kad ih je više, isto se kaže - insa: video sam jednu žensku osobu (o insă, video sam gomilu ženskih osoba (o gramadă đi insă) [Por.] ♦ rum. ins ♦ etim. < lat. ipsus (= ipse)

ińel (mn. ińaļe) [akc. ińel] (i. s.) — prsten ◊ ińel đi aur — prsten od zlata ◊ ińel đi arźint — prsten od srebra ◊ ińel ku pĭatră skumpă — prsten sa dragim kamenom [Por.] ♦ rum. inel ♦ etim. < lat. anellus

ińeluş (mn. ińeluşă) [akc. ińeluş] (i. s.) — (dem.) prstenčić ◊ a kumparat la bîlś đi la sarafĭ un ińeluş ĭepćin, la dat la fećiţă să-l pună la źeĭśtu papuşî — kupio na vašarau od prstendžija jeftin prstenčić, i dao ga kćerkici da ga stavi svojoj lutkici na prst ♦ var. ińeluţ [Por.] ♦ rum. ineluş

iriuş [akc. iriuş] (i. m.) ● v. ariuş [Por.]

iroplan [akc. iroplan] (i. m.) ● v. ăroplan [Por.] ♦ rum. aeroplan

isă (mn. isurĭ) [akc. isă] (i. ž.) — (izob.) zort, frka, stiska; žurba ◊ sî-ĭ măĭ dăm o isă, pă sî ńi duśem la ođină — da udarimo još jedan zort, pa da odemo na odmor ♦ sin. vrau, [Por.] ♦ rum. isa ♦ etim. < Ngrč. ísa

Isîkovĭan (mn. Isîkovĭeń) [akc. Isîkovĭan] (i. m.) — Jasikovljanin, stanovnik sela Jasikovo u opštini Majdanpek ◊ m-am kunoskut ku un Isîkovĭan ćinîr pi vuoz đi Măĭdan — upoznao sam jednog mladog Jasikovljanina u vozu za Majdanpek ◊ Isîkovĭană — Jasikovljanka ◊ am nuoră Isîkovĭană — imam snajku Jasikovljanku ♦ var. inov. Ĭesîkovĭan [GPek]

Isîkuva [akc. Isîkuva] (i. ž.) — (ojk.) Jasikovo, vlaško selo u oštini Majdanpek ◊ Isîkuva ĭe sat răsfirat — Jasikovo je raštrkano selo ◊ la popiso-l đi la urmă (în anu 2011), satu avut 582 đi inş, đin iĭ sîrbĭ 185, da rumîń 363, 34 đi inş n-a spus śe sînt — na zadnjem popisu (2011. godine) selo je imalo 582 stanovnika, 185 Srba i 363 Vlaha; 34 lica se nije izjasnilo šta su ◊ satu ĭe raspînćiku drumuluĭ đi la Măĭdan la Vlauļa, şî đi Lazńiţa în Omuoļ — selo je raskršće puteva od Majdanpeka za Vlaole, i Laznicu u Homolju ◊ numiļi satuluĭ ĭe srbĭesk, dat dupa ļiemn „ĭasika”, pu rumîńaşće „pluop trămuratuorĭ” — ime sela je srpsko, dato prema drvetu „jasika”, na vlaškom „plop tremurator” ♦ var. inov. Ĭesîkova [GPek] ♦ etim. < srb. Jasika

iskaļi (ĭuo ma iskaļiesk, ĭel sa iskaļiaşće) [akc. iskaļi] (gl. p. ref.) — (zast.) potpisati, pismeno potvrditi ♦ var. skr. skaļi ◊ nu şću sî skriu, şî m-am skaļit ku źeĭśtu — ne znam da pišem, pa sam se potpisao prstom ◊ nu iskaļi fiĭe-śe pănă nu śećieşć bińe śi ĭe — ne potpisuj ništa, dok dobro ne pročitaš šta je ◊ l-a prins đi martur, ama ĭel a spus kă nu iskaļiaşće ńimika la faţa luokuluĭ, pănă nu ažung źindari — uzeo ga je za svedoka, ali on je rekao da ne potpisuje ništa na licu mesta, dok ne stignu žandari ◊ vuorba „iskaļi” şî đe mult a fuost rară, kă aĭ batrîń ńiś n-avut multă trĭabă ku skripsuoriļi — reč „potpisati” je i ranije bila retka, jer stari nisu ni imali mnogo posla sa pisanijama [Por.] ♦ rum. iscăli ♦ etim. < slov. iskaljati, iskalu

iskaļitură (mn. iskaļiturĭ) [akc. iskaļitură] (i. ž.) — (zast.) potpis, overa ◊ ĭ-a dus o raşăńe fara iskaļitură, şî ĭel n-a vrut s-o primĭaskă — doneli mu rešenje bez potpisa, i on nije hteo da ga primi [Por.] ♦ rum. iscălitură

ispravi (ĭuo ispravĭesk, ĭel ispravĭaşće) [akc. ispravi] (gl. p. ref.) — završiti, svršiti neku radnju ◊ vin, kum ispravĭesk ku lukru — dolazim, čim završim sa poslom ◊ am ispravit lukru, akuma uđinăm — završili smo posao, sada odmaramo ♦ sin. gaći [Por.] ♦ rum. isprăvi ♦ etim. < slov. ispraviti

ispravit (ispravită) (mn. ispraviţ, ispraviće) [akc. ispravit] (prid.) — (za posao) završen, svršen, okončan ◊ lukru înga nu ĭe ispravit, da îĭ s-a dus la kasă — posao još nije završen, a oni su otišli kući ◊ kusîtura ispravită, a ramas numa bumbi sî sa prindă — šivenje je završeno, ostala su samo dugmad da se prišiju ♦ sin. gaćit [Por.] ♦ rum. isprăvit

(pril.) ● v. aiś [Buf.]

izafla [akc. izafla] (gl.) ● v. afla [Por.]

izbiś [akc. izbiś] (i. s.) ● v. biś [Por.]

izmĭană (mn. izmĭańe) [akc. izmĭană] (i. ž.) — gaće ◊ rumîńi aĭ batrîń n-a purtat izmĭańe, ńiś uamińi, ńiś muĭeriļi — stari Vlasi nisu nosili gaće, ni muškarci, ni žene [Por.] ♦ rum. izmană ♦ etim. < bug. izmeni

izvuon (mn. izvuańe) [akc. izvuon] (i. s.) — zvono ◊ izvuon ĭe kluopît đi aramă, kare sa atîrnă la viće la gît — zvono je mesingana klepetuša, koja se kači stoci oko vrata ◊ izvuonu ĭe đi aramă, da kluopîtu đi fĭer — zvono je od mesinga, a klepetuša od gvožda ♦ up. kluopît [Por.] ♦ rum. izvon ♦ etim. < srb. zvono


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved