VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ţ č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ş ś t ť u v z ž ź

k


ka (pril.) (predl.) — kao ◊ s-a puvestît kă paradĭeda a fuost mare şî tare ka ursu — pričalo se da je pradeda bio velik i jak kao medved ◊ sa kîntă ka kînd ăl skopĭeşć — vrišti kao da ga štrojiš ◊ pluaĭe ka đin gaļiată — (kiša) lije kao iz kabla ◊ ĭut ka gîndu, tare ka pomîntu — brz kao misao, jak kao zemlja [Por.] ♦ rum. ca ♦ etim. < lat. quam

kadă (mn. kăḑ) [akc. kadă] (i. ž.) — kaca ◊ vas mare đi ļemn, înkeĭat đin duoź lunź, în kare sa ţîn pruńiļi, pănă nu fĭerb đi kazan — veliki drveni sud, sklopljen od dugačkih doga, u koji se drže šljive dok ne provru za pečenje na kazanu ◊ la nuoĭ marimĭa kăḑî sa sokoćiaşće ku kazanu: şkă, am o kadă đi doăsprăśe kazańe, śe vińe kă are kadă în kare înkĭapă pruńe đi doăspraśe kazańe đi rakiu — kod nas se veličina kace meri brojem kazana: veli, imam kacu od dvanaest kazana, što znači da ima kacu u koju staju šljive za dvanaest kazana rakije ♦ sin. pućină [Por.] ♦ rum. cadă

kadîr (kadîră) (mn. kadîrĭ, kadîrĭe) [akc. kadîr] (prid.) — sposoban, kadar; spreman ◊ sa faśe kî ĭe uom đi trĭabă, da nu ĭe kadîr ńiś vuorba sî ţînă — pravi se da je čovek na mestu, a nije sposoban ni reč da održi ◊ l-a lasat muĭarĭa ćinîră, kă n-a fuost kadîr să-ĭ fakă trĭaba — napustila ga je mlada žena, jer nije bio kadar daje zadovolji ◊ nu ći prinđa đi lukru držăvi dakă nu ĭeş kadîr să-l gaćeşć ku ispravă — ne hvataj se državnog posla ako nisi kadar da ga završiš po propisu [Por.] ♦ rum. cădar ♦ etim. < tur. kadir < Arap. qādir < qadara, qudrä „biti u stanju nešto učiniti, moći” (Škaljić, s.v. kadar)

kair (mn. kaire) [akc. kair] (i. s.) — kudeljka, kudeljča; svojak ◊ kairu ĭe un zmuaćik đi lînă, skîrmanat şî spalat, sprimit đi pus în furkă sî sa tuarkă — kudeljka je svežanj vune, opran i očešljan, spreman da se stavi na preslicu i oprede ◊ đi mult n-aĭ putut să vĭeḑ muĭarĭe kare mĭarźe pi drum fara kair în furkă — nekada nisi mogao da vidiš ženu koja ide putem bez kudeljke u preslici [Por.] ♦ rum. caier ♦ etim. < lat. *caiulus

kakaţîşńiţă (mn. kakaţîşńiţ) [akc. kakaţîşńiţă] (i. ž.) — (pej.) klozet, nužnik ◊ kînd a veńit Tita, ń-a mînat să faśem kakaţîşńiţă, să nu ńi măĭ duśem pintru nuoĭ dupa tufă, la kare unđe-ĭ vińe — kad je došao Tito, terali nas da pravimo klozete, da ne idemo više poradi sebe iza žbuna, kako kome gde dođe ♦ sin. nužńik [Por.] ♦ dij. sin. kăkaşćoar (Mokranje) [Kmp.]

kal (mn. kaĭ) (i. m.) — (zool.) konj ◊ kal alb, kal ńegru — beli konj, crni konj ◊ kalu măĭ mult s-a pazît đi-nkîļikat, đi tras în kośiĭe, da şî đi arat — konj se najviše čuvao za jahanje, za vuču kočijе, ali i za oranje ♦ dem. kaluşălkonjić [Por.] ♦ rum. cal ♦ etim. < lat. caballus

kalamantă (mn. kalamanće) [akc. kalamantă] (i. ž.) — dvokolica ◊ kalamantă ĭe un fĭeļ dă karuţă ku doă ruoţ, dă dus tovar măĭ uşuor — kalamanta je vrsta dvokolice, za prevoz lakšeg tereta ◊ kalamanta are o osiĭe ku doă ruaće, şî kotur dăşkis, înkonveĭat ka luna ćinără — kalamanta ima jednu osovinu sa dva točka, i otvoren sanduk, zakrivljen kao mlad mesec ♦ var. kolomantă (Ranovac) [Mlava] ♦ sin. kariotă (Topolovnik) [Bran.]

kalapuod (mn. kalapuađe) [akc. kalapuod] (i. s.) — (tehn.) kalup ◊ kalapuod đi kaśuļe a fuost fakut đi ļiemn — kalup za šubare bio je napravljen od drveta ♦ var. galapuod (Rudna Glava), (ret.) gălăpîăr (Tanda) [Por.] ◊ kalapuod, kalup pus în kap supt śapsă, la portol batrîn, muĭeresk în Mlaoa — kalapod je kalup koji stavljen na oglavlju ispod kape, na staroj ženskoj nošnji u Mlavi [Mlava] ♦ rum. calapod ♦ etim. < Ngr. kalapódi

kalauză (mn. kalauzurĭ) [akc. kalauză] (i. ž.) — (rel.) kalauza, obredni hleb ◊ găćituariļi kînd s-apuka să gaćaskă đe pomană, măĭ întîń fak şapće turćiţă kare sa kĭamă kalauză, şă ļi dau la morto-la să vadă k-a-nśeput sî sa gaćiaskă pomana luĭ — žene koje spremaju pomanu prvo mese sedam hlepćića koji se zovu kalauze, i namenjuju ih pokojniku da vidi da je počelo spremanje njegove daće ◊ kolaśi kalauzurļi n-au ńiś un sămn pi ĭaļe — hlebovi kalauze nemaju na sebi nikakve simbole [Por.] ♦ etim. < tur. kılavuz < Ngr. kalaúzis

kalbeźuos (kalbeźoasă) (mn. kalbeźuoş, kalbeźoasă) [akc. kalbeźuos] (prid.) — (vet.) metiljav, koji je oboleo od metlja ◊ an mĭ-a fuost toaće kapriļi kalbeźoasă — prošle godine su mi sve koze bile metiljave [Zvizd] ♦ rum. gălbegios

kalbĭaḑă (mn. kalbĭeḑ) [akc. kalbĭaḑă] (i. ž.) — (vet.) metilj, bolest ovaca i koza ◊ uaĭa ĭe bolnauă đi kalbĭaḑă kînd pi fikaţ-aĭ albĭ sa fak ńiskaĭ vĭermĭ marĭ, kare iĭ manînkă; la uaĭe pļakă muśi pĭe nas, nu manînkă şî sa uskă ĭuta; dakă stapînu nu-ĭ dă ļak, ĭa muare — ovca je bolesna od metilja kad joj se na plućima stvore neki veliki crvi koji ih jedu; ovca počne da slinavi, ne jede i brzo slabi; ako joj gazda ne da lek, ona lipše [Por.] ◊ mulće uoĭ ano-sta au kalbĭaḑă — mnogo ovaca ove godine imaju metilj (Sige) [Hom.] ♦ rum. gălbează

kalţuoń (mn. kalţuańe) [akc. kalţuoń] (i. s.) — kalčina ◊ kalţuoń ĭе un fĭeļ đi śarap fakut đin śuarik, kare a-nkalţat muĭeriļi pănă nu s-a skuos śarapi — kalčina je vrsta čarape od sukna, koje su žene obuvale pre nego što su se pojavile čarape ◊ kalţuońu muĭeriļi a-nkalţat pista śuarik — kalčinu su žene obuvale preko suknene dokolenice ◊ kalţuońu ku śuariku avut kruoĭ într-un fĭeļ, numa śe kalţuońu a fuost măĭ skurt — kalčina i dokolenica imale su isti kroj, samo što je kalčina bila kraća [Por.] ♦ rum. colţun ♦ etim. < grč. kaltsúni; tur. kalҫin

kalu-puopi (mn. kaĭi-puopi) [akc. kalu-puopi] (i. m.) — (ent.) vilin konjic (Anisoptera) ◊ kalu-puopi ĭe o guangă ku trupu lung, ku kap mare şî ku duauă rîndurĭ đi ăripĭ; traĭaşće numa pi lînga apă; vĭermi iĭ sînt pi supt pĭetre, bună momĭală đi pĭeşkarĭ kare prind ku ungiţa — vilin konjic je buba sa dugim trupom, velikom glavom i dvostrukim krilima; živi samo pored vode; njene larve su ispod kamenja, dobar mamac za ribare koji pecaju udicom [Por.] ♦ rum. calul-popii

kalumĭa [akc. kalumĭa] (prid.) (pril.) — dobro, ispravno; kako treba ◊ ĭel lukră kalumĭa, n-am śe sî ḑîk — on radi dobro, nemam šta da kažem; nemam primedbe ◊ uom kalumĭa — dobar, pošten čovek ◊ n-a kîrpit kaldarĭa kalumĭa, slubuađe apă — nije zakrpio kotao dobro, propušta vodu ♦ / ka + lumĭa = kao ljudi, kao svet ♦ var. kalumńa [Por.] ♦ rum. ca lumea

kaluoń [akc. kaluoń] (i. m.) ● v. razbuoĭ [Hom.]

kamănak (mn. kamănaťe) [akc. kamănak] (i. s.) — (zast.) kalamanak, vrsta kape koju su nosili kaluđeri; (fig.) oglavlje sa oznakom svetosti [Kmp.] ♦ rum. comănac ♦ etim. < lat. calamancum

kamguđe [akc. kamguđe] (pril.) — kaogod, kano, kao ◊ fuźe, kamguđe ĭepuru — beži, kano zec [Bran.] ♦ dij. var. kagođe [Por.] ♦ up. kumguod, śeguod, śegud

kapră (mn. kapre) [akc. kapră] (i. ž.) — (zool.) koza (Capra hircus hircus) ◊ aĭ nuoştri aĭ batrîń a fuist oĭarĭ, ama tot nat a ţînut şî kîć-o kapră đi lapće — naši stari su bili ovčari, ali je svako držao i po neku kozu zbog mleka ◊ kapra n-a baut apă đi fiĭe-unđe, numa đi la izvuară aļi măĭ kuraće — koza nije bilo vodu bilo gde, nego na najčistijim izvorima ◊ kînd aĭ batrîń s-a mutat đes đin luok în luok, s-a mutat kă kapriļi n-a vrut să bĭa apă đin loko-la unđe iĭ a ginđit sî sa kăsătorĭaskă — kad su se stari često selili iz mesta u mesto, selili su se jer koze nisu htele da piju vodu sa mesta gde su oni mislili da se nastane ◊ aĭ batrîń a puvestît kî ĭe kapra žuavina drakuluĭ, kă are kuarńe şî barbă ka draku — stari su pričali da je koza đavolja životinja, jer ima rogove i bradu kao đavo ♦ up. ĭed, pîrś, ţap [Por.] ♦ rum. capră ♦ etim. < lat. capra

kapuşă (mn. kapuşurĭ) [akc. kapuşă] (i. ž.) — (ent.) krpelj ženski ◊ kapuşa ĭe kîrśuabă muĭerĭaskă, kare suźe sînźe, şî sa unflă boznakît — „kapuša” je ženka krpelja, koja siše krv, i naduva se bogznakoliko ◊ kapuşa traĭaşće pin ĭarbă, înviĭe đin uauă învăluiće în panžîn, ka omida — krpelj živi u travi, rađa se iz jajašca koja su uvijena u paučinu, kao gusenica ♦ up. grapiţă, kîrśuabă [Por.] ♦ rum. căpuşă

kapută (mn. kapuće) [akc. kapută] (i. ž.) — torić, manji tor ili obor za ovce ◊ kapută ĭe oborĭel înainća lu uşa strunźi, unđe s-adună uoiļi ş-aşćată să vină la rînd đe muls — kaputa je mali obor ispred ulaza u tor, gde se skupljaju ovce i čekaju da dođu na red za mužu [GPek] ♦ sin. oborĭel [Por.]

kar (mn. kară) (i. s.) — (tehn.) kola 1. zaprežna kola ◊ đe mult n-a fuost kasă fara kar đi buoĭ, da akumă kare ăl măĭ are, la fîrbuit, la kićit ku fluorĭ şă-l ţîńe đi frumoşaţă în avļiĭa kăşî — nekada nije bilo kuće bez volovskih kola, a sada ko ih još ima, ofarbao ih, okitio cvećem i drži ih kao ukras u dvorištu kuće ◊ karîļi đi buoĭ a skimbat trakturu — zaprežna kola zamenio je traktor ◊ atîrnat în vrun buşćan, ş-a rîsturnat karu pļin đi fîn — zakačio neki panj, i preturio kola puna sena 2. automobil ◊ akuma rar ĭe kasa fara tumobil, fara kar đi karat kînd drumîĭe fiĭe unđe măĭ đeparće đi kasă — danas je retka kuća bez automobila, bez kola za vožnju kad se putuje bilo gde dalje od kuće ♦ sin. tumobil [Por.] ♦ rum. car ♦ etim. < lat. carrus

kara (ĭuo kar, ĭel kară) [akc. kara] (gl. p. ref.) — 1. voziti, upravljati vozilom ◊ fata mi tare frikuasă, nu vrĭa sî sa kare ku fiĭe kare — kćerka mi je jako plašljiva, neće da se vozi sa bilo kim ◊ đi kurînd sa-nvaţat sî kare, înga nu kućaḑă sîngur la drum măĭ lung — skoro je naučio da vozi, još uvek ne sme sam na duži put ◊ ćińerişu nu numa śe kară ĭuta, numa ĭastă kare kară bĭeţ muorţ — omladina ne samo što vozi brzo, nego ima ih koji voze mrtvi pijani ♦ sin. mînă 2. (fig.) vozati, navlačiti; okoristiti; vući za nos ◊ prostavĭela, amînat a vaḑut kî ĭel o kară kum vrĭa — glupača, kasno je uvidela da je on voza kako hoće [Por.] ♦ rum. căra ♦ etim. < lat. *carrare

karabaş (mn. karabaş) [akc. karabaş] (i. m.) — (muz.) gajdaš ◊ karabaşu ĭe uom kare kîntă-n karăbĭ — gajdaš je čovek koji svira gajde ◊ vrodată a fuost în tuot satu kîć-un kîrabaş, şî ku iĭ sa pitrekut tuaće visaļiĭļi, d-akuma s-a pĭerdut gata đi tuot — nekad je u svakom selu bio po neki gajdaš, i sa njima se provodilo svako veselje, a sada su se gotovo sasvim izgubili [Por.]

Karabaş [akc. Karabaş] (i. m.) — (antr.) Karabaš, Karabašević ◊ Karabaş ĭe poļikra lu uom kare mult a kîntat în karăbĭ, ş-a fuоst kunoskut đ-arîndu pi karăbĭ, da nu pi numiļi luĭ bućeḑat — Karabaš je nadimak čoveka koji je dugo svirao gajde, i bio poznat svuda po gajdama, a ne po svom krštenom imenu ◊ unđe đi uom s-a prins poļikra Karabaş, aşa lumĭa a kĭemat şî pi aĭ luĭ đin kasă — gde se nadimak Karabaš primio za čoveka, tako su ljudi nazivali i njegove ukućane ◊ đin poļikra Karabaş s-a fakut la karće prezimiļi Karabašević — od nadimka Karabaš nastalo je prezime Karabašević ♦ var. Kîrabaş [Por.]

karabă (mn. karăbĭ) [akc. karabă] (i. ž.) — 1. (u jednini) pisak, frulica na gajdama 2. (u mn.) gajde, narodni muzički instrument ◊ moşu Pîătru kîntă-n karabă — čiča Petar svira u gajde [Por.] ♦ rum. carabă ♦ etim. < srb. karabe

karare1 (mn. karărĭ) [akc. karare] (i. ž.) — (zast.) staza, puteljak ◊ întra koļibiļi luor la munće a fuost o karare, a mĭers pin padure đasă, akuma a-nkiso dudău, kă nu ĭe ńima să trĭakă pi ĭa — između njihovih koliba u planinii bila je jedna staza, vodila je kroz gustu šumu, sada je zarasla u korov, jer nema nikoga da njome prolazi ◊ tuată kararĭa ĭe drum đirĭept — svaka staza je prečica ♦ var. kalare ♦ sin. poćakă [Por.] ♦ rum. cărare ♦ etim. < lat. carraria

karare2 (mn. karărĭ) [akc. karare] (i. ž.) — razdeljak, razvojak ◊ kînd sa pĭapćină, uńi nu vor karare, da uńi o fak la o parće, alţî ĭară pi la mižluok, kare kum iĭ drag — kad se češljaju, neki ne vole razdeljak, neki ga prave sa strane, neki opet po sredini, kako ko voli [Por.] ♦ rum. cărare ♦ etim. < lat. carraria

karatură (mn. karaturĭ) [akc. karatură] (i. ž.) — (izob.) vožnja, prevoženje ◊ am înbunat la fata mĭa triĭ karaturĭ pi kîrauş kînd o fi bîlśu, ma iĭ i kaḑu munkă la a đintîń, şî abĭa a sufarat numa o karatură — obećao sam svojoj devojci tri vožnje na ringišpilu kad bude vašar, ali njoj pripade muka već kod prve, pa je jedva podnela samo jednu vožnju ♦ var. kîratură ◊ nu puot să sufîr kîratură lungă ku tumobilu — ne mogu da podnesem dugu vožnju automobilom [Por.] ♦ rum. cărătură

karbuńe (mn. karbuń) [akc. karbuńe] (i. m.) — жар, жеравица, угарак; ћумур ◊ s-a stîns fuoku, a ramas numa karbuń şî śanuşă — vatra se ugasila, ostali su samo žar i pepeo ◊ dĭeda, kînd aprins lula, a luvat karbuńiļi ku mîna guală — deda, kada je palio lulu, uzimao je žeravicu golom rukom ♦ sin. taśuńe [Por.] ♦ rum. cărbune ♦ etim. < lat. carbōnem

kare [akc. kare] (zam.) — a. ko, koji, koja ◊ kare să duče după apă? — ko ide po vodu? ♦ sin. čińe [Kmp.] ◊ kare vińe dupa nuoĭ? — ko dolazi po nas? b. koga ◊ la kare va sîmana kopilo-sta — na koga li liči ovo dete? ◊ n-aĭ đi kare să ći ćiemĭ — nemaš koga da se bojiš ◊ la kare aĭ vaḑut aĭa? — kod koga si to video? c. sa kim, sa kojim ◊ ku kare ć-aĭ ţukat? — s kim si se ljubila? [Por. ♦ rum. care ♦ etim. < lat. qualis

kareguod [akc. kareguod] (pril.) — kogod, bilo ko ◊ să vină kareguod vrĭa, ĭuo đ-aiśa nu ma mut — nek dođe kogod hoće, ja se odavde ne pomeram ♦ var. karegud ♦ sin. fiĭekare [Por.]

karpin (mn. karpiń) [akc. karpin] (i. m.) — (bot.) grab, crni grab (Carpinus betulus) ◊ karpin ĭe ļemn tare, bun đi fakut držăļe, alaturĭ kare au dĭelurĭ đi ļemn, şî tare bun ļiemn ĭe đi fakut fuoku — grab je jako drvo, dobro za izradu držalja i alata koji imaju drvene delove, i jako je dobro drvo za loženje vatre ♦ up. sfińak [GPek] ♦ rum. carpen ♦ etim. < lat. carpinus

karpińel (mn. karpińeĭ) [akc. karpińel] (i. m.) — (bot.) (demin.) grabić, mali grab, lastar od graba ◊ kînd sa faśe žuardă đi mînat vićiļi, măĭ bună ĭe s-o taĭ đin vro krĭanguţă đi karpińel ćinîr, kî ĭa ĭe uşuară, supţîrĭe şî žîlao — kad se pravi prut za teranje stoke, najbolje je da je odsečeš od grančice nekog mladog grabića, jer je laka, tanka i žilava ♦ var. karpinuş [Por.]

kasar (mn. kasarĭ) [akc. kasarĭ] (i. m.) — čuvarkuća, osoba koja čuva kuću ◊ a lasat kasa fara kasar — ostavili su kuću bez čuvara [Por.] ♦ rum. căsar

kasatuarńikă (mn. kasatuarńiśe) [akc. kasatuarńikă] (i. ž.) — (zast.) kućanica, dobra domaćica ◊ uomu ĭe drumaş şî trăbe sî sa uşurĭaḑă unđe puaće, da muĭarĭa ĭe kasatuarńikă şî trăbe să ţînă uşa înkisă, să tuńe al măĭ ţapîn — muž je putnik i treba da se olakša gde god može, a žena je kućanica i treba da drži vrata zatvorena, da uđe najjači ♦ var. kasatuorńikă [GPek]

kasatuorńik (mn. kasatuorńiś) [akc. kasatuorńik] (i. m.) — (zast.) kućanik, dobar domaćin ◊ dakă soţu nu ĭe kasatuorńik, kasa sa pîrasîaşće ĭuta — ako muž nije dobar domaćin, kuća se brzo rastura ♦ up. ž.r. kasatuarńikă [Por.]

kasă (mn. kîăş) [akc. kasă] (i. ž.) — kuća ◊ kasă ĭe zîđitură în kare traĭaşće uomu — kuća je zidani objekat u kome živi čovek ◊ kasă mare — velika kuća ◊ kasă ku patru odăĭ — kuća sa četiri odeljenja ◊ kasă đi pĭatră — kamena kuća ◊ kasă la doă spraturĭ — kuća na dva sprata ◊ kasă đi bîrńe, bîrnarĭaţă — kuća od brvana, brvnara ◊ kasă đi morśilă — blatara [Por.] ♦ rum. casă ♦ etim. < lat. casa

kaş (mn. kaşurĭ) (i. s.) — (nutr.) kaš, podliveno mleko, sladak ili mlad sir ◊ kaş ĭe lapće înkegat, kare ĭe pin strîkatuare străkurat đi ḑăr, şî kare s-a fakut brînḑă muaļe şî dulśe — kaš je podliveno mleko, koje je kroz cediljku oceđeno od surutke, i koje je postalo mek i sladak sir ◊ kaşu sa puńe pi fund şî sa taĭe în faļiĭ, kare sa sarĭaḑă şî sa pun în śubăr — kaš se stavlja na lopar i seče na velije, koje se posole i stavljaju u čabar ♦ up. brînḑă, kĭag [Por.] ♦ rum. caş ♦ etim. < lat. caseus

kaśulă (mn. kaśuļ) [akc. kaśulă] (i. ž.) — 1. šubara ◊ kaśulă ĭe astrukamîntu kapuluĭ; kaśulă đi bîtrîńaţă a fuost fakută đi pĭaļe đi uaĭe, ku biţurĭ marĭ, ĭarnă să ţînă đi źer, da vara sî fakă rakuare — šubara je pokrivač glave; starinska šubara bila je od ovčjeg kože, sa dugačkim pramenovima, zimi da štiti od mraza, a leti da pravi hladovinu ◊ a fuost patru fĭelurĭ đi kaśuļ batrîńe: kaśulă ku biţurĭ, kalabăţ, kaśulă ku urĭekĭ, şî stragană — bilo je četiru vrste starinskuh šubara: vlasnata šubara, kupasta šubara, šubara sa naušnicama i astragana 2. kapa uopšte ◊ dupa rat, kînd s-a prins lumĭa pi la lukru pin preduzeće, a-nśeput sî puarće şî alće kaśuļ: kaşkĭet, barĭetă, şăĭkaće, pîlariĭe — posle rata, kad su ljudi počeli da se zapošljavaju po preduzećima, počeli su da nose i druge kape: kačket, beretku, šajkaču, šešir [Por.] ♦ rum. căciulă ♦ etim. < ? alb. kësul’ë

kaśur (kaśură) (mn. kaśurĭ, kaśure) [akc. kaśur] (prid.) — (o stoci) crno-siv, ovca crno-sive vune ◊ oaĭe kaśură sa kunuaşće în stîna-ntrĭagă — sivo-crna ovca prepoznaje se u celom stadu [GPek] ♦ rum. căcior

katuşă (mn. katuş) [akc. katuşă] (i. ž.) — klapuša, držač jarma ◊ katuşa ĭe un parśel đi fĭer înstrînbat, prins đi vîru lu proţapu karuluĭ or alu tînžală, kare ţîńe źugu — klapuša je iskrivljeni komad metala, pričvršćen za vrh kolske rude ili potegljice, koji drži jaram [GPek] ◊ katuşa đe bîtrîńaţă a fuost fakută đi ļiemn, şî prinsă đe proţap k-o tăńikĭauă đi fĭer — starinska klapuša bila je izrađena od drveta, i pričvršćena za rudu metalnim prstenom (Tanda) ◊ abĭa sa ţîńe minće kă vrodată în luok đi katuşă a fuost o gužbă đi kurpiń, or đi ćiĭ — jedva se pamti da je nekad, umesto klapuše, bila gužva od lijana ili like (Rudna Glava) ♦ up. tînžală, źug [Por.] ♦ rum. cătuşă ♦ etim. < lat. catta

(vez.) — 1. jer ◊ nu puot să vin, kă mis kuprins ku lukru — ne mogu da dođem, jer sam zauzet poslom ◊ vunu ĭuta, kă mum-ta ţî rău bolnavă — dođi brzo, jer ti je majka teško bolesna 2. te ◊ ăl luvară đin skurt, da ĭel, saraku: kă v-o fi, kă nu v-o fi, şî la urmă do spusă tuot — pritisnuli ga sasvim, a on, jadan; te oće biti, te neće biti, na kraju je priznao sve 3. da ◊ ma mir kum nu vĭeḑ tu kă ĭel minće — čudi me kako ne vidiš da on laže ♦ var. ◊ am uḑît kî tu n-aĭ fuost akoluo — čuo sam da ti nisi bio tamo [Por.] ♦ rum. ♦ etim. < lat. quod

kăkaşćoar (mn. kăkaşćoare) [akc. kăkaşćoar] (i. s.) — nužnik, klozet ◊ kăkaşćoar ĭe lok unđe će duč pintru čińe — klozet je mesto gde vršiš nuždu [Kmp.]

kăkăuş (mn. kăkăuşurĭ) [akc. kăkăuş] (i. s.) — (med.) proliv, dijarea ◊ pră kopil s-a pus un kăkăuş greau, şă dă aĭa n-a putut sî sa dukă la şkuală — dete je dobilo težak proliv, i zato nije moglo da ode u školu ♦ sin. prţuĭkă [Mlava] ♦ dij. sin. urđinatură [Por.]

kăpiĭa (ĭuo ma kăpiĭeḑ, ĭel sa kăpiĭaḑă) [akc. kăpiĭa] (gl. p. ref.) — (vet.) (o ovcama) brljaviti, pobrljaviti, oboleti od brlja ◊ kîća uoĭ la baśiĭe a kăpiĭat ĭuta, ama n-a fost mărveńak apruape, şî uoĭļi a ļipsît — nekoliko ovaca je na bačiji brzo pobrljalo, ali veterenira nije bilo u okolini, pa su ovce lipsale [GPek] ♦ rum. căpia

kăpiĭală (mn. kăpiĭeļ) [akc. kăpiĭală] (i. ž.) — (vet.) brlj, brljavost, ovčja bolest (Cenuroza, Vertigo) ◊ uaĭa bolnauă đe kăpiĭală uđaşće đe kîrd, paşće sîngură şî đes sa suśaşće în luok — ovca obolela od brlja zaostaje za stadom, pase sama i često se okreće u mestu ◊ aĭ batrîń uaĭa kăpiĭată a taĭat ku briśu la kap, şî ĭ-a skuos đin kriĭir vro guangă, gaura a uns ku său ş-a-nkiso ku katran — stari su brljivim ovcama otvarali lobanju brijačem, iz mozga vadili neku bubu, ranu mazali lojem i zatvarali je katranom ♦ var. kăpiĭatură [GPek] ♦ dij. var. kîpiĭatură [Por.] ♦ rum. căpială

kăpiĭat (kăpiĭată) (mn. kăpiĭaţ, kăpiĭaće) [akc. kăpiĭat] (prid.) — 1. (med.) ošamućen, opijen, koji ima vrtoglavicu ◊ kînd ĭ-a dat o palmă, a mĭers kăpiĭată măĭ mult đi un śas — kad joj je udario šamar, išla je ošamućena više od sata 2. (vet.) brljiv, oboleo od brlja ♦ uaĭa kăpiĭată, s-a suśaşće-n luok, đisparţîtă đe kîrd — brljiva ovca, vrti se u mestu odvojena od stada ♦ sin. şukĭat [GPek] ♦ dij. var. kîpiĭat ♦ rum. căpiat

kăpriĭaţă (mn. kăpriĭeţ) [akc. kăpriĭaţă] (i. ž.) — kozarica, kozarnik ◊ kăpriĭaţă ĭe koćeţ, adîns fakut lînga strungă, în kare să băşkuĭe kapriļi đin stînă uoilor — kozarica je ograda, posebno podignuta kraj tora, u koju se odvajaju koze iz ovčjeg stada ◊ kapriļi sa-nkid în kăpriĭaţă kî bat uoiļi, ļi-npung ku kuarńiļi, ļi muśkă đi urĭekĭ, şî uoĭļi nu puot în paśe mînka đi ĭaļe — koze se odvajaju u kozarnik jer biju ovce, bodu ih rogovima, ujedaju za uši, i ovce ne mogu na miru jesti od njih [GPek] ♦ dij. var. kîpriĭaţă (Rudna Glava) [Por.] ♦ rum. căprărişte

kăpriuară (mn. kăpriuare) [akc. kăpriuară] (i. ž.) — (zool.) srna (Capriola) ◊ kăpriuara ĭe fameĭa kăpriuoruluĭ, măĭ mik trup are đi kît ĭel şî n-are kuarńe — srna je ženka srndača, ima manje telo od njega, i nema rogove ◊ puĭu iĭ ĭe ĭed — njeno mladunče je lane ♦ var. kapriuară ♦ up. kăpriuor, śerb, śută ♦ / (demin.) < kaprăkoza [Por.] ♦ rum. căprioară ♦ etim. < lat. capriola

kăpriuor (mn. kăpriuorĭ) [akc. kăpriuor] (i. m.) — (zool.) srndač (Capreolus capreolus) ◊ kăpriuoru ĭe mult măĭ mik đi kît śerbu, şî are doă korńiţă raklaće la vîr — srndač je mnogo manji od jelena, i ima dva roščića račvasta pri vrhu ◊ fameĭa kăpriuoruluĭ sa kĭamă kăpriuară, da puĭu luor ĭed — ženka srndača zove se srna, a njihovo mladunče je lane ♦ up. śerb, śută, kăpriuară [Por.] ♦ rum. căprior ♦ etim. < lat. capriolus

kărpińiş (mn.) [akc. kărpińiş] (i. m.) — (bot.) grabik, grabova šuma ◊ kînd ń-a-mparţît tata, miĭe đin padure mĭ-a kaḑun numa ńişći kărpińiş la Pođina Mare — kad nas je otac delio, meni od šume zapao samo neki grabik na Velikoj Padini ♦ var. karpińiş [Por.] ♦ rum. cărpeniş

kăsători (ĭuo ma kăsătorĭesk, ĭel sa kăsătorĭaşće) [akc. kăsători] (gl. p. ref.) — (zast.) venčati se, sklopiti brak, udati se, oženiti se, skućiti se ◊ kînd s-a kăsătorit ku uomu đintîń, n-avut ńiś masă, ńiś ļingură — kad se udala za prvog muža, nije imala ni sofru, ni kašiku ◊ are numa un fiśuor, ažuns đi kăsătorit — ima samo jednog sina, stigao za ženidbu ♦ var. kîsîtori [Por.] ♦ rum. căsători

kăśular (mn. kăśularĭ) [akc. kăśular] (i. m.) — (zast.) kapadžija ◊ kăśular ĭe uom kare faśe şă vinđe la kaśuļ — kapadžija je čovek koji izrađuje i prodaje kape [GPek] ♦ rum. căciular

kikă (mn. kike) [akc. kikă] (i. ž.) — 1. (oglavlje) pletenica, kika ◊ kikă ĭe păr muĭerĭesk înpļećit în bîrţâ — kika je ženska kosa upletena u pletenicu ◊ đemult tuaće şkolariţîļi a dus păr înpļećit în kike — nekada su sve učenice nosile kosu upletenu u kike ♦ sin. bîrţă 2. (zast.) pramen kose koji se seče prilikom krštenja deteta ◊ ĭerĭ ĭ-a luvat đin kikă la kopil, la bućeḑat, ş-a fakut visaļiĭe mare — juče su detetu isekli pramen kose, krstili ga, i napravii veliko veselje 3. (bot.) svila na kukuruzu ◊ druga a slubaḑît kikă, kukuruḑu ĭe bun đi fiert — klip je pustio svilu, kukuruz je dobar za kuvanje [Por.] ♦ rum. chică ♦ etim. < slov. kyka

kimîtă (mn. kimiţ) [akc. kimîtă] (i. ž.) — imitacija, podržavanje ◊ n-a fakut la kopil ţuală kum trăbe, numa o kimîtă đi ţuală, ka đi papuşă kopilarĭaskă — nije izradila detetu odelce po meri, nego neku imitaciju od odela, kao za dečju lutku ◊ s-a lasat đi bĭare, akuma numa ĭe o kimîtă đi bĭeţîuos — ostavio piće, sad je samo imitacija pijanice [Por.] ♦ rum. imita ♦ etim. < lat. imitari

kimĭaşă (mn. kimĭeş) [akc. kimĭaşă] (i. ž.) — košulja, gornji deo odeće ◊ kimĭaşa ĭe ţuală omeńiaskă, sa înbrakă pista pĭaļa guală, ş-astrukă parća trupuluĭ a đisupra — košulja je muški haljetak, oblači se preko gole kože i pokriva gornji deo tela ◊ kimĭaşa muĭerĭaskă sa kĭamă śupag — ženska košulja zove se čupag ◊ kimĭaşă ku rîurĭ — vezena košulja (košulja sa ukrasom) ◊ kimĭaşă đi in — lanena košulja ◊ kimĭaşă đi matasă — svilena košulja ♦ up. kîlţan ♦ var. kamaşă (Tanda) [Por.] ♦ rum. cămaşă ♦ etim. < lat. camisia

kimur [akc. kimur] (i. m.) ● v. ćumur [Crn.]

kińez (mn. kińež) [akc. kińez] (i. m.) — (zast.) knez, starešina sela ili opštine ◊ kińez đemult a fuost stapînu satuluĭ, da đi dupa ratu ku mńamţî, aşa-ĭ ḑîk şî la fruntaşu uopşîńi — knez je nekada bio starešina sela, a nakon rata sa Nemcima, tako zovu i predsednika opštine ◊ kińez đemult a putut să fiĭe numa al măĭ mare stapîn în sat — knez je nekada mogao biti samo najveći gazda u selu ◊ uom vaḑut: la ĭel şî kińezu đin oraş vińe la prazńik — ugledan čovek: kod njega i predsednik opštine dolazi na slavu [Por.] ♦ rum. cneaz ♦ etim. < Rus. knĭazŭ < nem. König

kińežîţă (mn. kińežîţ) [akc. kińežîţă] (i. ž.) — (zast.) kneginja ◊ kińežîţa ĭe muĭarĭa kińezuluĭ — kneginja je kneževa žena [Por.] ♦ rum. cneaghină

kińežîĭe (mn. kińežîĭ) [akc. kińežîĭe] (i. s.) — (zast.) knežina ◊ kińežîĭa a fuost ţînutu kińezuluĭ, unđe ĭel a domńit — knežina je bila kneževa oblast, u kojoj je on gospodario [Por.] ♦ rum. cnezie

kiptuare (mn. kiptuorĭ) [akc. kiptuare] (i. ž.) — kopča, petlja za zakopčavanje odeće ◊ kiptuorĭ la ţuaļe a purtat aĭ nuoştri pănă n-a ĭeşît bumbi — kopče su naši nosili na odeći sve dok se nisu pojavila dugmeta [Por.] ♦ rum. cheotoare ♦ etim. < lat. *clautoria (< *clautus = clavutus)

kişiţă (mn. kişiţă) [akc. kişiţă] (i. ž.) — (anat.) zglob ◊ am skļinćit piśuoru đin kişiţă — uganuo sam nogu iz zgloba ♦ sun. înkeĭatură [Por.] ♦ rum. chişiţă ♦ etim. < bug. kitčice, srb. kičica

kişnat (kişnată) (mn. kişnaţ, kişnaće) [akc. kişnat] (prid.) — (psih.) zanet mislima, duhom odsutan ◊ vĭeḑ kî ĭe kişnat, đ-aĭa nu ć-auđe — vidiš da je zanet, zato te ne čuje ◊ bandaşî kîntă, rasună vaļa, da ĭel źuakă kişnat, nu vĭađe pi ńima — trubači sviraju, odjekuje dolina, a on igra zanet, ne vidi nikoga ♦ sin. luvat, dus [Por.] ♦ rum. chisnovat

kîćodată [akc. kîćodată] (pril.) — ponekad, pokatkad ◊ atîta mi đi grieu ku ĭel, đi-n vińe kîćodată sî ma spînḑur — toliko mi je teško sa njim, da mi dođe ponekad da se obesim ♦ sin. uńiuorĭ [Por.] ♦ rum. câteodată

kîlţ (i. m.) — kučina 1. konoplja ◊ kînd s-a lukrat ku kîńipa, la nuoĭ tuot s-a kĭemat kîlţ pănă n-ažuns la drîgļiaće, la ĭel sa đisparţît fuĭuoru, da aĭa ś-aramas, s-a kĭemat ĭară kîlţî — kada se radilo sa konopljom, kod nas se sve zvalo kučina dok se nije došlo do grebena, kod njega se odvajalo povesmo, a ono što je ostajalo, zvalo se i dalje kučina 2. kučina, otpadak od konoplje ◊ đin kîlţ sa fak saśi, şî s-anvăluĭe astupuşur-ļi să nu slubuadă — od kučine se prave džakovi, i oblažu se zapušači, da ne propuste [Por.] ♦ rum. câlţi ♦ etim. < slov. klŭkŭ

kîlţan (mn. kîlţańe) [akc. kîlţan] (i. s.) — klcan, muška košulja ◊ kîlţan ĭe kimĭaşă omeńiaskă đi kîlţ, đeşkis la pĭept ka śupagu ăl muĭerĭesk, unđe avut vro tri-patru kiptuorĭ, kă bumbĭ n-a fuost — klcan je muška košulja od konoplje, sa preklopom na grudima kao ženski čupag, gde je imao tri-četiri petlje za zakopčavanje, jer dugmeta nije bilo ◊ kîlţan vrodată s-a ḑîs la tuaće fĭelurĭ đi kimĭeş omeńieşć — klcan je nekad bio naziv za sve vrste muških košulja ◊ în Tanda vuorba kîlţan nu ĭe kunoskută — u Tandi reč klcan nije poznata ♦ up. kimĭaşă, kamaşă ♦ sin. drîsman [Por.]

kîļindarĭ [akc. kîļindarĭ] (i. m.) — (kal.) (izob.) januar ◊ kîļindarĭu ĭe luna la kapu anuluĭĭ, ku ĭel înśiape ano-l nou — januar je mesec na početku godine, njime počinje nova godina ◊ kîļindarĭu ĭe lună zapaduasă şî friguruasă — januar je mesec snežan i hladan ♦ var. kîrindarĭ [Por.] ♦ rum. cărindar ♦ etim. < lat. calendarium

kînd (pril.) — 1. kad ◊ kînd am uḑît kum a putut să pĭară, frika ma taĭat — kad sam čuo kako su mogli da stradaju, strah me je presekao ◊ s-a dus đemult, ńima nu şćiĭe kînd va veńi — otišli su davno, niko ne zna kad li će doći ◊ ńi vorbim kînd o veńi tata — razgovaraćemo kad bude došao otac 2. (u izr.) kad-kad, ponekad ◊ sa-uđe kînd-kînd şî vîntu kînd baće pin krianźe — čuje se kad-kad i vetar kad bije kroz granje ◊ kînd şî kînd — s vremena na vreme, ponekad [Por.] ♦ rum. când ♦ etim. < lat. quando

kîndguod [akc. kîndguod] (pril.) — kadgod, bilo kad ◊ kîndguod îm dă-n gînd đi mumă, îm vińe sî ma plîng — kadgod se setim majke, dođe mi da plačem ♦ sin. fiĭekînd [Por.]

kîndva [akc. kîndva] (pril.) — nekad, nekada, neki put ◊ aĭa a fi fuost, puaće fi, kîndva, ama astîḑ aĭa sigurat nu ĭe — toga je bilo, može biti, nekada, ali danas toga sigurno nema ◊ ăl aşćetăm, va veńi kîndva — čekamo ga, možda će doći nekad ♦ sin. vrodată [Por.] ♦ rum. cândva

kîntariuon (mn. kîntariuoń) [akc. kîntariuon] (i. m.) — (bot.) kantarion, gospin cvet, bljuzgavac, ivanjčica, krvavac, marina ručica, gospino zelje (Hypericum perforatum) ◊ kîntariuonu krĭaşće pi faţă, are fluare galbină; mult sa kuļaźe şî sa uskă, ļiak đi mulće bualje — kantarion raste na prisoju, ima žuti cvet; mnogo se bere i suši, lek je za mnoge bolesti [Por.] ♦ etim. < srb. kantarion

kîńe (mn. kîń) [akc. kîńe] (i. m.) — (zool.) pas (Canis familiaris) ◊ la nuoĭ ĭastă kîń đe kasă, kîńi đe uoĭ, şî kîń đe vînat — kod nas ima kućnih pasa, ovčarskih pasa, i lovačkih pasa ◊ kîńi đe kasă sa ţîn ļegaţ în kîrtuog, aĭ đi uoĭ înga đin kaţăl sa-nvaţă sî mĭargă sluobîd ku uoiļi, da kopuoĭ ţîn numa vînatuori — kućni psi drže se vezani u brlogu, ovčarski se još od kučenceta uče da idu slobodni za ovcama, a kerove drže samo lovci ◊ kîńiļi latră, urlă şî ţîpă — pas laje, zavija i skiči ◊ đe ńişće kîń sa ḑîśe kă źavļesk, kînd latră fara trĭabă, sa ḑîśă đin glumă đi iĭ kă latră la stîaļe — za neke pse se kaže da laju bez veze kad laju bez potrebe, kaže se u šali za njih da laju na zvezde ◊ un fĭeļ đi kîń au narau rău, kă muśkă lumĭa ku furişu — neki psi imaju zlu ćud jer ujedaju ljude podmuklo [Por.] ♦ rum. câine ♦ etim. < lat. canis

kîńepişće (mn. kîńepişć) [akc. kîńepişće] (i. ž.) — (ret.) konopljište ◊ kîńepişće ĭe luok unđe sa puńe kîńipa — konopljište je mesto gde se seje konoplja [Por.] ♦ rum. cânepişte

kîńipă (mn. kîńipĭ) [akc. kîńipă] (i. ž.) — (bot.) konoplja (Cannabis) ◊ kîńipa ĭe buĭađe kare mult s-a sîmanat, kă đin ĭa a fuost mare dobîndă la ţăsatură — konoplja je biljka koja se mnogo sejala, jer od nje bilo velike koristi u tkanju [GPek] ◊ kînd sa kuaśe, kîńipa sa žumuaļe, pî sa bagă în topilă sî sa murĭaḑă — kada sazri, konoplja se čupa i na topilu potapa u vodi [Por.] ♦ rum. cânepa ♦ etim. < Llt. cánnabis, cánnabus

kîrabuoĭ (mn. kîrabuаĭe) [akc. kîrabuoĭ] (i. m.) — (color) zelena galica; sastojak koji se dodaje crnoj boji za tekstil da bi boja bila postojana ◊ fara kîrabuoĭ śuariku al śerńit n-a putut sî ţînă ńegriala — bez zelene galice, platno ofarbani u crno nije bilo postojano ♦ / < (tur.) kara boya „crna boja” ♦ up. śerńaļe [Por.] ♦ rum. caraboia ♦ etim. < tur. kara boya

kîramidă (mn. kîramiḑ) [akc. kîramidă] (i. ž.) — ćeramida ◊ kîramida ĭe un fieļ đi ţrĭep bătrîńiesk, ku kare s-a astrukat koļibiļi — ćeramida je vrsta starinskog crepa kojim su se pokrivale kolibe ◊ kîramida s-a fakut đin pomînt adîns — ćeramida se pravila od posebne zemlje ◊ luok unđe s-a fakut kîramida sa kĭamă kîrîmidariĭe, da lukratuori kîrîmidarĭ — mesto gde se pravila ćeramida zove se ćeramidarnica, a radnici ćeramidari [Por.] ♦ rum. cărămidă ♦ etim. < grč. keramídi

kîrauş (mn. kîrauşă) [akc. kîrauş] (i. m.) — 1. (tehn.) ringišpil, vrteška, okretaljka sa korpama za zabavu mladeži ◊ dragu ćińerişuluĭ ĭerĭa kînd pi la bîlśurĭ a veńit ţîgańi ku kîrauş — mladi su se mnogo radovali kada bi na vašare dolazili Cigani sa ringišpilom ◊ kîrauşu đi bîtrîńaţă a fuost tuot đi ļemn, şî la-nvîrćit baĭeţî, kare a vrut sî sa kare điźaba — starinski ringišpil je bio sav od drveta, i okretali su ga momci koji su želeli da se voze badava 2. klizalište ◊ slubaḑîndu-sa ku săĭńiļi, kopiĭi a fakut un kîrauş lung întra gardurĭ — spuštajući se sankama, deca su napravila jedno dugo klizalište između ograda ♦ up. rîkabuş [Por.]

kîraveĭ (mn. kîraveĭe) [akc. kîraveĭ] (i. s.) — krivak, kratka i kriva grana drveta ◊ kîraveĭu ĭe darap đi krĭangă strîmbă, ku kare daĭ dupa vro žuavină, or dupa alta śe sa slbuađe la ćińe — krivak je komad krive grane, kojim gađaš neku životinju, ili bilo šta drugo što te napadne ♦ var. kîravĭeĭ [Por.] ♦ rum. cărăvei

kîrd (mn. kîrdurĭ) [akc. kîrd] (i. s.) — krdo, veći broj ovaca ili goveda koje poseduje jedno domaćinstvo ◊ kîrdu đi uoĭ sînt uoiļi kare ļi avĭem în strunga nuastră — krdo ovaca su ovce koje imamo u našem toru ◊ kîrd đi viće — krdo stoke ◊ kîrd đi uoĭ — krdo ovaca ◊ kîrd đi vaś — krdo krava ◊ kîrd đi kaprĭe — krdo koza ◊ tot nat mînă kîrdu luĭ đi uoĭ, kînd faśe stîna ku vrunu la baśiĭe — svako tera svoje krdo ovaca, kad sa nekim pravi smešu ovaca na bačiji ◊ la munće ĭastă luok sî sa fakă stînă mare, đin patru-śinś kîrdurĭ đi uoĭ — u planini ima mesta da se napravi velika smeša ovaca, od četiri-pet krda ♦ sin. śopîr, turmă ♦ up. stînă [Por.] ♦ rum. cârd ♦ etim. < srb. krd

kîrîmidariĭe (mn. kîrîmidariĭ) [akc. kîrîmidariĭe] (i. ž.) — 1. ćeramidarnica ◊ kîrîmidariĭa ĭe luoku unđe kîrîmidari a fakut la kîramiḑ đi astrukat koļibiļi — ćeramidarnica je mesto gde su ćeramidari izrađivali ćeramide za pokrivanje koliba 2. (top) zvano mesto ◊ în Arnagalua, în aritu Beglukuluĭ, ĭastă luok Kîrîmidariĭe, unđe vro śinḑăś đi ań în urmă, a fuost kîrîmidariĭa lu vrun Piroćan — u Rudnoj Glavi, na području Begluka, ima zvano mesto Karamidarija, gde je pre pedesetak godina bila ćeramidarnica nekog Piroćanca [Por.] ♦ rum. cărămidărie

kîrîmidarĭ (mn. kîrîmidarĭ) [akc. kîrîmidarĭ] (i. m.) — ćeramidar ◊ kîrîmidarĭ ĭe lukratuorĭ kare faśe kîramidă — ćeramidar je radnik koji pravi ćeramidu ◊ luoku unđe lukră kîrîmidarĭu sa kĭamă kîrîmidariĭe — mesto gde radi ćeramidar zove se ćeramidarnica [Por.] ♦ rum. cărămidari

kîrk (uzv.) — (onom.) zuc ◊ kînd în kasă a veńit vrunu ńikunoskut, kopiĭi s-a tras în kuot, şî ńiś „kîrk” n-a kućeḑat sî s-audâ đi la iĭ — kad je u kuću dolazio neko nepoznat, deca su se povlačila u ugao, i ni „zuc” se nije smelo čuti od njih [Por.] ♦ rum. cârc

kîrļeźiel (mn. kîrļeźiĭ) [akc. kîrļeźĭel] (i. s.) ● v. viorĭauă [Por.] ♦ rum. cârligel

kîrļig (mn. kîrļiźe) [akc. kîrļig] (i. s.) — kuka ◊ kîrļigu ĭe kuń ku vîru strîmbat — kuka je klin za savijenim vrhom ◊ kîrļig în parĭaće, đi atîrnat đituaće — kuka na zidu, za kačenje svačega ◊ kîrļig la ćuakă đi rîḑîmat — kuka na štapu za poštapanje ◊ kîńiļi đi fuame s-a fakut kîrļig — pas se od gladi savio k’o šipka ♦ sin. kukă, kîrļuomb [Por.] ♦ rum. cârlig ♦ etim. < bug. kărlik

kîrśuabă (mn. kîrśuabe) [akc. kîrśuabă] (i. ž.) — (ent.) krpelj mužjak ◊ kîrśuabă ĭe kapuşă voĭńiśiaskă, aĭa ĭe o guangă tare mikă — krčoba je mužjak krpelja, to je jedna jako mala buba ♦ dij. var. skîrśuabă (Plavna) [Pad.] ♦ up. grapiţă [Por.][Zvizd] ♦ rum. cârcioară

kîrtuog (mn. kîrtuaźe) [akc. kîrtuog] (i. s.) — (zast.) brlog, leglo ◊ kîrtuog ĭe luok unđe duorm kîńi, puorśi, lupi or urşî — brlog je mesto gde spavaju psi, svinje, kurjaci ili medvedi ◊ s-a dus în vînat, ş-a dat pista kîrtuogu alu puorś-aĭ sîrbaćiś; măĭ mult sa spumîntat ĭel đikît puorśi — otišao je u lov, i naleteo na brlog divljih svinja; više se uplašio on nego svinje ♦ sin. bîrluog, kulkuş [Por.] ♦ rum. cârtog ♦ etim. < srb. krtog

kîsîtorit (kîsîtorită) (mn. kîsîtoriţ, kîsîtoriće) [akc. kîsîtorit] (prid.) — (zast.) 1. oženjen (o muškarcu), udata (o ženi) ◊ tata đintîń a fuost kîsîtorit ku o fată đin Lazńiţa, ama n-a trait mult şî s-a đisparţît — otac je prvo bio oženjen sa devojkom iz Laznice, ali nisu živeli dugo pa su se razveli 2. nastanjen, naseljen ◊ stramuoşî nuoştri a fuźit đin Rumîńiĭe đi rău boĭerilor, şî s-a kîsîtorit în Sîrbiĭe, în luokurĭ kare s-a pustîşît — naši precu su pobegli iz Vlaške zbog bojarskog zla, i naselili su se u Srbiji, u mestima koja su bila opustela ♦ var. kăsătorit [Por.] ♦ rum. căsătorit

kît, kîtă (pril.) (predl.) (zam.) — 1. (pril.) koliko ◊ kît a fi măĭ ramas pănă la urmă? — koliko li je još ostalo do kraja? ◊ spuńe kît mis datuorĭ, să plaćiesk şî sî ma duk bĭestrîga? — kaži koliko sam dužan, da platim i da odem bestraga? ◊ uĭće, kîtă lume s-adunat, ka la bîlś — gle, koliko se ljudi skupilo, kao na vašaru ◊ kîtă bańamă a fi strîvit, ńiś ĭel, saraku, nu şćiĭe — koliko li je novaca spljiskao, ni on, siroma, ne zna 2. (predl.) koliko ◊ śiare kît îţ trîabe, nu măĭ mult — traži koliko ti treba, ne više ◊ pătura trăbe să fiĭe kît ĭe patu đi lung — ponjava treba da bude koliko je krevet dug ◊ să kumpirĭ moşîĭe pi kulme kît vĭeḑ ku uoki — da kupiš imanje na kosi koliko vidiš očima ◊ sî aļerź atîta kîtă pućarĭe aĭ — da trčiš toliko koliku snagu imaš 3. (zam.) koliko ◊ la kît sî vină (la kîće śasurĭ, pi śe vrĭame)? — u koliko da dođe (u koliko sati, u koje vreme)? ◊ kîtă vrĭame a trekut, da ĭel tuot ţîńe minće — koliko je vremena prošlo, a on sve (=i dalje, još uvek) pamti ◊ a śerkat ĭel kît şî măĭ kît, ama nu ĭ-a mĭers la mînă — pokušao je on koliko puta, ali mu nije pošlo za rukom [Por.] ♦ rum. cât ♦ etim. < lat. quantus

kîta [akc. kîta] (pril.) — (za količinu) malo ◊ am kîta vrĭame đi tăĭnuit — imam malo vremena za razgovor ◊ fuź kîta măĭ înkoluo, sî puot şî ĭuo sî şîăd — beži malo još na tamo, da mogu i ja da sednem ◊ (u izr.) kîta-kîta — malo-malo; makar malo, bar malo ◊ în luok să fiĭe mĭarńik, ĭel kîta-kîta pă sa uĭtă pi ferĭastă — umesto da bude miran, on malo-malo pa gleda kroz prozor ◊ makra kîta-kîta să fi bagat sama, n-a fi perit — da je barem makar malo obratio pažnju, ne bi poginuo ♦ up. kîtva [Por.] ♦ rum. câta

kîtaramă (mn. kîtaramĭе) [akc. kîtaramă] (i. ž.) — kopča, spojnica ◊ kîtarama-sta nu ĭe đi ńimika, n-a ţînut duauă ḑîļe, şî s-a rupt — ova kopča nije ni za šta, nije držala dva dana pa se pokidala ◊ kîtarama sa puńe đarîndu unđe sa înkĭaptură śeva — kopča se stavlja svuda gde se nešto zakopčava ◊ đemult lumĭa n-a şćut đi kîtaramă, sa-nćins ku brăśinarĭ — nekada ljudi nisu znači za kopče, opasivali su se učkurom ◊ unđe ĭe akuma kîtarama, vrodată a fuost tuaka — gde je sada kopča, nekada je bila toka (Tanda) [Por. ♦ rum. cataramă ♦ etim. < nem. kattenriemen

kîtguod [akc. kîtguod] (pril.) — kolikogod, više puta, ma koliko puta ◊ kîtguod să-l źuđiś, ĭel nu marĭaşće — kolikogod da ga grdiš, on ne mari ◊ kîtguod đi tare să zbĭerĭ, ĭel n-auđe — kolikogod jako da vičeš, on ne čuje [Por.]

kîtra [akc. kîtra] (pril.) — prema, ka ◊ mĭarźe lupu pi pîrţe kîtra mińe, da ĭuo ku mîńiļi guaļe — ide vuk prtinom prema meni, a ja goloruk ◊ nu vińe la mińe-n braţă, numa spaĭmată sa traźe kîtra duos — ne dolazi meni u naručje, nego se prestrašena vuče prema šumi [Por.] ♦ rum. către ♦ etim. < lat. contra

kîtva (kîtîva), (mn. kîţîva, kîćeva) [akc. kîtva] (prid.) — malo, u maloj količini; nekoliko ◊ a-nbîtrîńit, abĭa kîtva miśkă — ostareo, jedva se malo miče ◊ kîtîva vrĭame trĭeku, ĭel ažunsă – malo vremena prođe, on stiže ◊ kîtîva guoşć la mîne, kîtiva la ćińe, şî pitreśiem nunta — malo gostiju kod mene, malo kod tebe, pa ćemo pregurati svadbu ◊ đin aĭ kĭemaţ, kîţîva baĭeţ a veńit, kîţîva nu — od pozvanih, nekoliko momaka je došlo, nekoliko nije ◊ kîćiva muĭerĭ tumu dupa rat a gaćit şkuala — nekoliko žena je tek posle rata završilo školu [Por.] ♦ rum. câtva

kĭaĭe (mn. kĭeĭ) [akc. kĭaĭe] (i. ž.) — 1. (tehn.) ključ ◊ lumĭa đemult a trait în borđiĭ, şî n-avut kĭaĭe la uşă kă borđiĭu gata ńiś n-avut uşă — ljudi su nekada živeli u zemunici, i nisu imali ključ na vratima, jer zemunica gotovo da nije ni imala vrata ◊ kĭaĭe lu bîrnarĭaţă a fuost tot una ku kĭaĭa đi muară — ključ za brvnaru bio je isti kao i ključ za vodenicu 2. (geog.) usek na prevoju ◊ kĭaĭa Vraţuluĭ — (top.) Vrata, usek na prevoju između Gornjana i Vlaola [Por.] ♦ rum. cheie ♦ etim. < lat. clavus

klaĭe [akc. klaĭe] (i. ž.) ● v. klańe [Por.] ♦ rum. claie

klanfă (mn. klanfe) [akc. klanfă] (i. ž.) — (tehn.) klanfa, klamfa ◊ klanfă ĭe o kukă đi fĭer, ku vîrurļi întuarsă-n afară ş-askuţîće ka piruońu, ku kare sa prind tutuśi or bîrńiļi — klamfa je metalna kuka, sa vrhovima okrenuti spolja, oštrim kao ekser, kojom se sastavlju trupci ili grede ♦ var. klamfă [Por.] ♦ etim. < nem. krampf

klańe (mn. klăń) [akc. klańe] (i. ž.) — plast sena ◊ klańa sa grîmađiaşće đin porkuoń đi fîn, kare sînt adunaţ đin kupiţaļe đi pi otkuoş — plast se sadeva od stogova sena, koji su skupljeni od naviljaka sa otkosa ◊ klańa puaće să fiĭe grîmađită đi fîn or đi paĭe — plast može biti plašćen od sena ili slame ◊ klańa grîmađită în ļemn sa kĭamă patul — plast sadenut na drvetu, zove se patul ◊ klańe sa grîmađiaşće pinga ţapă, kare o ţîńe să nu sa strîmbe đi vînt or đi pluaĭe, şî sî nu kadă — plast se dene oko stožera, koji ga drži da se ne krivi od vetra ili kiše, i da ne padne ◊ klańa đemult sa fakut în ļivađe, şî a koluo s-a dat la uoĭ đi mînkarĭe, kî đin tuoru luor sa torît ļivađa — plast se nekad pravio na samoj livadi, i stoka se tamo ranila jer se od njihovog gnojiva đubrila livada ◊ tuota klańa fakută în ļivađe, a fuost îngrađită ku ţarku, să nu puată vićiļi s-o śupă đin tuaće părţîļi — svaki plast sadenut na livadi bio je ograđen senikom, da ne može stoka da ga čupka sa svih strana ◊ la vîru klăńi sa puńe panžînu, fakut đin patru tîrşurĭ ļegaće la vîr, kare ţîńe fînu să no-l zbuare vîntu — na vrhu plasta meće se lemez, napravljen od četiri grane svezane vrhovima, koji drži seno da ga ne razveje vetar ♦ var. klaĭe (Crnajka, deo Tande) [Por.] ♦ rum. claie

klăćina (ĭuo klaćin, ĭel klaćină) [akc. klăćina] (gl. p. ref.) — klatiti (se), ljuljati (se) ◊ đi kînd iĭ sa klăćină un đinće, ama ĭa sa ćiamĭe săl skuată — od kad joj se klati jedan zub, ali se ona plaši da ga izvadi ◊ gardu pi lînga koļibă tuot a putraḑît, şî rău sa klaćină kum ažunźe fiĭe śe žuavină đi ĭel — ograda od kolibe je sva istrulela, i mnogo se klati čim je dotakne bilo koja životinja [Por.] ♦ rum. clătina

klăćinat (mn. klăćinare) [akc. klăćinat] (i. s.) — klaćenje, ljuljanje ◊ s-a lasat đi klăćinat pi punće, şî s-a dus la skaldat — batalio je klaćenje na brvnu, i otišao na kupanje [Por.] ♦ rum. clătinat

klop [akc. klop] (i. s.) ● v. krop [Bran.]

klośi (ĭuo klośiesk, ĭel klośiaşće) [akc. klośi] (gl.) — (ornit.) ležati na jajima ◊ numa gaińiļi şî păsîriļi klośesk pi uauă să skuată puĭ — samo kokoške i ptice leže na jajima da se izlegu pilići [Por.] ♦ rum. cloci ♦ etim. < Bug. kloči

klośitură (mn. klośiturĭ) [akc. klośitură] (i. ž.) — 1. (ornit.) mućak, pokvareno jaje ◊ klośitură ĭe uou kare s-a strîkat supt kloţă — mućak je jaje koje se pokvarilo pod kvočkom 2. (o vodi) ustajalost, bljutavost ◊ klośitură ĭe apa kare stă mult în vas — ustajala je voda koja dugo stoji u sudu [Por.] ♦ rum. clocitură

kluoţă (mn. kluoţ) [akc. kluoţă] (i. ž.) — (ornit.) kvočka ◊ kluoţa ĭe gaină kare şîađe pi uauă sî sa skuată puĭi — kvočka je kokoška koja leži na jajima da se izlegnu pilići ◊ kluoţa klośiaşće pi uauă — kvočka leži na jajima ◊ supt kluoţa sa pun trisprîăśe or śinsprîaśe uauă, dupa kît ĭe gaina đi mare — pod kvočku se stavlja trinaest ili petnaest jaja, prema tome koliko je kokoška velika ◊ kluoţa a skuos numa śinś puĭ, ḑîaśe uauă a fuost klośiturĭ — kvočka je izlegla samo pet pilića, deset jaja su bila mućak ◊ kînd la gaină iĭ vińe vrĭamĭa să kadă kluoţă, ĭa kļuompîńe pin trauşă în tuaće părţîļi — kad kokoški dođe vreme da se nasadi, ona se raskvoca po dvorištu na sve strane [Por.] ♦ rum. cloţă

kļanţ (mn. kļanţurĭ) [akc. kļanţ] (i. s.) — (geogr.) ostenjak, rt stene ◊ kļanţ sa kĭamă vîru kîrşi, kare ĭe nalt şî askuţît — ostenjak se zove vrh krša, koji je visok i oštar ◊ đes, dupa imańa în a kuĭ ĭe, kļanţu kapîtă şî nume, şî avĭem Kļanţu lu Ĭanku, lu Marku, or lu Pătru — često, prema imenu vlasnika imanja na kome je, ostenjak dobija i ime, pa imamo Jankov, Markov ili Petrov ostenjak [Por.] ♦ rum. cleanţ ♦ etim. < srb. klanac

kļanţă (mn. kļanţurĭ) [akc. kļanţă] (i. ž.) — 1. (tehn.) zaporanj, zaporak, zaponac, klin kojim se zatvaraju vrata; reza ◊ kļanţa a fuost fakută đi ļiemn, da akuma măĭ mult sa faśe đi fĭer — zaporanj je nekada pravljen od drveta, a sada se pravi više od metala ◊ ku kļanţa sa înkiđe vrakńiţa la gardu lu trauşă — zaponcem se zatvaraju vratnice na dvorišnoj ogradi 2. (fig.)(pej.) ženska usta; gubica ◊ uomu iĭ spuńe frumos să ļiaźe kļanţa, ĭa tuot ăl latră, la urmă do kîpată una pista kļanţă, şî taku điluok — čovek joj lepo kaže da zaveže gubicu, a ona ga i dalje olajava, na kraju dobi jednu preko gubice, i ućuta odmah ♦ var. kļeanţă, kļianţă ♦ up. vrakńiţă, popik, gužbă [Por.] ♦ rum. clanţă

kļet (mn. kļeturĭ) (i. s.) — (zast.) špajz, šupa, klet ◊ kļetu la nuoĭ a fuost o kośobiţă pi la duosu kăşî, în kare s-a ţînut aĭa śe akuma ţîńem pin podrumurĭ, or supt şupă, or în şpaĭz — klet je bio sklepani objekat iza kuće, u kome se držalo ono što danas držimo u podrumu, šupi ili špajzu ◊ kînd a-nśeput sî sa fakă koļibĭ măĭ marĭ, kļetu s-a mutat î-ńaļe, ş-aşa s-a kĭemat şpaĭzu întro vrĭame — kad su počele da se dižu veće kolibe, klet se preselio u njih, i tako se zvao špajz jedno vreme ◊ akuma kļet ḑîśem la odăĭ unđe sa ţîn budonuoasîļi — sada klet zovemo odaje u kojima se drži starudija [Por.] ♦ rum. clet ♦ etim. < bug. klĕt

kļiĭ (mn. kļiĭurĭ) [akc. kļiĭ] (i. m.) — smola; masnoća; gustiš 1. ušna smola ◊ kļiĭ ĭe unsura kare o are tuot uomu în urĭake — klij je masnoća koju svaki čovek ima u uvu 2. gusta i lepljiva kaša ◊ kînd uala fĭarbe prĭa mult, şă đin mînkarĭe ramîńe numa groşală, atunśa sa ḑîśe kî mînkarĭa s-a fakut kļiĭ — kad lonac vri predugo i od jela ostane samo kaša, tada se kaže da se jelo pretvorilo u klij [Por.] 3. ♦ dij. var. kļeĭ ◊ kļeĭ ĭe smuala dă pră prun, śe o manînkă păkurari — klej je smola sa šljive, koju jedu pastiri (Voluja) [Zvizd] ◊ kļeĭ dă pră prun ĭe bun dă ļipit fluĭeru — smola sa šljive je dobra za lepljenje frula [Mlava] ♦ dij. sin. mńare [Por.] ♦ rum. clei ♦ etim. < slov. klej

kļisă (mn. kļisă) [akc. kļisă] (i. ž.) — (nutr.) slanina ◊ bufańi ku bună poftă mînkă kļisă — Bufani sa apetitom jedu slaninu [Buf.] ♦ dij. sin. slańină, slaină [Por.] ♦ rum. clisă ♦ etim. < bug. klisa

kļiuos (kļiuasă) (mn. kļiuoş, kļiuasă) [akc. kļiuos] (prid.) — gnjecav ◊ śeva ĭe kļiuos kînd ĭe muaļe şî sa ļipĭaşće đi źeĭśće — gnjecavo je nešto što je meko i lepi se za prste ◊ kļiuasă ĭe pîńa kînd ĭe ńikuaptă — gnjecav je hleb kad je nedopečen [Por.] ♦ dij. var. kļeuos [Zvizd] ♦ rum. cleios

kobi (ĭuo kobĭesk, ĭel kobĭaşće) [akc. kobi] (gl. n.) — (rel.) prizivati zlu kob ◊ lumĭa batrînă a kreḑut kă kînd vrun rău spuń pi nume, ăl kobĭeşć să-ţ vină — stari ljudi su govorili da kad neko zlo pominješ po imenu, ti ga prizivaš da ti dođe ◊ pumeńeşć muarća, o kobĭeşć să-ţ vină, pumeńeşć pi draku, ăl kobĭeşć să-ţ vină — pominješ smrt, prizivaš je da dođe, pominješ đavola, prizivaš ga da dođe ◊ śe gud ĭe rău pi lumĭe, no-l pumeńi pi nume, kă-l kobĭeşć să-ţ vină — što god je zlo na svetu, ne pominji ga po imenu, jer ga prizivaš da ti dođe ◊ nu numa kînd ḑîś, numa şî kînd faś śuava śe samînă la vrun rău, tu răo-la-l kobĭeşć — ne samo kad kažeš, nego i kad napraviš gest koji podseća na neko zlo, ti to zlo prizivaš ◊ kînd ći faś kĭoroman, kobĭeşć să kĭorăşć, şî puaće şî sî kĭorăşć — kad izigravaš slepca, prizivaš slepilo, i možeš da oslepiš [Por.] ♦ rum. cobi ♦ etim. < bug. kobja; srb. kobiti

kobîrļeu (mn. kobîrļeĭ) [akc. kobîrļeu] (i. m.) — legalo, primitivan objekat za smeštaj domaćih životinja ◊ n-avut kînd să fakă obuor dă puorś kare numa śe ĭ-a dus, numa a fakut un kobĭrļeu lîngă gard, să fiĭe puorśi înkiş numa prăsta noapće — nije imao kad da napravi obor za svinje koje je tek doterao, pa im je sklepao legalo uz ogradu, da svinje budu zatvorene samo preko noći [Stig] ♦ rum. cobârlău ♦ etim. < mađ. kóborló

koţofană (mn. koţofień) [akc. koţofană] (i. ž.) — (ornit.) svraka (Pica pica) ◊ kînd koţofană kîntă în aritu kăşî, ĭe aratare rîa — kada svraka peva u bliuzini kuće, loše je predskazanje ♦ var. kuţofană [Por.] ♦ dij. sin. śorobară (Voluja) [Zvizd] (Sige) [Hom.] ♦ dij. sin. śuară pistriţă — (dosl.) „šarena vrana” (Isakovo) [Mor.] ♦ rum. coţofană

koţuabă (mn. koţuabе) [akc. koţuabă] (i. s.) — ženskaroš; hvalisavac ◊ kare a fi ḑîs đi ĭel kă o să fiĭe aşa koţuabă đi mare — ko bi rekao za njega da će biti tako veliki ženskaroš [Por.] ♦ rum. coţoabă

koćeţ (mn. koćaţă) [akc. koćeţ] (i. m.) — kotac, ograđeno mesto za manje domaće životinje ◊ koćeţ đi mńiĭ s-a fakut în kuotu koļibi, şî oĭari đi vrĭamĭa ĭerńi a trait la un luok ku mńiĭi — kotac za jagnjad pravio se u kutku kolibe, i ovčari su u vreme zime živeli zajedno sa jagnjićima ◊ koćeţ s-a fakut şî-n strungă, şî-ńel a bagat mńiĭi kînd ĭ-a băşkuit đi uoĭ mulgatuare — kotac se pravio i u toru, i u njega su terali jagnjad kad su je odvajali od muznih ovaca [GPek] ♦ rum. coteţ ♦ etim. < srb. kotac

kodri (ĭuo kodrĭesk, ĭel kodrĭaşće) [akc. kodri] (gl. p.) — komadati, seći na komade ◊ pîńiļi la pomană kodrĭesk uamińi — hleb na pomani seku na komade muškarci ◊ pîńiļi la pomĭeń sa kodrĭesk ku kuţîtu, nu sa frîng ku mîńiļi — hlebovi se na pomanama komadaju nožem, ne lome se rukama [Por.] ♦ rum. codri

kodrit (kodrită) (mn. kodriţ, kodriće) [akc. kodrit] (prid.) — komadan, isečen na komade ◊ pomana sa nîmeńaşće kodrită, aĭa vińe tuma kînd sa taĭe-n kuodri tuaće pîńiļi şî kolaśi kare sănt pusă pi masă — daća se namenjuje komadana, a to je tek kada se iseku na komade svi hlebovi i kolači koj su postavleni na trpezi [Por.]

kodrĭan (kodrĭană) (mn. kodrĭanţ, kodrĭanće) [akc. kodrĭan] (prid.) — (zast.) šumski, ono što pripada šumi, što potiče iz šume ◊ buĭađe kodrĭană — šumska biljka [Por.] ♦ rum. codrean

kodruţ (mn. kodruţă) [akc. kodruţ] (i. s.) — (demin.) komadić ◊ ĭ-a dat veśińi kîći un kodruţ đi malaĭ, numa să nu muară đi fuame — davale mu komšije po komadić proje, samo da ne umre od gladi [Por.] ♦ rum. codruţ

koik! [akc. koik!] (uzv.) — (onom.) koik! imitiranje skičanja svinje ◊ auḑ puorśi în gîrļeu: koik! koik! una-ntruuna un śas întrĭeg, o sî muară đi fuame dakă nu grabĭeşć ku laturļi — čuješ svinje u kočini: koik! koik! neprestano već ceo sat; umreće od gladi ako ne požuriš sa pomijama [Por.] ♦ rum. coic!

koĭuos (koĭuasă) (mn. koĭuoş, koĭuasă) [akc. koĭuos] (prid.) — kilav, trapav ◊ koĭuos, nu puaće kuru sî-ş rađiśe, da ar vrĭa şî ĭel sî žuaśe-n uară — kilav, ne može dupe da podigne, a hteo bi i on da igra u kolu [Por.] ♦ rum. cios

kokaĭe (mn. kokăĭ) [akc. kokaĭe] (i. ž.) — kokaja, velika kuka za držanje kotla na vatri ◊ kokaĭa ĭe o krĭangă ţapînă ku o kukă đ-o parće — kokaja je jaka grana sa kukom na strani ◊ kokaĭe fak păkurari la munće kînd trăbe să fĭarbă koļaşă — kokaju prave čobani u planini kad treba da skuvaju kačamak ◊ păkurari la munće îngruapă kokaĭa în pomînt şî lîngă ĭa fak fuok — čobani u planini ukopavaju kokaju u zemlju i kraj nje lože vatru ◊ pi kokaĭe sa atîrnă kaldarĭa đi fakut koļaşă — na kokaju se kači kotao za spremanje kačamaka ◊ kokaĭa fak păkurari la munće kînd sînt ku uoĭļi đepartaţ đe baśiĭe, şî fak đi mînkare unđe-ĭ prinđe vĭasta — kokaju izrađuju pastiri u planini kad su sa stokom udaljeni od bačije pa spremaju hranu gde se zateknu ♦ / (augm.) < kukă [Por.] ♦ rum. cocaie

Kokazar [akc. Kokazar] (i. m.) — (top.) Kokazar, borovnjak, brdo u Majdanpeku ◊ Kokazar ar fost o śokă în Măĭdan, pļină đi kokĭază — Kokazar je bilo brdo u Majdanpeku, puno borovnica ◊ Kokazaru ar fost baş unđe ĭe akuma gaura kopuluĭ alu rudńik — Kokazar se nalazio tačno gde je danas Dnevni kop rudnika ◊ śoka Kokazaru ar skoborît rudari đi vrĭamĭa lu Tita kînd a larźit Kopu đi sî skotă ruda măĭ uşor — brdo Kokazar su skinulu rudari za vreme Tita kad su širili Dnevni kop da bi lakše vadili rudu ♦ var. Kokĭezar [Buf.] ♦ rum. cocăzar

kokiĭe (mn. kokiĭ) [akc. kokiĭe] (i. ž.) — kokija, obredni hleb sa motivom svastike ◊ kokiĭa ĭe kolak đi pomană, fakut ka kruśa ku vîrurĭ înkîrśuraće — kokija je obredni hleba na pomanama, napravljen kao krst sa uvojitim vrhovima ◊ (ver.) sa krĭađe kă kokiĭa puartă pĭ-al muort đi pi lumĭa-sta pi lumĭa-ĭa — veruje se da kokija vodi pokojnika sa ovoga sveta na onaj svet ◊ ku kokiĭe mikă fakută đi śară în mînă, đemult s-a-ngropat tuot muortu — sa malom kokijom od voska u ruci, nekada se sahranjivao svaki pokojnik ◊ în Peko-l đe Sus la pomana đe patruḑăś sa fak patruḑăś şî patru đe kokiĭ — u Gornjem Peku na pomanama četrdesetnicama pravi se četrdeset i četiri kokija ◊ în Ļiskuauă kokiĭa la pomĭeń sa kĭamă şî patruḑăśiļi, kă atunśa ĭa petrĭaśe pĭ-al muort pista punća raĭuluĭ în raĭ — u Leskovu se kokija na pomanama zove i četrdesetnica, jer tada ona prevodi pokojnika preko rajskog brvna u raj [Por.]

kokîrţă (mn. kokîrţă) [akc. kokîrţă] (i. ž.) — (nutr.) kokrca, čobansko jelo ◊ kokîrţă a fuost mînkare păkurarĭaskă, fakută đin kaş şî ḑăr — kokrca je bilo čobansko jelo, napravljeno od kaše i surutke ♦ (pej.) kokîrţuoĭ [Por.] ♦ rum. cocârţă

kokĭază (mn. kokĭez) [akc. kokĭază] (i. ž.) — (bot.) borovnica (Vaccinium myrtillus) ◊ kokĭază la Măĭdan a dat pi o śokă aprope đi oraş — borovnice su u Majdanpeku rasle na jednom brdu u blizini naselja ◊ kokĭază ĭe pomă sîrbaćikă, o tufă ku boabe miś şî ńagre — borovnica je divlja voćka, žbun sa malim i crnim bobicama ◊ kînd s-ar kopt kokĭezîļi, kopiĭi bufańilor a ĭeşît đin kokazar ńegri ka draśi — kad se borovnice dozrele, bufanska deca su iz borovnjaka izlazila crna ko đavoli ♦ var. kokezară [Buf.] ♦ rum. coacăză ♦ etim. < ? lat. coccum

kokļanţă (mn. kokļenţ) [akc. kokļanţă] (i. ž.) — (ornit.) morkinja, biserka (Numida meleagris) ◊ kokļanţa ĭe un fĭeļ đi gaină, are pĭańe sure ku pĭaće albe — morkinja je vrsta kokoši, ima sivo perje sa belim pegama [Por.] ♦ dij. var. kokinţă ◊ la Praova ĭestă şi famiļiĭe ku poļikra „kokinţă”: Bişa lu Kokinţă — u Prahovu ima familija sa nadimkom „morkinja”: Ljubiša Morkin [Kmp.] ♦ rum. cocleanţă

kokodań [akc. kokodań] (i. m.) ● v. buş1 [Dun.]

kokolan (mn. kokolań) [akc. kokolan] (i. m.) — (nutr.) komadina kačamka ◊ kokolan ĭe parśel, rupt ku mîna đin koļaşă, kînd vrĭeĭ koļaşa s-o đimiś în lapće — kokolan je komadina, odlomljena rukom iz kačamka, kad želiš da kačamak udrobiš u mleko ♦ (augm.) < kokoluoşgrudva [Por.] ♦ rum. cocolan

kokoluoş (mn. kokoluaşă) [akc. kokoluoş] (i. s.) — grudva, klupče ◊ s-a-ngroşat lapćiļi, pļin ĭe đi kokoluaşă — sgrušalo se mleko, puno je grudvica ◊ kopiĭi ĭarna fak kokoluaşă đi zapadă, şî s-a bat ku ĭaļe tuota ḑîua — deca zimi prave grudve od snega, i biju se njima po ceo dan ◊ păkurari s-adunat la un lok, s-a luvat la trînćală şî sa tîvaļesk kokoluoş pi paşuńe — čobani su se skupili na jedno mesto, započeli rvanje i kao klube se valjaju po pašnjaku [Por.] ♦ rum. cocoloş

kokoşăl (mn. kokoşîĭ) [akc. kokoşăl] (i. m.) — (bot.) košutac, pasji zub (Erythronium dens canis) ◊ kokoşălu ĭe fluare padurĭaļńikă, kare đă primovara — košutac je šumski cvet koji niče u proleće ◊ kokoşălu aduśe kîćikîta ku giośelu — košutac liči pomalo na visibabu ◊ numiļi rumîńesk alu kokoşăl puaće-fi vińe đila aĭa kă-ĭ fluarĭa kokoşată — vlaško ime košuca možda dolazi od toga što mu je cvet pogrbljen ♦ / kokoşăl < kokoşat„pogrbljen, pognute glave” + demin. sufiks -ăl = „pogrbljenče” [Por.] ♦ rum. cocoşel

kokuoş1 (mn. kokuoşî) [akc. kokuoş] (i. m.) — (ornit.) petao, mužjak kokoške (Gallus bankiva domestica) ◊ kokuoşu ĭe măĭ mare đikît gaina, are krĭastă mare ruoşîĭe, kukurigîĭe la vrĭame, şî nu duśe uauă, numa sîare pi gaiń, đi sî duk ĭaļe — petao je veći od kokoške, ima veliku crvenu krestu, kukuriče u određeno vreme, ne nosi jaja, nego naskače kokoške, da bi one nosile ♦ up. gaină [Por.] ♦ rum. cocoş ♦ etim. < slov. kokoši

kokuoş2 [akc. kokuoş] (i. m.) ● v. buş1 [Por.]

koluo [akc. koluo] (pril.) — tamo ◊ kasa mi koluo, nu ĭe đeparće — kuća mi je tamo, nije daleko ◊ koluo învaļe — tamo (na)dole ◊ (u izr.) koluo-koluo — tamo-tamo, tamo-namo, tu i tamo ◊ grîu a dat rar, numa kîći un spik koluo-koluo — žito je slabo izniklo, samo po neki klas tu i tamo ◊ kuļiaźe kîta koluo, kîta koluo, şî adună đi un prînḑ — bere malo tamo, malo tamo, i skupi za jedan obrok ♦ up. înkoluo [Por.] ♦ rum. colo

koļa [akc. koļa] (pril.) — onde, nedaleko ◊ koļa, ńiđeparće đi nuoĭ — onde, nedaleko od nas ◊ vaḑuĭ ku uoki miĭ lupu: sari koļa pista gardu strunźi, şî sa perdu în padure gruasă — videh vuka svojim očima: preskoči onde ogradu tora, i izgubi se u gustoj šumi ♦ / skr. < akoļa [Por.] ♦ rum. colea

koļa-koļa [akc. koļa-koļa] (pril.) — ovde-onde, tamo-vamo ◊ puorśi sîrbaćiś a zatrit luoku întrĭeg, numa koļa-koļa sa fi ramas vrun tuļan đi kukuruḑ în piśuare — divlje svinje su satrle celu njivu, samo ovde-onde da je ostala po neka stabljika kukuruza uspravna [Por.] ♦ rum. colea/colea

koļaşă (mn. koļieş) [akc. koļaşă] (i. ž.) — (nutr.) kačamak, jelo od tvrdo skuvanog kukuruznog brašna ◊ koļaşă sa faśe đin fańină đi kukuruḑ — kačamak se pravi od kukuruznog brašna ◊ vasu în kare sa fĭarbe koļaşa sa kĭamă feruaĭkă — sud u koji se kuva kačamak zove se kotao ◊ koļaşa în feruaĭkă sa mĭastîkă ku kuļeşărĭu — kačamak se u kotliću meša kačamalom ◊ dupa śe ĭe gata, koļaşa sa tuarnă pi fund — kada je gotov, kačamak se sipa na lopar ◊ koļaşa ĭe mistakată bun dakă nu sa prinđe đi źeĭśće — kačamak je dobro promešan ako se ne lepi za prste [Por.] ♦ dij. sin. mamaļigă [Kmp.] ♦ rum. coleaşă ♦ etim. < bug. kulijaša, srb. kuliješ

koļibă1 (mn. koļibĭ) [akc. koļibă] (i. ž.) — koliba ◊ koļiba a fuost kasă pruastă, măĭ đes đi bîrńe, ļipită ku morśilă — koliba je bila prosta kuća, najčešće od brvana, oblepljena blatom ◊ koļibĭ avut lumĭa kare a trait pi śuoś — kolibe su imali ljudi koji su živeli po brdima ◊ kare avut moşîĭe şî-n sat şî la munće, în sat avut kasă, da la munće koļibă — ko je imao imanje i u selu i na planini, u selu je imao kuću a na planini kolibu [Por.] ♦ rum. colibă ♦ etim. < slov. koliba

koļibă2 [akc. koļibă] (i. ž.) — (rel.) koljivo ◊ koļibă ĭe grîu fĭert kare sa duče la mormîntare — koljivo je kuvano žito koje se nosi na sahrani [Kmp.] ♦ rum. colivă ♦ etim. < bug. kolivo; srb. koljivo

komşună (mn. komşuń) [akc. komşună] (i. ž.) — (bot.) poljska jagoda (Fragaria moschata) ◊ komşună ĭe frag kare dă pi ļivađe — „komšuna” je jagoda koja raste na livadi [Por.] ♦ rum. căpşună

kondrĭaće (mn. kondrĭeţ) [akc. kondrĭaće] (i. m.) — (zool.) kondrac, crv iz mesa ◊ kondrĭaće ĭe vĭerme kare manînkă karńa dă uom — kondrac je crv koji jede ljudsko meso (Snegotin) [Bran.] ◊ slańina śe sa uskă la kamin a fakut kondrĭeţ — slanina koja se suši na kaminu napravila je crve (Rudna Glava) ♦ sin. foĭaće (Tanda) [Por.] ♦ rum. condrăţel

konđeĭ (mn. konđaĭe) [akc. konđeĭ] (i. m.) — (zast.) pisaljka; kondelj [Crn.] ◊ ku konđeĭu babiļi înkonđeĭe uauļi đi Paşć, da ĭastă muĭerĭ adînsă kare şî-n ḑî đi astîḑ şćiu să-nkonđeĭe bîće đi alun kare sa dau l-aĭ muorţ đi pomană — kondeljom su babe šarale uskršnja jaja, a ima posebnih žena koje i danas znaju da šaraju leskove štapove, koji se na daćama namenjuju pokonicima (Jasikovo) [GPek] ♦ rum. condei ♦ etim. < Ngrč. kondíli

kopaĭe (mn. kopăĭ) [akc. kopaĭe] (i. ž.) — korito, izdubljeni drveni sud ◊ vas lunguĭat dă ļemn, skobit ku alatu — duguljasti drveni sud, produbljen alatom [Rom.] ♦ dij. sin. postauă [Por.] ♦ rum. copaie ♦ etim. < bug. srb. kopanja

kopil (mn. kopiĭ) [akc. kopil] (i. m.) — dete ◊ avut ku muĭarĭa đintîń triĭ kopiĭ — imao je sa prvom ženom troje dece ◊ kopiĭ miś — mala deca ◊ kopiĭ đin fluorĭ — kopiljaci, vanbračna deca ◊ a-ngropat duoĭ kopiĭ đi la ińima — sahranila je dvoje rođene dece ◊ kopiĭ krĭeskuţ — odrasla deca [Por.] ♦ rum. copil

kopilamă [akc. kopilamă] (i. zb.) — (augm.) dečurlija, mnoštvo dece ◊ đes la nuoĭ aĭ măĭ saraś au o gramadă đi kopilamă — često kod nas najsiromašniji imaju gomilu dečurlije [Por.] ♦ rum. copilamă ?

kopilandru (mn. kopilandri) [akc. kopilandru] (i. m.) — momčić ◊ kopilandru ĭe kopil, krĭeskut întra kopilariĭe şî baĭeţîĭe — momčić je dečak uzrastа između dečaštva i momaštva ◊ am fuost kopilandri dupa viće, şî măĭ drag ń-a fuost să baćem puarka, đikît să aļergăm dupa fĭaće — bili smo momčići za stokom, i više smo voleli da igramu svinjicu, nego da jurimo za devojkama ♦ sin, ţopîrlan [Por.] ♦ rum. copilandru

kopilariĭe (mn. kopilariĭ) [akc. kopilariĭe] (i. ž.) — 1. (za uzrast) detinjstvo ◊ kopilariĭa trĭaśe ĭuta, ama mult sa ţîńe-n gînd — detinjstvo brzo prolazi, ali se dugo pamti 2. (fig.) detinjarije ◊ uarkă batrînă, da faśe la kopilariĭe — matora drtina, a pravi detinjarije [Por.] ♦ rum. copilărie

kopilarĭaşće [akc. kopilarĭaşće] (pril.) — detinjački, na detinji način ◊ žuakă în uară kumva kopilarĭaşće, şî đi aĭa ńiś o fată nu sa prinđe lînga ĭel — igra u kolu nekako detinjački, pa se zato nijedna devojka ne hvata do njega [Por.] ♦ rum. copilăreşte

kopilarĭesk (kopilarĭaskă) (mn. kopilarĭeşć) [akc. kopilarĭesk] (prid.) — detinjast, koji je svojstven detetu, ili detinjstvu ◊ kļisu ĭe žuakă kopilarĭaskă, nu ĭe đi uamiń batrîń — klis je detinjasta igra, nije za matore ljude [Por.] ♦ rum. copliăresc

kopilaş (ž. r. kopilaşă) (mn. kopilaşî) [akc. kopilaş] (i. m.) — (dem.) mališan ◊ kopilaşî s-a luvat la žuakă, şî s-a zuĭtat đi şkuală — mališani su se zaigrali, i zaboravili na školu ◊ kopilaşa vrĭańikă s-a dus dupa apă — vredna mališanka otišla je po vodu ♦ / kopil + suf. - [Por.] ♦ rum. copliaş

kopiļi (ĭuo ma kopiļiesk, ĭa sa kopiļiaşće) [akc. kopiļi] — kopiliti, okopiliti se, roditi kopile ◊ a ramas înkarkată ku vrunu, şî kînd a veńit vrĭamĭa, s-a kopiļit sîngură vrunđiva în munće — ostala je trudna s nekim, i kad je došlo vreme, okopilila se sama negde u planini ◊ măĭ urit ĭe đi fată mare kînd sa kopiļiaşće — najružnije je za devojku kada rodi kopile [Por.] ♦ rum. copili ?

kopitar (mn. kopitarĭ) [akc. kopitar] (i. m.) — (mik.) trud, gljiva (Fomes fomentarius) ◊ kopitar ĭe burĭaće kare krĭaşće pi fag, şă đin kare sa faśe ĭaskă đi aprins fuoku — trud je gljiva koja raste na bukvi, i od koje se pravi trud za paljenje vatre ♦ var. kupitar [Por.] ♦ rum. copitariţă

koptuorĭ1 (mn. koptuorĭ) [akc. koptuorĭ] (i. m.) — hlebna peć ◊ koptuorĭu ĭe zîđitură đi pĭatră şî đi tuglă vrunđeva în afara koļibi, adîns đi kuopt pîńe măĭ mulće, or đi fript pripaşî kînd trăbe sî sa arańaskă măĭ multă lume — hlebna peć je objekat zidan od kamena i cigle negde van kuće, posebno namenjen za pečenje hleba ili mesa, kada treba da se nahrani više ljudi ◊ în koptuorĭ măĭ mult s-a kuopt pîńiļi đi pomĭeń, atunśa la plumađit şî la kuopt ažutat triĭ or śinś găćituare — u hlebnoj peći najviše su se pekli hlebovi za daće, tada su u mešenju i pečenju pomagale tri ili pet žena ♦ up. (kal.) koptuorĭoktobar [Por.] ♦ rum. cuptor ♦ etim. < lat. coctorium

koptuorĭ2 (mn. koptuare) [akc. koptuorĭ] (i. s.) — (kal.) oktobar ◊ koptuorĭu la-ĭ nuoştri aĭ batrîń, pi kîļindarĭ babĭesk, a fuost lună tomnaćikă — oktobar je kod naših starih, po bapskom kalendaru, bio jesenji mesec ◊ uńi spun kă luna-ĭa a kĭemato koptuorĭ, alţî spun kî s-a kĭemat brumarĭ — jedni kažu da se mesec zvao koptor, a drugi pričaju da se taj mesec zvao brumar [Por.] ♦ rum. cuptor

koraś (mn. koraśe) [akc. koraś] (i. s.) — (tehn.) nogare za rezanje drva ◊ koraśu ĭe o mîkarauă fakută đin patru truş, lunź đi un mĭetîr şî măĭ śuava, śopļiţ în patru mukĭe, prinş în kruśiş, şî ļegaţ ku ļietve să fiĭe strînş, să nu sa klaćińe — nogare su naprava izrađena od četiri trupca, dužine metar i nešto, otesana sa četiri strane, spojena unakrst, i povezana letvama da budu čvrsti, i da se ne klate ◊ pi koraś sa taĭe ļiamńe ku firizu, sa skurtă să puată să înkiape-n şporĭet — na nogarama se režu drva testerom, krate se da bi mogla da stanu u šporet ♦ sin. magarĭ [Por.] ◊ koraś n-a fost dămult, ļ-a skuos înkuaśa — nogare nisu bile nekada, pojavile su se ovamo ♦ dij. var. kraś ◊ kraś dă kurmat ļieamńe — nogare za rezanje drva (Manastirica, Mlava) ♦ dij. sin. kaluon ◊ kaluon dă taĭat la ļiamńe, fakut dă skîndurĭ — nogare za rezanje drva, naprvaljene od dasaka (Kobilje) [Stig]

korikivă [akc. korikivă] (i. ž.) ● v. korikuvă [Por.] ♦ rum. coricov

korikuvă (mn. korikuvĭе) [akc. korikuvă] (i. ž.) — (bot.) divlja, nekalemljena jabuka, veoma kiselog ukusa (Malus sylvestris, Malus communis) ◊ đimult lumĭa a akrit turşîĭa ku oţîăt đi korikuvĭe — nekada su ljudi kiselili turšiju sirćetom od divljih jabuka [Crn.] ♦ var. korikivă (mn. korikive) [Por.] ♦ rum. coricova ♦ etim. < srb. gorak

korkan (mn. korkań) [akc. korkan] (i. m.) — (ornit.) gavran (Corvus corax) ◊ korkanu ĭe pasîrĭe ńagră, ka śuara — gavran je crna ptica, kao vrana [Por.] ♦ dij. var. kurkan (Jasikovo) [GPek]

korńet (mn. korńeturĭ) [akc. korńet] (i. s.) — (geogr.) ostenjak, kamena golet oštrog vrha ◊ korńet ĭe vîr askuţît pi kļanţu kîrşi — ostenjak je oštri vrh na steni krša ◊ pi korńeće nu dau kuorńi, korńetu ĭe đarîndu golaĭe petruasă, fara ļiamńe, kîrşîĭe guală — na ostenjacima ne raste drenje, ostenjak je svuda goli kamenjar, bez rastinja, goli krš ♦ up. kļanţ [GPek] ♦ rum. cornet

korožî (ĭuo ma korožăsk, ĭel sa korožîaşće) [akc. korožî] (gl. p. ref.) — skoriti se, hvatati koru ◊ dupa śe sînźerĭaḑă, sînźiļi sa-ngroşaḑă şî buba sa korožîaşće, şî sa faśe zgaĭbă, kare la urmă pikă sîngură — posle krvarenja krv se zgruša, rana se skori i napravi se krasta, koja na kraju otpada sama [Por.] ♦ rum. coroji

kosî (ĭuo kosîăsk, ĭel kosîaşće) [akc. kosî] (gl. p. ref.) — kositi, naročito travu za ishranu stoke ◊ fînu sa kosîaşće ku kuasa — seno se kosi kosom ◊ fînka sînt ļivĭeḑîļi pi śuośiļi nuaştre grĭaļe, kî ĭe ĭarba mare şî fînuasă, la nuoĭ ĭe kosîtu măĭ grĭeu lukru saćeńesk — pošto su livade na našim brdima teške, zbog velike i guste trave, kod nas je kosidba najteži seoski posao ◊ kopil voĭńiśesk sa ĭa în sama kî ĭe krĭeskut voĭńik, kînd înśiape să kosaskă în rînd ku kosîtuorĭ aĭ batrîń — muško dete smatra se odraslim muškarcem, kad počne da kosi u grupi sa starim koscima [Por.] ♦ rum. cosi ♦ etim. < slov. kositi

kosîtuorĭ (mn. kosîtuorĭ) [akc. kosîtuorĭ] (i. m.) — kosač, kosac, osoba koja kosi ◊ kosîtuorĭ ĭe uom kare kosîaşće ļivĭeḑîļi ku fîîn — kosač je človek koji kosi livade sa senom ◊ kosîtuorĭu ĭe uom kare puaće să mîńe otkuoşu đirĭept, kît đi grĭa să fiĭe ļivađa, şî kît đi tîvaļiş să fiĭe luoku în kare sa kosîaşće — kosač je čovek koji može pravo da tera otkos, koliko god teška da je livada, i kolika god da je strmo mesto na kome se kosi ◊ kosîtuorĭu trăbe să şćiĭe să askută kuasa ku kuća, şî s-o bată bińe ku śokanu pi ńikovală — kosač treba da zna dobro da naoštri kosu brusom, i da je dobro okuje čekićem na nakovnju [Por.] ♦ rum. cositor

kośină (mn. kośiń) [akc. kośină] (i. ž.) — svinjac ◊ kośina ĭe măĭ đes zîđită đi pĭatră, da sa faśe şă đi bîrńe — svinjac je najčešće zidan od kamena, a pravi se i od brvana ◊ gardu înainća kośińi sa kĭamă gîrļiu — ograda ispred svinjca zove se obor ♦ sin. porkarĭaţă [Por.] ♦ rum. cocină ♦ etim. < bug. srb. kočina

kośomandă (mn. kośomĭenḑ) [akc. kośomandă] (i. ž.) — potleuša, sirotinjski kućerak ◊ kośomandă ĭe un fĭeļ đi kośuabă, kîta măĭ mare şî măĭ bună đi kît kasa kĭńiluor — potleuša je kućerak, malo veći i malo bolji od pseće kućice [Por.] ♦ rum. cociomeagă

kośuabă (mn. kośuabe) [akc. kośuabă] (i. ž.) — kućerak ◊ kośuabă ĭe kasă mikă, afumată numa đi sî puată uomu a trai, da să nu fiĭe afară — kućerak je mala kuća, sklepana samo da čovek može živeti, a da ne bude napolju [Por.] ♦ rum. cocioabă

kotorĭanţă (mn. kotorĭenţ) [akc. kotorĭanţă] (i. ž.) — raga, stara mršava krava ◊ avut vaś buńe, akuma a skaḑut la doă kotorĭanţă kare sa trag prăn obuor ka umbra — imao je dobre, krave, sada je spao na dve rage koje se vuku po oboru kao senke [Mlava] ♦ rum. cotoroanţă

kotruo [akc. kotruo] (predl.) — (za pravac, uvek sa predlogom „în”) kud, kuda, gde, prema; na koju stranu ◊ ĭa-m vaḑut, ama în kotruo s-a fi dus, nu puot să spun — video sam ih, ali kuda (=na koju stranu) su otišli, ne mogu da kažem ♦ sin. kîtra [Por.] ♦ rum. cotro ♦ etim. < lat. contra ubi

kotuĭ (mn. kotuaĭe) [akc. kotuĭ] (i. m.) — 1. komad mesa sa koskom (s. Tanda) 2. (ret.) batak (s. Rudna Glava) ♦ sin. odolan [Por.] ♦ dij. var. kotoĭ (mn. kotoaĭe) [Kmp.] ♦ rum. cotoi

kotun (mn. kotuńe) [akc. kotun] (i. m.) — 1. (zast.) zaselak, deo sela naseljen jednom familijom ◊ veńiră la bîlś Kuśuĭdańi ku kotunu lor întrĭeg — dođoše na vašar Kučujdani, sa zaseokom svojim celim ◊ nuoĭ kînd vorbim đi kotun, ńi ginđim la munćeń kare traĭesk pi vro vaļe întra śuoś — mi kad govorimo o kotunu, pomislimo na planince koji žive u nekoj udolji između brda (Rudna Glava) 2. kutak, ugao, ćošak teritorije ◊ kotunu ĭe kuot đi sat — kotun je ćošak od sela ◊ kotun are şî luoku, şî ļivađa — ćošak imaju i njiva, i livada (Tanda) [Por.] ♦ rum. cotun ♦ etim. < alb. katunt

kovată (mn. kovĭeţ) [akc. kovată] (i. ž.) — kovata, tikva, zdela od bundevine kore ◊ kovata ĭe vas đin kuaža lu duļiaće — kovata je sud od bundevine kore [Por.] ♦ rum. covată ♦ etim. < tur. kuvata

kovîlśir (mn. kovîlśirĭ) [akc. kovîlśir] (i. m.) — pokrivka kuće, krov ◊ kovîlśir ĭe astrukamîntu kăşî — koviltir je krovni pokrivač ♦ var. kovînćir ♦ up. astrukamînt [Por.] ♦ dij. var. kovinćir (Osnić) [Crn.] ♦ rum. coviltir

koźa (pril.) [akc. koźa] — prilično, dosta ◊ aĭa a fuost koźa đemult — to je bilo prilično davno ◊ kam koźa minće — poprilično laže [Por.] ♦ rum. cogea ♦ etim. < tur. koğa

krak (mn. kraś) [akc. krak] (i. m.) — 1. (anat.) noga ◊ a kaḑut đin ļemn, ş-a frînt kraśi amînduoĭ — pao je sa drveta i polomio obe noge ◊ bat muort, nu stă în kraś — mrtav pijan, ne stoji na nogama ◊ stă-n kraśi uamińiluor, nu puot sî trĭakă đi ĭel — stoji ljudima na putu, ne mogu da prolaze od njega ♦ sin. piśuor 2. (geog.) ogranak, deo kose, povijarca; krak ◊ la luok đaluos rar sa gasîaşće kulmĭe fara kraś — u planinskom kraju retko se nađe kosa bez ogranaka ◊ kulmĭa ĭe lungă, ku kăş şî drum đi kar, da kraku ĭe skurt, şă are numa poćeś fara kăş — kosa je duga, sa kućama i kolskim putem, a ogranak je kratak, ima samo staze bez kuća ◊ kînd ĭe śuaka naltă, are kulmĭe mulće, da tuata kulmĭa ĭe pļină đi kraśe — kad je brdo visoko, ima mnogo kosa, a svaka kosa ima mnogo ogranaka ◊ rar ĭastă krak fara nume — redak je ogranak kose bez imena ◊ kraku puaće sî sa kĭame dupa aĭa kum ĭe fakut: Krako-l skurt, Krako-l lung, Krako-l lat — ogranak kose može se zvati po izgledu: Kratak krak, Dugački krak, Široki krak ◊ măĭ đes numiļi krakuluĭ ĭe dupa uom în a kuĭ ĭe moşîĭa: Kraku Dăńi, Kraku Marku, Kraku Śovrći — najčešći naziv ogranka kose je prema čoveku na čijem je imanju: Danin krak, Markov krak, Čevrtanov krak ◊ buot đi krak — vrh, kraj ogranka kose ♦ up. kulmĭe 3. (fig.) (za količinu nečega što se kreće i ostavlja trag) ni traga, bez traga ◊ a pĭerdut puorśi în munće, ĭ-a katat triĭ ḑîļe şă ńiś krak đi puork n-a gasît — izgubio je svinje u planini, tražo ih je tri dana i ni trag od svinja nije našao ♦ (demin.) krakuļeţ [Por.] ♦ rum. crac ♦ etim. < bug. krak

Kraku aĭdukuluĭ [akc. Kraku aĭdukuluĭ] (i. m.) — (top) Hajdučka kosa ◊ Kraku aĭdukuluĭ, luok în Îrnaglaua unđe a fuost pitulaţ aĭduśi đi vrĭamĭa đi turś — (top.) Hajdučka kosa, mesto u Rudnoj Glavi, gde su se za vreme Turaka skrivali hajduci [Por.]

Kraśun (mn. Kraśuń) [akc. Kraśun] (i. m.) — (kal.) Božić ◊ Kraśunu ĭe ḑîua kînd s-a naskut Dumńeḑu al nuostru — Božić je dan kada se rodio naš Bog ◊ la Kraśun lumĭa sa skuală pi la duauă śasurĭ nuapća, fak fuoku la kamin şî mĭastîkă koļaşa, frig karńe pi frigare şî pokńesk, kare đin śe are — na Božić ljudi ustaju u dva noću, lože vatru na kaminu i mešaju kačamak, peku meso na ražnju i pucaju, svako iz čega ima ♦ up. aźun [Por.] ♦ rum. Crăciun ♦ etim. < lat. creātiōnem

kreţan (mn. kreţańe) [akc. kreţan] (i. s.) — krecan, suknja sa gustim i sitnim naborima ◊ kreţanu a ĭeşît înainća lu rato-l đi-ntîń — krecan se pojavio pre Prvog svetskog rata ♦ kreţanu n-a putut să-l fakă fiĭekare muĭare — krecan nije mogla da izradi bilo koja žena [Por.] ◊ kreţan ĭe un fĭaļ đi ţuală muĭerĭaska ku krĭeţurĭ marunće — krecan je vrsta ženske odeće, sa sitnim naborima [Crn.] ♦ dij. var. krăţan (Prahovo) [Kmp.] ♦ rum. creţan

krengarat (krengarată) (mn. krengaraţ, krengaraće) [akc. krengarat] (prid.) — (bot.) razgranat ◊ krengarat ĭe ļiemnu kare are krĭenź lunź, şî kroşńe đasă — razgranato je drvo koje ima duge grane i gustu krošnjukrĭenguruos [Por.] ♦ rum. crengarat

krengarime (mn. krengarimĭ) [akc. krengarime] (i. ž.) — (bot.) granje; gustiš ◊ duosu s-a umplut đi krengarime, nu sa măĭ strabaće ńima pănă la ogaş — šuma je puna granja, ne može se više niko probiti do potoka ♦ var. krengaramă, krengariş, krengariĭe [Por.] ♦ rum. crengarie

krieţ (mn. krĭeţurĭ) [akc. krieţ] (i. m.) — bora, nabor, obično na tkanini ◊ suknă ku krĭeţurĭ đasă sa kĭemat „kreţan” — suknja sa gustim naborima zvala se „krecan” ◊ dupa śe s-a pĭerdut kreţańi, duamńiļi a skuos ńişći sukńe ku krĭeţurĭ marĭ, kare s-a kĭemat „plisirke” — kada su se izgubili krecani, gospođe su uvele nekakve suknje sa velikim naborima, koje su se zvale „plisirke” [Por.] ♦ rum. creţ ♦ etim. < lat. crĭspus ?

kriśi (ĭuo kriśiesk, ĭel kriśiaşće) [akc. kriśi] (gl.) — poručiti, poslati poruku ◊ nu ma duk la kasă, pănă nu-m kriśiaşće muma kî puot sî ma duk — ne idem kući, dok mi majka ne poruči da mogu da idem ♦ sin. porînśi [Por.] ♦ rum. crici ♦ etim. < srb. kričati

krîkńi (ĭuo krîkńesk, ĭel krîkńaşće) [akc. krîkńi] (gl. n.) — (o govoru) pisnuti, zucnuti ◊ kînd am fuost mik, n-am kućeḑat să krîkńesk đi muma, da akuma kopiĭi sa suĭe în vîru kapuluĭ la parinţ — kad sam bio mali, nisam smeo da pisnem od majke, a sada se deca penju roditeljima na vrh glave ♦ var. kîrkńi [Por.] ♦ rum. crâcni

krîng (mn. krîngurĭ) [akc. krîng] (i. s.) — (zast.) lug, šumica ◊ kuku zbuară đin krîng în krîng — kukavica leti iz luga u lug [Por.] ♦ rum. crâng ♦ etim. < slov. krongu

krîstaş [akc. krîstaş] (i. m.) ● v. skîrtaş [GPek] ♦ rum. scârtaş

krĭakă [akc. krĭakă] (i. ž.) ● v. krĭangă [Por.] ♦ rum. creacă

krĭangă (mn. krĭenź) [akc. krĭangă] (i. ž.) — (bot.) grana ◊ krĭanga krĭaşće đin tulpina ļiemnuluĭ — grana raste iz trupla drveta ◊ krĭangă uskată — suvarak, suva grana ◊ krĭangă supţîrĭe — tanka grana [Por.] ♦ dij. var. krĭakă (Šipikovo) [Tim.] ♦ rum. creangă ♦ etim. < bug. granka

krompirişće (mn. krompirişć) [akc. krompirişće] (i. ž.) — (tehn.) krompirište, mesto gde se krompir čuvao za zimu ◊ muoşu mĭeu a fakut krompirişća dupa koļibă, a ulmato puorśi ş-a mînkat krumpiĭi tuoţ — moj čiča je napravio krompirište iza kolibe, nanjušile su ga svinje i pojele sav krompir [Por.] ♦ rum. crompirişte

krop (mn. kropurĭ) [akc. krop] (i. s.) — (zast.) krop, vrela voda ◊ krop ĭe vuorbă batrînă, aşa s-a kĭemat apa fĭartă, ku kare s-a ļimpeḑît vasurļi or ţuaļiļi — krop je stara reč, tako se zvala vrela voda kojom su se ispirali sudovi ili odeća [GPek] ♦ dij. var. klop (Češljeva Bara) [Bran.] ♦ rum. crop ♦ etim. < slov. krop

kropîĭa (ĭuo kropîĭ, ĭel kropîĭe) [akc. kropîĭa] (gl. p. ref.) — (zast.) ispirati, kropiti ◊ sa kropîĭe vasurļi or ţuaļiļi, fiva ku apă fĭartă, fiva ku apă rîaśe, totuna — ispiraju se sudovi ili odeća, bilo vrelom, bilo hladnom vodom, svejedno ♦ var. kropiĭa ◊ s-a dus la rîu să kropiĭaskă rufiļi — otišli su na reku da ispiraju rublje [GPek]

krumpĭel (mn. krumpiĭ) [akc. krumpĭel] (i. m.) — (bot.) (nutr.) krompir ◊ krumpĭelu ĭe o bukată đi mînkare kare sa samînă în građină — krompir je jestiva biljka koja se seje u bašti ♦ var. krîmpĭel, mn. krîmpiĭ (Tanda) ♦ sin. bruobdă, mn. bruobđe, (Gornjane) [Por.] ♦ dij. var. krumpir, mn. krumpi (Samarinovac) [Kmp.] ♦ dij. var. krumpĭer, mn. krumpĭerĭ (Sige) [Hom.] (Rašanac) [Mlava] (Kobilje) ♦ dij. var. krompĭer, mn. krompĭerĭ (Rečica, Požarevac) [Stig] ♦ dij. var. krîmpĭel, mn. krîmpiĭ (Krivelj) ♦ dij. var. krumpĭel, mn. krumpĭerĭ (Brestovac) ♦ dij. var. krumpĭer, mn. krumpĭerĭ (Valakonje) ♦ dij. var. grămpĭer, mn. grămpĭerĭ (Dobro Polje)[Crn.] ♦ rum. crumpănă ♦ etim. < srb. krompir < nem. grund-birne

krunt (kruntă) (mn. krunţ, krunće) [akc. krunt] (prid.) — (med.) krvav, koji ima vidljive tragove krvarenja ◊ a spart kapu, ş-a veńit la kasă tuot krunt — razbio je glavu, i došao kući sav krvav ♦ sin. sînźaruos [Por.] ♦ rum. crunt ♦ etim. < lat. cruentus

kruoşnă (mn. kruoşńe) [akc. kruoşnă] (i. ž.) — 1. a. (bot.) krošnja, deo drveta sa granama ◊ kruoşnă lu ļiemn sînt krĭanźiļi luĭ — krošnju drveta čine njegove grane b. naramak, gomila granja ◊ kruoşnă ĭe gramadă đi krĭanźe, sprimită đi dus în şîaļe — krošnja je gomila granja, spremljena da se nosi na leđime ♦ var. kruoşńa 2. teret koji se u torbi nosi na leđima ◊ kînd puń trasta-n şîaļe şî ļieź obrăńiļi la pĭept, şî pļieś vrunđeva, makra ńimika să nu fiĭe-n trastă, sa ḑîśe kă mĭerź ku kruoşńa-n şîaļe — kad staviš torbu na leđa i vežeš uprte na grudima, makar ništa ne bilo u torbi, kaže se da ideš sa krošnjom na leđima [Por.] ♦ rum. croşnă ♦ etim. < slov. krosno

kruşăţ (mn. kruşîţă) [akc. kruşăţ] (i. s.) — krupica, krušac, veći komad kamene soli ◊ kruşîţă đi sare đi viće a kumparat în Kusĭak, sat lînga Praova la Dunîrĭe; akoluo ļ-a dus ńigustuori đi Rumîńiĭe — krupice kamene soli za stoku kupovali su u Kusjaku, selu pored Prahova na Dunavu; tu su ih donosili trgovci iz Rumunije ◊ krupiţăļi a pus în furś ku triĭ kraś, înţapaće pin strungă, unđe ļ-a ļins uoiļi; luoko-la s-a kĭemat sanuńe — krupice su stavljali u troroge raklje, koje su bile nabijene u toru, gde su ih ovce lizale; to mesto se zvalo solilo ♦ up. sanuńe [Por.] ♦ rum. cruşeţ

kuada-vaśi (mn. kuoḑîļi-vaśi) [akc. kuada-vaśi] (i. ž.) — (bot.) divizma (Verbascum phlomoides) ◊ kuada-vaśi — (dosl.) kravlji rep ◊ kuada-vaśi ĭe buĭađe înaltă, ku fluorĭ galbińe — divizma je visoka biljka, sa žutim cvetom ◊ up. vakă [Por.] ♦ rum. coada-vacii

kuadă (mn. kuoḑ) [akc. kuadă] (i. ž.) — 1. (anat.) a. rep kod životonja ◊ žuavińiļi şî pîsărļi au kuadă, da uomu nu — životinje i ptice imaju rep, a čovek ne b. delovi ljudskog tela ◊ kuada uokĭuluĭ — krajičak oka 2. (kal.) svršetak vremenskog ciklusa ◊ kuada luńi, anuluĭ — kraj meseca, godine ◊ kuada prazńikuluĭ — paterice 3. (tehn.) deo predmeta ◊ kuada karuluĭ — srčanica ◊ kuada lu topuor, sakure — držalje sekirčeta, sekire ◊ kuada ćigăńi — drška tiganja 4. (bot.) imena raznih biljaka koja imaju repast oblik ◊ kuada vaśi — (dosl.) „kravlji rep”, divizma (Verbascum phlomoides) ◊ kuada kokuoşuluĭ — (dosl.) „petlov rep”, mirišljava pokosnica, zaliz (Polygonatum) ◊ kuada kaluluĭ — (dosl.) „konjski rep”, preslica (Equisetum) 5. (fig.) a. glasine ◊ s-a mutat, ama înga sa măĭ trag kuoḑ dupa ĭel, înga-l vorbĭaşće lumĭa đi rău — iselio se, ali se još uvek vuku repovi za njim, još ga ogovaraju zli jezici b. poniznost ◊ baće đin kuadă — maše repom, umiljava se c. gordost; prepotencija ◊ prĭa mult a rîđikat kuada — previše je digao rep [Por.] ♦ rum. coadă ♦ etim. < lat. coda (= cauda)

kuaĭļi-puopi [akc. kuaĭļi-puopi] (i. ž.) — (bot.) klokočika, klokoč (Staphylea pinnata) (dosl.) „popova muda” ◊ ţîn minće kă mama a kuļes klopaţîaļe, şî ļa uskat la suare, ama đi śe ĭa trîbuit, nu şću; đimult a fuost — pamtim da je baba brala klokočiku, i da je sušila na suncu, ali za šta joj je trebalo, ne znam, davno je bilo (Blizna) ◊ kînd kosîtuori a taĭat buĭađa-sta ku kuasă, sa-ş batut žuok kă a taĭat kuaĭļi la puopa — kad bi kosci posekli ovu travku, zbijali su šalu da su posekli popu muda (Tanda) ♦ sin. klopaţîaļe — (dosl.) zvončići [Por.] ◊ muĭerļi a kuļeso, a uskato şî a duso la morminţ, a dato đi pomană l-aĭ muorţ — žene su je brale, sušile i nosile na groblje, gde su je namenjivale pokojnicima (Jasikovo) [GPek] ◊ şî la nuoĭ ĭe kunoskută buĭađa kuaĭļi-puopi, dă prîn ńivă — i kod nas je poznata travka klokočika, raste po njivi (Žitkovica) [Bran.] ♦ dij. var. koaĭļi-popi (Samarinovac) [Kmp.] ♦ rum. coaiele-popii

kuamă (mn. kuame) [akc. kuamă] (i. ž.) — 1. (anat.) griva, kosa na konjskom vratu ◊ kalu sari sî ma labiđe, da ĭuo-l prinsăĭ đi kuamă, şî rîmasăĭ în şauă — konj poskoči da me zbaci, a ja ga uhvatih za grivu, i ostadoh u sedlu 2. (geogr.) greben, hrbat, vrh; horizont ◊ ala a fuost pîržuol mare, a ĭeşît tumu la kuama Vizakuluĭ — to je bio veliki požar, izbio je čak na greben Vizaka 3. (tehn.) (zast.) sljeme kuće ◊ kînd sa gaćiaşće kasa, pi kuama iĭ sa pun darurĭ — kada se kuća završi, na njeno sljeme kače se darovi 4. ostatak nepokošene trave ◊ a ramas o kuamă ńikosîtă întra kosîtuorĭ, ma duk s-o do kosîăsk — ostala je griva nepokošene trave između kosaca, idem da je pokosim ♦ var. koamă [Por.] ♦ rum. coamă ♦ etim. < lat. coma

kuarnă (mn. kuarńe) [akc. kuarnă] (i. ž.) — drenjina, plod drena ◊ kuarna ĭe puama kuornuluĭ — drenjina je plod drena ◊ đin kuarńe muĭeriļi fak dulśaţă — od drenjine žene prave slatko [Por.] ♦ rum. coarnă ♦ etim. < lat. corna

kuasă (mn. kuasă) [akc. kuasă] (i. ž.) — (tehn.) kosa, oruđe za košenje trave ◊ kuasa ĭe un kuţît lung, înkîrļombat la vîr, pus în dîržaļe đi ļemn, ku kare sa kosîaşće ĭarba — kosa je dugačko povijeno sečivo, stavljeno na drveno držalje, kosište, kojim se kosi trava ◊ kuţîtu ĭe pînḑă supţîrĭe đi fĭer, pi gură batută ku śokanu şî askuţîtă ku kuća, să taĭe ĭarba măĭ uşuor — sečivo kose ima tanko čelično platno, čije je sečivo otkovano čekićem i naoštreno brusom, da lakše seče travu ◊ pi marźina đin lăturĭ kuţîtu lu kuasa ĭe întarit ku o vargă, fakută đin o dungă đi pînḑă, ku śokanu întuarsă-n sus — sa leđa kosa je ojačano rebrom, napravljenog od uskog dela platna koji je kovanjem okrenuto na gore ◊ kuasa la botur are kalkîń, ku un kîrļig întuors în vaļe — nasuprot vrhu kosa ima petu, sa jednim jezičkom okrenutim na dole ◊ ńişći kuasă, unđe sînt ļivĭeḑîļi grĭaļe, sînt întariće ku un kîrļig đi fĭer, kare înkostiîş ļagă braţarĭa şî pînḑa la kalkîń — neke kose, gde su livade teške, ojačane su metalnom šipkom koja popreko spaja grivnu i petu kose ◊ kuasa sa prinđe đi dîržală ku un ińel đi fĭer kare-l kĭamă braţare — kosa se za držalje pričvršćuje pomoću jednog metalnog prstena koji se zove grivna ◊ dîržaļa đi kuasă sa faśe đin ļiemn uşuor şî žîlau — kosište se pravi od lakog i žilavog drveta ◊ pi lînga žumataća kuoḑî, sa puńe un kîrļuomb đi ļiemn, pi kare kosîtorĭu-l ţîńe ku mîna đirĭaptă kînd mînă otkuoşu, da ku stînga ţîńe kuada dîržăļi apruape đi vîr — negde oko polovine kosišta stavlja se drvena ručka, koju kosac drži desnom rukom kada tera otkos, a levom rukom drži kosište blizu vrha [Por.] ♦ rum. coasă ♦ etim. < slov. kosa

kuaśe (ĭuo kuok, ĭel kuaśa) [akc. kuaśe] (gl. p. ref.) — peći, biti pod delovanjem visoke temperature 1. (nutr.) peći namirnice od testa ◊ śe guod sa plumađiaşće, sa kuaśe pi fuok: în śirińe la kamin, or în rĭernă la şporĭet — sve što se mesi od testa, peče se na vatri: ili u crepulji na kaminu, ili u rerni šporeta ◊ măĭ dulśe ĭe pîńa śe sa kuaśe în śirińe supt ţîăst — najslađiji je hleb koji se peče u crepulji ispod sača 2. (bot.) (o plodu) zreti, sazreti, dozreti ◊ anu a fuost bun, şî puamiļi s-a kuopt măĭ ćimpuriu — godina je bila dobra, i voće je ranije dozrelo ◊ pîkurarĭu n-aşćetat pruńiļi sî sa kuakă bińe, numa ļ-a mînkat kruđe, şî l-a lovit pîşku — čobanin nije sačekao da šljive dobro sazru, nego ih je jeo nedozrele, pa ga je spopao proliv 3. (o suncu) žariti, jako grejati ◊ uamińi sapă în luok, da la amńaḑîţ suariļi nu kî arđe, numa kuaśe đi kriĭri ţî s-a topĭesk în kap — ljudi kopaju u njivi, a u podne sunce ne da greje, nego peče da ti se mozak topi u glavi 4. (psih.) goreti od želje, tuge, bola ◊ s-a koaśe viĭe đi žăļ dupa kopilu śi ĭ-a perit đi kurînd — živa gori od tuge za sinom koji joj je skoro poginuo [Por.] ♦ rum. coace ♦ etim. < lat. coquere

kuće (mn. kuţ) [akc. kuće] (i. ž.) — brus, kamen za oštrenje kose, noževa i sl. ◊ kuća đ-askuţît kuasa a ĭeşît înkuaśa, am kumparato pin dugîăĭ, đimult s-a askuţît kuasa ku o pĭatră kare a kĭemato „glađe” — brus za opštrenje kose pojavio se ovamo, kupovali smo ga po prodavnicama, nekada se kosa oštrila jednim kamenom koji se zvao „glađe” ♦ sin. glađe [Por.] ♦ rum. cute ♦ etim. < lat. cos, cotis

kućińel [akc. kućińel] (pril.) — tiho, sporo, polako ◊ vorbăsk măĭ kućińel ku ĭeal, kă auđe bińe — govorim tiše sa njim, jer čuje dobro ♦ var. kućuńel (Žitkovica, Dvorište) [Bran.] ♦ up. înkućinat (Vrbica) [Pom.] ♦ rum. cătinel ♦ etim. < lat. *cautelinus < cautela

kufuri (ĭuo kufurĭesk, ĭel kufurĭaşće) [akc. kufuri] (gl. p. ref.) — 1. (med.) sraćkati, imati sraćkavicu, proliv; seruckati ◊ dupa aşa mînkare guală, lukratuori numa sa va kufuri, alta ńimika nu puot lukra — posle takve slabe hrane, radnici će samo sraćkati, drugo ništa ne mogu raditi ◊ uoĭļi sînt bolnave, đi ĭerĭ numa sa kufurĭesk — ovce su bolesne, od juče samo seruckaju 2. (fig.) površno, ofrlje raditi, brljaviti; mrljati ◊ niśkînd n-o s-învĭaţă să skriĭe, numa điźaba kufurĭaşće arćiĭa — nikad neće naučiti da piše, samo badava mrljavi hartiju [Por.] ♦ rum. cufuri ♦ etim. < lat. *conforῑre (forῑre)

kufurĭală (mn. kufurĭelurĭ) [akc. kufurĭală] (i. ž.) — 1. (med.) sraćkavica, proliv ◊ dupa durĭarĭe la burtă, s-a pus şî o kufurĭală ku tuot pi ĭel — posle bolova u stomaku, spopala ga je i teška sraćkavica ♦ sin. pîşku, kîkalarĭe 2. (fig.) (o radu) brljotina, sranje, zamazotina ◊ avut bun lukru, ama ĭel numa a fakut ńiskaĭ kufurĭelurĭ, şî la urmă la do dudait — imao je dobar posao, ali je on pravio samo neka sranja, pa su ga na kraju oterali ♦ var. kufuritură [Por.] ♦ rum. cufureală

kuĭb (mn. kuĭburĭ) [akc. kuĭb] (i. s.) — (ornit.) gnezdo ◊ kuĭbu ĭe kasa păsîrilor — gnezdo je ptičja kuća ◊ tuata pasîrĭa faśe kuĭb đi trĭaba iĭ, uńiļi pi krĭeînź, alćiļi pin butuorś, a triļa pin muşuruaĭe pi ļivĭeḑ, a patruļa pin kuoś pi kîrşuaće — svaka ptica pravi gnezdi na svoj način, jedne na granama, druge u šupljikama, treće u busenima po livadama, četvrte po rupama u krševima ◊ stîrku sa kuĭbarĭaḑă în vîru kuoşuluĭ, da rîndurika supt streşînă — roda se gnezdi na vrhu dimnjaka, a lastavica pod nadstrešnicom ◊ păsîrļi uauă-n kuĭb, ļi klośesk vro vrĭame, şî la urmă skuot puĭi — ptice u gnezdu nose jaja, legu ih neko vreme, a na kraju se iz njih izlegu pilići ◊ kuĭbu gaińilor — kokošje gnezdo ◊ kuĭb ibomńiśiesk — ljubavno gnezdo ♦ up. uou, pasîrĭe, gaină, uoră [Por.] ♦ rum. cuib ♦ etim. < lat. *cubium

kuĭbar (mn. kuĭbare) [akc. kuĭbar] (i. s.) — (ornit.) polog, jaje koje se ostavlja u gnezdu ◊ kuĭbar ĭe uou kare sa lasă în kuĭb, đi sî gaina outuare fakă învăţu sî uave întođeuna-n loko-la — polog je jaje koje se ostavlja u gnezdu, da bi koka nosilja navikla da nosi jaja uvek na tom mestu ♦ up. uou [Por.] ♦ rum. cuibar

kuĭbari (ĭuo ma kuĭbarĭesk, ĭel sa kuĭbarĭaşće) [akc. kuĭbari] (gl. p. ref.) — (ornit.) gnezditi se, izrađivati gnezdo, smestiti se u gnezdo ◊ păsîrļi sa kuĭbarĭesk primovara — ptice se gnezde u proleće ◊ golîmbi sa kuĭbarĭesk în butuarkă — golubovi se gnezde u duplji ◊ kînd sa kuĭbarĭaḑă, păsîrļi lukră înparekĭaće — kada se gnezde, ptice rade upareno(u izr.) kuĭbari gaina outuare — nasaditi kvočku nosilju [Por.] ♦ rum. cuibări

kuĭbiţ (mn. kuĭbiţă) [akc. kuĭbiţ] (i. s.) — (demin.) gnezdašce, malo gnezdo ◊ a fakut pîsarika un kuĭbiţ supt streşînă la kasa batrînă — napravila ptičica gnezdašce pod nadstrešnicom stare kuće ♦ var. kuĭbişuor, kuĭbuļeţ ♦ supr. kuĭbuoń [Por.] ♦ rum. cuibiţ

kuĭerĭ (mn. kuĭerĭe) [akc. kuĭerĭ] (i. s.) — čiviluk [Kmp.] ♦ rum. cuier

kuk (mn. kuś) (i. m.) — (ornit.) kukavica (Cuculus canorus) ◊ kuku vińe primovara, şî kînd ĭel înśape să kînće, ĭarna ĭe gata — kukavica dolazi u proleće, i kada ona počne da peva, zima je gotova ◊ kuku ĭe pasîrĭe spurkată — kukavica je nečista ptica ◊ kuku spurkă uomu kînd ăl auđe pi ińima guală — kukavica omrsi čoveka kad je čuje na prazan stomak ◊ uomu pi kare la spurkat kuku, pista tuot anu are să fiĭe sumnoruos, şî are numa să kukîĭe — čovek koga omrsi kukavica, preko cele godine ima da bude sanjiv, i ima samo da kunja ◊ kuku spurkă şî vićiļi, kînd sa kîntă đimińaţa apruape đi strungă, pănă vićiļi flomînđe aşćată să fiĭe slubaḑîće la paşuńe — kukavica omrsi i stoku, kad zapeva ujutru u blizini tora, dok gladna stoka čeka da bude puštena na pašu ◊ vićiļi đi spurkatu kukuluĭ sa đispurkă la Sînźuorḑ, kînd la mulsuarĭa đin tîń ļi sa faśe „kuku-raskuku”— stoka se od kukavičje omrsi očisti na Đurđevdan, kad joj se prilkom prve muže obaje „kuku-raskuku” [Por.] ♦ rum. cuc ♦ etim. < lat. cucus

kukă (mn. kuś) [akc. kukă] (i. ž.) — 1. kuka, okačaljka ◊ kuka ĭe tuot śi ĭe fakut ka gĭara, şî sa puaće atîrna fiĭe śe î-ńa — kuka je sve što ima oblik kandže, i može se okačiti bilo šta o nju ◊ a batut în parĭaćiļi muori doă kuś đi kuorn uskat — zakucao u vodeninični zid dve kuke od suvoga drena ♦ up. kokiĭe, kokăĭe ♦ (demin.) kukiţă [Por.] 2. ljuljaška (Jasikovo) [GPek] ♦ rum. cucă ♦ etim. < bug. srb. kuka

kukiţă (mn. kukiţ) [akc. kukiţă] (i. ž.) — ljuljaška ◊ kukiţa a fuost un fĭeļ đi žukariĭe, đi kopiĭ da şă đi baĭeţ ku fĭaće marĭ — ljuljaška je bila vrsta zabave za decu, ali i za mladiće i devojke ◊ sa puvestîaşće kă vrodată a fuost o ḑî adînsă în kapu primovĭeri, kînd s-a fakut kukiţa şî s-a ļiganat ćińerişu kî ĭe bun đi birekĭet — priča se da je nekad bio poseban dan na početku proleća, kad se pravila ljuljaška i ljuljala se omladina za dobar rod u polju [Por.] ♦ var. kukă (Jasikovo) [GPek] ♦ sin. ţiţăĭkă, dădăuş (Šipikovo) [Tim.]

kukumĭelk (mn. kukumĭelś) [akc. kukumĭelk] (i. m.) — (zool.) puž (Gastropoda) ◊ [Por.] ♦ rum. cucumelcĭ

kukuoĭ (mn. kukuaĭe) [akc. kukuoĭ] (i. s.) — (med.) čvoruga, čvrga ◊ a kaḑut, a dat ku kapu în pĭatră şî-n frunće ĭ-a ĭeşît un kukuoĭ ka uou — pao je, glavom je udario u kamen, i na čelu mu je iskočila čvoruga ko jaje ◊ la kuot are un kukuoĭ mik înga đi la naşćire — na laktu ima malu čvrgu još od rođenja ♦ up. gogoaşă [Por.] ♦ rum. cucui ♦ etim. < lat. *cucullius

kukuruḑ (mn. kukuruḑă) [akc. kukuruḑ] (i. m.) — (bot.) kukuruz ◊ înainća đi kukuruḑ, la nuoĭ s-a pus miĭu — pre kukuruza kod nas se gajio proso ◊ kînd krĭaşće, kukuruḑu măĭ întîń slubuađe papuşă, đin kare krĭaşće druga — kad izraste, kukuruz najpre pušta lutkicu, iz iz koje se razvije klip ◊ kukuruḑ optak, kukuruḑ ku uopt rîndurĭ đi buobe — kukuruz osmak, kukuruz sa osam redova zrna ♦ dij. sin. porumb [Kmp.] ♦ rum. cucuruz ♦ etim. < lat. cucumis > srb. bug. kukuruz

kulkumĭek (mn. kulkumĭeś) [akc. kulkumĭek] (i. m.) — (zool.) puž ◊ kulkumĭek fîră kasă — puž golać (Osnić) [Crn.] ♦ rum. melc

kulmău (mn. kulmăurĭ) [akc. kulmău] (i. s.) — (bot.) (nutr.) hmelj (Humulus lupulus) ◊ đin kulmău babiļi a fakut olaţăl — od hmelja su babe pravile kvasac [Por.] ♦ rum. hamei ♦ etim. < slov. chŭmelĩ

Kulmeźiĭ [akc. Kulmeźiĭ] (i. ž.) — (top.) Kulmedžije, Kulma kadžije, Kaldžijina kosa ◊ Kulmeźiĭa ĭe o kulmĭe în Munţîļi măĭdanuluĭ, întra Prerast şă rudńiku đ-akuma — Kulmeždija je kosa u Majdanpečkim planinama između Prerasta i sadašnjeg rudnika [Buf.] ♦ etim. < tur. kaldžija „onaj koji u kalhani žeže srebro” (exp. Durlić)

kulmĭe (mn. kulmĭ) [akc. kulmĭe] (i. ž.) — (geogr.) kosa, povijarac ◊ kulmĭa ĭe koamă lungă pi śuakă, pi kare ĭastă drum đi kar, şî unđe lumĭa are kîăş şî moşîĭe lukratoare — kosa je dugačak povijarac na brdu, po kome vodi kolski put, i gde ljudi imaju kuće i obradivo zemljište ♦ (demin.) kulmiţă ♦ up. krak [Por.] ♦ rum. culme ♦ etim. < lat. culmen

kuļeşărĭ (mn. kuļeşăre) [akc. kuļeşărĭ] (i. s.) — kačamalo, kačamilka, drveni štap kojim se meša kačamak ◊ kuļeşîărĭu đi oparće are un kîrļig mik, adîns lasat đin krĭangă kînd sa faśe, ku kare sa atîrnă feruaĭka kînd sa dubuare đi pi ḑaļe — kačamalo ima sa strane malu kuku od grane, namerno ostavljene kada se pravi, kojom se kači kotao kada se skida sa veriga ♦ var. kuļeşîărĭ ♦ var. koļieşărĭ (Tanda) [Por.] ♦ rum. coleşer

kum (pril.) — kako ◊ nu şću kum — ne znam kako ◊ kum va fi, va fi — kako bude, biće ◊ lasă sî fiĭe kum ḑîśe ĭel — pusti nek bude kako kaže on ◊ nu faśa aşa kum nu faśe ńima — ni čini tako kako niko ne čini [Por.] ♦ rum. cum ♦ etim. < lat. quómodo

kumguod [akc. kumguod] (pril.) — kakogod, bilo kako ◊ kumguod daĭ să faś, luĭ nu ĭe pi vuoĭe — kakogod da uradiš, njemu nije po volji ♦ sin. fiĭekum [Por.]

kuminće (kuminće) (mn. kuminţ, kuminće) [akc. kuminće] (prid.) — miran, pristojan; razuman ◊ l-a învaţat parinţî la şkuală să fiĭe kuminće, şî s-askulće daskîlu — učili ga roditelji da u školi bude miran, i da sluša učitelja ◊ kînd tuń în kasa domńiluor, fi kuminće — kad uđeš u gospodsku kuću, budi pristojan ◊ kopil kuminće şî-nţaļes — razumno i bistro dete ♦ sin. mĭarńik ♦ / < ku + minće„sa razumom” [Por.] ♦ rum. cuminte

kumnat (mn. kumnaţ) [akc. kumnat] (i. m.) — šurak ◊ kumnat ĭe fraćiļi alu muĭeri-mĭa — šurak je brat moje žene ♦ kumnat đi mînă — ručni dever (na svadbi) ♦ up. kumnată [Por.] ♦ rum. cumnat ♦ etim. < lat. cognatus

kumnată (mn. kumnaće) [akc. kumnată] (i. ž.) — 1. svastika ♦ kumnată ĭe suora alu muĭeri-mĭa — svastika je sestra moje žene 2. šurnjaja ◊ kumnată ĭe muarĭa alu kumnatî-mĭu — šurnjaja je žena moga šuraka 3. jetrva ◊ muĭeriļi lu duoĭ fraţ sînt kumnaće una la alta — žene dvojice braće su jedna drugoj jetrve [Por.] ♦ dij. sin. ļeĭkă (Slatina, Bor) [Crn.] ♦ up. kumnat [Por.] ♦ rum. cumnată

kumva [akc. kumva] (pril.) — nekako ◊ uĭtî-će kumva să-ĭ ažuţ — gledaj da mu nekako pomogneš ◊ đa-nkuaśa, đa-nkoluo, ş-abĭa kumva do skapaĭ đi ĭel — đa ovamo, đa onamo, i jedva nekako utekoh od njega [Por.] ♦ rum. cumva

kunoskut1 (kunoskută) (mn. kunoskuţ, kunoskuće) [akc. kunoskut] (prid.) — poznat, ugledan ◊ înainća đi rat, iĭ a fuost găzdoćiń, kunoskuţ în tuota Porĭeśa — pre rata oni su bili bogataši, poznati u celom Poreču ◊ kînd s-a-ntuors đin rat, nu l-a kunoskut ńiś kîńi, ńiś kopiĭi — kad se vratio iz rata, nisu ga prepoznali ni psi, ni deca [Por.] ♦ rum. cunoscut

kunoskut2 (mn. kunoskuţ) [akc. kunoskut] (i. m.) — poznanik, znanac ◊ nu sînćem ńiś un ńam, numa ńis kunoskuţ đi la lukru — nismo nikakav rod, samo smo poznanici s posla ◊ aşćată să-ĭ vină vrun kunoskut — čeka da mu dođe neki poznanik [Por.] ♦ rum. cunoscut

kunoşća (ĭuo kunuosk, ĭel kunoaşće) [akc. kunoşća] (gl. p. ref.) — poznavati; upoznati ◊ a vrut sî sa kunuaskă ku mińe, ama miĭe baĭatu nu mi sa-mparut — hteo je da se upozna samnom, ali se meni momak nije dopao ◊ ńi kunoşćem înga đi miś — poznajemo se još od malena ◊ dakă nu sa kunuosk akuma, sa va kunoşća vrodată sigurat — ako se ne znaju sada, jednom će se upoznati sigurno [Por.] ♦ rum. cunoaşte ♦ etim. < lat. pop. connoscere (= cognoscere)

kunoşćinţă (mn. kunoşćinţă) [akc. kunoşćinţă] (i. ž.) — poznanice, prijateljice ◊ muoşu s-a labdat kă în ćińerĭaţă avut în tuot satu kîć-o kunoşćinţă — čiča se hvalio da je kao mlad imao u svakom selu po jednu poznanicu ◊ ĭa ĭe kunoşćinţa a luĭ đikurînd — ona je njegova poznanica odnedavno [Por.] ♦ rum. cunoştinţă

kunuaşćire (mn. kunuaşćirĭ) [akc. kunuaşćire] (i. ž.) — poznanstvo ◊ minće đi rupe kă are kunuaşćire ku mulţ în oraş, akolo no-l şćiĭe ńima — laže pa cepa da ima mnoga poznanstva u gradu, tamo ga ne zna niko ◊ kunuaşćire đin vuoĭskă a trekut în prećeńiĭe — poznanstvo iz vojske, prešlo je u prijateljstvo [Por.] ♦ rum. cunoaştere ♦ etim. < lat. pop. connoscere (= cognoscere)

kuń (mn. kuńe) (i. s.) — (tehn.) klin ◊ kuń ĭe un lukru lung đi ļiemn, la vîr askuţît, la botur tîmpit, or are krļig — klin je duguljast drveni predmert, zašiljen na vrhu, a na debljem kraju je zatupast, ili ima kuku ◊ kuń đi ļiemn — drveni klin ◊ kuń đi fĭer — gvozdeni klin ◊ kuń đi ļiemn la rumîń-aĭ batrĭń avut lukru la mulće luokurĭ, măĭ mult đi-nkeĭat, đi-nţîpeńit, şî đi atîrnat — drveni klin se kod starih Vlaha koristio za mnoge stvari, najviše za spajanje, za učvršćivanje, ili za kačenje ◊ kuńu đi ļiemn a ļegat źugu đi tînžală, mulće kuńe a fuost batuće pin parĭeţ, pi ĭaļe s-atîrnat ţuaļiļi, trăşćiļi, kutariţîļi — drvenim klinom spajao se jaram sa potegljicom, mnogo klinova je bilo zabijeno po zhidovima, na njih se kačilo odelo, torbe, korpe ◊ pi kuń la kamin s-a uskat karńa, kîći vrun kuń s-a gasît la plug, la kar, la skamn, la razbuoĭ, da şî koļiba sa înkis ku kuńu — o klinu na kaminu sušilo se meso, po neki klin se nalazio na plugu, na kolima, na šamlici, na razboju, a i koliba se zatvarala klinom ◊ (fig.) kuń đi ćiĭ — vrbov klin ◊ (nutr.) ḑamă đi kuńe — klin čorba ◊ (fig.) kasa-nkuńată — zatvorena, napuštena kuća ♦ var. kuĭ [Por.] ♦ rum. cui ♦ etim. < lat. cuneus

kuodru (mn. kuodri) [akc. kuodru] (i. m.) — 1. komad, deo nečega ◊ kuodru đi pîńe — komad hleba 2. (zast.) šuma ◊ vorba „kuodru” s-a pĭerdut đin ļimbă, a ramas numa pin kînćiśe batrîńe; a skimbato vuorba „padure”, fînka aļa duauă vuorbe tot una a-nsamnat: padure — reč „kodru” se igubila iz jezika, ostala je samo u starim pesmama; zamenila je reč „padure”, budući da su obe reči isto označavale: šumu ♦ sin. padure [Por.] ♦ rum. codru ♦ etim. < lat. *quodrum (= quadrum)

kuoĭ (mn. kuaĭe) [akc. kuoĭ] (i. s.) — (anat.) mudo, testis ◊ kînd sa skopĭaşće puorku, iĭ s-a skuot kuaiļi — kad se štroji vepar, vade mu se muda ◊ e, ma duare-n kuaĭe đi nakazu luĭ — e, zaboleše me muda za njegov problem [Por.] ♦ rum. coi ♦ etim. < lat. cōleus

kuopil (mn. kuopiļ) [akc. kuopil] (i. m.) — kopile, vanbračno dete ◊ a fakut un kopil đi kuopil, n-a fuost kununată — rodila je jedno dete kopile, nije bila venčana ◊ (folk.) kopil đin fluorĭ — (dosl.) dete iz cveća; kopile ♦ var. kopiļak [Por.] ♦ rum. copil

kuopt (kuaptă) (mn. kuopţ, kuapće) [akc. kuopt] (prid.) — pečen 1. (nutr.) (o jelu od testa) ispečen ◊ pîńa ĭe kuaptă, prînḑu ĭe gata — hleb je ispečen, ručak je gotov 2. (bot.) (o plodu) zreo, sazreo ◊ pruńiļi sînt kuapće, trăbă să ļi baćem şî să ļi adunăm sî friźem rakiu — šljive su zrele, treba da ih otresemo i sakupimo, da ispečemo rakiju 3. (fig.) (o naravi) razdražen, nervozan, netrpeljiv, preosetljiv ◊ ka o bubă kuaptă ĭe, nu kućeḑ să-l dîrăşć, or să-ĭ ḑîś śuava, uodma săre la svadă or la bataĭe — ko gnojna bubuljica je, ne smeš da ga diraš, ili da mu kažeš nešto, odmah skače da se svađa ili da se bije ◊ ńidokuopt — nedopečen ♦ supr. krud [Por.] ♦ rum. copt ♦ etim. < lat. coctus

kuorn2 (mn. kuarńe) [akc. kuorn] (i. s.) — (bot.) dren (Cornus mas) ◊ kuorn ĭe ļemn mik, žîlau, nodoruos şî tare — dren je malo, žilavo, čvornovato i jako drvo [Por.] ♦ rum. corn ♦ etim. < lat. cornus

kuorn1 (mn. kuarńe) [akc. kuorn] (i. s.) — (zool.) rog, koštana izraslina na glavi nekih životinja ◊ vićiļi ku kuarńe — rogata stoka ◊ kuarńe are buou, pîrśu, śerbu — rogove ima vo, jarac, jelen ◊ mĭ marĭ kuarńe are śerbu — najveće rogove ima jelen ♦ (demin.) kornuţ [Por.] ♦ rum. corn ♦ etim. < lat. cornu

kupiţauă (mn. kupiţăļe) [akc. kupiţauă ] (i. ž.) — naviljak, baglja ◊ kupiţauă ĭe o bală đi fîn uskat, adunată ku furka pi otkuoş, đin kare sa faśe porkuoń — naviljak je bala osušenog sena, sakupljena vilom na otkosu, iz koje se sadeva stog ♦ var. kupiţaoă (Rudna Glava) ♦ var. kopiţaoă (Tanda) [Por.] ♦ rum. căpiţă

kupiţă [akc. kupiţă] (prid.) (nepr.) — kupast, nalik na kupu ◊ kalapuodu đi kaśuļ la vîr ĭe fakut kupiţă — kalup za šubare je na vrhu kupast [Por.] ♦ rum. copiţă

kupiţî (ĭuo kupiţĭăsk, ĭel kupiţîaşće) [akc. kupiţî] (gl. p. ref.) — naviljčiti, skupljati otkos sena u naviljke ◊ ļivađa ĭe mare, kînd vi kupiţî fînu, o sî-ţ trăbe mulţ lukratuorĭ — livada je velika, kad budeš naviljao seno, biće ti potrebno dosta radnika ♦ var. kopiţî (Tanda) [Por.]

kupiţît (kupiţîtă) (mn. kupiţîţ, kupiţîće) [akc. kupiţît] (prid.) — naviljčen, koji je sakupljen u naviljke ◊ a ńigurat, ş-am lasat fînu kupiţît, ku nađiažđa kî n-o sî đa pluaĭa pista nuapće — smrklo se, pa smo ostavili seno naviljčeno, u nadi da neće udariti kiša preko noći ♦ var. kopiţît (Tanda) [Por.]

kupiţîtuor (mn. kupiţîtuorĭ) [akc. kupiţîtuor] (i. m.) — naviljač, osoba koja naviljači seno ◊ s-a dus muma ku prînḑu la kupiţîtuorĭ, şă nu vińe îndată — otišla je majka sa ručkom kod naviljača, i neće skoro doći ♦ var. kopiţătuor (Tanda) [Por.]

kur (mn. kururĭ) [akc. kur] (i. s.) — (anat.) dupe, guza, zadnjica ◊ a kaḑut în kur — pao na dupe ◊ ăl duare-n kur, nu marĭaşće kî ăl vorbĭaşće lumĭa đi rău — boli ga dupe, ne mari što ga ljudi ogovaraju ◊ nu-ĭ ruşîńe kî kopiĭi mĭerg ku kuru guol — ne stidi se što mu deca idu gologuza ◊ înžuramînt đes la nuo ĭe „futul în kur să-l fut” — česta psovka kod nas je „jebem ga u dupe da ga jebem” ♦ (dem.) kuriţdupence ♦ (augm.) kurimandupište [Por.] ♦ rum. cur ♦ etim. < lat. cūlus

kurastă (mn. kuraşće) [akc. kurastă] (i. ž.) — grušavina, prvo kravlje mleko; gruševina ◊ kînd fată vaka, lapćiļi đintîń sa kĭamă kurastă, ĭel nu sa manînkă, kî trĭabă să-l bĭa viţălu ka un ļak măĭ mare đi sînataća luĭ — kad se krava oteli, prvo mleko se zove grušavina, ono se ne jede jer treba tele da ga pije kao najveći lek za svoje zdravlje [Por.] ♦ rum. curastă ♦ etim. < lat. *colasta

kurauă (mn. kurîaļe) [akc. kurauă] (i. ž.) — kaiš ◊ kurauă đi pĭaļe — kožni kaiš ◊ kurauă đi gumă — gumeni kaiš ◊ akuma pîntaluońi sa ļagă ku kuraua, da đemult s-a ļegat ku bîrnaş — danas se pantalone vežu kaišem, a nekad su se vezivale gajtanom [Por.] ♦ rum. curea ♦ etim. < lat. corrigia

kurđisală (mn. kurđisălurĭ) [akc. kurđisală] (i. ž.) — (tehn.) kurblanje, navijanje ◊ fara kurđisală adîns la vrĭame, śasu đin parĭaće n-a lukrat bun: or a grabit, or s-a amînatat — bez navijanja tačno na vreme, zidni sat nije radio dobro: ili je žurio, ili je kasnio ♦ var. kurđisîre [Por.]

kurđisî (ĭuo kurđisăsk, ĭel kurđisîaşće) [akc. kurđisî] (gl. p.) — (tehn.) (zast.) kurblati, navijati ◊ sa kurđisîaşće vro mîkaruă kare sa porńiaşće ku mîńiĭu — „kurdiše” se neka naprava koja se pokreće kurblom ◊ m-am zuĭtat să kurđisăsk śasu, şî ĭel a statut — zaboravio sam da navijem sat, i on je stao [Por.] ♦ rum. curdisi

kurđisît (kurđisîtă) (mn. kurđisîţ, kurđisîće) [akc. kurđisît] (prid.) — (tehn.) (zast.) navijen ◊ śasu ĭe kurđisît, şî ogođît să kînće pi la patru đimińaţă — sat je navijen, i udešen da zvoni oko četiri ujutru [Por.]

kurfutńik (mn. kurfutńiś) [akc. kurfutńik] (i. m.) — (vulg.) peder, (dosl.) dupojebac ◊ kurfutńiś a fuost rar prăn saćiļi nuaştre, a kînd s-a gasît vrodată, s-a puvăstuit kă muĭeriļi ĭa omorît ka pră kîń — dupojebaca je bilo retko u našim selima, a nekada, kad bi se otkrili, pričalo se da su ih žene ubijale kao pse ♦ sin. izăm ♦ / kurdupe + futńik ( < futaş ) — jebač [Mlava]

kurimanuos (kurimanuasă) (mn. kurimanuoş, kurimanuasă) [akc. kurimanuos] (prid.) — guzat, debeloguz, koji ima veliku zadnjicu ◊ burtanuos şî kurimanuos, duamńe pazîaşće śe rîtatură — trbat i guzat, bože sačuva kakva nakaza ◊ kurimanuasă ĭe kă nu lukră ńimika, numa şîađe şî manînkă — debeloguza je jer ne radi ništa, samo sedi i ždere [Por.] ♦ rum. curimănos

kurişkapiće [akc. kurişkapiće] (pril.) — naglavačke, strmoglavce ◊ s-a-nbatat, ş-a kaḑut pi o stîrmină, s-a tîvaļit kurişkapiće pănă-n fundu boruźi — napio se i pao niz neku strminu, valjao se naglavačke sve do dna jarka ♦ / < dupekur + kapglava — (dosl.) dupeglavce [Por.]

kurînd [akc. kurînd] (pril.) — skoro, u bliskoj prošlosti, nedavno (uz predlog „đi”) ◊ a luvat đi kurînd bań înprumut đi la mińe, ş-akuma ĭară a veńit sî măĭ kaće — skoro je od mene uzeo novac na zajam, a sada je opet došao da traži još ◊ tuot ĭe ku rînd akuma, ama numa đi kurînd, înainće nu s-a şćut kare śe lukră — sve je u redu sada, ali samo od nedavno, ranije se nije znalo ko šta radi [Por.] ♦ rum. curând ♦ etim. < lat. currendo

kurĭańik (mn. kurĭańiś) [akc. kurĭańik] (i. m.) — kokošarnik, kokošinjac ◊ kurĭańik ĭe koćeţ đi gaiń, kulkuş, kasuţă în trauşă, fakută đi blăń, đi bîrńe, or înplećită đi nuĭaļe — kokošarnik je kutak za kokoške, legalo, kućica u dvorištu izgrađena od dasaka, greda, ili ispletena od pruća ◊ đimult, lumĭa n-a fakut kurĭańiśe, kă gaińiļi vor să duarmă sus, pi krĭanźiļi lu vrun puom, în aritu kăşî — nekada, ljudi nisu pravili kokošarnike, jer kokoške hoće da spavaju gore, na granama neke voćke, u blizini kuće [Por.] ◊ ńiś în kurĭańik gaińiļi nu duorm žuos, numa pi bîće, ţînîndu-sa ku gĭarîļi đi ĭeaļe — ni u kokošinjcu kokoške ne spavaju dole, već na prečkama, držeći se kandžama za njih ◊ koćeţu kurĭańikuluĭ ku kuĭburļi, unđe gaińiļi uauă, đisparţît ĭe đi kulkuş, or ĭe la o parća lu kurĭańik, or ĭe supt puodu luĭ — deo kokošarnika sa gnezdima, u koja koke nose jaja, odvojen je od legala, ili je sa strane kokošarnika, ili je pod njegovim krovom ◊ vulpĭa a tunat în kurĭańik, ş-a mînkat gaińiļi — lisica je upala u kokošarnik, i pojela kokoške [GPek] ♦ dij. var. kuńerik (Voluja) [Zvizd] ♦ sin. kulkuş ♦ up. gaină [Por.] ♦ rum. curelnic ♦ etim. < bug. kurelnik, kurnik

kurkan (mn. kurkań) [akc. kurkan] (i. m.) — 1. (ornit.) ćuran, mužjak ćurke ◊ numa sa umflă ka kurkanu, ginđiaşće kî sa ćiame vrunu đi ĭel — samo se naduva ko ćuran, misli da ga se neko boji 2. (fig.) (folk.) muški ud ◊ fuź, fa, đi lînga mińe, kă nu şćiĭ, kum ĭe kurkanu-sta-l mĭeu, kînd sa îmflă — beži, sele, od mene, jer ne znaš kakav je ovaj moj „ćuran” kad se nakostreši [Por.] ♦ dij. var. kurkuoń (Jasikovo) [GPek] ♦ rum. curcan

kurkă (mn. kurś) [akc. kurkă] (i. ž.) — 1. (ornit.) ćurka, ženka ćurana ◊ kurka ĭe un fĭeļ đi uară, kare dă uauă, şî karńe — ćurka je vrsta živine, koja daje jaje i meso 2. (fig.) (pej.) glupak ◊ o kurkă la kap — prostak, glupak, osoba koja teško shvata ♦ up. kurkan [Por.] ♦ rum. curcă ♦ etim. < bug. kurka

kurkubău (mn. kurkubăĭe) [akc. kurkubău] (i. s.) — duga, pojava u atmosferi posle kiše ◊ kurkubău ĭasă numa dupa pluaĭe — duga se javlja samo posle kiše ◊ kurkubău are doă kapiće, şî ku amîndoă bĭa apă đin doă ogaşă or doă rîurĭ — duga ima dve glave, i sa obe pije vodu sa dva potoka ili dve reke ◊ kurkubău are noă fărburĭ: vînît, bilovink, galbin băl, galbin înkis, vĭarđe băl, vĭarđe înkis, ruoşu, ruoşu măĭ băl şî ruoşu înkis — duga ima devet boja: plavu, ljubičastu, svetlo žutu, tamno žutu, svetlo zelenu, tamno zelenu, crvenu, svetlo crvenu i tamno crvenu [Por.] ♦ rum. curcubău ♦ etim. < lat. concurvus „arcuit”+ beu = „arcul ce soarbe ploaia”

kurmeḑîş [akc. kurmeḑîş] (pril.) — poprečno, popreko ◊ n-a putut să trĭakă đi un ļemn, pi kare vîntu la trînćit kurmeḑîş pista drum — nije mogao da prođe od drveta, koji je vetar oborio poprečno na put ◊ a trĭekut lumĭa înkruśiş şă-n kurmeḑîş — obišao je svet unakrst i popreko [Por.] ♦ rum. curmeziş

kurt (kurtă) (mn. kurţ, kurće) [akc. kurt] (prid.) — (o životinji) kus, bezrep, kratkorep ◊ kînd la vro žuavină ku kuadă sa taĭe kuadă, or sa skurtă, đi ĭa sa ḑîśe kî ĭe kurtă — kad se nekoj životinji koja sa repom iseče ili skrati rep, za nju se kaže da je kusa ◊ kokuoş kurt — kusi petao ◊ kaţauă kurtă — kusa kučka [Por.] ♦ rum. curt ♦ etim. < mađ. kurta

kustură (mn. kusturĭ) [akc. kustură] (i. s.) — kustura, star i tup nož ◊ kustură ĭe kuţît batrîn, ruźińit — kustura je star i zarđao nož [Crn.] ◊ kustură ĭe frîntură đi kuţît batrîn — kustura je ulomak starog noža (Rudna Glava) ◊ kustură ĭe fiĭe śe kuţît tîmpit, kuţît bļau — kustura je bilo koji neoštar nož, tup nož (Tanda) [Por.] ♦ rum. custură ♦ etim. < srb. kustura (РечникМС3)

kuşćug (mn. kuşćuźe) [akc. kuşćug] (i. s.) — 1. štenara ◊ kuşćug ĭe kasa đi kîń — štenara je kućica za pse 2. ♦ var. koşćug (Rudna Glava) straćara, kućerak ◊ koşćug s-a ḑîs la kasă mikă, sarakaśuasă — straćarom se nazivao mali, sirotinjski kućerak [Por.] ♦ rum. coşciug ♦ etim. < srb. kovčeg

kuśmă (mn. kuśmĭ) [akc. kuśmă] (i. ž.) — ponjava, ćebe; pokrivač ◊ a skuos kuśmiļi afară, să ļi prindă vîntu — izneli ćebad napolje, da se provetre [Mlava] ◊ sa dă la-l muort dă pomană pat ogođit, ku kuśmă noă — namenjuje se pokojniku na daći krevet namešten, sa novom ponjavom (Mustapić) [Zvizd] ♦ dij. sin. pătură [Por.] ♦ rum. cuşmă ♦ etim. < mađ. kucsma; ukr. kučma

kutariţă (mn. kutariţ) [akc. kutariţă] (i. ž.) — (tehn.) kotarica, korpa od pletenog pruća ◊ ţîgańi a împļećit kutariţă ku nuĭaļe đi salkă — Cigani su u selu pleli korpe sa vrbovim prućem ◊ a fuost kutariţă în tot fĭeļu: măĭ miś, đi dus pi mînă, şî đ-aļi marĭ, đi kuļes la kukuruḑ — bilo je korpi raznih vrsta: manjih, za nošenje preko ruke, i onih velikih, za berbu kukuruza ◊ kînd am fuost kopiĭ, am prins pĭeşć la rîu ku kutariţîļi — kada smo bili mali, lovili smo ribu na reci kotaricama [Por.] ♦ dij. var. kotariţă ◊ moşu mĭeu a fuost mare maĭstur dă-npļećit ku bîće dă rakită, ş-a fakut kotariţă pră kare muĭeriļi a dus la morminţ, kotariţă dă kuļes la kukuruḑ, kotariţă dă mîna, kare a fuost înpistriće, şî măĭ mulće fĭelurĭ — moj deda je bio veliki majstor za pletenje vrbovim prućem, pa je pravio korpe koje su žene nosile na groblje, korpe za berbu kukuruza, ručne korpe, koje su bile posebno ukrašene, i mnoge druge (Vrbnica) [Pom.] ♦ dij. var. kotăriţă (Samarinovac) [Kmp.] ♦ dij. sin. tîrnă [Rom.] ♦ rum. cotăriţă ♦ etim. < srb. kotarica

kutkudeţ [akc. kutkudeţ] (uzv.) — (onom.) (ornit.) kokodak, oglašavanje kokoške posle snetog jajeta ◊ kînd gaina faśe uou, kutkurĭaḑă înga pi kuĭb „kutkudeţ! kutkudeţ!” — kad kokoška snese jaje, kokodače još na gnezdu „kokodak! kokodak!” [Por.] ♦ rum. cotcodac

kutkureḑa (ĭuo kutkurĭeḑ, ĭel kutkurĭaḑă) [akc. kutkureḑa] (gl.) — (onom.) (ornit.) kokodakati ◊ ĭastă gaiń kare kutkurĭaḑă tota ḑîua, da uauă nu duk — ima kokošaka koje kokodaču ceo dan, a jaja ne nose [Por.] ♦ rum. cotcorozi

kutkureḑală (mn. kutkureḑălurĭ) [akc. kutkureḑală] (i. ž.) — (onom.) (ornit.) kokodakanje ◊ gaina a fakut uou, şî kutkurĭaḑă pi kuĭb — kokoška je snela jaje, i kokodače na gnezdu [Por.] ♦ rum. cotcodăceală

kutkurĭegĭ (mn. kutkurĭegĭurĭ) [akc. kutkurĭegĭ] (i. m.) — (bot.) kukurek (Helleborus odorus) ◊ kutkurĭegĭu măĭ întîń înfluare primovara — kukurek prvi cveta u proleće ◊ ku kutkurĭegĭu sa ĭarbĭaḑă vićiļi kînd sa bulnavĭesk — kukurekom se leči stoka kada se razboli ♦ up. ĭarbeḑa [Por.] ♦ dij. sin. spînḑ (Ranovac) [Mlava] ♦ rum. cucurig

kuzńiţă (mn. kuzńiţ) [akc. kuzńiţă] (i. ž.) — 1. kovačnica ◊ dĭedî-mĭu a fuost kovaś, avut kuzńiţă într-o kośuabă lînga kasă — deda mi je bio kovač, imao je kovačnicu u jednoj straćari pored kuće ◊ în kuzńiţa lu tata a fuost fuaļiļi, ńikovala şî alat în tuot fĭeļu — u kovačnici moga oca bio je meh, nakovanj i alat svake vrste ♦ sin. kovaśiĭe [Por.] 2. radionica ◊ kuzńiţă sa ḑîśe la odaĭe unđe sa lukră ku alatu, măĭ mult pi la fĭer — kuznjica se zove odaja u kojoj se radi sa alatom, najviše na gvožđu (Topla) [Crn.] 3. dim; pušnica; zadimljena prostorija ◊ ţîn minće, muma zbera: lălă, sa umplu kasa dă fum, sa faku kuzńiţă-n kasă! — sećam se, majka je vikala: lele, napuni se kuća dima, napravila se pušnica u kući! (Voluja) [Zvizd] ♦ etim. < ? srb. (zast.) kuznica < rus. кузница


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved