VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ț č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ș ś t ť u v z ž ź

n


nadraź (mn. nadraź) [akc. nadraź] (i. m.) — (zast.) pantalone ∎ pîkurarĭu sa vaĭtă k-a rupt nadraźi, aļergînd dupa uoĭ pin spiń — čobanin se žali da je pocepao pantalone, jureći za ovcama kroz trnje ♦ sin. śuariś, pîntaluoń [Por.] ♦ rum. nădrag ♦ etim. < mađ. nadrag

naft (mn. naftă) [akc. naft] (i. s.) — nafta, tečno gorivo za motore ∎ ma duk dupa naft la pumpă, kă luń ma pun ku trakturu pi arat — idemo po naftu na pumpu, jer u ponedeljak počinjem traktorem da orem ∎ am numa o kilă đi naft, da-m trĭabe triĭ kiļe đi naftă pļińe — imam samo litar nafte, a trebaće mi tri puna litra nafte [Por.] ♦ rum. naft ♦ etim. < slov. nafta, grč. náftha

nainće [akc. nainće] (pril.) — (za vreme) nekad, nekadašnje, ranije, pre; nedavno ∎ nainće vrĭame parke măĭ bun s-a trait — u nekadašnje vreme kao da se bolje živelo ∎ a veńit nainće pi la mińe, șî sa vaĭtă kă ĭe bolnau grĭeu — došao je nedavno k meni, i žalio se da je teško bolestan ♦ / (skr.) < înainće [Por.] ♦ rum. nainte ♦ etim. < lat. in ab ante

naĭbă (mn. naĭbe) [akc. naĭba] (i. ž.) — (demon.) (euf.) đavo ∎ sa ḑîśe naĭba să nu-l pumeńeșć pe draku pe nume, kî draku kînd auđe numiļi luĭ, vińe șî-ț faśe răļe — kaže se „najba” da ne pomeneš đavola po imenu, jer đavo kad čuje svoje ime, dolazi i pravi ti zlo ∎ fi bun, să nu će ĭa naĭba — budi dobar, da te ne odnese đavo ♦ sin. marku [Buf.] ♦ rum. naiba ♦ etim. < Cig. naibah < tur. (arap.) naibe

naĭmit (naĭmită) (mn. naĭmiț, naĭmiće) [akc. naĭmit] (prid.) — (zast.) unajmljen, angažovan za nešto ∎ la găzdoćiń multă lume a fuost naĭmită la lukru în kîmp — kod bogataša je mnogo ljudi bilo unajmljeno za rad u polju [Por.] ♦ rum. naimit

naĭmĭală (mn. naĭmĭaļe) [akc. naĭmĭală] (i. ž.) — (zast.) najam; najmljenje; nadničenje ∎ muma ku naĭmĭală ma krĭeskut, șî ma șkulait — majka me je sa nadničenjem podigla i odškolovala [Por.] ♦ rum. năimeală

nakaz (mn. nakazurĭ) [akc. nakaz] — muka, tegoba ∎ nakazu mĭeu ńima nu șćiĭe — moju muku niko ne zna ∎ traĭ ku nakaz — tegoban život ∎ mare nakaz — velika muka [Por.] ♦ rum. năcaz ♦ etim. < slov. na - kazŭ

nalțîme (mn. nalțîmĭ) [akc. nalțîme] (i. ž.) — visina ∎ aĭa nu păsuĭe, are nalțîme mikă — to ne paše, ima malu visinu ∎ nalțîmĭa sandukuluĭ mult ĭe măĭ mare đi kît larźimĭa — visina sanduka mnogo je veća od dužine ∎ măsurăm nalțîmĭa kopiĭiluor — merimo visinu dece [Por.] ♦ rum. nalţime

nalt (naltă) (mn. nalț, nalće) [akc. nalt] (prid.) — visok ∎ padure naltă șî điasă — šuma visoka i gusta ∎ are fată, ama mult măĭ naltă đikît ĭel, șî nus parĭake bună — ima devojku, ali je mnogo višlja od njega, pa nisu dobar par ♦ var. înalt ∎ s-a suit pi ļiemn înalt, ș-a kaḑut — popeo se na visoko drvo, i pao ∎ a fakut puod înalt, sî no-l ĭa apa mare — napravili su visok most, da ga ne odnese veliko voda ♦ (komp) nalt, măĭ nalt, șîmăĭ nalt, măĭ nalt đin tuot — visok, višlji, još višlji, najvišlji (višlji od svega) [Por.] ♦ rum. nalt ♦ etim. < lat. in altus

naltuț (naltuță) (mn. naltuț, naltuă) [akc. naltuț] (prid.) — (dem.) povisok, ne mnogo visok, neodređeno visok; nevisok ∎ naltuț ĭe aăla kare ĭe kîta măĭ nalt đi kît alalț đin vrsta luĭ — povisok je onaj koji je nešto višlji od ostalih iz njegove vrste ∎ pi drumu pista munće, ĭastă numa o śuakă naltuță, șî alta ńimika — na putu preko planine, ima samo jedno nevisoko brdo, i drugo ništa ♦ / (dem.) nalt + suf - ♦ var. înaltuț [Por.] ♦ rum. năltuţ

naluagă (mn. naluaźe) [akc. naluagă] (i. ž.) — navalica, gužva ∎ mare ńistoțală đi tuaće, șî kînd vińe marfa la dugaĭe, nu puoț s-ažunź ra rînd đi naluagă — velika nestašica svega, i kad dođe roba u prodavnicu, ne možeš da dođeš na red od navalice ♦ sin. gužvă, gužbă [Por.] ♦ rum. năloagă ♦ etim. < srb. naloga

nalukă (mn. naluś) [akc. nalukă] (i. ž.) — (zast.) (dem.) priviđenje, utvara, avet ∎ kopilu sa vaĭtă kă numa visaḑă ńiskaĭ naluś, șî mumî-sa s-a dus ku ĭel la vrîžîtuare, sî vadă śi ĭe — dete se žali da sanja samo neka priviđenja, pa ga je majka odvela kod vračare, da vidi šta je [Por.] ♦ rum. nălucă

naluśi (ĭuo naluśesk, ĭel naluśiașće) [akc. naluśi] (gl. p. ref.) — (zast.) (psih.) priviđati se, pričiniti, halucinirati ∎ spuńe k-a fuost pumeńit, kînd la gaura poduluĭ iĭ s-a naluśit vrun kîńe ńegru — kaže da je bio budan kao mu se na tavanskom otvoru prividio crni pas [Por.] ♦ rum. năluci

nană (mn. nań) [akc. nană] (i. m.) — bata; oslovljavanje starijeg brata ∎ șî suroriļi aļi măĭ ćińirĭe, șî frațî aĭ măĭ ćinîrĭ, ḑîk la frațî luor aĭ măĭ batrîń nană — i mlađe sestre i mlađa braća oslovljavaju svoju stariju braću sa „nana” ♦ skr. var. na ∎ kînd vorbĭesk ĭuta or sa mîngîĭe, nu ḑîk „nană” numa „na”, șî în luok đi nana Lazîr ḑîk na-lazîr, în luok đi nana Ĭanku ḑîk na-Ĭanku, ș-așa ramîńe păn’ la muarće — kada govore brzo, ili se maze, ne kažu „nana” nego samo „na”, i umesto nana Lazar, kažu na-Lazar, umesto nana Janko, kažu na-Janko, i tako ostaje sve do smrti ∎ suora mĭa are duoĭ nań — moja sestra ima dva starija brata ♦ var. nano, nańi ♦ up. dadă (Rudna Glava) ∎ nană sa ḑîśe șî la vrun uom strin, kare ĭe đ-o vrstă ku nana-l tĭeu — „nana” kažeš i stranom čoveku, ako je vršnjak sa tvojim starijim bratom (Tanda) [Por.] ♦ rum. nană

napastă (mn. napașće) [akc. napastă] (i. ž.) — kleveta, lažna optužba ∎ napastă ĭe kînd a ĭevi baź vina la vrunu kare nu ĭe đevină — kleveta je kada javno okriviš nekog ko nije kriv ∎ đi napașće grĭaļe șî la sud amunka đi apirĭ — od teških kleveta i na sudu se s mukom braniš (Rudna Glava) [Por.] ♦ rum. năpastă ♦ etim. < slov. napastĩ

naroduos (naroduasă) (mn. naroduoș, naroduasă) [akc. naroduos] (prid.) — budalast, koji se ludira ∎ la fire frumuos, la narau naroduos — lep u licu, al mu narav budalasta [Por.] ♦ rum. nerodoi

naruod (naruodă) (mn. naruoḑ, naruađe) [akc. naruod] (prid.) — (med.) (psih.) lud, blesav, umno poremećen; ludak ∎ s-a dus în rat ka uom la luoku luĭ, da s-a-ntuors naruod đi tuot — otišao u rat kao čovek na svom mestu, a vratio se potpuno lud ♦ sin. ńeșmaĭńik, lozît [Por.] ♦ rum. nărod ♦ etim. < bug. neroda

naskut (naskută) (mn. naskuț, naskuće) [akc. naskut] (prid.) — (zast.) rođen ∎ s-a naskut sarak, a kreskut ș-a trait sarak, ș-a murit sarak — rođen je siromašan, odrastao i živeo siromašan, i umro siromašan ∎ kopil naskut ńipurtat đi șapće luń, a fuost ținut măĭ doa luń îvîluit în lînă ńispalată — dete rođeno kao nedonošče od sedam meseci, držano je još dva meseca uvijeno u neopranu vunu ∎ satu în kare mis naskut, s-a pîrasît đe mult — selo u kome sam rođen, opustelo je odavno [Por.] ♦ rum. născut

naslap (mn. naslapĭ) [akc. naslap] (i. m.) — slap, talas ∎ a ńegrit śerĭu, vińe pluaĭa ku naslap — potamnelo je nebo, dolazi kiša u slapovima ∎ spulbură ku śasurĭ, șî vîntu duśe naslapurĭ đi zapadă pi drumurĭ — veje već satima, i vetar nanosi slapove snega na puteve ∎ naslap đi apă; buobît — slap vode; vodopad [Por.] ♦ rum. năslap

nașće (ĭuo nask, ĭel nașće) [akc. nașće] (gl. p. ref.) — (zast.) roditi, poroditi se ∎ bagă sama, muĭarĭa ĭe greuańe, akuș trăbe sî sa nașće — obrati pažnju, žena je trudna, uskoru treba da se porodi ∎ paramamiļi nuaștre sa nașćirit sîngure, dupa viće, pi drum la muară, pi luok în mižluoku sapatuluĭ — naše prabake su se porađale same, za stokom, na putu u vodenicu, na njivi usred kopanja ♦ sin. inov. fată [Por.] ♦ rum. naște ♦ etim. < lat. nascere

nașćire (mn. nașćirĭ) [akc. nașćire] (i. ž.) — (zast.) (med.) porođaj ∎ mama mi s-a nașćirit đi noă uorĭ, a fakut ḑaśe kopiĭ, șî dumńeḑîu va șći kîț a fi măĭ nașćirit, să n-a fi murit la nașćire ku al đi ḑăśe — baka mi se porađala devet puta, rodila je devetoro dece, i bog zna koliko bi još rodila, da nije umrla na porođaju sa desetimmuĭerļi đemult avut nașćire ușuară — žene su nekad imale lak porođaj [Por.] ♦ rum. naștere

natră (mn. natre) [akc. natră] (i. ž.) — I. (tehn.) natra, tkačka osnova stavljena u razboj osnova na zadnjem vratilu ∎ natra ĭe urḑala pusă pi sulo-l đi napuoĭ — natra je osnova namotana na zadnje vratilo deo osnove ∎ natra ĭe urḑala în razbuoĭ, đi la brîgļe, pănă la sulu đi napuoĭ — natra je deo osnova u razboju, između brdila i zadnjeg vratila [Por.] II. površ zemljišta, sa vegetacijom različitom od okolne ∎ pră poĭană mĭ-a krîeskut o natră dă spiń, trăbe să-ĭ skuot — na livadi mi je iznikla „natra” trnja, treba da ih izvadim (Manastirica, Mlava) [Mlava] ♦ rum. natră ♦ etim. < bug. srb. natra

navrap (mn. navrapi) [akc. navrap] (i. m.) — (zast.) prepad, napad, navala ∎ pănă nuoĭ am durmit, a veńit đintr-odată navrapu đin tuaće părțîļi pista nuoĭ — dok smo mi spavali, iznenada je izvršen prepad na nas sa svih strana [Por.] ♦ rum. năvrap ♦ etim. < slov. navrapŭ

nazîri (ĭuo nazîrĭesk, ĭel nazîrĭașće) [akc. nazîri] (gl. p. ref.) — razaznati, razlikovati, nazirati ∎ în krapat đi zuorĭ suariļi tuma sa nazîrĭașće dupa dungă — u osvit dana sunce se tek nazire iza horizonta ∎ śĭață mistakată ku zapadă, poćakă nu ĭe, da nu sa nazîrĭașće ńimika în okuol — magla pomešana sa snegom, staze nema, a ne razaznaje se ništa okolo [Por.] ♦ rum. năzări ♦ etim. < slov. nazirati

năimi (ĭuo năimesk, ĭel năimĭașće) [akc. năimi] (gl. p. ref.) — (zast.) najmiti (se), unajmiti (se); nadničiti ∎ uom sarak, nu puaće năimi pi ńima, lukră sîngur păn’ sa sparźe đi lukru — siromah čovek, ne može nikoga najmiti, radi sam dok se ne razbije od posla [Por.] ♦ rum. năimi ♦ etim. < slov. naimu

nămituorĭ (mn. nămituorĭ) [akc. nămituorĭ] (i. m.) — (zast.) najamnik, unajmljenik, čovek angažovan za neki privremeni posao; nadničar ∎ nămituorĭu ĭe sîpatuorĭ kare sapă kukuruḑu înprumut: ĭel sapă la mińe, ĭuo sîăp la ĭel — najamnik je radnik koji okopava kukuruz u zajam: on kopa kod mene, ja kopam kod njega ♦ var. ńimituorĭ ∎ đimińață îm vin ńimituori la sapat la kukuruḑ — sutra ujutru mi dolaze nadničari na okopavanje kukurza [Por.] ♦ dij. var. nimituorĭ [akc. nimituorĭ] (Plavna) [Pad.] ♦ rum. nămitor

nămļaḑîț (mn. nămļaḑă) [akc. nămļaḑîț] (i. s.) — podne, sredina dana ∎ aźuns nămļaḑîțu, vreamea ĭe dă prînḑî — stiglo je podne, vreme je za ručak ∎ după nămļaḑîțî ńe duśiem la skăldat — posle podne idemo na kupanje (Ranovac, Slana) ♦ var. nămńaḑîț (Kladurovo) [Mlava] ♦ dij. var. namńaḑîț (Duboka) [Zvizd] ♦ dij. var. namńaḑ (Brestovac, Metovnica) ♦ dij. var. amńaḑîț [Por.] ♦ dij. var. amńaz [Kmp.] ♦ rum. nămiază

năpăstui (ĭuo năpăstuĭesk, ĭel napăstuĭe) [akc. năpăstui] (gl. p. ref.) — klevetati, oklevetati, iznositi neistinu o nekome ∎ rîa ļimbă are, năpăstuĭașće pi fiĭe kare đi fiĭe śe, fara vină, fara ńimika — opak jezik ima, oklevetaće svakog za bilo šta, bez krivice, bez razloga [Por.] ♦ rum. năpăstui

năpăstuit (năpăstuită) (mn. năpăstuiț, năpăstuiće) [akc. năpăstuit] (prid.) — oklevetan ∎ atîta đi greu a fuost năpăstuit đin parća veśińilor, đi nu ĭ-a ramas alta ńimika, numa să-ĭ tužaskă — toliko je teško bio oklevetan od strane suseda, da mu nije ostalo ništa drugo, nego da ih tuži [Por.] ♦ rum. năpastăuit

nîkažală (mn. nîkažălurĭ) [akc. nîkažală] (i. ž.) — mučenje, teškoća, tegoba ∎ a sufarat mulće nîkažălurĭ đi vrĭamĭa đi rat în lageru bugarĭesk, șî abĭa a ramas viu — istrpeo mnoga mučenja za vreme rata u bugarskom logoru, i jedva ostao živ [Por.]

nîkažî (ĭuo nîkažăsk, ĭel nîkažîașće) [akc. nîkažî] (gl. p. ref.) — mučiti, kinjiti ∎ lasăl, nu-l măĭ nîkažî, kă nu ĭe ĭel đivină — pusti ga, nemoj ga više mučiti, jer nije on kriv ∎ aĭ batrîń s-a nîkažît măĭ mult đikît nuoĭ, kă tuot a lukrat la snagă — stari su se mučili više od nas, jer su sve radili na snagu [Por.] ♦ rum. necăji

nîkažît (nîkažîtă) (mn. nîkažîț, nîkažîće) [akc. nîkažît] (prid.) — namučen, mučen ∎ kopiĭ saraś, a krĭeskut nîkažîț ka ńima pi lume — sirota deca, odrasla su namučena kao niko na svetu [Por.] ♦ rum. necăjit

nînkă [akc. nînkă] (pril.) ● v. înka [Mlava]

nîsarîmbă (mn. nîsarîmbĭe) [akc. nîsarîmbă] (i. ž.) — smicalica, ujdurma; nestašluk, vragolija; podvala, spletka; glupost ∎ aldrakuluĭ kopil, numa faśe la nîsarîmbĭe, alta nu șćiĭe — đavolje dete, samo pravi smicalice, drugo ne zna [Por.] ♦ dij. var. năsărîmbă (Osnić) [Crn.] ♦ rum. năsărâmbă

nîtarău (mn. nîtarăĭ) [akc. nîtarău] (i. m.) — (med.) šeprtlja, slabić, mekušac; kilavko ∎ nîtarău, saraku, nu-l primĭesk ńiś baĭețî-n soțîĭe, ńiś fĭaćiļi-n uoră — šeprtlja, siroma, ne primaju ga ni mladići u društvo, ni devojke u kolo [Por.] ♦ rum. nătărâu

nîtarîuluĭ [akc. nîtarîuluĭ] (pril.) — naopako ∎ nu ńi mĭarźe lukru, a pļekat tuot nîtarîuluĭ — ne ide nam posao, sve je krenulo naopako [Por.]

noaḑăś [akc. noaḑăś] (br.) — devedeset ∎ kînd aĭ noaḑăś, ăț trîabe măĭ ḑîaśe đe sî aĭ o sută — kad imaš devedeset, treba ti još deset pa da imaš sto ∎ puorko-l gras avut noaḑăś đi kiļe — ugojena svinja imala je devedeset kila [Por.] ♦ rum. nouăzeci

noaḑăśiļa [akc. noaḑăśiļa] (br.) — devedeseti ∎ muoșu a tunat în noaḑăśiļa — čiča je ušao u devedesete [Por.] ♦ rum. nouăzecilea

noasprîaśe [akc. noasprîaśe] (br.) — devetnaest ∎ đi noasprîaśe ań s-a dus pin țîăriļe strińe — sa devetnaest godina otišao je u strane zemlje ∎ numîru noasprîaśe ĭe đi unu măĭ mik đikît număru doaḑîăś — broj devetnaest je za jedan manji od broja dvadeset [Por.] ♦ rum. nouăsprece

noasprîaśiļa [akc. noasprîaśiļa] (br.) — devetnaesti ∎ astîḑ ĭe noasprîaśiļa în marțîșuor, măĭ o ḑî-duauă șâ tunăm în primovară — danas je devetnaesti mart, još dan-dva i ulazimo u proleće ∎ numaraĭ uoiļi, kînd trĭekuĭ pĭ-a noasprîaśiļa, în luok să ḑîk doaḑîăś, sminćiĭ đin număr, șî ma zuĭtaĭ kîć-a fuost — brojao sam ovce, i kad sam prešao devetnaestu, umesto da kažem dvadeset, ja se zabrojah i zaboravih koliko ih je bilo [Por.] ♦ rum. nauăsprecelea

nodoruos (nodoruasă) (mn. nodoruoș, nodoruasă) [akc. nodoruos] (prid.) — čvornovat ∎ tutuku sa sparźe grĭeu, kî ĭe tuot nodoruos — panj se teško cepa, jer je sav čvornovat ♦ var. nudoruos [Por.] ♦ rum. nodoros

nođiț (mn. nođiță) [akc. nođiț] (i. s.) — (anat.) gležanj ∎ nođițu ĭe înkeĭatură kare ļagă talpa ku fluiru piśuoruluĭ — gležanj je zglob koji povezuje stopalo sa cevanicom noge ∎ a skļinćit piśuoru đin nođiț — uganuo je nogu u gležnju ♦ / (demin.) < nuod [Por.] ♦ rum. nodiţ

nopîrkă (mn. nopîrś) [akc. nopîrkă] (i. ž.) — (zool.) zmija (Vipera berus) ∎ nopîrkă veńinuasă — zmija otrovnica ∎ nopîrkă ku obrańe — zmija šarka ∎ ala kășî — kućna zmija ∎ nopîrkă đi apă — vodena zmija, belouška ∎ nopîrkă moțată, puĭkă moțată — poskok ∎ în marta în luok đi „nopîrkă” sa ḑîśe „đ-aļi lunź” — u martu se umesto „zmija” kaže „one duge” ♦ up. șîarpe, balaur [Por.] ♦ rum. napîrcă

noroḑî (ĭuo noroḑăsk, ĭel noroḑîașće) [akc. noroḑî] (gl.) — ludeti, umno oboleti ∎ a-nśeput noroḑî înga đi mik — počeo je ludeti još od malena ∎ dakă nu ći vi lasa đi bĭare, o să noroḑășć ĭuta — ako se ne budeš manuo pića, poludećeš brzo [Por.]

noroḑîașće [akc. noroḑîașće] (pril.) — ludački, mahnito ∎ a mînat karu noroḑîașće, șă la vrun koveĭ a zburat đin drum afară — vozio je kola ludački, i na nekoj krivini sleteo sa puta ∎ a prinso ku ibuomńiku la gramadă, ș-a batuto așa noroḑîașće đi, tuată frîntă, ku ḑîļiļi nu s-a skulat đin pat — uhvatio je sa ljubavnikom na gomili, i tuka je tako ludački da, sva slomljena, danima nije mogla da ustane iz kreveta [Por.]

noroḑîĭe (mn. noroḑîĭ) [akc. noroḑîĭe] (i. ž.) — (med.) ludilo, stanje obolelog od ludila ∎ la prins pi kopil noroḑîĭa kare șćiĭe đin śe, da lumĭa pîrîașće stramuoșî luĭ k-a fakut ńiskaĭ rîaļe, șî pi kopil akuma l-a ažuns blastămurļi — poludelo je dete ko zna zbog čega, a ljudi optužuju njegove pretke da su počinili nekakva zla, pa su dete sada stigle kletve (fig.) ludost, ludorija, nestašluk; preterano radovanje ∎ kopiĭi fak la noroḑîĭe, kă n-au alt lukru — deca prave ludosti jer nemaju druga posla ∎ așa visaļiĭe n-a fuost đemult la zavĭećină-n sat, noroḑîĭe mare pănă-n zuorĭ — takvo veselje odavno nije bilo na seoskoj zavetini, veliko ludilo sve do zore [Por.] ♦ rum. nărozie

nota (ĭuo nuot, ĭel nuată) [akc. nota] (gl.) — plivati ∎ am krĭeskut la munće đeparće đi rîu, đ-aĭa nu șću să nuot — odraso sam u planini daleko od reke, zato ne znam da plivam ∎ ĭel nuată tare bińe, kućaḑă șî la Dunîrĭe sî nuaće — on pliva jako dobro, sme i na Dunavu da pliva ∎ kare nu șćiĭe sî nuaće, puaće sî sa-ńaśe șîn apă skundă — ko ne zna da pliva, može da se udavi i u plitkoj vodi ∎ kînd a trĭekut Dunîrĭa, fugari đin Rumîńiĭe a notat ku truaśiļi la brîu — kad su prelazili Dunav, begunci iz Vlaške su plivali sa tikvama o pojasu [Por.] ♦ rum. înota ♦ etim. < lat. innotare

notat (mn. notaturĭ) [akc. notat] (i. s.) — plivanje ∎ s-a dus kopiĭi śuardă la rîu, k-a gasît ćișńe buńe đi notat — deca su otišla džumle na reku, jer su našla dobre tišake za plivanje ∎ nu șću să nuot, kă la munće nu ĭe apă ńiś đi skaldat, ńiś đi notat — ne znam da plivam, jer na planini nema vode ni za kupanje, ni za plivanje [Por.] ♦ rum. înotat

nu (pril.) — ne ∎ nu puaće așa kum ginđiț — ne može tako kako mislite ∎ nu sa puaće faśa ńimika — ne može se učiniti ništa ∎ kum đe nu — kako da ne ∎ nu măĭ sa puaće — ne može se više ∎ nu, nu șă nu — ne, ne i ne ∎ nu kî sa ćiame, numa krapă đi frikă — ne da se boji, nego puca od straha ♦ supr. da [Por.] ♦ rum. nu ♦ etim. < lat. non

nuauă [akc. nuauă] (br.) — devet ∎ akuma ĭe nuauă śasurĭ, șî žumataće — sada je devet i po sati ∎ muĭarĭa puartă nuauă luń — žena nosi devet meseci [Por.] ♦ rum. nouă ♦ etim. < lat. novem.

nuauļa [akc. nuauļa] (br.) — deveti ∎ vrîžîuarĭa a spus kă trăbe s-ăm đeskînće ši nuauă uorĭ, dakă n-ažută đeskînćiku a nuauļa, ļiak n-o sî fiĭe— vračara je rekla da treba da mi baje devet puta, ako deveto bajanje ne pomogne, leka neće biti [Por.] ♦ rum. nouălea

nuĭa [akc. nuĭa] (i. ž.) ● v. nuĭauă [Por.] ♦ rum. nuia

nuĭauă (mn. nuĭaļe) [akc. nuĭauă] (i. ž.) — prut, šiba ∎ nuĭauă ĭe bît supțîre, frînt đin vro krĭangă șî kurat đi frunḑă — prut je tanka šiba, odlomljena od neke grane i očišćena od lišća ∎ ku nuĭauă s-a bat vaśiļi, kînd sa mînă vrunđiva — prutom se biju krave kada se negde teraju ∎ ku nuĭaļe đemult s-a-npļećit gardurļi — prućem su se nekada plele ograde ∎ gard đi nuĭaļe — ograda od pruća ∎ ku nuĭaļe țîgańi îmļećiesk kutariță șî baluańe — prućem Cigani pletu korpe i balone ♦ var. nuĭa [Por.] ♦ rum. nuia ♦ etim. < lat. novella

numa [akc. numa] (pril.) (vez.) — (pril.) samo ∎ s-a dus tuoț, a ramas numa unu — otišli su svi, ostao je samo jedan ∎ traĭesk bun, am numa o grižă: să fak nunta la kopil — živim dobro, imam samo jednu brigu: da sinu napravim svadbu (vez.) nego ∎ șćim kum ĭe ĭel, numa spuńe noa kum ĭeș tu — znamo kakav je on, nego kaži nama kakav si ti [Por.] ♦ rum. numa ♦ etim. < lat. non, nu + măgis, maĭ [mult]

numara (ĭuo numîr, ĭel numîră) [akc. numara] (gl. p. ref.) — brojati ∎ la baśiĭe în tota sara s-a numarat uoiļi, đi frikă k-a mînkat lupi vruna — na bačiji su se ovce brojale svake večeri, u strahu da vuk nije pojeo neku ∎ puțîńe ḑîļe numîră pănă la urmă — malo dana broji do kraja [Por.] ♦ rum. număra ♦ etim. < lat. numerare

numarat (numarată) (mn. numaraț, numaraće) [akc. numarat] (prid.) — izbrojan ∎ mĭ-a dat o ļegatură ku bań numaraț, să-ĭ pazăsk pănă ĭel sa-ntuarśe — dao mi je jedan povez sa izbrojanim novcem, da ga čuvam dok se on ne vrati ∎ luĭ sînt ḑîļiļi numaraće — njemu su dani izbrojani [Por.] ♦ rum. numărat

numaratură (mn. numaraturĭ) [akc. numaratură] (i. ž.) — (mag.) brojalica ∎ [Por.] ♦ rum. numărătură

numîr (mn. numire) [akc. numîr] (i. s.) — broj ∎ măĭ mare numîr kare l-a șćut mamî-mĭa a fuost o sută — najveći broj koji je moja baka znala bio je sto ∎ numîr mik, numîr mare — mali broj, veliki broj ∎ nu țîńe minće kîț ań are la numîr — ne zna koliko godina ima na broju [Por.] ♦ rum. număr ♦ etim. < lat. numerus

nunțăsk (nunțaskă) (mn. nunțăšć, nunțîašće) [akc. nunțăsk] (prid.) — svadben, koji pripada svadbi, koji ima svadbena svojstva ∎ visaļiĭa nunțaskă a țînut triĭ ḑîļe șî triĭ nuopț — svadbeno veselje trajalo je tri dana i tri noći ∎ ađeturļi nunțăšć mult sa skimbat — svadbeni običaji su se mnogo promenili [Por.] ♦ rum. nuntesc

nunțî (ĭuo nunțăsk, ĭel nunțîașće) [akc. nunțî] (gl. p.) — (zast.) svadbariti, svadbovati, prirediti svadbu, učestvovati u svadbenom običaju ∎ a nunțît vro șapće ḑîļe, șî ĭar nu ļa fuost đestul — svadbovali sedam dana, i opet im je bilo malo ∎ a nunțît, șî s-a kîsîtorit — svadbovali, i skućili se [Por.] ♦ rum. nunti

nuntaș (mn. nuntaș) [akc. nuntaș] (i. ž.) — svadbar, gost na svadbi ∎ a fakut nuntă mare, a fuost pista doasuće đi nuntaș — napravio je veliku svadbu, bilo je preko dvesta svadbara [Por.] ♦ rum. nuntaș

nuntă (mn. nunț) [akc. nuntă] (i. ž.) — svadba ∎ nunta ĭe ađet kare sa faśe kînd sa însuară uomu — svadba je običaj koji se pravi kada se čovek ženi ∎ la nuntă sa kunună govĭa ku mlîdožeńa — na svadbi se venčavaju mlada i mladoženja svađa, skandal ∎ sa mîrzăsk ka kîńi, akuș ļi vĭeḑ nunta — mrze se kao psi, uskoro će izbiti svađa ∎ nuntă kîńaskă — pseća svadba [Por.] ♦ rum. nuntă ♦ etim. < lat. nuptiae

nuntru [akc. nuntru] (pril.) ● v. înuntru [Por.] ♦ rum. nuntru

nuod (mn. nuodurĭ) [akc. nuod] (i. s.) — čvor a. na koncu ∎ nuod ĭe un fĭeļ đi ļigatură la ață — čvor je jedna vrsta veze na koncima b. na drvetu ∎ ļemn rău, pļin đi nuodurĭ, nu ĭe bun đi blăń — loše drvo, puno čvorova, nije dobro za daske [Por.] ♦ dij. var. nod [Kmp.] ♦ (demin.) nođiț [Por.] ♦ rum. nod ♦ etim. < lat. nodus

nuoĭ [akc. nuoĭ] (zam.) — mi ∎ nuoĭ am ažuns amînat, șî đ-aĭa ńa întuors — mi smo kasno stigli, zato su nas vratili ∎ tare rău ĭe în țară, śe va fi ku nuoĭ, nu șću — jako je loše u državi, šta će biti s nama, ne znam ∎ sa puvestîașće kă în țăriļi strińe rău urît sa vorbĭașće đi nuoĭ — priča se da se u stranim državama veoma loše govori o nama ∎ la nuoĭ — kod nas ∎ ku nuoĭ — sa nama ∎ đi nuoĭ — za nas ∎ pintru nuoĭ — zbog nas ∎ đispre nuoĭ — o nama ∎ ku nuoĭ — sa nama ∎ întra nuoĭ — među nama [Por.] ♦ rum. noi ♦ etim. < lat. nos

nușća [akc. nușća] (zam.) — neki (neka, neko) ∎ mĭ-a uđit în kap kă fĭaćiļi kare a źukat, a fuost kićiće ku nușća kunuń dă fluorĭ — ostalo mi je u sećanju da su devojčice, koje su igrale, bile okićene nekim vencima od cveća [Mlava] ♦ dij. var. ńișći [Por.] ♦ rum. niște ♦ etim. < lat. nescio quid

nut (mn. nuturĭ) (i. m.) — (tehn.) spoj, žljeb ∎ nut ĭe un fĭeļ đi înkeĭatură întra doă blăń: în una ĭe în lung vižluit žgĭab, da-n alaltă skuos ļimburuș, kare sa bagă pasent în žgĭabo-la — nut je jedna vrsta spoja između dve daske: u jednoj je uzduž iskopan žljeb, a u drugoj izvučen jezičak koji pasent ulazi u žljeb [Crn.] ♦ up. vižlă [Por.] ♦ rum. nut ♦ etim. < nem. nut


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved