VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ţ č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ş ś t ť u v z ž ź

m


maḑîre (mn. maḑîrĭ) [akc. maḑîre] (i. ž.) — (bot.) divlji grašak (Pisum arvense) ◊ maḑîrĭa are fluorĭ bilovinś, sa kunuosk đin đeparće: stau înşîraće kîći patru-śinś ka marźeļiļi, da kînd sa kuaśe, maḑîrĭa faśe postăĭś — divlji grašak ima ružičaste cvetove, prepoznaju se sa daljine: stoje nanizani po pet-šest kao minđuše, a kada sazri, divlji grašak pravi mahune [Por.] ♦ rum. mazere ♦ etim. < Up. alb. modhullë

makriş (mn. makriş) [akc. makriş] (i. m.) — (bot.) kiseljak (Rumex acetosa) ◊ makrişu samînă ku drîgaviĭu, ama ĭe akru, akru đi-ţ strînźe gura — kiseljak liči na zelje, ali je kiseo, kiseo da ti utrnu zubi [Por.] ♦ rum. măcriş

mamaļigă (mn. mamaļiź) [akc. mamaļigă] (i. ž.) — kačamak, vrsta jela od kuvanog kukuruznog brašna ◊ la noĭ să fače mămăļigă ďe porumbĭ ď-aĭ albi — kod nas se pravi kačamak od belog kukuruza ◊ mămăļiga s-a mesťekat înainťe în kăldăruşe în vatră — kačamak se ranije mešao u kotliću na ognjištu ♦ var. mămăļigă [Kmp.] ♦ dij. sin. koļaşă [Por.] ♦ rum. mămăligă

mamare (mn. mamări) [akc. mamare] (i. ž.) — (fam.) tetka, izraz za stariju majčinu sestru ◊ mamare ĭe sora mumi mĭeļem măĭ mare đe kît ĭa — „mamare” je sestra moje majke, starija od nje ♦ / (skr.) < m(um)amare < muma marevelika (ili starija) majka ♦ up. mamikă [Tim.]

mamă (mn. mame) [akc. mamă] (i. ž.) — baba 1. (srod.) roditeljeva majka, baka ◊ nuoĭ ḑîśem mamă la muma lu muma şî la muma lu tata — mi kažemo baba majčinoj i očevoj majci ◊ baba ĭe tuata muĭarĭa kare are ńepuoţ — baba je svaka žena koja ima unuke ◊ mama mĭa ĭe babă — moja baka je baba ◊ pi mamî-mĭa a kemato Stanka — moja baba se zvala Stanka [Por.] ◊ mamă ĭe muma mumi, ore muma lu tata — baba je majčina majka, ili očeva majka (Osnić) ◊ baba Nata ĭe mama lu Drăgomir šî mumă lu mumă-sa Kăla — baba Nata je Dragomirova baba i majka njegove majke Kele (Krivelj) [Crn.] 2. (fam.) stara žena, starica ◊ „mamă” ḑîśe, în taĭnă, al ćinîr la tuata famĭaĭa batrînă — „baka” kaže, u razgovoru, mlađi svakoj starijoj ženi [Por.] sin. babă ◊ ♦ rum. bunica

mamikă (mn. mamič)[akc. mamikă] (i. ž.) — (hip.) tetkica, izraz od milja za mlađu majčinu sestru ◊ mamikă sa zîče la sora lu muma mĭa a măĭ mikă đe kît ĭa — „mamika” se kaže majčinoj sestri koja je mlađa od nje ♦ / (skr.) < mumă mikămala majka ♦ up. mamare [Tim.] ♦ rum. mămică

marak (marakă) (mn. maraś, maraśe) [akc. marak] (prid.) — bedan, veoma siromašan ◊ (u izr.) sarak-marak — jadan-bedan ◊ Tu ǐeş akuma, maǐko, sarak-marak, da la doǐ, triǐ ań kînd ći duś đ-alta držao, aǐ să fiǐ ăć-aşa, muǐkă, ăć-aşa! — Ti si sada, majkino, jadan-bedan, a za dve tri godine, kad odeš u drugu državu, imaš da budeš samo tako, majkino, samo tako! ♦ up. sarak [Por.] ♦ rum. marac ♦ etim. < lat. male habitus

marţ (mn. marţă) [akc. marţ] (i. s.) — (kal.) utorak ◊ marţ ĭe adoĭļa ḑî în stamînă, kađe întra luńa şî mĭerkurĭa — utorak je drugi dan u nedelji, pada između ponedeljka i srede ◊ marţ ĭe ḑîua în stamînă, da marta ĭe luna în an — utorak je dan u sedmici, a mart je mesec u godini ◊ (ver.) tota marţa dupa Kraśun, Zîpostîtol mik, Paşć şă Rusaļe sa sîrbĭaḑă pintru buala rîa — svaki utorak posle Božića, Malih poklada, Uskrsa i Rusalja se praznuje zbog padavice ♦ up. Marţa draśiaskă, Marţa vasîlor, Marţa-nkuńată [Por.] ♦ rum. marţi ♦ etim. < lat. Martis (dies)

marţîşuor [akc. marţîşuor] (i. m.) — (kal.) (demin.) martić, mesec mart ◊ marţîşuor, ăl trag prînga kurişuor — (dosl.) (vulg.) martić, provučem mu kraj dupenceta [Hom.] ◊ marţîşuoru ĭe a triĭļa lună în an — mart je treći mesec u godini [Por.] ♦ rum. mărţişor

Marţuĭka [akc. Marţuĭka] (i. ž.) — (zast.) (mit.) Utorkinja, krava rođena u utorak ◊ Marţuĭka ĭe poļikră bătrîńaskă đi vakă, fakută într-o marţă adînsă pi an, ama nu sa măĭ ţîńe minće śe marţa ĭe aĭa, şî kînd kađe — Utorkinja je starinski naziv za kravu, rođenu u neki posebni utorak u toku godine, ali se više ne pamti koji je to utorak, niti kad pada (Rudna Glava) [Por.] ◊ uńi ginđesk kî ĭe „marţuĭka” vakă kare mult n-a ļins sare, vakă tare mărţînuasă — jedni misle da je „utorkinja” krava koja nije dugo lizala so, koja je jako željna soli (Topla) [Crn.] ♦ up. mărţînuos ♦ rum. Marţuica

marćiń [akc. marćiń] (i. m.) — (kal.) (izob.) novembar ◊ abĭa sa ţîńe minće kă babiļi vorbĭa đi vro lună kare a kĭemato marćiń kă pi ĭa a kaḑut Marćino-l Mare — jedva se pamti da su babe govorile o nekom mesecu koji se zvao „marćin” jer su u njemu padali Veliki Mratinci ◊ marćińi aĭ babĭeş sa ogođesk ku novembru đi pi kîļindarĭu ăl bisăriśesk — bapski „marćinj” podudara se sa novembrom iz crkvenog kalendara ◊ alt nume alu luna unsprăśiļa pi an, a fuost „rîpśuń” — drugi naziv za jedanaesti mesec u godini bio je „rapčun” ♦ sin. rîpśuń [Por.] ♦ dij. sin. brumarĭ, brumarĭol mare [Crn.]

mardafĭală (mn. mardafĭelurĭ) [akc. mardafĭală] (i. ž.) — sitnica, nevažna ili bezvredna stvar ◊ mĭerg ţîgańi đi la uşă la uşă ku ńişći mardafĭelurĭ în sak — idu Cigani od vrata do vrata sa nekim sitnicama u džaku [Por.] ♦ rum. mardă ♦ etim. < tur. marda; Ngr. μαρδᾶς; alb. marda

mare (mn. marĭ) [akc. mare] (prid.) — veliki ◊ uom mare, da faśe noroḑîĭ — odrastao čovek, a pravi gluposti ◊ mare uom, mulće bunatăţurĭ a fakut đi lume — veliki čovek, mnoga dobra dela je učinio za narod ◊ atita uom đi mare n-a măĭ vaḑut, kapu ka mĭerńica, da piśuariļi ka karļiţa — toliko velikog čoveka još nisam video: glava ko merica, a noge ko korito ◊ uom mare are muĭare mare — veliki čovek ima veliku ženu ◊ amarĭelurĭ marĭ a tras în traĭu luĭ — velike je muke propatio u svom životu ◊ a veńit apa mare, ş-a luvat punća — nadošla je velika voda, i odnela brvno ◊ asta ĭe fraćiļi mĭeu al mare — ovo je moj stariji brat ♦ supr. mik [Por.] ♦ rum. mare ♦ etim. < ? lat. mas, maris.

mari (ĭuo marĭesk, ĭel marĭaşće) [akc. mari] (gl. n.) — mariti, brinuti ◊ sî zbĭare kît vrĭa, ĭuo nu marĭesk, da ńiś sorî-mĭa nu marĭaşće đ-aĭa ńiśkum — nek viče koliko hoće, ja ne marim, a ni sestra ne mari za to nikako ◊ nu marim, ńiś nu ńi grižă kă sînćem saraś, pănă ĭastă omeńiĭe — ne marimo, niti nas je briga što smo siromaşni, dok je poštenja ♦ sin. pasa [Por.] ♦ etim. < srb. mariti

marime (mn. marimĭ) [akc. marime] (i. ž.) — veliličina ◊ (iron.) atîta uom đi mare đi nu-ĭ puoţ măsura marimĭa — toliko je veliki čovek, da mu ne možeš izmeriti veličinu ◊ asta ĭe prĭa mare, mićikuļeḑî-ĭ marimĭa, şî sî veđem śe sî faśem — ovo je preveliko, smanji mu veličinu, pa da vidimo šta ćemo ♦ sin. masură [Por.] ♦ rum. mărime

markuş (mn. markuşă) [akc. markuş] (i. s.) — (bot.) čičoka (Helianthus tuberosus) ◊ markuşu ĭe buĭađe mare, ku fluare galbină, în pomînt are krumpĭel ku kuaža roşkaćikă, or gălbinaćikă — čičoka je visoka biljka, sa žutim cvetom, u zemlji ima krtolu sa crvenkastom ili žućkastom korom ◊ nu sa ţîńe minće kî markuşu vrunđiva a krĭeskut sîrbaćik, numa lumĭa a luvat đi la uńi la alţî, şî la pus pin luokurĭ — ne pamti se da je čičoka negde rasla divlje, samo su je ljudi uzimali jedni od drugih, i sadili po njivama ◊ krumpĭelu lu markuş nu źeźiră, ramîńe în pomînt pista ĭarnă şî ano-lalalt markuşu krĭaşće sîngur — krtola čičoke se ne smrzava, ostaje u zemlji preko zime i sledeće godine čičoka niče sama ◊ s-a mînkat krumpĭelu markuşuluĭ ka un fĭeļ đi dulśaţă, numa-l spĭeļ đi pomînt şă-l manînś ka pi puamă — krtola čičoke se jela kao vrsta poslastice, samo je opereš od zemlje i jedeš kao voćku ◊ markuşu mult iĭ plaśe şî la puorś, şî kînd ăl sîmćesk pi vrun luok, iĭ tuot ăl sparg đi rîmuĭală dupa ĭel — čičoku mnogo vole i svinje, i kad ga nanjuše u nekoj njivi, one je svu raskopaju rijući za njim ◊ tumu în vrĭama nuastră s-auḑît kî ĭe markuşu tare bun ļak đ-aăşća kare au şećer — tek u naše vreme se saznalo da je artičoka dobar lek za one koji imaju šećer ♦ var. morkuş [akc. morkuş] (Tanda) [Por.] ♦ rum. morcov-porcesc

marta [akc. marta] (i. m.) — (kal.) mart ◊ marţa ĭe a triĭļa lună în an — mart je treći mesec u godini ♦ var. marţîşuor [Por.] ♦ rum. martie

maruţ (maruţă) (mn. maruţ, maruţă) [akc. maruţ] (prid.) — (dem.) nevelik, malo ili neznatno velik ◊ maruţ ĭe un kopil mik kare a kreskut kîta măĭ mult đikît vrsta luĭ — „maruc” je malo dete koje je izraslo nešto više od svojih vršnjaka ◊ avut un lukru maruţ, şî ĭuta la gaćit — imalo su nevelik posao, i brzo su ga svršili ♦ / (dem.) mare + sif. - [Por.] ♦ rum. măruţ

marunţî (ĭuo marunţîăsk, ĭel marunţîaşće) [akc. marunţî] (gl. p.) — sitniti, rasitniti; smanjiti količinu ◊ kată vrunđeva să marunţîaskă bańi, să kumpire tutun — traže negde da rasitni novac, da kupi duvan [Por.] ♦ rum. mărunţî

marunţîme (mn. marunţîmĭ) [akc. marunţîme] (i. ž.) — sitnina ◊ nu şću śe sî fak ku atîta marunţîme — ne znam šta da radim sa tolikom sitninom [Por.] ♦ rum. mărunţime

marunţîş (mn. marunţîşă) [akc. marunţîş] (i. m.) — sitniš ◊ am pļin puzanarĭu đi marunţîş — imam pun džep sitniša ◊ sa ḑîśe mărunţîş şî la grîu, sakară, ovăsk, uorḑ, kă au buobe marunće — kaže se „sitniš” i za žito, raž, ovas, ječam, jer imaju sitno zrno [Por.] ♦ rum. mărunţiş

marunt (maruntă) (mn. marunţ, marunće) [akc. marunt] (prid.) — sitan ◊ dugaĭaşu n-are marunt, nu-ntuarśe kusuru la lume — prodavac nema sitno, ne vraća kusur ljudima ◊ kukuruḑu ano-sta are buobe tare marunće — kukuruz ove godine ima zrna jako sitna ◊ sare maruntă — sitna so ◊ [Por.] ◊ dij. var. manunt [Zvizd] ♦ rum. mărunt ♦ etim. < lat. minutus

maruos (maruasă) (mn. maruoş, maruasă) [akc. maruos] (prid.) — 1. ponosan ◊ a vorbito tuoţ đi rău, ama ĭa ĭară mĭarźe maruasă pin lume, şĭ ku kapu rîđikat sa uĭtă la lume-n uokĭ — svi su je ogovarali, ali ona opet ide ponosno kroz svet, i dignute glave gleda ljude u oči ◊ fi maruos kî ĭş rumîn — budi ponosan što si Vlah 2. uobražen, ohol ◊ (u izr.) uom maruos — puvander, hvalisav ◊ sa faśe, sa ţîńe maruos — pravi se važan, duva se ◊ đi źaba sa faśe maruos, kî tuoţ ăl şćiu kare ĭe — badava se pravi važan, kad svi znaju ko je ♦ up. frumuos, mîndru [Por.] ♦ rum. măros

maskur (mn. maskurĭ) [akc. maskur] (i. m.) — (zool.) vepar ◊ maskur ku vĭeru ĭe tot una, purśel ńiskopit, lasat đe priplod — maskur i vepar su isto, neuškopljeno svinjče, ostavljeno za priplod ◊ mînă skruafa la maskur — tera krmaču kod vepra ♦ sin. vĭer, veroćik [Por.] ♦ rum. mascur ♦ etim. < lat. mascŭlus

mastak (mn. mastaś) [akc. mastak] (i. m.) — (bot.) breza (Betula pendula) ◊ đin mastak aĭ batrîń a fakut faulare la žug, kî ĭe ļiemn uşuor da žîlau — od breze stari su pravili poličicu na jarmu, jer je lako a žilavo drvo (Tanda) ♦ sin. brĭeză [Por.] ♦ rum. mesteacăn ♦ etim. < lat. mastichinus

masură (mn. masurĭ) [akc. masură] (i. ž.) — mera, veličina određena u nekoj mernoj jedinici ◊ masura đi lapće la baśiĭe a fuost vadra şî okaua — mera za mleko na bačiji bila je vedrica [Por.] ♦ rum. măsură ♦ etim. < lat. mensura

maşćuaĭkă (mn. maşćuoĭś) [akc. maşćuaĭkă] (i. ž.) — maćeha ◊ muma mĭ-a murit la naşćire, tata s-a pronsurat, ş-am krĭeskut ku maşćuaĭkă — majka mije umrla na porođaju, otac se ponovo oženio, i ja sam odrastao sa maćehom ♦ var. skr. maşće ◊ mumă vitrîgă — maćeha ◊ tată vitrîg — očuh [GPek] ♦ rum. măștihoaie

maśuok (mn. maśuoś) [akc. maśuok] (i. m.) — (zool.) mačak ◊ maśuoku ĭe parĭakĭa mîţî barbaţîaskă, vuorba ĭe pastrată pin kînćiśe — mačak je mačkin muški parnjak, reč je sačuvana u pesmama ◊ sin. mîrtan ♦ / maśuok < srb. mačak (exp. Durlić) [Por.]

matasă (mn. matăsurĭ) [akc. matasă] (i. ž.) — svila ◊ matasă ĭe pînḑă luśituare, supţîrĭe, ńaćidă şî muaļe, ţasută đin aţă kare ļi faśe o guangă śe s-arańiaśće ku frunḑa đi dud — svila je meko, tanko, glatko i sjajno platno, izatkano od konca koji pravi jedna buba, koja se hrani dudovim lišćem ◊ đin matasă măĭ mult s-a fakut kimĭeş đi baĭeţ măĭ gîzdoćiń, şî śupaźe şî kîrpe muĭerĭeşć, ama ĭară đi aļi gîzdoćiń — od svile se najviše pravile košulje za bogatije momke, i ženske čupage i marame, ali opet za one bogatije [Por.] ♦ rum. matasă ♦ etim. < lat. mataxa, metaxa

mazarat (mazarată) (mn. mazaraţ, mazaraće) [akc. mazarat] (prid.) — krupnozrnast ◊ brînḑa sa sarĭaḑă ku sare mazarată — sir se soli sa krupnozrnastom solju ◊ a dus pĭesîk mazarat, nu ĭe bun đi mîltîresît — doneo je krupan pesak, nije dobar za malterisanje ♦ supr. marunt [Por.] ♦ rum. măzărat

măldar (mn. măldarĭ) [akc. măldar] (i. m.) — snop, uvezani naramak tuluzine ◊ dupa śe kuļĭeź kukuruzu, tuļeńi iĭ taĭ şî faś măldar, kăt puoţ să ĭaĭ ăn braţă, şă-l ļieź ku nuĭauă đi salkă — posle berbe kukuruza, požanju se stabljike i napravi snop, koliko možeš da poneseš u naručju, i povežeš ga vrbovim prutom ◊ dupa śe gaćieşć luoku, aduń măldari, şî-ĭ faś glugă — kad požanješ njivu, sakupiš snoplje, i napraviš kopu [Crn.] ◊ sa adună vro ḑăśe-unsprăś măldarĭ şî sa faśe o glugă — skupi se deset-jedanaest snopova i napravi se jedna kopa šaše (Plavna) [Pad.] ◊ ţîn minće, kînd am fuost mik, m-am dus ku tata la muară, şî ĭel ăn spuńe: „Dăĭ un mîldarĭ đi tuļeń la o vakă, alalt mîldarĭ la laltă!” — pamtim, kad sam bio mali, išao sam sa ocem na vodenicu, i on mi kaže: „Daj jedan snop tuluzine jednoj kravi, a dugi snop drugoj!” (Tanda) ♦ sin. val (Crnajka), braţ (Rudna Glava) [Por.] ♦ rum. maldăr

mărăčińe (mn. mărăčiń) [akc. mărăčińe] (i. m.) — trn, bodljika ◊ pļin ďe mărăčiń pe kîmp — polje je puno trnja [Kmp.] ♦ dij. sin. spińe [Por.] ♦ rum. mărăcine ♦ etim. < lat. marrucina

mărţînuos (mărţînuasă) (mn. mărţînuoş, mărţînuasă) [akc. mărţînuos] (prid.) — 1. uskraćen, osujećen, ometen u zadovoljenju neke potrebe a. (o stoci) koji nema soli, kome nije data so ◊ oaĭa mărţînoasă nu puaće mult să rabđe — ovca bez soli ne može dugo da trpi (Krivelj) [Crn.] b. (o čoveku) kome je osujećena neka jaka potreba ◊ mărţînuos ĭe uomu kare n-avut multă vrĭame trĭabă ku muĭarĭa, au ku ibuomńika — osujećen je čovek koji nije imao duže vreme posla sa ženom, ili ljubavnicom (Tanda) 2. željan, koji ima jaku potrebu ◊ uoĭļi sînt mărţînuasă dupa sare — ovce su željne soli (Jasikovo) [GPek] ◊ am fuost baĭat, ńinsurat, şă am fuost rău mărţînuos dupa pîrdańika-ĭa, muĭerĭaskă — bio sam momak, neoženjen, i bio sam jako željan one proklete ženske stvari (Tanda) ♦ dij. var. mîrţanuos [Por.]

mărgăritar (mn. mărgăriťe) [akc. mărgăritar] (i. s.) — (bot.) đurđevak (Loranthus europaeus) ◊ în Praova la sveći Gĭorge feťiļi kuļeđa mărgăritar şi faťa kunuń — u Prahovu su na Đurđevdan devojke brale đurđevak i plele vence [Kmp.] ♦ rum. mărgărit ♦ etim. < grč. μαργαριτάρι

măsura (ĭuo masur, ĭel masură) [akc. măsura] (gl. p. ref.) — meriti, utvrđivati meru korišćenjem jedinice za meru; odmeravati ◊ una ĭe kînd ći masură vrunu ku mĭetîru, da alta je kînd ći masură ku uoki — jedno je kad te neko meri metrom, a drugo je kad te odmerava očima ◊ uomo-l muort sa masură pintru sanduk — pokojnik se meri za sanduk [Por.] ♦ rum. măsura ♦ etim. < lat. mensurare

măśiĭaş (mn. măśiĭaşî) [akc. măśiĭaş] (i. m.) — (бот.) stablo šipurka, divlje ruže ◊ măśiĭaşu ĭe žuarda lu skubikur — maćijaš je stabljika šipurka ◊ ku žuarda lu măśiĭaş đe mult s-a luvat masura lu trupu muortuluĭ, đi fakut ļagînu şî gruapa — prutom maćijaša nekada se uzimala mera tela pokojnika, za izradu sanduka i rake [Por.] ♦ rum. măceş

mătkă (mn. mătke) [akc. mătkă] (i. ž.) — čurkalo, mešalica ◊ mătka ĭe un fĭeļ đi mistakatuorĭ, ku kuadă kare sa-nvîrćeaşće-n palme, şî kare are la vîr doa blanuţă prinsă înkruśişat — čurkalo je vrsta mešalice, sa drškom koja se okreće dlanovima, i koja na vrhu ima dve dašćice pričvršćene unakrst ◊ ku mătka sa mătkîĭe koļaşa pănă ĭe śir, urḑîśiļi şî drîgaviĭu kînd sa fĭerb, şî alta — čurkalom se meša kačamak dok je kašast, i koprive i zelje kad se kuvaju, i drugo [Por.] ♦ rum. mătcă

mătkăi (ĭuo mătkîĭ, ĭel mătkîĭe) [akc. mătkui] (gl. p. ref.) — čurkati, mešati čurkalom ◊ fata kare nu şćiĭe să mătkîĭe koļaşa, nu puaće sî sa mariće — devojka koja ne zna da čurka kačamak, ne može da se uda ◊ am mătkait pănă-pănă, şî ĭară urḑîśiļi s-a prins đi fund — čurkala sam iz sve snage, i opet su koprive zagorele [Por.]

mătkuit (mătkuită) (mn. mătkuiţ, mătkuiće) [akc. mătkuit] (prid.) — čurkan, mešan čurkalom ◊ koļaşa nu ĭe mătkuită kum trăbe, a ramas plumbĭ pin ĭa — kačamak nije čurkan kako valja, ostale su grudvice u njemu [Por.] ♦ rum. mătcuit

mećao (mn. mećeļe) [akc. mećao] (i. ž.) — (med.) moć, snaga, osećaj ◊ mĭ-a fuost mîna frîntă, ş-akuma n-am mećao în ĭa, n-o sîmt — bila mi je ruka polomljena, i sada nemam moć u njoj, ne osećam je [GPek]

mengiş (mn. mengiş) [akc. mengiş] (i. m.) — 1. onaj koji steže kao mengele, ili onaj koga stežu u mengele 2 (fig.) ljubavnik (zbog aluzije na polni akt, odnosno zbog igre rečima: vl. mengiş < vl. mĭenge/mĭengiļi < tur. mengene — sprava za stezanje) [Por.] ♦ rum. ibovnic

merĭeu [akc. merĭeu] (pril.) — (o kretanju) polako, sporo, bez žurbe ◊ mĭarźe merĭeu kă nu sa grabĭaşće ńiśunđe — ide polako jer se ne žuri nigde ◊ merĭeu, măĭ merĭeu, şîmăĭ merĭeu — sporo, sporije, najsporije ♦ sin. înśet ♦ supr. ĭut, rîapiđe [Por.] ♦ dij. sin. aļin1 [Kmp.] ♦ rum. mereu

meselnik (mn. meselnič) [akc. meselnik] (i. m.) — gost na slavi ◊ meselnik ĭe insă kare vińe la prazńek, şi şeďe ka gostu dupa masă — meselnik je osoba koja dolazi na slavu, i kao gost sedi za trpezom [Kmp.] ♦ rum. meselnic

mezdri (ĭuo mezdrĭesk, ĭel mezdrĭaşće) [akc. mezdri] (gl. p.) — (tehn.) 1. deljati, strugati ◊ moşu lukră ku mezdrĭala đi đesńaţă, mezdrĭaşće dîržălurĭ đi sîape šă đi sakurĭ — deda od jutros radi sa makljom, delje držalja za motike i sekire 2. (za koze i dr. životinje) brstiti, glodati ◊ Tita a zatrit kaprîļi, kă a mezdrit padurĭ — Tito je uništio koze jer su brstile šumu [Por.] ♦ rum. mezdri ♦ etim. < bug. mezdrja

mezdrit (mezdrită) (mn. mezdriţ, mezdriće) [akc. mezdrit] (prid.) — (o drevnom objektu) oguljen, odeljan, obršćen ◊ ļiamńiļi mezdrîće đi kapre, ĭuta s-a uskat — drveće obršćeno od koza, brzo se sušilo [Por.] ♦ rum. mezdrit

mezdrĭală (mn. mezdrĭaļe) [akc. mezdrĭală] (i. m.) — (tehn.) maklja, nož za deljanje i struganje drveta ◊ mezdrĭală are taiş lung đi fĭer, şî mîńiĭe l-amîndoă kîpatîńe lu taiş — maklja ima dugo metalno sečivo, i drške na oba kraja sečiva ◊ ku mezdrĭală măĭ đies s-a mezdrit držîălurļi đi sakurĭ, đi sĭăpĭ, or đi kuasă — sa makljom se najčešće deljala držalja za sekire, motike, ili kose [Por.] ♦ rum. mezdreală

mik (mikă) (mn. miś) (prid.) — mali ◊ kopil mik, are suoră mikă, amînduoĭ sînt kopiĭ miś — malo dete, ima malu sestru, oboje su mala deca ♦ supr. mare ♦ up. ńimik [Por.] ♦ rum. mic ♦ etim. < lat. *miccus

miksă (mn. miksurĭ) [akc. miksă] (i. ž.) — (bot.) niksica, divlju zumbul (Scilla bifolia L.) ◊ miksă are mirus frumuos, puaće fi măĭ frumuos mirusă đin tuaće fluoriļi — niksica ima lep miris, možda najlepši među svim cvetovima [Por.] ♦ rum. micsă ♦ etim. < srb. niksica

mikşună (mn. mikşuń) [akc. mikşună] (i. ž.) — (bot.) šeboj, baštensko cveće zlatno-žute boje (Cheiranthus cheiri) ◊ mikşună dă numa-n građină — šeboj raste samo u bašti [Por.] ♦ rum. micşunea ♦ etim. < tur. menekșe

mikućik (mikućikă) (mn. mikućiś, mikućiśe) [akc. mikućik] (prid.) — (dem.) malecak, malečak, majušan ◊ o pîsarikă mikućikă veńi la ferĭastă — jedna malecka ptičica došla je na prozor ◊ kopilaş mikućik, nu ĭe înga đi şkuală — maleno detence, nije još za školu ◊ (folk.) fećiţă mikućikă — maleno devojče ♦ var. mikuļeţ [Por.]

miļiguoś [ac. miļiguoś] (mn. miļiguaśe) (i. s.) — čmičak, gnojna izraslina na očnom kapku (Hordeolus) [Bran.] ♦ dij. var. miļigoč (mn. miļigoače) [Kmp.] ♦ rum. minegoci

minţî (ĭuo mint, ĭel minće) [akc. minţî] (gl. p. ref.) — lagati, obmanjivati, govoriti neistinu ◊ minće đi uskă — laže pa cepa ◊ nu minţî — ne laži ◊ minće la uokĭ — laže otvoreno ◊ la spart ku minśuń — razbio ga je lažima [Por.] ♦ rum. minţi ♦ etim. < lat. mentiri

minće (mn. minţ) [akc. minće] (i. ž.) — razum, pamet; pamćenje ◊ pi muoşu înga-l ţîńe minća, da baba a pĭerdut minća đemult — čиču još drži pamet, a baba je izlapela odavno ◊ înga ţîńe minće tuot ś-a învaţat la şkuală — još pamti sve što je učio u školi ◊ uşuor la minće şî ĭut înţaļiaźe — lako pamti i brzo shvata ♦ sin. gînd ♦ up. minţî [Por.] ♦ rum. minte ♦ etim. < lat. mentem

minśinuos (minśinuasă) (mn. minśinuoş, minśinuasă) [akc. minśinuos] (prid.) — lažov ◊ uomu-la ĭe tare minśinuos — taj čovek je veliki lažov ◊ minśinuos şî oţoman — lažov i lopovčina [Por.] ♦ rum. mincinos

minśună (mn. minśuń) [akc. minśună] (i. ž.) — laž, neistina ◊ a-nvaţato parinţî đi mikă să nu krĭadă în minśuna baĭeţîluor — naučili je roditelji od malena da ne veruje u momačke laži ◊ minśună guală şî grĭa — gola i teška laž ◊ la prins la minśună — uhvatili ga u laži ◊ mare ĭe minśună kă rumîńi n-au ļimba luor, şî đ-aĭa vorbĭesk ļimba sîrbĭaskă opaśită — velika je laž da Vlasi nemaju svoj jezik, pa zato govore izopačenim srpskim jezikom [Por.] ♦ rum. minciună ♦ etim. < lat. mentio, -onis

mirare (mn. mirărĭ) [akc. mirare] (i. ž.) — čudo ◊ mare mirare kît lukru a gaćit îĭ, fara ńiś o ažutoriĭe — pravo je čudo koliki su posao oni završili, bez ikakve pomoći ◊ uamiń đi mirare, unđe tuoţ a ginđit kî nu ĭe ńimika, iĭ a skuos o bogaţîĭe mare — čudesni ljudi, tamo gde su svi mislili da nema ničeg, oni su otkrili veliko bogatstvo [Por.] ♦ rum. mirare

miriśikă (mn. miriśikă) [akc. miriśikă] (i. ž.) — (nutr.) šećer ◊ miriśika ĭe dulśaţă ku kare sa îndulśesk kolaśiĭi şî kafa — šećer je sladilo kojim se slade kolači i kafa ◊ grunđin đi miriśikă — kocka šećera ◊ đemult, în vrĭamĭa lu stramuoşî nuoştri, ku un grunđin đi miriśikă aĭ putut să ţuś fata măĭ frumuasă-n sat — nekad, u vreme naših pradedova, za jednu kocku šećera mogao si da poljubiš najlepšu devojku u selu ♦ / (demin.) < mĭare + -ićikă [Por.] ♦ dij. var. mireśikă (Jasikovo) [GPek] ♦ dij. sin. zar (Majdanpek) [Buf.] ♦ rum. miericică

miriuor [akc. miriuor] (pril.) — (o kretenju) polagano ◊ a mĭers miriuor, paş dupa paş — išao je polagano, korak za korakom ◊ muoşu mĭarźe merĭeu, da baba sa traźe miriuor dupa ĭel — čiča ide polako, a baba se polagano vuče za njim ♦ / (demin.) < merĭeu [Por.] ♦ rum. mereor

mirĭasă (mn. mirĭasă) [akc. mirĭasă] (i. ž.) — (izob.) mlada, na svadbi ◊ vuorba „mirĭasă” s-a pĭerdut, a ramas numa pin kînćiśe batrîńe, kare nu sa măĭ kîntă — reč „mirjasa” se izgubila, ostala je samo u starim pesmama, koje se više ne pevaju ◊ în vrĭamĭa-ĭa kînd rumîńi la guovĭe ĭ-a ḑîs „mirĭasă”, la mlîdožăńe ĭ-a ḑîs „mirĭe” — u ono vreme kada su Vlasi mladu zvali „mirjasa”, mladoženju su zvali „mire” ◊ măĭ întîń đin ļimbă s-a pĭerdut „mirĭe”, s-a skimbat ku vuorba sîrbĭaskă „mlîdožăńe”, da pi urmă sa do pĭerdu şî „mirĭasa”, pi ĭa a skimbato „guovĭa” — najpre se iz jezika izgubila reč „mire”, zamenila je srpska reč „mladoženja”, a posle se izgubila i „mirjasa”, nju je zamenila je „govja” ♦ sin. guove [Por.] ◊ mirĭasă ḑîśem la muĭare văḑută, la gospîđe — „mirjasa” je naziv za viđenu ženu, za gospođu (Luka) [Crn.] ♦ rum. mireasă

Miruoś [akc. Miruoś] (i. m.) — (top.) Miroč ◊ Miruośu ĭe sat măĭ ćinîr în Porĭeśa — Miroč je najmlađe selu u Poreču ◊ Miruośu je fakut în anu 1872 — Miroč je osnovan godine 1872. ◊ astîḑ satu traźe la uopşćina măĭdanuluĭ — selo danas pripada opštini Majdanpek ◊ satu ĭe žumataće sîrbĭesk, žumataće rumîńesk — selo je pola srpsko, pola vlaško ◊ şi sîrbi Miroćeńi, şî rumîńi Miroćeńi, sînt veńiţ đin saćiļi đin okuol: sîrbî đin Golubińe, Popoviţa şî alće, da rumîńi đin Ţîrnaĭka, Tanda, Gorńana — i Srbi Miročanci i Vlasi Miročanci došli su iz okolnih sela: Srbi iz Golubinja, Popovice i drugih, a Vlasi iz Crnajke, Tande, Gornjana i drugih [Por.]

mişăl (mn. mişăĭ) [akc. mişăl] (i. m.) — (bot.) (za klip kukuruza) pabirak ◊ mişăl ĭe kukuruḑ ku drugă mikă, ńidokuaptă şî fara buobe — pabirak je mali klip kukuruza, nedozreo i bez zrna [Por.] ♦ rum. mişăl ♦ etim. < lat. misellus

mižlokar (mižlokară) (mn. mižlokarĭ, mižlokarĭe) [akc. mižlokar] (prid.) — srednji, koji je u sredini ili između ◊ ĭuo mis kopil mižlokar, fakut întra fraće, măĭ batrîn, şî soră, măĭ ćinîră — ja sam srednje dete, rođen između starijeg brata, i mlađe sestre ♦ var. mižlokarĭ [Por.] ♦ rum. mijlocar

mižlośin (mn. mižlośiń) [akc. mižlośin] (i. ž.) — srednjak, koji je u sredini ◊ astăḑ sa duk la şkuală tuaće fĭelurĭ đi kopiĭ: ş-aĭ miś, ş-aĭ marĭ, ş-aĭ mižlośiń — danas idu u školu sve vrste dece: i mali, i veliki, i srednjaci ♦ (ž. r.) mižlośină (mn. mižlośińe) [Por.] ♦ rum. mijlocin

mižluok (mn. mižluaśe) [akc. mižluok] (i. s.) — sredina 1. mesto na polovini nečega ◊ nu mînă karu pin mižluoku drumuluĭ — nemoj voziti kola sredinom puta ◊ a fakut gaura la mižluoku blăńi — izbušio je rupu na sredini daske ◊ balta ĭe la mižluok măĭ adînkă — bara je na sredini najdublja 2. položaj između dve strane ◊ muma a durmit đi đirĭapta, tata đi stînga, da ĭuo la mižluok, întra iĭ — majka je spavala sa desne strane, otac sa leve, a ja u sredini, između njih [Por.] ♦ rum. mijloc

miźgura (ĭuo miźgur, ĭel miźgură) [akc. miźgura] (gl. p.) — (o kiši) rominjati, sitno padati ◊ nu pluaĭe numa miźgură, pluaĭe maruntă, măĭ mult śĭaţă đikît pluaĭe — ne pada kiša nego rominja, pada sitna kiša, više magla nego kiša [Por.]

mîţ (mn. mîţ) [akc. mîţ] (i. m.) — (zool.) a. mačka, opšti naziv za domaću životinju iz porodice mačaka (Felis domestica) ◊ tata avut şasă mîţ, ĭuo ţîn duoĭ mîţ, feĭmĭa traĭaşće-n oraş şî are un mîţ, da ĭastă kare n-are ńiś un mîţ — otac je imao šest mačaka, ja držim dve mačke, moja ćerka živi u gradu i ima jednu mačku, a ima onih koji nemaju ni jednu mačku b. mačak, mačka muškog pola ◊ mĭ-a fatat mîţa, a fakut duoĭ mîţ ş-o mîţă — omacila mi se mačka, dobila dva mačeta i jednu mačku ◊ mîţu s-a-nļinoşat, nu măĭ prinđe la şokîţ — mačak mi se olenjio, više ne lovi miševe ♦ up. mîţă, mîrtan, maśuok [Por.] ♦ rum. mâţ

mîţă2 (mn. mîţ) [akc. mîţă] (i. ž.) — mišolovka, klopka za miševe ◊ şokîćiļi a dat în mîţă — miš je uhvaćen u mišolovci [Crn.]

mîţă1 (mn. mîţă) [akc. mîţă] (i. ž.) — 1. (zool.) mačka, ženka iz porodice mačaka ◊ am parĭake đi mîţ: am un mîţ ku o mîţă — imam par mačaka: imama jednog mačka i jednu mačku 2. (bot.) cvetovi nekih biljaka ◊ salka măĭ întîń primovara faśe mîţă — vrba prva s proleća pušta mace [Por.] 3. (tehn.) mišolovka (Topla) ◊ [Crn.] ♦ rum. mâţă

mîkarauă (mn. mîkarîaļe) [akc. mîkarauă] (i. ž.) — (tehn.) 1. naprava, skalamerija ◊ minće kî ĭe maĭstur, da a fakut, saraku, o mîkarauă, kare nu ĭe đi ńimika — laže da je majstor, a skelepao je neku skalameriju koja nije ni za šta (Tanda) 2. sprava za vezivanje snopova ◊ đe mult s-a ļegat snuopi ku ćiĭu, la źanunkĭe, da dupa rat a izaflat aĭ nuoštri o mîkarauă, ļigatuare — nekada su se snopovi vezivali likom, na koleno, a posle rata naši su izmislili neku napravu, vezačicu ◊ în vrĭamĭa đi sîśarat, kum tata faśe vro mîkarauă, uodma o vinđe, şîn nuoĭ ĭară am ļegat snuopi ku mîna — u vreme žetve, čim otac izradi neku vezačicu, odmah je proda, i mi opet vezujemo snoplje rukama (Rudna Glava) [Por.] ♦ rum. macara ♦ etim. < tur. makara

mîndră (mn. mîndre) [akc. mîndră] (i. ž.) — (folk.) draga, ljubavnica; mila osoba ◊ mare ibomńik a fuost, în tuot satu avut kîć-o mîndră — veliki ljubavnik je bio, u svakom selu je imao po jednu ljubavnicu ◊ ĭ-a spus đeşkis: mîndra mĭa, draga mĭa ĭubită, ńimika đin dragu nuostru — rekao joj je otvoreno: mila moja, draga moja voljena, mišta od naše ljubavi ♦ (demin.) mîndruţă ♦ sin. ibomńikă [Por.] ♦ rum. mândră

mîndrĭaţă (mn. mîndrĭeţurĭ) [akc. mîndrĭaţă] (i. ž.) — 1. divota, krasota, milina ◊ mîndrĭaţă đi fată — lepota devojka ◊ suarļi rasîare, păsîrļi kîntă, padurĭa mirusă, mîndrĭaţă odată în tuaće părţîļi — sunce izlazi, ptice pevaju, šuma miriše, divota jedna na sve strane ◊ mîndrĭaţă ńivaḑută — neviđena lepota; prekrasno 2. (iron.) o nekom propalom poslu ◊ mîndrĭaţă đi lukru, ĭară a fuźit đi la şkuală — divota jedna, opet je pobegao iz škole ♦ var. mîndriĭe ♦ sin. frumoşaţă [Por.] ♦ rum. mândreață

mîndru (mîndră) (mn. mîndri, mîndre) [akc. mîndru] (prid.) — divno, krasno ◊ muma a ţasut mîndre đi păturĭ, ama la kopiĭi n-a fuost pi vuoĭe să ļi pazîaskă — majka je tkala divne ćilimove, ali deca nisu bila voljna da ih sačuvaju ◊ fata mare are mîndru đi baĭat — devojka ima divnog momka ♦ sin. frumuos [Por.] ♦ rum. mândru ♦ etim. < slov. mondrŭ

mînka (ĭuo manînk, ĭel manînkă) [akc. mînka] (gl. p. ref.) — 1. (nutr.) jesti, uzimati hranu ◊ ăl mînă gazda ka pi lup, da śe va mînka, nu şćiĭe — tera ga gazda k’o kurjaka, a šta će jesti, ne zna 2. (tehn.) ojesti se, otanjiti usled trenja ◊ s-a mînkat uosiĭa la kar, s-a supţîĭat şî s-a frînt în mižluoku drumuluĭ — ojela se osovina na kolima, otanjila se i slomila na sred puta 3. (med.) svrbeti ◊ ăl manînkă pĭaļa, sa skarpină, saraku, ka kînd are rîńe — svrbi ga koža, češe se, siroma, kao da ima šugu 4. (psih.) nasekirati, zabrinuti ◊ sa vaĭtă kă barbatî-su ku beţîĭa luĭ o sî-ĭ manînśe sufļitu — žali se da će joj muž sa svojim pijanstvom pojesti dušu [Por.] ♦ rum. mânca ♦ etim. < lat. *manucāre; manducāre

mînkare (mn. mînkărĭ) [akc. mînkare] (i. ž.) — 1. (nutr.) jelo, hrana ◊ muoşu numa şîađe ş-aşćată baba să-ĭ fakă śuava đi mînkare — čiča samo sedi i čeka da mu baba spremi nešto za jelo ◊ a fuost fuamiće mare, n-avut alta đi mînkare, numa a mînkat kuažă đi śaruoń — bila je velika glad, nisu imali ništa drugo za jelo, nego su jeli cerovu koru ◊ śuparka-sta ĭe bună đi mînkare — ova pečurka je dobra za jelo 2. obed, obrok ◊ a veńit vrĭamĭa đi mînkare, da muĭarĭa n-a gaćit prînḑu — došlo je vreme obeda, a žena nije zgotovila ručak [Por.] ♦ rum. mâncare

mînkarime (mn. mînkarimĭ) [akc. mînkarime] (i. ž.) — (med.) svrabež ◊ s-a pus o mînkarime pi kopil, numa sa skarpină — dete je spopao neki svrabež, samo se češe [Por.] ♦ rum. mâncărime

mînkat (mînkată) (mn. mînkaţ, mînkaće) [akc. mînkat] (prid.) — izujedan, nagrižen, pojeden ◊ kopilu a veńit tuot mînkat đi puriś — dete je došlo svo izujedano od buva ◊ pĭarîļi a kaḑut, mînkaće đi păsîrĭ — kruške su popadale, nagrižene od ptica [Por.] ♦ rum. mâncat

mînkatuorĭ (mînkatuare) (mn. mînkatuorĭ, mînkatuarĭe) [akc. mînkatuorĭ] (prid.) — ješan, koji ima apetit; koji mnogo jede ◊ kopilu ĭe mînkatuorĭ, da fata nu ĭe — dete je ješno, a devojčica nije [Por.] ♦ rum. mâncător

mînkatură (mn. mînkaturĭ) [akc. mînkatură] (i. ž.) — 1. (tehn.) ojedina, mesto koje se ojelo od tarenja; žljeb ◊ ruata s-a strîmbat ş-a fakut mînkatură ĭn uosiĭe adînkă đi un źeĭśt întrĭeg — točak se iskrivio i napravio ojedinu u osovini duboku ceo prst 2. (geog.) potkop, udubljenje ◊ a batut apa-n mal ş-a fakut mînkatură adînkă în prund — udarala je voda u obalu, i napravila dubok potkop u sprudu [Por.] ♦ rum. mâncătură

mîńe [akc. mîńe] (pril.) — sutra, idući dan ◊ mîńe ĭe sîrbatuare, nu sa lukră ńimika — sutra je praznik, ne radi se ništa ◊ ĭerĭ, astîḑ şî mîńe am guoşć — juče, danas i sutra imam goste ◊ astîḑ-mîńe, nu sa şćiĭe kînd — danas-sutra, ne zna se kad ◊ traĭesk đi astîḑ pănă mîńe — živim od danas do sutra ♦ up. păĭmîńe [Por.] ♦ rum. mâine ♦ etim. < lat. mane

mîrţuagă (mn. mîrţuoź) [akc. mîrţuagă] (i. ž.) — 1. (zool.) mrcina, mršava životinja, kljusina ◊ am o mîrţuagă đi kal, nu ĭe đi ńimika, đi źaba ăl arańesk — imam jednu mrcinu od konja, nije ni za šta, badava ga hranim 2. (fig.) lenčuga ◊ ĭel ĭe tare vrĭańik uom, da muĭari-sa ĭe o mîrţuagă guală, nu şću numa đi śe va ţîńao — on je jako vredan čovek, a ona je jedna gola mrcina, ne znam samo zašto li je drži ♦ up. arţuagă [Por.] ♦ rum. mârţoagă

mîrkulă (mn. mîrkuļe) [akc. mîrkulă] (i. ž.) — kaljuga ◊ mîrkulă ĭe baltă skundă, tare imuasă — kaljuga je jako prljava plitka bara ◊ laku vićilor s-a fakut mîrkulă — goveđe pojilo pretvorilo se u kaljugu ♦ sin. morśilă [Por.]

mîrļi (ĭuo mîrļiesk, ĭel mîrļiaşće) [akc. mîrļi] (gl. p. ref.) — mrkati, pariti ovcu ◊ uoĭļi s-a mîrļit pi lînga Vińirĭa mare — ovce su se mrkale oko Petkovice ◊ pănă la vrĭamĭa đi mîrļit, berbĭeśi sa oprĭesk ku un pĭaćik đi pînḑă kare ļi sa ļiagă pista burtă, đi sî nu puată sî mîrļiaskă uaĭa kînd ļi vińe sî sîară pi ĭa — do mrkanja ovnovi se obuzdavaju jednim parčetom tkanine koji im se vezuje preko stomaka, da ne mogu da mrče ovcu kad im dođe da skaču na nju [Por.] ♦ rum. mârli ♦ etim. < srb. mrljati

mîrļit1 (mn. mîrļiturĭ) [akc. mîrļit] (i. ž.) — mrkanje, parenje ovaca ◊ ažuns vrĭamĭa lu mîrļitu uoilor — došlo je vreme mrkanja ovaca ♦ var. (ret.) mîrļitură [Por.] ♦ rum. mârlire

mîrļit2 (mîrļită) (mn. mîrļiţ, mîrļiće) [akc. mîrļit] (prid.) — mrkan, za grlo u stadu koje se parilo ◊ am triḑăś đi uoĭ, žumataće sînt mîrļiće, žumataće nu — imam trideset ovaca, pola je mrkano, pola nije [Por.] ♦ rum. mârlit

mîrļitu-pomîntuluĭ [akc. mîrļitu-pomîntuluĭ] (expr.) — (kal.) mrkanje zemlje ◊ mîrļitu-pomîntuluĭ a fuost un ađet batrîn la Žuoĭ Marĭ, kare gata s-a pĭerdut şă đin minće; akuma sa pumeńiaşće unđe şî unđe numa kînd uamińi zbat žuok — mrkanje zemlje bio je stari običaj na Veliki Četvrtak, koji se gotovo izgubio i iz pamćenja; danas se pominje samo ponegde kada ljudi zbijaju šalu (Tanda) ◊ am uḑît đi vrun mîrļitu-pomîntuluĭ, puvesta aĭ batrîń, ama n-am înţaļies bińe śi ĭe — čula sam za neko mrkanje zemlje, pričalu su stari, ali nisam dobro razabrala šta je ◊ ĭerburļi primovara slubuod spumă, atunśa pomîntu lukră, sa mîrļiaşće đi sî puată sî rođaskă — trave u proleće puštaju penu, tada zemlja radi, mrka se da bi mogla da rodi (Rudna Glava) [Por.] ◊ ĭastă o buĭađe kare slubuađe spumă, mi sa-mpare kă ĭe pula bĭelśi or ruodu pomîntuluĭ, ş-aĭ batrîń kînd a vaḑut aĭa, a ḑîs kî s-a mîrļit pomĭntu, şî ĭe vrĭamĭa đi lukru la pomînt — ima jedna biljka koja ispušta penu, čini mi se da je kozlac, i stari kada su to videli, govorili su da se zemlja mrkala, i da je vreme za poslove u poljoprivredi (Plavna) [Pad.] ♦ up. žuoĭ, žoĭ, źuoĭ, Žuoĭ-Marĭ

mîrmońală (mn. mîrmońelurĭ) [akc. mîrmońală] (i. ž.) — (onom.) mrmljanje ◊ n-a înţaļes ńima mîrmońala luĭ — nije razumeo niko njegovo mrmljanje ♦ var. mormońală [Por.] ♦ rum. mormoială

mîrmońi (ĭuo mîrmońesk, ĭel mîrmońaşće) [akc. mîrmońi] (gl.) — (onom.) mrmljati ◊ muoşu şîađe în kuot şă mîrmuańe — čiča sedi u ćošku i mrmlja ♦ var. mormońi [Por.] ♦ rum. mormoi

mîrşău (mn. mîrşăĭ) [akc. mîrşău] (i. m.) — snežuljak, mali sneg ◊ mîrşau ĭe zapadă mikă, pin kare uoiļi înga măĭ puot să rîkîĭe ku piśuariļi đinainće şî sî paskă ĭarbă — „mršau” je mali sneg, po kome ovce još uvek moga da rčkaju prednjim nogama i pasu travu ♦ var. mîrşugă (Tanda) [Por.] ♦ rum. mârşav ♦ etim. < bug. măršav; srb. mršav

mîrtan (mn. mîrtań) [akc. mîrtan] (i. m.) — (zool.) mačor, mačak, mužjak mačke ◊ mîrtan ĭe mîţ kreskut đi mîrtańit mîţîļi — mačor je mačak sazreo za parenje s mačkama ♦ sin. maśuok [Por.] ♦ rum. mârtan

mîrză (mn. mîrză) [akc. mîrză] (i. ž.) — mržnja ◊ mîrza întra iĭ ţîńe înga đin kopilariĭe — mržnja između njih traje još od detinjstva ◊ a trait ku ańi ka lumĭe sîrbaćikă, ku mîrză şî ku svadă — živeli su godinama kao divljaci, u svađi i u mržnji [Por.]

mîrzî (ĭuo mîrzăsk, ĭel mîrzîaşće) [akc. mîrzî] (gl. p. ref.) — mrzeti ◊ đi śe sa va mîrzî atîta, ńima nu şćiĭe — zašto li se toliko mrze, niko ne zna ◊ sa vaĭtă k-o mîrzăsk tuoţ ńiś k-o trĭabă — žali se da je svi mrze bez razloga [Por.] ♦ etim. < Srp. mrzeti

mîsurat1 (mn. mîsuraturĭ) [akc. mîsurat] (i. s.) — merenje, uvrđivanje mere, korišćenjem neke merne jedinice ◊ mîsuratu lunźimi sa faśe ku mĭetîru, da greotăţî ku kîntarĭu — merenje dužine vrši se metrom, a težine kantarom ◊ la Sînźuorḑ sa mînă uoĭļi la mîsurat, sî sa vadă kare kît lapće dă — na Đurđevdan se ovce teraju na merenje, da se vidi koja koliko mleka daje [Por.] ♦ rum. măsurat

mîsurat2 (mîsurată) (mn. mîsuraţ, mîsuraće) [akc. mîsurat] (prid.) — meren, izmeren, kome je određena mera, korišćenjem utvrdjene merne jedinice ◊ [Por.] ♦ rum. măsurat

mîtaśină (mn. mîtaśiń) [akc. mîtaśină] (i. ž.) — (bot.) matičnjak, pčelinja metvica (Melissa officinalis) ◊ mîtaśina ĭe buĭađe ku fluare albă, şî ku mirus frumuos — matičnjak je biljka sa belim cvetom i lepim mirisom ◊ đin mîtaśină sa fĭarbe ćaĭ tare bun đi ińimă kînd zbaće, đi durĭerĭ la burtă, đi ustańală, şî đi alće durĭerĭ — od matičnjaka se kuva čaj jako dobar za srce kad lupa, za bolove u stomaku, za umor i drugo bolesti [Por.] ♦ rum. mătăcină ♦ etim. < slov. matica (pčelinja)

Mîtkalău (mn. Mîtkalăĭ) [akc. Mîtkalău] (i. m.) — (kal.) Mali Uskrs ◊ Mîtkalău kađe în marţa aduoĭļa dupa Paşć — Mali Uskrs pada u drugi utorak posle Uskrsa [Por.] ♦ rum. Mâtcălâu ♦ etim. < mađ. mátkáló

mĭau [akc. mĭau] (uzv.) — (onom.) mjau, zvuk maukanja mačke ◊ mîţu zmĭaură „mĭau! mĭau!” — mačka mauče „mjau! mjau!” [Por.] ♦ rum. miau

mĭelk1 (mn. mĭelč) [akc. mĭelk] (i. m.) — (zool.) puž ◊ sa trağe înčet ka mĭelku pe kîmp — vuče se sporo kao puž preko polja [Kmp.] ♦ dij. var. kukumĭelk [Por.] ♦ rum. melc

mĭelk2 (mn. mĭelś) [akc. mĭelk] (i. m.) — (anat.) 1. rošćić ◊ mĭelku ĭe korńiţ mik, kare dă la viţăl, la ĭed, or la mńel — roščić je mali rog koji niče junetu, jaretu ili jagnjetu ♦ sin. korńiţ 2. rožište, koren roga ◊ vaka a frînt kuornu, la parća stîngă ĭ-a ramas numa mĭelku — krava je polomila rog, na levoj strani ostalo joj je samo rožište [Por.]

mĭenge (mn. mĭengiļe, mĭenź) [akc. mĭenge] (i. ž.) — mengele, zanatlijska sprava za stezanje i presovanje ◊ la strîns bińe, ka-n mĭenge — stegao ga je dobro, kao u mengelama [Por.] ♦ /< (grč. magganon, tur. mengene, Вујаклија1980) ♦ rum. menghină ♦ etim. < grč. magganon, tur. mengene (Вујаклија1980)

mĭerkurĭ (mn. mĭerkure) [akc. mĭerkurĭ] (i. ž.) — (kal.) sreda ◊ mĭerkurĭ ĭe ḑîua a trĭļa în stamînă, kađe întra marţa şî žuoĭa — sreda je treći dan u nedelji, pada između utorka i četvrtka ◊ rumîńi aĭ batrîń tuoţ a postît mĭerkurĭa — stari Vlasi su svi postili sredom [Por.] ♦ dij. var. mńerkurĭ (Osnić) [Crn.] ♦ rum. mercuri ♦ etim. < lat. Mércŭri

mĭerlă (mn. mĭerļe) [akc. mĭerlă] (i. ž.) — (ornit.) kos (Turdus merula) ◊ mĭerla ĭe pasîrĭe ńagră, ku ćuok galbin — kos je crna ptica sa žutim kljunom [Por.] ♦ rum. mierlă ♦ etim. < lat. mer(u)la

mĭeu [akc. mĭeu] (zam.) — moj ◊ tata mĭeu a perit ćinîr, da muma mĭa a trait mult — moj otac je poginuo mlad, a moja majka je živela dugo ◊ śe pula mĭa va măĭ vrĭa uomo-la ku mińe — šta li još koj moj hoće onaj čovek sa mnom ◊ a mĭeu, a tĭeu, a luĭ, a luor: tot una ĭe — moje, tvoje, njegovo, njihovo: svejedno je [Por.] ♦ dij. var. mĭev (Krepoljin) ◊ mult mi duor după a mĭev puişuor — mnogo čeznema za mojim pilencetom (ljubavnicom) [Hom.] ♦ rum. meu ♦ etim. < lat. meus, mea

Mlađen [akc. Mlađen] (i. m.) — (antr.) (inov.) l.i. Mladen ◊ dakă vrun Mlađen are kopiĭ şî ńepuoţ, şî dakă đin iĭ sa mulţăsk brîńe, firu luĭ kapîtă poļikră Mlăđeńieşći — ako neki Mladen ima decu i unuke, i ako se od njih namnože generacije, njegovi potomci dobiju nadimak Mladenovići ◊ kînd nume Mlađen sa skurtă đin milă, sa kapîtă poļikră Đenă, or Đenkă — kada se ime Mladen od milja skrati, dobija se nadimak Đena, ili Đenka ♦ var. Mlađien [Por.] ♦ etim. < srb. Mladen

Mlađeńeşći [akc. Mlađeńeşći] (i. m.) — (antr.) Mladenovići, vlaški nadimak i prezime mnogih rodova, nastao od l.i. Mlađen ◊ Mlađeńeşći sînt firu alu Mlađen — Mladenovići su potomci Mladena ♦ var. Mlađeńieşći, Mlîđeńieşći (ḑîśe lumĭa batrînă — izgovaraju stariji ljudi) ◊ unu đin Mlîđeńeşći are poļikră Mlîđeńiesku: Truţă Mlîđeńiesku ĭe đin Mlîđeńieşći, đi la Ļiskuauă — jedan od Mladenovića ima nadimak Mlađenjesku: Truce (Petar) Mlađenjesku je od Mladenovića iz Leskova [Por.]

mńamţ (mn. mńemţ) [akc. mńamţ] (i. m.) — (zast.) Nemac, pripadnik nemačkog naroda ◊ în ratu ku mńamţî, pi dĭeda la întîļerit în Rumîńiĭe, ş-akolo kînd a spus kî ĭe rumîn ş-a vaḑut kă vorbĭaşće bun rumîńaşće, iĭ la slubaḑît la kasă — za vreme rata sa Nemcima, dedu su internirali u Rumuniju, i tamo kad je rako da je Vlah i kad su videli da dobro govori vlaški, oni su ga pustili ♦ var. ńamţ [Por.] ♦ rum. neamţ

mńare (mn. mńare) [akc. mńare] (i. ž.) — 1. (nutr.) med ◊ mńarĭa fak albińiļi — med prave pčele ◊ mńarĭa ĭe măĭ mare dulśaţă — med je najveći slatkiš [Por.] ◊ la bubuoń sa puńe mńarĭe đi stup, mestakată ku fańină đi uorḑ — na čir se stavlja pčelinji med, pomešan sa ječmenim brašnom (Osnić) [Crn. ] 2. smola sa voćki ◊ prunu faśe mńare, kare lumĭa o manînkă, kî ĭe dulśe — šljiva pravi smolu koju ljudi jedu, jer je slatka ♦ var. mńiare [Por.] ♦ dij. sin. kļeĭ (Ranovac) [Mlava] ♦ dij. var. mĭere (Majdanpek) [Buf.] 3. šećer ◊ s-a dus kopilu în sat sî kumpirĭe kîta mńarĭe, sî fak vro dulśaţă đi prînḑ, şî înga nu ĭe — otišlo je dete u selo da kupi malo šećera, da napravim neki slatkiš za ručak, i još ga nema (Osnić) [Crn.] ♦ up. albină ♦ rum. miere ♦ etim. < lat. mel

mńoriţă (mn. mńoriţ) [akc. mńoriţă] (i. ž.) — (demin.) ovčica 1. mlada ovca ◊ mńoriţă ĭe uaĭe ćinîră — mnjorica je mlada ovca 2. ovca koja se prva ojagnji ◊ uaĭa kare fată măĭ întîń în stînă — ovca koja se prva ojagnji u stadu [Por.] ♦ rum. mioriţă

modîlkă (mn. modîlś) [akc. modîlkă] (i. ž.) — (zast.) (med.) guka, izraslina; zadebljanje; čvorić ◊ kînd kopilu raśiaşće, iĭ sa înflă lăturuońi, iĭ sa faśe o modîlkă în gît şî ĭel suflă grĭeu — kad se dete prehladi, nateknu mu krajnici, napravi mu se neka guka u grlu, i ono teško diše [Zvizd] ♦ rum. modâlcă

modur (modură) (mn. modurĭ, modurĭe) [akc. modur] (prid.) — (color) modro, tamnoplavo ◊ a kaḑut, ş-akuma ĭe tuată modură pi şuold — pala je, i sada je sva modra po butini ◊ fluorĭ modurĭe — modro cveće [Por.] ♦ rum. modur ♦ etim. < srb. modar

momĭent (mn. momĭenturĭ) [akc. momĭent] (i. s.) — trenutak, tren; čas; prilika; momenat ◊ sa-ntuors, kă a vaḑut kă nu ĭe bun momĭent đ-aşa lukru — vratio se, jer je video da nije dobar trenutak za takav posao ◊ în momĭent bun aĭ veńit, tuman vorbim đi ćińe — u pravi čas si došao, upravo pričamo o tebi [Por.] ♦ rum. moment ♦ etim. < lat. momentum

mormînt (mn. mormînţ) [akc. mormînt] (i. m.) — (rel.) grob ◊ s-a dus sorîmĭa să tamîńe mormîntu mumi — otišla je sestra da okadi majčin grob ◊ morminţî satuluĭ sînt pi o śuakă đi la vaļ’ đi sat — seosko groblje je na jednom brdu na istočnoj strani sela [Por.] ◊ în Zvižd tuoţ au mormînće prînga kasă, îngruapă pr-aĭ muorţ în moşîĭa luor — u Zviždu svi imaju groblje oko kuće, sahranjuju mrtve na svome imanju [Zvizd] ♦ rum. mormânt ♦ etim. < lat. monumentum

mormodală (mn. mormodaļe) [akc. mormodală] (i. ž.) — (mit.) silueta, priviđenje; utvara ◊ mormodală măĭ đes ĭasă kînd ĭe śaţă, kap đi murg, or nuapća pin sańin — silueta se priviđa samo kad je magla, sumrak ili po vedroj noći ◊ mormodala auḑ kă vińe kîtra ćińe ka o gramadă, da nu vĭeḑ kalumĭa śi ĭe — siluetu čuješ da se kreće ka tebi kao neka gomila, ali ne nazireš jasno šta je ♦ sin. mugunđaţă, nalukă [Por.]

morśilarĭ (mn. morśilarĭe) [akc. morśilarĭ] (i. s.) — blatište, blatno mesto ◊ s-a tras apa, ş-a ramas numa un morśilarĭ boznakît — voda se povukla, i ostalo je samo jedno ogromno blatište [Por.]

morśilă (mn. morśiļ) [akc. morśilă] (i. ž.) — blato ◊ kopiĭi tună în kasă înkalţaţ, şî duk morśilă pi opinś — deca ulaze obuvena u kuću, i unose blato na opankama ◊ tata faśe morśilă đi ļipit ştala — otac pravi blato da oblepi štalu ◊ đemult şî kăşîļi a fuost ļipiće ku morśilă — nekad su i kuće bile oblepljene blatom ♦ sin. imală, mîrkulă [Por.] ♦ rum. mocirlă ♦ etim. < bug. močilo

morśiluos (morśiluasă) (mn. morśiluoş, morśiluasă) [akc. morśiluos] (prid.) — blatnjav, kaljav, prljav ◊ a kaḑut în baltă, ş-a veńit la kasă tuot morśiluos — pao je u baru, i došao kuči sav blatnjav ♦ sin. imuos [Por.] ♦ rum. mocirlos

morśiļi (ĭuo morśiļiesk, ĭel morśiļiaşće) [akc. murśiļi] (gl. p. ref.) — prljati (se), isrpljati (se), blatnjaviti (se) ◊ rîu a sakat, şî kopiĭi nu puot sî sa skalđe, numa sa morśiļiesk ka puorśi — reka je spala, i deca ne mogu da se kupaju, nego samo se prljaju ko svinje ♦ sin. ima [Por.] ♦ rum. mocirli

mortaśină (mn. mortaśiń) [akc. mortaśină] (i. ž.) — lešina, truplo umrlog bića ◊ a ramas o mortaśină kîńaskă în mižluoku drumuluĭ, nu sa puaće treśa đi putuare — ostala je pseća lešina na sred puta, ne može se proći od smrada [Por.] ♦ rum. mortăcină ♦ etim. < lat. morticina

moruoĭ [akc. moruoĭ] (i. m.) ● v. moruoń [Por.] ♦ rum. moroi

moruoń (mn. moruoń) [akc. moruoń] (i. m.) — (demon.) vampir ◊ moruońu ĭe un fĭeļ đi ală, vrun sufļit în kare sa profaśe uomo-l muort, dakă a fakut vrun pakat greu pănă a fuost viu — vampir je neka vrsta ale, neki duh u koji se pretvara umrli čovek, ako je učinio neki težak greh dok je bio živ ◊ trupu moruońuluĭ n-are ńiś karńe ńiś uasă, numa ĭe vrun sufļit muaļe ka pipćiĭu — vampirovo telo nema ni meso ni kosti, nego je neki duh, mekan kao pihtije ♦ var. moruoĭ ♦ sin. striguoń, prikoļiś [Por.] ♦ rum. moroi ♦ etim. < slov. mora

motîrşală (mn. motîrşăļe) [akc. motîrşală] (i. ž.) — (ret.) petljavina, mutljavina, spletka ◊ śe motîrşală va fi întra iĭ, ńiś draku nu şćiĭe — kakva je petljavina među njima, ni đavo ne zna ◊ nu ĭe ăla lukru kurat, numa vro motîrşală grĭa — nisu to čista posla, nego neka teška mutljavina [Por.]

motîrşî (ĭuo motîrşăsk, ĭel motîrşiaşće) [akc. motîrşî] (gl. p. ref.) — petljati, majati, zamajavati ◊ nu puaće să vină điluok, kă măĭ are să motîrśaskă pi lînga un kar — ne može da dođe odmah, jer ima još da petlja oko nekih kola ◊ a motîrşito ku vuorbe guaļe, pănă nu ĭ-a krapat uoki ku kare are trĭabă — zamajavao ju je praznim pričama, dok joj nije puklo pred očima s kim ima posla [Por.] ♦ rum. motroşi

motrună (mn. motruńe) [akc. motrună] (i. ž.) — (bot.) matruna (Acanthus longifolius); popanak, medveđa stopa ◊ ku motruna babiļi afumat vićiļi şî kasa — matrunom su babe kadile stoku i kuću ♦ sin. talpa-ursuluĭ [Por.] ♦ rum. matrună

mouor (mn. mouară) [akc. mouor] (i. s.) — (bot.) muhar (Setaria verticillata) ◊ mouoru ĭe fakut ka grîu, samînă şî la frunḑă, şî la spik — muhar je sličan pšenici, slično im je i lišće i klasje [Por.] ♦ rum. mohor ♦ etim. < mađ. mohar

možđi (ĭuo možđiesk, ĭel možđiaşće) [akc. možđi] (gl. p.) — možditi, gnječiti, muljati; žvakati; sitniti, drobiti ◊ uşć rîdaśina đi popiļńik, şî kînd pļeś la źuok, možđieşć un părśeluţ în gură şă-l şkipĭ, să nu-ţ pută sufļitu — osušiš koren kopitnjaka, i kad pođeš na igranku, sažvaćeš i ispljuneš jedno parčence, da ti dah ne bi smrdeo iz usta [Por.] ♦ rum. mojdi ♦ etim. < srb. možditi

možđit (možđită) (mn. možđiţ, možđiće) [akc. možđit] (prid.) — smožden, zgnječen, sažvakan ◊ s-a rupt ku lukru, ş-a veńit la kasă tuot možđit — iskidao se od posla, i došao kući sav smožden [Por.]

mu! (uzv.) — (onom.) imitacija rikanja goveda ◊ vaśiļi muźesk „muu! muu!”, sigurat sînt flomînđe muarće — krave muču „muu! muu!”, sigurno su mrtve gladne [Por.] ♦ rum. mu!

muakă (mn. muaśe) [akc. muakă] (i. ž.) — (hip.) (vulg.) đoka, izgovor uz pokazivanje lakta ◊ e, muaka ăl măĭ prinđe, ĭut ĭe ka sfulđeru — e, đoka će ga uhvatiti, brz je kao munja ◊ ăći-ţ muaka! — evo ti kurac! ♦ sin. pulă, pulaĭkă, mokafel, mokar, ńetku [Por.] ♦ rum. moacă

muaļe (mn. muoĭ) [akc. muaļe] (prid.) — mek 1. (za materijal) mek, savitljiv ◊ pļiek muaļe — meki pleh, koji se lako savija ◊ žîţă muaļe — meka žica ◊ ļiemn muaļe — meko drvo ◊ pîńe muaļe — meki hleb 2. (za čoveka) mlitav; slab, slabašan — ◊ uom muaļe, fara pućiare — slab čovek, bez snage ◊ am ḑakut đi apukat, şî înga mis muaļe, fara pućiare — preležao sam griup, i još uvek sam mlitav, bez snage 3. (fig.) slabić, bez karaktera ◊ muaļe, n-are vuorba luĭ, sa dă dupa tuot nat kum baće vîntu — slabić, nema svoju reč (=stav, mišljenje), povodi se za svakim kako vetar duva [Por.] ♦ rum. moale ♦ etim. < lat. mollis

muară (mn. muorĭ) [akc. muară] (i. ž.) — (tehn.) vodenica ◊ lumĭa n-a putut să traĭaskă fara muară — ljudi nisu mogli da žive bez vodenice ◊ muară la apă — vodenica potočara ◊ muară la vînt — vodenica na vetar; vetrenjača ◊ pănă nu s-a fakut muorĭ la apă, tuota kasa avut rîşńiţă, kare a-nvîrćito muĭeriļi ku mîna — dok se nisu napravile vodenice potočare, svaka kuća je imala žrvanj, koji su žene okretale rukom ◊ morarĭ — vodeničar ◊ rînd la muară — red, raspored korišćenja vodenice ◊ rîndaş la muară — deoničar koji ima udeo u vodenici(ver.) kînd dumńeḑîu a lasat muară la uom, rîndaşî aĭ đintîń a fuost draku, sĭntuađiri, şî vrîžîtuoriļi kare fak ku al rîău — kada je bog dao čoveku vodenicu, prvi redaši su bili đavo, todorovci, i vračare koje se bave crnom magijom [Por.] ♦ rum. moară ♦ etim. < lat. mola

muarće (mn. muorţ) [akc. muarće] (i. ž.) — smrt ◊ muarća ĭa uomu kînd iĭ ĭasă sufļitu — smrt uzima čoveka kad mu izađe duša ◊ muarće uşuară are uomu kare n-a fakut ńiś un pakaće, ş-a krĭeḑut în dumńeḑîu — laku smrt ima čovek koji nije počinio ni jedan greh, i verovao je u boga ◊ muarće grĭa are pîkatuosu — tešku smrt ima grešnik ◊ muarće fîră lumanarĭe ĭe mare pakat đ-aĭ viĭ, kare nu la pazît pĭ-al muort, sî-ĭ aprindă lumanarĭa kînd a vaḑut kî-ĭ ĭasă sufļitu — smrt bez sveće je veliki greh za žive, jer nisu čuvali samrtnika, da mu upale sveću kad su videlu da mu duša izlazi ◊ muarće ku zuort — brza, naprasna smrt ◊ (u izr.) kobĭaşće la muarće — priziva smrt [Por.] ♦ rum. moarte ♦ etim. < lat. mortem

muaşă (mn. muaşă) [akc. muaşă] (i. ž.) — babica ◊ muaşă ĭe muĭare kare naşće muĭerĭ greuańe — babica je žena koja porađa trudnice ◊ n-a putut să fiĭe tuata muĭare muaşă, în sat đemult puaće-fi a fuost numa doă-triĭ sprimiće đ-aşa lukru — nije mogla da bude svaka žena babica, u selu je nekad bilo svega dve-tri žene sposobne za takav posao ◊ tot nat a şćut kare a fuost muaşa luĭ, şa poştoito păna la muarće — svako je poznavao svoju babicu, i poštovao je sve do smrti ◊ muaşa a taĭat buriku la kopil pi rastău đi žug, să fiĭe kopilu sînatuos — babica je detetu sekla pupak na palici jarma, da dete bude zdravo ♦ / < muoş [Por.] ♦ rum. moaşă

mugaĭală (mn. mugaĭеlurĭ) [akc. mugaĭală] (i. ž.) — (izob.) običaj za „isterivanje” suše iz sela ◊ mugaĭală ĭe ađet batrîn kare a fuost pastrat în Osńiśa — „mukanje” je bio običaj koji se sačuvao u Osniću ♦ up. muźală [Crn.] ♦ rum. muget

mugunđaţă (mn. mugunđeţ) [akc. mugunđaţă] (i. ž.) — (demon.) utvara, priviđenje; silueta ◊ mugunđaţa sa faśe în kap đe murg, kînd nu sa nazîrĭaşće ńimika — utvara se javlja u sumrak, kada se ne razaznaje ništa ♦ sin. nalukă, mormodală [Por.] ♦ rum. mogândeață ♦ etim. < mađ. mogándok

muĭarĭe (mn. muĭerĭ) [akc. muĭarĭe] (i. ž.) — žena; supruga ◊ asta ĭe muĭarĭa a mĭa, sînt însurat ku ĭa pista doaḑăś đi ań — ovo je moja žena, oženjen sam njome preko dvadeset godina ◊ nu lukră ńimika, numa aļargă dupa muĭerĭ — ne radi ništa, samo trči za ženama ♦ var. muĭare [Por.] ♦ rum. muiere ♦ etim. < lat. mŭlier

muĭerĭeļńik (muĭerĭeļńikă) (mn. muĭerĭeļńiś, muĭerĭeļńiśe) [akc. muĭerĭeļńik] (prid.) — (psih.) ženskast, koji ima ženske osobine; (fig.) „ženski Petko” ◊ muĭerĭeļńik ĭe uom kare lukră lukrurĭ muĭerĭeşć: spală vasurļi, vaśe đi mînkare, faśe la śarapĭ ... — ženskast je čovek koji radi ženske poslove: pere sudove, sprema hranu, štrika čarape ... ♦ var. muĭerńik, muĭarńik [Por.]

muĭerĭesk (muĭerĭaskă) (mn. muĭerĭeşć) [akc. muĭerĭesk] (prid.) — ženski, koji se odnosi na žene, koji ima osobine žena, koji pripada ženama ◊ kîrpă muĭerĭaskă — ženska marama ◊ lukru muĭerĭesk — ženski posao ◊ kînćiśe muĭerĭeşć — ženske pesme ◊ puort muĭerĭesk đi batrîńaţă — starinska ženska nošnja [Por.] ♦ rum. muieresc

muĭeruşkă (mn. muĭeruşkĭ) [akc. muĭeruşkă] (i. ž.) — (demin.) ženica, mala žena ◊ s-a-nsurat şî ĭel, saraku, a luvat o muĭerşkă fara parinţ — oženio se i on, siroma, uzeo jednu ženicu bez roditelja ♦ / muĭarĭe + suf. uşkă [Por.] ♦ rum. muieruşcă

muĭkă (mn. muĭke) [akc. muĭkă] (i. ž.) — (fam.) majka ◊ ♦ (demin.) muĭkuļiţă [Por.] ♦ rum. muică

mukĭe (mn. mukĭ) [akc. mukĭe ] (i. ž.) — 1. (tehn.) ušice, teluće, simica ◊ mukĭe au sakurĭa, tîrnakuopu şî sapa — ušice imaju sekira, trnokop i motika 2. ivica, obod; okrajak ◊ marźina pîńi, kare ĭe kuaptă-n śirińe şî ĭe totîrlată, sa kĭamă mukĭe — obod hleba, koji je pečen u crepulji pa je okrugao, zove se „mukja” ◊ kînd sa śopļiaşće bîrna, dunga-ĭa đirĭaptă sa kĭamă mukĭe — kada se teše greda, ona prava ivica zove se „mukja” ◊ držaļa đi kuasă sa śopļiaşće în patru mukĭe — držalje za kosu teše se s četiri strane [Por.] ♦ rum. muche ♦ etim. < lat. mŭtŭlus

mulgar (mn. mulgarĭ) [akc. mulgar] (i. m.) — muzar, onaj koji muze ◊ mînăm uoiļi la muls, da la uşa strunźi ļi aşćată mulgari ku gaļeţîļi sprimiće — teramo ovce na mužu, a na ulazu u tor čekaju ih muzari sa spremljenim vedricama ♦ var. mulgarĭ ◊ un mulgarĭ bun, mulźe stîna đi pi fuga — jedan dobar muzar, pomuze stado brzo ♦ var. mulgatuorĭ [Por.] ♦ rum. mulgar

mulgaşă (mn. mulgaşă) [akc. mulgaşă] (prid.) — (o muznoj stoci) mužljiva, koja se lako muze ◊ uaĭe mulgaşă — ovca mlekulja, koja se lako muze ♦ supr. vîrtuasă [GPek] ♦ rum. mulgaş

mulgatuare (mn. mulgatuorĭ) [akc. mulgatuare] (i. ž.) — 1. muzara, krava, ovca ili koza koja se muze ◊ am o vakă mulgatuare, da una ĭe starpă — imam jednu kravu muzaru, i jednu jalovicu [Por.] 2. muznica na toru ◊ mulgatuare ĭe luoku la uşa strunźi, unđe şăd mulgatuori şă mulg uoiļi, or kapriļi — muznica je mesto na vratnicama tora, gde sede muzari i muzu ovce ili koze (Jasikovo) [GPek] ♦ rum. mulgătoare

mulguasă (mn. mulguaşă) [akc. mulguasă] (prid.) (samo u ž. r.) — lakomužna, koja se lako muze (obično za kravu, ovcu ili kozu) ◊ vaka nuastră ĭe mulguasă, puot kopiĭi s-o mulgă — naša krava je lakomužna, mogu deca da je muzu ◊ mulguasă ĭe vaka kare are mare sfîrk la pulpĭe — lakomužna je krava koja ima veliku rupicu na vimenu ♦ supr. vîrtuasă ♦ up. vîrtuos [Por.] ♦ var. mulgaşă (Leskovo) [GPek] ♦ rum. mulgătoare

muls (mn. mulsurĭ) [akc. muls] (i. s.) — muža ◊ uoĭļi s-a mulg la uşa strunźi — ovce se muzu na vratima tora ◊ mulsu ĭe lukru grĭeu, kă đi ĭa ći duor mîńiļi — muža je težak posao, jer od nje bole ruke ♦ var. mulsuare [Por.] ♦ rum. muls

mulźe (ĭuo mulg, ĭel mulźe) [akc. mulźe] (gl. p. ref.) — 1. musti, izvlačiti prstima mleko iz vimena životinja ◊ am învaţat să mulg vaśiļi înga pănă am fuost mik — naučio sam da muzem krave još dok sam bio mali 2. (fig.) iskorišćavati nekoga, izvlačiti iz njega neku korist ◊ o prostavĭelă đi uom, nu vĭađe kît ăl mulźe ibuomńika — prostačina od čoveka, ne vidi koliko ga ljubavnica muze ♦ up. smulźe [Por.] ♦ rum. mulge ♦ etim. < lat. mŭlgĕre

mumă (mn. mume) [akc. mumă] (i. ž.) — mama, majka ◊ mumă ćinîră — mlada majka ◊ mumă vitrîgă — maćeha ◊ mumă đi sufļit — pomajka ◊ muma lu mama — babina majka, baba ◊ mumîńiļi nuaştre sînt đi o samă — naše majke su vršnjakinje ◊ a lasat uomu, şî s-a prontuors la mumî-sa — ostavila je muža i vratila se svojoj majci ◊ kopiļe, śe lukră mum-ta? — dete, šta ti radi majka? ◊ mumî-ta ĭe aldrakuluĭ muĭare — majka ti je vragolasta žena ♦ (demon.) Muma Paduri — Šumska Majka ♦ var. muĭkă, maĭkă [Por.] ♦ rum. mumă ♦ etim. < lat. mamma.

Munţ-aĭ albĭ [akc. Munţ-aĭ albĭ] (i. m.) — (top.) Karpati; Bele planine ◊ moş-aĭ batrîń sa uĭta đe la vîru Vîrtăś-aĭ marĭ kîtra Rumîńiĭe, şî spuńa kă vîrurļi supt zapadă kare s-a vaḑut pin sańin, sînt Munţ-aĭ albĭ, lu kare sîrbi ĭ-a ḑîs „Karpaţ” — starci su gedali sa vrha Velikog vrteča prema Rumuniji, i govorili da vrhovi koji se bele pod snegom u daljini, jesu Bele planine, koje Srbi zovu Karpati [GPek] ◊ pi Karpaţ aĭ batrîń ĭ-a kĭemat Munţ-aĭ albĭ kă đe la Vizak ĭ-a vaḑut supt zapadă — Karpate su stari zvali Bele planine jer su ih sa Vizaka viđali pod snegom (Tanda) ♦ dij. sin. Munţ-aĭ karunţ (Rudna Glava) [Por.]

munće (mn. munţ) [akc. munće] (i. m.) — (geog.) planina ◊ [Por.] ♦ rum. munte ♦ etim. < lat. mons, -tem

muoişće (mn. muoişć) [akc. muoişće] (i. ž.) — (anat.) meko mesto na telu, mekoća 1. ušna resica (Auricular lubule) ◊ muoişća urĭeki ĭe luok pi urĭake unđe sa pun marźieļiļi — ušna resica je mesto na uvu gde se stavljaju minđuše 2. unutrašnja strana butine, deo od prepona do kolena ◊ kînd fata ći lasă să-ĭ puń mina la muoişće, ĭa arată kî vrĭa să ţî sa lasă đe tuot — kad te devojka pusti da joj staviš ruku na butinu, ona pokazuje da hoće da ti se prepusti sva [Por.] ♦ rum. moişte

muoş1 (mn. muoşî) [akc. muoş] (i. m.) — starac, deda; čiča ◊ muoşu ĭe uom batrîn, uom în ań — čiča je starac, čovek u godinama ◊ parĭakĭa lu muoş ĭe baba — čičin par je baba ◊ traĭaşće ku muoşî într-o kasă — živi sa starcima zajedno ◊ muoşu n-avut fiśuorĭ, ş-a skris moşîĭa la un veśin, să vadă đi ĭel păn la muarće — starac nije imao decu, pa je prepisao imanje jednom komšiji, da ga čuva do smrti ♦ (augm.) moşoćeu [Por.] ♦ rum. moş

muoşî [akc. muoşî] (i. m.) — (kal.) zadušnice ◊ muoşî sînt ḑîua muorţîlor — zadušnice su dan mrtvih ◊ rumîńi, dupa kăļindaru babĭesk, kunuosk patru muoş pi anu đi ḑîļe — Vlasi, prema bapskom kalendaru, znaju za četiri zadušnice u toku godine ◊ muoşî rumîńilor sînt: muoşî đi pipćiĭ, đi Rusaļe, đi fraź, şî đi grîu — vlaške zadušnice su: pihtijne, rusalne, jagodne i žitne ◊ (ver.) muoşî sînt ḑîļe buńe în an, da babiļi sînt ḑîļe rîaļe — zadušnice su dobri dani u godini, a babe su zli dani ♦ up. Babiļi [Por.] ♦ rum. moşi

Muoşu Kraśun [akc. Muoşu Kraśun] (i. m.) — (mitol.) Starac Kračun („Božić”), mitološko biće iz božićnog ciklusa običaja i verovanja ◊ Muoşu Kraśun a fuost vrun muoş rău, đi kare sa puvestîaşće kă a taĭat mîńiļi lu baba luĭ în ḑîua lu Kraśun, pintru kă nu ĭ-a dat ĭut đi mînkare — Starac Kračun je bio neki zli starac, koji je na dan Božića isekao ruke svojoj babi, zato što mu nije brzo postavila ručak [Por.] ♦ rum. Moş Crăciun

muotkă (mn. muotke) [akc. muotkă] (i. ž.) — kanura, povesmo ◊ muotka sa faśe pi rîškituorĭ — kanura se pravi na motovilu ◊ muotka sa puńe pi vîrćańiţă — kanura se stavlja na vrtešku ♦ up. răşkituorĭ [Por.] ♦ rum. motcă ♦ etim. < slov. motati

mura (ĭuo murĭeḑ, ĭel murĭaḑă) [akc. mura] (gl. p.) — 1. natapati, potapati, kiseliti konoplju ◊ muĭeriļi s-a dus la topilă să murĭaḑă kîńipa — žene su otišle na topilo da potope konoplju ◊ kîńipa sa murĭaḑă în apă sî sa muaĭe pazdărĭu şî măĭ uşuor sî sa razńiaskă fuĭuoru — konoplja se potapa u vodi da bi smekšao pozder i lakše se odvojilo povesmo 2. natapati, „kiseliti” odeću ◊ kînd sa spală ţuaļiļi imuasă, sa lasă o vrĭame topiće în apă, sî sa murĭaḑă, kî măĭ uşuor sa spală usuku — kad se pere prljava odeća, ostavlja se jedno vreme potopljena u vodi, da nakisne, kako bi se lakše sprala masnoća [Por.] 3. kiseliti kupus ◊ ĭerĭ am pus varḑa, krĭed kă sa va mura đi Kraśun — juče sam potopio kupus, verujem da će se ukiseliti do Božića [Crn.] ♦ rum. mura

murg (murgă) (mn. murź, murźe) [akc. murg] (prid.) — 1. (color) mrk, mrke boje, murgav; braon ◊ murg ĭe farbă înkisă — mrko je tamna boja ◊ ĭerĭa uoĭ ku lâna murgă — behu ovce sa mrkom vunom 2. (za doba dana) mrak, noć ◊ grabim, să nu ńe prindă murgu pi drum — žurimo, da nas mrak ne uhvati na putu ◊ (u izr.) kap đi murg — sumrak, prvi mrak 3. (zool.) nadimak za domaće životinje mrke boje, najčešće za konje i pse ◊ Murgu, Murguļeţ — Mrkov, Mrkovče, konj mrke boje ◊ a sarit pi Murgu ńinşalat, şî s-a dus kîlarînd — skočo je na neosedlanog Mrkova, i otišao jašući ◊ Murźa — Mrki, naziv za pastirskog psa mrke boje ◊ kînd ĭe Murźa ku mińe la baśiĭe, nu ma ćiem đi lupĭ — kad je Mrki sa mnom na bačiji, ne bojim se vukova [Por.] ♦ rum. murg

Muriş [akc. Muriş] (i. m.) — (hidr.) Moriš, reka u Erdelju ◊ păkurari aĭ batrîń a zberat uaĭa kare avut ađet sî sa đispartă đi kîrd: „Duśa-ća-ĭ la Muriş!” — stari pastiri su vikali na ovcu koja je imala običaj da se odvaja od krda: „Idi u Moriš!” [Por.] ♦ rum. Mureş

mustafĭeļńik (mn. mustafĭeļńiś) [akc. mustafĭeļńik] (i. m.) — (tehn.) čapkalo ◊ mustafĭeļńik ĭe un bît skurt, ku krîpatură la vîr, în kare ĭe înţapat un darap đi rîză — čapkalo je jedan kratak štap, sa procepom na vrhu, u koji je uvučeno parče krpe ◊ ku mustafĭeļńiku sa mînžiaşće untura pi pripaş păn’ sa friźe pi frigarĭe — čapkalom se maže mast na pečenici, dok se vrti na ražnju [Por.] ♦ rum. mostofâlcă

mustarĭ (mn. mustarĭ) [akc. mustarĭ] (i. m.) — (bot.) slačica, gorčica, muštarda (Sinapis arvensis) ◊ mustarĭu krĭaşće pin luok, are fluare galbină, faśe postaĭkă ku buobe ńiagre — slačica raste po njivi, ima žuti cvet i pravi mahune sa crnim bobicama [Crn.] ♦ rum. muştar

muşkĭ (mn. muşkĭurĭ) [akc. muşkĭ] (i. m.) — (bot.) mahovina (Bryophyta) ◊ muşkĭu ĭe un fĭeļ đi buĭađe kare kată luok umbruos şî ku răveńală — mahovina je vrsta biljke koja traži hladovito i vlažno mesto ◊ muşkĭu măĭ đes sa prinđe pi ļemn, pitulat đe suare pi parća lu mńaza nuopţî — mahovina se najčešće hvata za drvo, skrivena od sunca sa severne strane ◊ ĭastă muşkĭu kare dă pi ļivađe, ăla ĭe dragu păkurarilor kă ĭe muaļe şî sa puaće ođińi pi ĭel — ima mahovina koja raste po livadi, to je radost čobana jer je meka i može se odmarati na njoj [Por.] ♦ rum. muşchi ♦ etim. < lat. musculus

muşuruoń (mn. muşuruańe) [akc. muşuruoń] (i. m.) — (geog.) humka, gomila zemlje ◊ muşuruoń fak kîrćiţîļi şî furńiśiļi, da puaće să fiĭe şî vro gramadă đi pomîntarĭ, pista kare a dat ĭarba — humke prave krtice i mravi, a može biti i neka gomila zemljišta, koja je zarasla u travu ♦ up. kîrćiţarĭ, furńikarĭ [Por.] ♦ rum. moşoroi ♦ etim. < lat. mus aráneus

muśka (ĭuo muśk, ĭel muśkă) [akc. muśka] (gl. p. ref.) — ujedati (se) ◊ a kaskat să ḑîkă, ama s-a muśkat đi ļimbă la vrĭame — zinuo da kaže, ali se ujeo za jezik na vreme ◊ rău kîńe, muśkă ku furiş — opasan pas, ujeda krišom [Por.] ♦ rum. muşca

mut, mută (mn. muţ, muće) (prid.) — (med.) nem, koji ne govori ◊ s-a fakut surd şî mut — rodio se gluv u nem [Por.] ♦ rum. mut ♦ etim. < lat. mutus, -a, -um.

muźală (mn. muźelurĭ) [akc. muźală] (i. ž.) — mukanje goveda ♦ sin. muźit ◊ śe atîta muźală sa pus pi vaśiļeļa? — što li je toliko mukanje spopalo krave? ◊ surḑăsk đ-atîta muźit! — ogleveću od tolikog mukanja! [Crn.] ♦ rum. muget ♦ etim. < lat. mugire

muźi (ĭuo muźesk, ĭel muźiaşće) [akc. muźi] (gl.) — (onom.) mukati, rikati, (za govoda) ◊ śe va muźi vaka-ĭa atîta, kobĭaşće la vrun rău? — zašto li ta krava toliko muče, sluti na neko zlo? ♦ sin. rîźa (rîźăsk) [Por.] ♦ rum. mugi ♦ etim. < lat. mugire


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved