VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ț č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ș ś t ť u v z ž ź

l


labda (ĭuo labd, ĭel labdă) [akc. labda] (gl. p. ref.) — hvaliti, uzdizati, veličati ∎ nu ĭe frumuos să sa labđe uomu sîngur, bun ĭe kînd ăl labdă alțî — nije lepo da se čovek hvali sam, dobro je kad ga hvale drugi ∎ nu labda kopilu prĭa mult, kă labda-l strîkă — ne hvali dete previše, jer ga pohvala kvari [Por.] ♦ rum. lăuda ♦ etim. < lat. laudāre

labdat (labdată) (mn. labdaț, labdaće) [akc. labdat] (prid.) — pohvaljen; viđen, ugledan ∎ a-nvațat bun, ș-a gaćit șkuala labdat đi la daskîl — učio je dobro, i završio je školu pohvaljen od učitelja ∎ a fuost uom labdat șă kunoskut — bio je čovek ugledan i poznat [Por.] ♦ rum. lăudat

labdă (mn. lăbḑ) [akc. labdă] (i. ž.) — pohvala ∎ sa omuară ku lukru, fara ńiś o labdă — ubija se od posla, bez ikakve pohvale ∎ la kopiĭi miś trăbe șî žuđikă șî labdă, să învĭață śi ĭe rău, da śi ĭe bińe — maloj deci treba i kritika i pohvala, da nauče šta je zlo a šta je dobro ∎ luĭ nu-ĭ trăbe ńiś o labdă, kă lukră aĭa śe-ĭ drag — njemu ne treba nikava pohvala, jer radi ono što voli ♦ var. labdatură [Por.] ♦ rum. laudă ♦ etim. < lat. laudare

labduruos (labduruasă) (mn. labduruoș, labduruasă) [akc. labduruos] (prid.) — hvaliasav, nadmen ∎ uom labduruos șă minśinuos tuot đi o buală boļașće — hvalisav i lažljiv čovek boluje od iste bolesti [Por.] ♦ rum. lăudăros

ladă (mn. lăḑ) [akc. ladă] (i. ž.) — sanduk, kovčeg, škrinja ∎ lada ĭe kućiĭe đi blănuță ku kapak, în kare s-a țînut skimburĭ đi ḑîļe marĭ, đi nuntă, or đi muarće — lada je drvena kutija sa poklopcem u kojoj se čuvalo novo odelo za svečane dane, svadbu ili sahranu [Por.] ♦ rum. ladă ♦ etim. < nem. Lade

lakrîmă (mn. lăkrîmĭ) [akc. lakrîmă] (i. ž.) — suza, bezbojna tečnost koju luče žlezde u očnoj duplji ∎ kînd o vaḑuĭ, îm pļekară lăkrîmiļi sîngure — kad sam je video, suze su mi same potekle [Por.] ♦ dij. var. lakrămă, (mn. lăkrămĭ) [Kmp.] ♦ rum. lacrimă ♦ etim. < lat. lacrima

lakustă (mn. lakusće) [akc. lakustă] (i. ž.) — (ent.) (zast.) skakavac (Pachytylus migratorius) ∎ puvesta aĭ batrîń kă vrodată a veńit đi la Kraĭna lakusta ka nuvîru, ș-a zatrit padurĭe fļeś — pričali su stari da je nekad iz Krajine dolazila najezda skakavaca poput oblaka, i da su satirali šumu sasvim ∎ kît lumĭa s-a ćemut đi lakustă, sa vĭađe pin ađet la Kraśun, kînd a lasat o bukatură đi karńe pi frigarĭe „đi merćigu kășî”, șî l-a dat đi pomană „la lakustă” — koliko su se ljudi bojali skakavaca, vidi se po običaju za Božić, kad su ostavljali jedan komad mesa na ražnjiću „za kućni izdatak” i namenjivali ga skakavcima ♦ sin. skaluș [Por.] ♦ rum. lăcustă ♦ etim. < lat. lacusta (= locusta)

lapće (mn.) [akc. lapće] (i. m.) — (nutr.) mleko ∎ kopilu suźe lapće đi la mumî-sa, da nuoĭ mînkăm lapće đi vakă, đi uaĭe, or đi kapră — dete siše mleko od majke, a mi jedemo kravlje, ovčje ili kozje mleko ∎ alb ka lapćiļi — belo kao mleko ∎ lapćiļi înkĭegat — sasireno mleko ∎ lapće dulśe — slatko mleko ∎ lapće akru — kiselo mleko ∎ buĭeḑ ku lapće — mlečne biljke [Por.] ♦ rum. lapte ♦ etim. < lat. lac, lactem

lapoviță [akc. lapoviță] (i. ž.) — lapavica, kiša izmešana sa snegom [Kmp.] ♦ rum. lapoviţă ♦ etim. < bug. srb. lapavica

laptar (mn. laptarĭ) [akc. laptar] (i. m.) — (muz.) violonista, svirač na violini ∎ Milan Rașanțanu dîn Mlaoa a fuost măĭ kunoskut laptar, l-a șćut tuoț dăn Stig pănă-n Omuoļ — Milan Rašančanin iz Mlave bi je najpoznatiji violinista, znali su ga svi, od Stiga do Homolja ♦ dij. var. lîutarĭ [Por.] ♦ rum. lăutar

laptă (mn. lăpț) [akc. laptă] (i. ž.) — (muz.) violina ∎ înga dă mik m-a tras doru dupa laptă — još od malena me je vukla ljubav prema violini [Mlava] ♦ dij. var. laută [Por.] ♦ rum. lăută

laptukă (mn. laptuś) [akc. laptukă] (i. ž.) — (bot.) maslačak (Taraxacum officinale) ∎ buĭađa-sta sa kĭamă laptukă, kî are lapće-n dudă — ova trava se zobe „laptuka” ĭer ima mleka (=lapće) u stablu ∎ (muz.) kînd am fuost pîkurarĭ, am kuļes laptuka, am spinćikato ku ungĭa đi un lat đi duauă źeĭśće la mižluok, ș-am luvat țaua-ĭa-n gură, ș-am suflat în ĭa: a ĭeșît un glas đin ĭa kare a răsunat pista ļivĭeḑ; am vrut să m-audă pîkurarițîļi đin okuol — kad sam bio čobanin, brao sam maslačak, pravio noktom prorez na sredini u širini od dva prsta, stavljao sam tu cevčicu u usta, i duvao sam u nju: izlazio je iz nje glas koji se širio preko livada; hteo sam da me čuju čobanice iz okoline [Por.] ♦ rum. lăptucă ♦ etim. < lat. lactuca

laptuos (laptuasă) (mn. laptuoș, laptuasă) [akc. laptuos] (prid.) — mlečan, koji ima ili daje mnogo mleka ∎ vaśiļi đemult n-a fuost nu șću kît đi laptuosă, ama a putut să fomĭaḑă mult, să duarmă afară, sî rabđe fara apă — krave nekada nisu bile ne znam koliko mlečne, ali su mogle dugo da gladuju, da spavaju napolju, da trpe žeđ [Por.] ♦ rum. lăptos

larg (largă) (mn. larź, larźe) [akc. larg] (prid.) — (za prostor) širok ∎ kîmp lung șî larg — polje dugo i široko ∎ du-će drakuluĭ, larg țî drumu — idi dođavola, širok ti je put ∎ dă ku mînă largă — daje širokom rukom ∎ (u izr.) în lung șî-n larg — uzduž i popreko ∎ (u izr.) lumĭa largă — široki svet ♦ up. lat [Por.] ♦ rum. larg ♦ etim. < lat. largus

larźi (ĭuo larźiesk, ĭel larźiașće) [akc. larźi] (gl. p. ref.) — širiti, raširiti, proširiti (u prostoru) ∎ gaura-sta trăbe larźi ku sakurĭ — ovu rupu treba proširi sekirom ∎ prĭamult s-a larźit — previše se raširio ∎ muma larźiașće patu — majka širi (razvlači) krevet ∎ pasîrĭa a larźit ăripiļi, ș-a zburat — ptica je raširila krila, i odletela ♦ up. răsfira [Por.] ♦ rum. lărgi

larźime (mn. larźimĭ) [akc. larźime] (i. ž.) — (za prostor) širina, proširenje; prostranost ∎ kînd s-a kîsîtorit rumîńi, s-a uĭtat unđe ĭastă đestulă larźime đi paskut vićiļi — kada su se Vlasi naseljavali, gledali su gde ima dovoljno širine za napasanje stoke ♦ up. lațîme [Por.] ♦ rum. lărgime

larźit (larźită) (mn. larźiț, larźiće) [akc. larźit] (prid.) — raširen, proširen ∎ împușkat, golîmbu kaḑu ku ăripiļi larźiće — upucan, golub pade raširenih krila ∎ patu ĭe măĭ bun đi durmit kînd ĭe larźit — krevet je bolji za spavanje, kad je raširen ∎ drumu pista munće ĭe larźit, puoț sî trĭeś șî ku karu înkarkat — put preko planine je proširen, možeš da prođeš i sa natovarenim kolima [Por.] ♦ rum. lărgit

lasa (ĭuo las, ĭel lasă) [akc. lasa] (gl. p. ref.) — ostaviti, pustiti, bataliti ∎ la lasat muĭarĭa — ostavila ga je žena ∎ dakă nu sa lasă đi bĭare, o sî muară — ako ne batali piće, umreće ∎ dakă tatî-su no va lasa sî sa mariće, ĭa o sî fugă dupa ĭel — ako je otac neće pustiti da se uda, ona će pobeći za njega (med.) onemoćati, popustiti; izdati ∎ ĭastă triĭ ań đi kînd l-a lasat piśuariļi, șî numa ḑaśe-n pat — ima tri godine kako su ga izdale noge, i samo leži u krevetu (psih.) svideti se, dopadati se, želeti nešto, žudeti za nečim ∎ a spus đeșkis k-ăĭ sa lasă la baĭato-la, șî traźe sî sa mariće dupa ĭel — priznala je da joj se taj momak sviđa, i da želi da se uda za njega ∎ kopilu mîngă, plînźe k-ăĭ sa lasă la dulśețurĭ — razmaženo dete, plače od želje za slatkišima ∎ (u izr.) mi sa lasă la aĭa șî aĭa — sviđa mi se to i to, žudim za tim [Por.] ♦ rum. lăsa ♦ etim. < lat. laxare

lasat (lasată) (mn. lasaț, lasaće) [akc. lasat] (prid.) — ostavljen, napušten ∎ ku ańi a trait lasată đi uom — godinama je živela ostavljena od muža ∎ kopiĭ lasaț đi parinț — deca napuštena od roditelja ∎ satu guol, kăș pustîńe, lasaće đi lumĭe ku ușa la parĭaće — prazno selo, puste kuće, ostavljene od ljudi širom otvorenih vrata [Por.] ♦ rum. lăsat

lastav (mn. lastavi) [akc. lastav] (i. m.) — (ornit.) pčelarica (Merops apiaster) ∎ zburară lastavi șî ńi zatriră albińiļi — doleteše pčelarice, i zatreše nam pčele ∎ am omarît lastavi dă la stupi — ubio sam pčelarice sa pčelinjaka [Mlava] ♦ dij. sin. priguruĭ [Rečica, Stig] ∎ priguruĭu sa kuĭbaḑă prîn găurĭ, fakuće în pomînt muaļe, măĭ đes în taĭatura drumuluĭ, unđe drumu taĭe țărmu — pčelarica se gnezdi u rupama, napravljenim u mekoj zemlji, najčešće u usecima puta, gde put proseca breg [Stig]

lat (lată) (mn. laț, laće) (prid.) — (za površi) širina ∎ blană lată žumataće đi mĭetîr, da đi lungă, ḑîaśe — daska široka pola metra, a dugačka deset ∎ kît ĭe śeva đi lat, s-a mîsurat vrodată ku palma, șî s-a spus: o palmă đi lat, doă pălmĭ ... — koliko je nešto široko, merilo se nekada dlanom, pa se govorilo: jedan dlan širine, dva dlana ... ∎ lat ku larg nu ĭe tuot o masură: đi lațîmĭa pînḑî or a blăńi, sa ḑîśe „lat”, da đi larźimĭa drumuluĭ, or alu gaura vasuluĭ, sa ḑîśe „larg” — „lat” i „larg” nisu iste mere: za širinu platna ili daske, kaže se „lat”, a za širinu puta, ili otvora nekog suda, kaže se „larg” ♦ supr. îngust ♦ up. larg [Por.] ♦ rum. lat ♦ etim. < lat. latus

laută (mn. lauț) [akc. laută] (i. ž.) — violina, gudački muzički instrument ∎ lauta are patru kuorḑ, pista kare lăutarĭu traźe ku arku — violina ima četiri žice, preko kojih violinista prevlači gudalom ∎ în laută măĭ frumuos sa kîntă źuokurļi aļi batrîńe — na violini se najlepše sviraju starinska kola [Por.] ♦ dij. var. laptă [Mlava] ♦ rum. lăută ♦ etim. < tur. lâuta, Ngr. laúto

lavur (mn. lavurĭ) [akc. lavur] (i. m.) (mobil.) — lavor, metalna ili plastična posuda za umivanje i pranje [Por.] ♦ rum. lavoar ♦ etim. < Fran. lavoir

lăbdatuorĭ (mn. lăbdatuorĭ) [akc. lăbdatuorĭ] (i. m.) — (izob.) hvalisavac ∎ atîta ĭe đi mare lăbdatuorĭ, đi nu sa puaće trai đi ĭel — toliko je veliki hvalisavac, da se ne može živeti od njega ∎ șî ĭel ĭe lăbdatuorĭ, ama kît ĭe đi lăbdatuoare muĭari-sa, aĭa nu ĭe ńiśunđe pi lume — i on je hvalisavac, ali kakva je hvalisavica njegova žena, to nigde u svetu nema [Por.] ♦ rum. lăudator ♦ etim. < lat. laudatorius

lăutar (mn. lăutarĭ) [akc. lăutar] (i. m.) — (muz.) violonista, svirač na violini ∎ lăutari đemult avut mare katare: fara iĭ n-a trĭekut ńiś o visaļiĭe, đi la șîḑîtuare pănă la nuntă mare — violinisti su nekad imali veliku tražnju: bez njih nije prošlo ni jedno veselje, od sedeljke do velike svadbe ♦ var. lautar, lăutarĭ, lîutarĭ [Por.] ♦ dij. var. laptar [Mlava] ♦ rum. lăutar

lozî (ĭuo lozăsk, ĭel lozîașće) [akc. lozî] (gl.) — (psih.) glupaviti, gubiti razum; tupaviti; lapiti ∎ baba a-nśeput să lozîaskă, nu măĭ șćiĭe śe vorbĭașće — baba je počela da lapi, više ne zna šta govori (fig.) govoriti gluposti; spletkariti; glupirati se; lupati, lupetati ∎ nu sa ćiame đi ńima, mĭarźe pin sat șî lozîașće — ne boji se nikoga, ide selom i spletkari [Por.]

lozît (lozîtă) (mn. lozîț, lozîće) [akc. lozît] (prid.) — (psih.) tupav, senilan, nerazumen, koji je izlapeo ∎ nu ći mira, muoșu ku ańi traĭașće așa lozît đi tuot — ne čudi se, čiča godinama živi tako potpuno senilan ∎ nu ĭe đi kopilu mĭeu fata vuastră lozîtă — nije za moga sina vaša tupava kći [Por.]

luază (mn. luază) [akc. luază] (i. ž.) — glupost, nepromišljena reč, ili postupak ∎ vorbĭașče la luază — lupa gluposti ∎ luază đi gruază — grozne gluposti ∎ atîća luază sa puvestăsk đi ĭa pin sat, da ĭa nu dă doă parîaļe — tolike glupost se pričaju o njoj po selu, a ona ne da dve pare ♦ var. lozîĭe starudija, otpad ∎ podrumu s-a umplut đi luază, kînd îm vińe odată, pi tuaće ļi labîd în borugă — podrum je pun starudija, kad mi jednom dođe, sve ću ih baciti u potok (tehn.) deo nekog sklopa, kome se ne zna ime ∎ muoșu Ļikă a fuost kovaś bun, dupa rat la luvat partizańi sî fakă la luază đi plug — čuča Ilija je bio dobar kovač, posle rata vlast ga je unajmila da pravi delove za plug ∎ nu s-a dus la muară, kî-ĭ s-a frînt vro luază la kar — nije otišao na vodenicu, jer mu se polomio neki deo na kolima ♦ up. lauză [Por.] ♦ rum. loază ♦ etim. < slov. loza

lugaś (mn. lugaś) [akc. lugaś] (i. m.) — (ornit.) zimovka (Pyrrhila vulgaris) ∎ lugaśu ĭe o pîsarikă frumuasă, ku ćuok skurt, șî ku pĭańe ruoșe pi pĭept șî la gît — zimovka je lepa ptičica, crnoga kljuna i sa cvenim perjem na grudima i oko vrata ♦ var. logośiță (Tanda) [Por.] ♦ rum. lugaci

lugośiță (mn. lugośiț) [akc. lugośiță] (i. m.) — (ornit.) štiglic, mala šarena ptica pevačica (Carduelis carduelis) ∎ lugośița ĭe măĭ frumuasă pasîrĭe-n padurĭe — štiglic je najlepša šumska ptica (Rudna Glava) ∎ lugośița ĭe pasîrĭe mikă șî pistriță — štiglic je mala i šarena ptica (Tanda) ♦ var. lugaśiță [Por.] ♦ rum. logociţă ♦ etim. < srb. štiglic

lume (mn. lume) [akc. lume] (i. ž.) — svet (o prostoru) ekumena, svet nastanjen ljudima ∎ kînd guod sa ḑîśe lume, sa ginđașće la uamiń, sprînžîț în tuaće părțîļi — kad god se kaže „lume”, misli se na ljude, raširene na sve strane ∎ (u izr.) lumĭa albă — beli svet ∎ s-a dus în lumĭa albă — otišao u beli svet (o čoveku) ljudi, manja ili veća skupina ∎ a fuost uom bun, tuata lumĭa s-a plîns dupa ĭel — bio je dobar čovek, svi su ljudi plakali za njim ∎ multă lume a omorît mńamțî fara ńiśkotrĭabă — mnogo ljudi su ubili Nemci bez ikakve potrebe ♦ sin. vilaĭt [Por.] ♦ rum. lume ♦ etim. < lat. lūmen

lunarĭ [akc. lunarĭ] (i. m.) — (kal.) (izob.) decembar ∎ astîḑ rar đin-tra-ĭ batrîń kare măĭ țîńe minće kă luna đi la urmă pi kîļindarĭo-l babĭesk s-a kĭemat, pi lînga andrĭauă, șî lunarĭ — danas se retko ko među starijima seća da se poslednji mesec bapskog kalendara, pored „andreje”, zvao i „lunar” ∎ a tunat lunarĭu, sa-nkĭaptură anu — počeo je decembar, završava se godina ♦ / < lună — mesec [Por.]

lună (mn. luń) [akc. lună] (i. ž.) — (kal.) mesec, vremenska jedinica, dvanaesti deo godine ∎ în an ĭastă doasprîaśe luń — u godini ma dvanaest meseci ∎ luńiļi în Omuoļ sa kĭamă: ĭanuar, faurar, marțîșuor, beļituor, maĭ (florar), flurar, sîmanatuor, gustar, pikatuor (koptuor), kuļesator, brumar, andriauă — u Homolju meseci se zovu: januar, februar, mart, april, maj, jun, jul, avgust, septembar, oktobar, novembar, decembar [Hom.] ♦ rum. lună ♦ etim. < lat. luna

lung (lungă) (mn. lunź, lunźe) [akc. lung] (prid.) — (za meru) dug, dugačak ∎ ń-așćiată drum lung — čeka nas dug put ∎ vara ĭe ḑîua lungă — leti je dan dug ∎ puartă pîăru lung — nosi dugu kosu ∎ (komp.) lung, lunguț, măĭ lung, șî măĭ lung, măĭ lung đin tuot — dug, poduži, duži, još duži, najduži (duži od svega) (fig.) (u izr.) alapača, torokuša ∎ muĭare ku ļimbă lungă — žena sa dugačkim jezikom [Por.] ♦ rum. lung ♦ etim. < lat. longus

lungu [akc. lungu] (pril.) — (u izr.) a. izdaleka, poizdalje, u potaji ∎ a luvato ku lungu, să vadă ku kare sa-npreună — prati je poizdalje (u potaji), da vidi s kim se sastaje b. uporno, istrajno; neprestano; dugo ∎ đemult gazda a mînat sluga ku lungu, ka pi lup — nekada je gazda terao slugu neprestano, kao kurjaka [Por.]

Lungu [akc. Lungu] (i. m.) — (antr.) Dugi, Dugić, Dugonja, vlaški nadimak za izrazito visoke i mršave ljude ∎ Trailă Lungu frumuos a kîntat în fluir — Trailo Dugi je lepo svirao frulu ∎ poļikra Lungu sa puńe șî pi kopiĭi luļ șî vrĭame đi vrĭame ruda-ntrĭagă sa poļikrĭaḑă Lunguońi, la urmă poļikra-sta tună șîn kîărț ka prezimiļi „Lungulović” — nadimak „Dugi” prenosi se na njegovu decu i vremenom se cela familija nazove „Dugić”, na kraju ovaj nadimak uđe i u knjige kao prezime „Lungulović” [Por.] ♦ rum. Lungu

lunguț (lunguță) (mn. lunguț, lunguță) [akc. lunguț] (prid.) — (dem.) duguljast, neznatno izdužen ∎ a frînt un bît lunguț đin đin ļiemn, șî s-a pus ku bataĭa pi kopilașo-la — odlomio je jedan poduži prutić sa drveta, i navalio batinama na ono detence ♦ / lung + - [Por.] ♦ rum. lunguţ

lunguĭat (lunguĭată) (mn. lunguĭaț, lunguĭaće) [akc. lunguĭat] (prid.) — a. (za materiju) izdužen, koji je promenio dužinu istezanjem, rastezanjem, izrastanjem ∎ kîńiļi s-a lunguĭat la umbră — pas se izdužio u hladovini b. (za položaj) ispružen u svoj dužini ∎ śe staĭ pi pat așa lunguĭat, đi nu puaće ńima sî sa măĭ kulśe? — što ležiš u krevetu tako ispružen, da ne može više niko da legne? ♦ up. lunźit — (za vreme) produžen [Por.] ♦ rum. lunguieţ

lunguļiaće (mn. lunguļieț) [akc. lunguļiaće] (i. m.) — (pej.) dugajlija, dugonja ∎ a pļekat ku un lunguļiaće đi baĭat, nalt șî supțîrĭe ka pražîna — pošla je sa jednim dugajlijom od momka, visokim i tankim kao motka [Por.]

lunguļieț (lunguļiață) (mn. lunguļieț, lunguļiaće) [akc. lunguļieț] (prid.) — (dem.) poduži, podugačak ∎ șî să fiĭe păru kîta măĭ lunguļieț, nu sa kată, akuma ĭe așa puortu — i da bude kosa malo poduža, nije važno, danas je takva moda ♦ up. lunguț ♦ / lung + -uļieț [Por.] ♦ rum. lunguleţ

lunźi (ĭuo lunźiesk, ĭel lunźiașće) [akc. lunźi] (gl. p. ref.) — (za materiju) a. izdužiti, povećati meru rastezanjem ∎ mi sa lunźi kuraua, o să-m piśe pîntaluońi — izdužio mi se kaiš, pašće mi pantalone b. produžiti, dodavanjem nove količine ∎ dakă ĭe o sfuară skurtă, ļeź duauă, șă ļi lunźieșć sî aĭ lunźime kît îț trăbe — ako je jedan konopac kratak, vežeš dva, pa ih produžiš da imaš dužinu koliko ti treba (za vreme) produžiti trajanje ∎ s-a lunźit ḑîua, akuma ĭe mult măĭ lung đi kît ĭarna — produžio se dan, sad je mnogo duži nego zimi ∎ dakă puorț griža đi mînkare, ăț lunźieșć traĭu — ako vodiš računa o ishrani, produžićeš sebi život (fig.) a. potkradati ∎ i s-a lunźit mîna, pănă la gramada ku bań — produžila mu se ruka, do gomila sa novcem b. ogovarati, spletkariti ∎ nu lunźi ļimba dupa lume, kî ț-o skurtă vrunu — ne izdužuj jezik za ljudima (=ne ogovaraj), jer će neko da ti ga skrati ♦ supr. skurta [Por.] ♦ rum. lungi

lunźime (mn. lunźimĭ) [akc. lunźime] (i. ž.) — dužina ∎ la lunźime, drumu pista śuakă ĭe măĭ skurt — po dužini, put preko brda je kraći ∎ a masurat lunźimĭa ku pașu — izmerio je dužinu korakom ∎ lunźimĭa viĭețî s-a marit — dužina života se povećala ∎ trasta faś să-ĭ fiĭe tuot una lunźimĭa ku lațîmĭa — torbu praviš da joj bude jednaka dužina i širina ♦ supr. skurțîmĭa [Por.] ♦ rum. lungime

lunźit (lunźită) (mn. lunźiț, lunźiće) [akc. lunźit] (prid.) — (za materiju) produžen, povećao meru dodavanjem, istezanjem, rašćenjem ∎ a ļegat ață la ață, ș-akuma ĭe ața lunźită, ama are nuodurĭ — vezao konac na konac, i sada je konac produžen, ali ima čvorove (za vreme) produžen dodavanjem vremena, trajanjem ∎ đi kînd a ĭeșît ļekurĭ đi tuata buala, traĭu lu uom ĭe lunźit — otkad su se pojavili lekovi za sve bolesti, život čoveka je produžen ♦ supr. skurtat [Por.] ♦ rum. lungit

luń (mn. luńe) (i. ž.) — (kal.) ponedeljak ∎ au đi gînd să înśapă ku lukru luńa śe vińe — misle da počnu sa radom idućeg ponedeljka ∎ vinu într-o luńe kînd îț vińe țîĭe — dođi u neki ponedeljak, kad je tebi zgodno ∎ luńa ĭe ḑîua luńi — ponedeljak je mesečev dan ∎ luń ĭe ḑîua ku kare înśape stamîna — ponedeljak je dan kojim počinje sedmica ∎ luńa trekută — prošli ponedeljak ♦ up. Luńa śuarîlor, Luńa pi Rusaļe, lună [Por.] ♦ rum. luni

luobîdă (mn. luobîđe) [akc. luobîdă] (i. ž.) — (bot.) loboda (Chenopodium album) ∎ a kuļes un sak đi luobîdă sî đa la puorś, kî ĭe luobîda un fĭeļ đi ĭarbă kare puorśi mult o manînkă — nabrao je džak lobode da nahrani svinje, jer je loboda vrsta trave koju svinje mnogo jedu ♦ var. lobîdă [Por.] ♦ rum. lobodă ♦ etim. < slov. loboda

luok1 (mn. luokurĭ) [akc. luok] (i. s.) — njiva, oranica ∎ ano-sta a pus un luok đi kukuruḑ, șă doă luokurĭ đi grîu — ove godine je posejao jednu njivu sa kukuruzom, i dve njive sa žitom ∎ saturļi s-a pîrasît, șî luokurļi a ramas ńilukraće — sela su opustela, i njive su ostale neobrađene [Por.] dij. var. ńivă [Zvizd][Bran.]

luok2 (mn. luokurĭ) [akc. luokurĭ] (i. s.) — mesto ∎ a gasît luok frumuos đi ođină supt un ļemn ku umbră gruasă — našao je lepo mesto za odmor pod jednim drvetom sa debelim hladom ∎ asta luok ĭe bun đi kasă — ovo mesto je dobro za kuću ∎ s-a dus să kuprindă un luok đi fata luĭ — otišao je da zauzme mesto za svoju devojku ∎ luok rău — loše mesto ∎ luok bun — dobro mesto ∎ luok pitulat — skriveno mesto ∎ luok poļažńik — ravno mesto (o terenu) [Por.] ♦ rum. loc ♦ etim. < lat. locus


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved