VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ţ č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ş ś t ť u v z ž ź

n


nadraź (mn. nadraź) [akc. nadraź] (i. m.) — (zast.) pantalone ◊ pîkurarĭu sa vaĭtă k-a rupt nadraźi, aļergînd dupa uoĭ pin spiń — čobanin se žali da je pocepao pantalone, jureći za ovcama kroz trnje ♦ sin. śuariś, pîntaluoń [Por.] ♦ rum. nădrag ♦ etim. < mađ. nadrag

naft (mn. naftă) [akc. naft] (i. s.) — nafta, tečno gorivo za motore ◊ ma duk dupa naft la pumpă, kă luń ma pun ku trakturu pi arat — idemo po naftu na pumpu, jer u ponedeljak počinjem traktorem da orem ◊ am numa o kilă đi naft, da-m trĭabe triĭ kiļe đi naftă pļińe — imam samo litar nafte, a trebaće mi tri puna litra nafte [Por.] ♦ rum. naft ♦ etim. < slov. nafta, grč. náftha

nainće [akc. nainće] (pril.) — (za vreme) nekad, nekadašnje, ranije, pre; nedavno ◊ nainće vrĭame parke măĭ bun s-a trait — u nekadašnje vreme kao da se bolje živelo ◊ a veńit nainće pi la mińe, şî sa vaĭtă kă ĭe bolnau grĭeu — došao je nedavno k meni, i žalio se da je teško bolestan ♦ / (skr.) < înainće [Por.] ♦ rum. nainte ♦ etim. < lat. in ab ante

naĭbă (mn. naĭbe) [akc. naĭba] (i. ž.) — (demon.) (euf.) đavo ◊ sa ḑîśe naĭba să nu-l pumeńeşć pe draku pe nume, kî draku kînd auđe numiļi luĭ, vińe şî-ţ faśe răļe — kaže se „najba” da ne pomeneš đavola po imenu, jer đavo kad čuje svoje ime, dolazi i pravi ti zlo ◊ fi bun, să nu će ĭa naĭba — budi dobar, da te ne odnese đavo ♦ sin. marku [Buf.] ♦ rum. naiba ♦ etim. < Cig. naibah < tur. (arap.) naibe

naĭmit (naĭmită) (mn. naĭmiţ, naĭmiće) [akc. naĭmit] (prid.) — (zast.) unajmljen, angažovan za nešto ◊ la găzdoćiń multă lume a fuost naĭmită la lukru în kîmp — kod bogataša je mnogo ljudi bilo unajmljeno za rad u polju [Por.] ♦ rum. naimit

naĭmĭală (mn. naĭmĭaļe) [akc. naĭmĭală] (i. ž.) — (zast.) najam; najmljenje; nadničenje ◊ muma ku naĭmĭală ma krĭeskut, şî ma şkulait — majka me je sa nadničenjem podigla i odškolovala [Por.] ♦ rum. năimeală

nakaz (mn. nakazurĭ) [akc. nakaz] — muka, tegoba ◊ nakazu mĭeu ńima nu şćiĭe — moju muku niko ne zna ◊ traĭ ku nakaz — tegoban život ◊ mare nakaz — velika muka [Por.] ♦ rum. năcaz ♦ etim. < slov. na - kazŭ

nalţîme (mn. nalţîmĭ) [akc. nalţîme] (i. ž.) — visina ◊ aĭa nu păsuĭe, are nalţîme mikă — to ne paše, ima malu visinu ◊ nalţîmĭa sandukuluĭ mult ĭe măĭ mare đi kît larźimĭa — visina sanduka mnogo je veća od dužine ◊ măsurăm nalţîmĭa kopiĭiluor — merimo visinu dece [Por.] ♦ rum. nalţime

nalt (naltă) (mn. nalţ, nalće) [akc. nalt] (prid.) — visok ◊ padure naltă şî điasă — šuma visoka i gusta ◊ are fată, ama mult măĭ naltă đikît ĭel, şî nus parĭake bună — ima devojku, ali je mnogo višlja od njega, pa nisu dobar par ♦ var. înalt ◊ s-a suit pi ļiemn înalt, ş-a kaḑut — popeo se na visoko drvo, i pao ◊ a fakut puod înalt, sî no-l ĭa apa mare — napravili su visok most, da ga ne odnese veliko voda ♦ (komp) nalt, măĭ nalt, şîmăĭ nalt, măĭ nalt đin tuot — visok, višlji, još višlji, najvišlji (višlji od svega) [Por.] ♦ rum. nalt ♦ etim. < lat. in altus

naltuţ (naltuţă) (mn. naltuţ, naltuă) [akc. naltuţ] (prid.) — (dem.) povisok, ne mnogo visok, neodređeno visok; nevisok ◊ naltuţ ĭe aăla kare ĭe kîta măĭ nalt đi kît alalţ đin vrsta luĭ — povisok je onaj koji je nešto višlji od ostalih iz njegove vrste ◊ pi drumu pista munće, ĭastă numa o śuakă naltuţă, şî alta ńimika — na putu preko planine, ima samo jedno nevisoko brdo, i drugo ništa ♦ / (dem.) nalt + suf - ♦ var. înaltuţ [Por.] ♦ rum. năltuţ

naluagă (mn. naluaźe) [akc. naluagă] (i. ž.) — navalica, gužva ◊ mare ńistoţală đi tuaće, şî kînd vińe marfa la dugaĭe, nu puoţ s-ažunź ra rînd đi naluagă — velika nestašica svega, i kad dođe roba u prodavnicu, ne možeš da dođeš na red od navalice ♦ sin. gužvă, gužbă [Por.] ♦ rum. năloagă ♦ etim. < srb. naloga

nalukă (mn. naluś) [akc. nalukă] (i. ž.) — (zast.) (dem.) priviđenje, utvara, avet ◊ kopilu sa vaĭtă kă numa visaḑă ńiskaĭ naluś, şî mumî-sa s-a dus ku ĭel la vrîžîtuare, sî vadă śi ĭe — dete se žali da sanja samo neka priviđenja, pa ga je majka odvela kod vračare, da vidi šta je [Por.] ♦ rum. nălucă

naluśi (ĭuo naluśesk, ĭel naluśiaşće) [akc. naluśi] (gl. p. ref.) — (zast.) (psih.) priviđati se, pričiniti, halucinirati ◊ spuńe k-a fuost pumeńit, kînd la gaura poduluĭ iĭ s-a naluśit vrun kîńe ńegru — kaže da je bio budan kao mu se na tavanskom otvoru prividio crni pas [Por.] ♦ rum. năluci

nană (mn. nań) [akc. nană] (i. m.) — bata; oslovljavanje starijeg brata ◊ şî suroriļi aļi măĭ ćińirĭe, şî fraţî aĭ măĭ ćinîrĭ, ḑîk la fraţî luor aĭ măĭ batrîń nană — i mlađe sestre i mlađa braća oslovljavaju svoju stariju braću sa „nana” ♦ skr. var. na ◊ kînd vorbĭesk ĭuta or sa mîngîĭe, nu ḑîk „nană” numa „na”, şî în luok đi nana Lazîr ḑîk na-lazîr, în luok đi nana Ĭanku ḑîk na-Ĭanku, ş-aşa ramîńe păn’ la muarće — kada govore brzo, ili se maze, ne kažu „nana” nego samo „na”, i umesto nana Lazar, kažu na-Lazar, umesto nana Janko, kažu na-Janko, i tako ostaje sve do smrti ◊ suora mĭa are duoĭ nań — moja sestra ima dva starija brata ♦ var. nano, nańi ♦ up. dadă (Rudna Glava) ◊ nană sa ḑîśe şî la vrun uom strin, kare ĭe đ-o vrstă ku nana-l tĭeu — „nana” kažeš i stranom čoveku, ako je vršnjak sa tvojim starijim bratom (Tanda) [Por.] ♦ rum. nană

napastă (mn. napaşće) [akc. napastă] (i. ž.) — kleveta, lažna optužba ◊ napastă ĭe kînd a ĭevi baź vina la vrunu kare nu ĭe đevină — kleveta je kada javno okriviš nekog ko nije kriv ◊ đi napaşće grĭaļe şî la sud amunka đi apirĭ — od teških kleveta i na sudu se s mukom braniš (Rudna Glava) [Por.] ♦ rum. năpastă ♦ etim. < slov. napastĩ

naroduos (naroduasă) (mn. naroduoş, naroduasă) [akc. naroduos] (prid.) — budalast, koji se ludira ◊ la fire frumuos, la narau naroduos — lep u licu, al mu narav budalasta [Por.] ♦ rum. nerodoi

naruod (naruodă) (mn. naruoḑ, naruađe) [akc. naruod] (prid.) — (med.) (psih.) lud, blesav, umno poremećen; ludak ◊ s-a dus în rat ka uom la luoku luĭ, da s-a-ntuors naruod đi tuot — otišao u rat kao čovek na svom mestu, a vratio se potpuno lud ♦ sin. ńeşmaĭńik, lozît [Por.] ♦ rum. nărod ♦ etim. < bug. neroda

naskut (naskută) (mn. naskuţ, naskuće) [akc. naskut] (prid.) — (zast.) rođen ◊ s-a naskut sarak, a kreskut ş-a trait sarak, ş-a murit sarak — rođen je siromašan, odrastao i živeo siromašan, i umro siromašan ◊ kopil naskut ńipurtat đi şapće luń, a fuost ţinut măĭ doa luń îvîluit în lînă ńispalată — dete rođeno kao nedonošče od sedam meseci, držano je još dva meseca uvijeno u neopranu vunu ◊ satu în kare mis naskut, s-a pîrasît đe mult — selo u kome sam rođen, opustelo je odavno [Por.] ♦ rum. născut

naslap (mn. naslapĭ) [akc. naslap] (i. m.) — slap, talas ◊ a ńegrit śerĭu, vińe pluaĭa ku naslap — potamnelo je nebo, dolazi kiša u slapovima ◊ spulbură ku śasurĭ, şî vîntu duśe naslapurĭ đi zapadă pi drumurĭ — veje već satima, i vetar nanosi slapove snega na puteve ◊ naslap đi apă; buobît — slap vode; vodopad [Por.] ♦ rum. năslap

naşće (ĭuo nask, ĭel naşće) [akc. naşće] (gl. p. ref.) — (zast.) roditi, poroditi se ◊ bagă sama, muĭarĭa ĭe greuańe, akuş trăbe sî sa naşće — obrati pažnju, žena je trudna, uskoru treba da se porodi ◊ paramamiļi nuaştre sa naşćirit sîngure, dupa viće, pi drum la muară, pi luok în mižluoku sapatuluĭ — naše prabake su se porađale same, za stokom, na putu u vodenicu, na njivi usred kopanja ♦ sin. inov. fată [Por.] ♦ rum. naşte ♦ etim. < lat. nascere

naşćire (mn. naşćirĭ) [akc. naşćire] (i. ž.) — (zast.) (med.) porođaj ◊ mama mi s-a naşćirit đi noă uorĭ, a fakut ḑaśe kopiĭ, şî dumńeḑîu va şći kîţ a fi măĭ naşćirit, să n-a fi murit la naşćire ku al đi ḑăśe — baka mi se porađala devet puta, rodila je devetoro dece, i bog zna koliko bi još rodila, da nije umrla na porođaju sa desetimmuĭerļi đemult avut naşćire uşuară — žene su nekad imale lak porođaj [Por.] ♦ rum. naştere

natră (mn. natre) [akc. natră] (i. ž.) — I. (tehn.) natra, tkačka osnova stavljena u razboj 1. osnova na zadnjem vratilu ◊ natra ĭe urḑala pusă pi sulo-l đi napuoĭ — natra je osnova namotana na zadnje vratilo 2. deo osnove ◊ natra ĭe urḑala în razbuoĭ, đi la brîgļe, pănă la sulu đi napuoĭ — natra je deo osnova u razboju, između brdila i zadnjeg vratila [Por.] II. površ zemljišta, sa vegetacijom različitom od okolne ◊ pră poĭană mĭ-a krîeskut o natră dă spiń, trăbe să-ĭ skuot — na livadi mi je iznikla „natra” trnja, treba da ih izvadim (Manastirica, Mlava) [Mlava] ♦ rum. natră ♦ etim. < bug. srb. natra

navrap (mn. navrapi) [akc. navrap] (i. m.) — (zast.) prepad, napad, navala ◊ pănă nuoĭ am durmit, a veńit đintr-odată navrapu đin tuaće părţîļi pista nuoĭ — dok smo mi spavali, iznenada je izvršen prepad na nas sa svih strana [Por.] ♦ rum. năvrap ♦ etim. < slov. navrapŭ

nazîri (ĭuo nazîrĭesk, ĭel nazîrĭaşće) [akc. nazîri] (gl. p. ref.) — razaznati, razlikovati, nazirati ◊ în krapat đi zuorĭ suariļi tuma sa nazîrĭaşće dupa dungă — u osvit dana sunce se tek nazire iza horizonta ◊ śĭaţă mistakată ku zapadă, poćakă nu ĭe, da nu sa nazîrĭaşće ńimika în okuol — magla pomešana sa snegom, staze nema, a ne razaznaje se ništa okolo [Por.] ♦ rum. năzări ♦ etim. < slov. nazirati

năimi (ĭuo năimesk, ĭel năimĭaşće) [akc. năimi] (gl. p. ref.) — (zast.) najmiti (se), unajmiti (se); nadničiti ◊ uom sarak, nu puaće năimi pi ńima, lukră sîngur păn’ sa sparźe đi lukru — siromah čovek, ne može nikoga najmiti, radi sam dok se ne razbije od posla [Por.] ♦ rum. năimi ♦ etim. < slov. naimu

nămituorĭ (mn. nămituorĭ) [akc. nămituorĭ] (i. m.) — (zast.) najamnik, unajmljenik, čovek angažovan za neki privremeni posao; nadničar ◊ nămituorĭu ĭe sîpatuorĭ kare sapă kukuruḑu înprumut: ĭel sapă la mińe, ĭuo sîăp la ĭel — najamnik je radnik koji okopava kukuruz u zajam: on kopa kod mene, ja kopam kod njega ♦ var. ńimituorĭ ◊ đimińaţă îm vin ńimituori la sapat la kukuruḑ — sutra ujutru mi dolaze nadničari na okopavanje kukurza [Por.] ♦ dij. var. nimituorĭ [akc. nimituorĭ] (Plavna) [Pad.] ♦ rum. nămitor

nămļaḑîţ (mn. nămļaḑă) [akc. nămļaḑîţ] (i. s.) — podne, sredina dana ◊ aźuns nămļaḑîţu, vreamea ĭe dă prînḑî — stiglo je podne, vreme je za ručak ◊ după nămļaḑîţî ńe duśiem la skăldat — posle podne idemo na kupanje (Ranovac, Slana) ♦ var. nămńaḑîţ (Kladurovo) [Mlava] ♦ dij. var. namńaḑîţ (Duboka) [Zvizd] ♦ dij. var. namńaḑ (Brestovac, Metovnica) ♦ dij. var. amńaḑîţ [Por.] ♦ dij. var. amńaz [Kmp.] ♦ rum. nămiază

năpăstui (ĭuo năpăstuĭesk, ĭel napăstuĭe) [akc. năpăstui] (gl. p. ref.) — klevetati, oklevetati, iznositi neistinu o nekome ◊ rîa ļimbă are, năpăstuĭaşće pi fiĭe kare đi fiĭe śe, fara vină, fara ńimika — opak jezik ima, oklevetaće svakog za bilo šta, bez krivice, bez razloga [Por.] ♦ rum. năpăstui

năpăstuit (năpăstuită) (mn. năpăstuiţ, năpăstuiće) [akc. năpăstuit] (prid.) — oklevetan ◊ atîta đi greu a fuost năpăstuit đin parća veśińilor, đi nu ĭ-a ramas alta ńimika, numa să-ĭ tužaskă — toliko je teško bio oklevetan od strane suseda, da mu nije ostalo ništa drugo, nego da ih tuži [Por.] ♦ rum. năpastăuit

nîkažală (mn. nîkažălurĭ) [akc. nîkažală] (i. ž.) — mučenje, teškoća, tegoba ◊ a sufarat mulće nîkažălurĭ đi vrĭamĭa đi rat în lageru bugarĭesk, şî abĭa a ramas viu — istrpeo mnoga mučenja za vreme rata u bugarskom logoru, i jedva ostao živ [Por.]

nîkažî (ĭuo nîkažăsk, ĭel nîkažîaşće) [akc. nîkažî] (gl. p. ref.) — mučiti, kinjiti ◊ lasăl, nu-l măĭ nîkažî, kă nu ĭe ĭel đivină — pusti ga, nemoj ga više mučiti, jer nije on kriv ◊ aĭ batrîń s-a nîkažît măĭ mult đikît nuoĭ, kă tuot a lukrat la snagă — stari su se mučili više od nas, jer su sve radili na snagu [Por.] ♦ rum. necăji

nîkažît (nîkažîtă) (mn. nîkažîţ, nîkažîće) [akc. nîkažît] (prid.) — namučen, mučen ◊ kopiĭ saraś, a krĭeskut nîkažîţ ka ńima pi lume — sirota deca, odrasla su namučena kao niko na svetu [Por.] ♦ rum. necăjit

nînkă [akc. nînkă] (pril.) ● v. înka [Mlava]

nîsarîmbă (mn. nîsarîmbĭe) [akc. nîsarîmbă] (i. ž.) — smicalica, ujdurma; nestašluk, vragolija; podvala, spletka; glupost ◊ aldrakuluĭ kopil, numa faśe la nîsarîmbĭe, alta nu şćiĭe — đavolje dete, samo pravi smicalice, drugo ne zna [Por.] ♦ dij. var. năsărîmbă (Osnić) [Crn.] ♦ rum. năsărâmbă

nîtarău (mn. nîtarăĭ) [akc. nîtarău] (i. m.) — (med.) šeprtlja, slabić, mekušac; kilavko ◊ nîtarău, saraku, nu-l primĭesk ńiś baĭeţî-n soţîĭe, ńiś fĭaćiļi-n uoră — šeprtlja, siroma, ne primaju ga ni mladići u društvo, ni devojke u kolo [Por.] ♦ rum. nătărâu

nîtarîuluĭ [akc. nîtarîuluĭ] (pril.) — naopako ◊ nu ńi mĭarźe lukru, a pļekat tuot nîtarîuluĭ — ne ide nam posao, sve je krenulo naopako [Por.]

noaḑăś [akc. noaḑăś] (br.) — devedeset ◊ kînd aĭ noaḑăś, ăţ trîabe măĭ ḑîaśe đe sî aĭ o sută — kad imaš devedeset, treba ti još deset pa da imaš sto ◊ puorko-l gras avut noaḑăś đi kiļe — ugojena svinja imala je devedeset kila [Por.] ♦ rum. nouăzeci

noaḑăśiļa [akc. noaḑăśiļa] (br.) — devedeseti ◊ muoşu a tunat în noaḑăśiļa — čiča je ušao u devedesete [Por.] ♦ rum. nouăzecilea

noasprîaśe [akc. noasprîaśe] (br.) — devetnaest ◊ đi noasprîaśe ań s-a dus pin ţîăriļe strińe — sa devetnaest godina otišao je u strane zemlje ◊ numîru noasprîaśe ĭe đi unu măĭ mik đikît număru doaḑîăś — broj devetnaest je za jedan manji od broja dvadeset [Por.] ♦ rum. nouăsprece

noasprîaśiļa [akc. noasprîaśiļa] (br.) — devetnaesti ◊ astîḑ ĭe noasprîaśiļa în marţîşuor, măĭ o ḑî-duauă şâ tunăm în primovară — danas je devetnaesti mart, još dan-dva i ulazimo u proleće ◊ numaraĭ uoiļi, kînd trĭekuĭ pĭ-a noasprîaśiļa, în luok să ḑîk doaḑîăś, sminćiĭ đin număr, şî ma zuĭtaĭ kîć-a fuost — brojao sam ovce, i kad sam prešao devetnaestu, umesto da kažem dvadeset, ja se zabrojah i zaboravih koliko ih je bilo [Por.] ♦ rum. nauăsprecelea

nodoruos (nodoruasă) (mn. nodoruoş, nodoruasă) [akc. nodoruos] (prid.) — čvornovat ◊ tutuku sa sparźe grĭeu, kî ĭe tuot nodoruos — panj se teško cepa, jer je sav čvornovat ♦ var. nudoruos [Por.] ♦ rum. nodoros

nođiţ (mn. nođiţă) [akc. nođiţ] (i. s.) — (anat.) gležanj ◊ nođiţu ĭe înkeĭatură kare ļagă talpa ku fluiru piśuoruluĭ — gležanj je zglob koji povezuje stopalo sa cevanicom noge ◊ a skļinćit piśuoru đin nođiţ — uganuo je nogu u gležnju ♦ / (demin.) < nuod [Por.] ♦ rum. nodiţ

nopîrkă (mn. nopîrś) [akc. nopîrkă] (i. ž.) — (zool.) zmija (Vipera berus) ◊ nopîrkă veńinuasă — zmija otrovnica ◊ nopîrkă ku obrańe — zmija šarka ◊ ala kăşî — kućna zmija ◊ nopîrkă đi apă — vodena zmija, belouška ◊ nopîrkă moţată, puĭkă moţată — poskok ◊ în marta în luok đi „nopîrkă” sa ḑîśe „đ-aļi lunź” — u martu se umesto „zmija” kaže „one duge” ♦ up. şîarpe, balaur [Por.] ♦ rum. napîrcă

noroḑî (ĭuo noroḑăsk, ĭel noroḑîaşće) [akc. noroḑî] (gl.) — ludeti, umno oboleti ◊ a-nśeput noroḑî înga đi mik — počeo je ludeti još od malena ◊ dakă nu ći vi lasa đi bĭare, o să noroḑăşć ĭuta — ako se ne budeš manuo pića, poludećeš brzo [Por.]

noroḑîaşće [akc. noroḑîaşće] (pril.) — ludački, mahnito ◊ a mînat karu noroḑîaşće, şă la vrun koveĭ a zburat đin drum afară — vozio je kola ludački, i na nekoj krivini sleteo sa puta ◊ a prinso ku ibuomńiku la gramadă, ş-a batuto aşa noroḑîaşće đi, tuată frîntă, ku ḑîļiļi nu s-a skulat đin pat — uhvatio je sa ljubavnikom na gomili, i tuka je tako ludački da, sva slomljena, danima nije mogla da ustane iz kreveta [Por.]

noroḑîĭe (mn. noroḑîĭ) [akc. noroḑîĭe] (i. ž.) — 1. (med.) ludilo, stanje obolelog od ludila ◊ la prins pi kopil noroḑîĭa kare şćiĭe đin śe, da lumĭa pîrîaşće stramuoşî luĭ k-a fakut ńiskaĭ rîaļe, şî pi kopil akuma l-a ažuns blastămurļi — poludelo je dete ko zna zbog čega, a ljudi optužuju njegove pretke da su počinili nekakva zla, pa su dete sada stigle kletve 2. (fig.) ludost, ludorija, nestašluk; preterano radovanje ◊ kopiĭi fak la noroḑîĭe, kă n-au alt lukru — deca prave ludosti jer nemaju druga posla ◊ aşa visaļiĭe n-a fuost đemult la zavĭećină-n sat, noroḑîĭe mare pănă-n zuorĭ — takvo veselje odavno nije bilo na seoskoj zavetini, veliko ludilo sve do zore [Por.] ♦ rum. nărozie

nota (ĭuo nuot, ĭel nuată) [akc. nota] (gl.) — plivati ◊ am krĭeskut la munće đeparće đi rîu, đ-aĭa nu şću să nuot — odraso sam u planini daleko od reke, zato ne znam da plivam ◊ ĭel nuată tare bińe, kućaḑă şî la Dunîrĭe sî nuaće — on pliva jako dobro, sme i na Dunavu da pliva ◊ kare nu şćiĭe sî nuaće, puaće sî sa-ńaśe şîn apă skundă — ko ne zna da pliva, može da se udavi i u plitkoj vodi ◊ kînd a trĭekut Dunîrĭa, fugari đin Rumîńiĭe a notat ku truaśiļi la brîu — kad su prelazili Dunav, begunci iz Vlaške su plivali sa tikvama o pojasu [Por.] ♦ rum. înota ♦ etim. < lat. innotare

notat (mn. notaturĭ) [akc. notat] (i. s.) — plivanje ◊ s-a dus kopiĭi śuardă la rîu, k-a gasît ćişńe buńe đi notat — deca su otišla džumle na reku, jer su našla dobre tišake za plivanje ◊ nu şću să nuot, kă la munće nu ĭe apă ńiś đi skaldat, ńiś đi notat — ne znam da plivam, jer na planini nema vode ni za kupanje, ni za plivanje [Por.] ♦ rum. înotat

nu (pril.) — ne ◊ nu puaće aşa kum ginđiţ — ne može tako kako mislite ◊ nu sa puaće faśa ńimika — ne može se učiniti ništa ◊ kum đe nu — kako da ne ◊ nu măĭ sa puaće — ne može se više ◊ nu, nu şă nu — ne, ne i ne ◊ nu kî sa ćiame, numa krapă đi frikă — ne da se boji, nego puca od straha ♦ supr. da [Por.] ♦ rum. nu ♦ etim. < lat. non

nuauă [akc. nuauă] (br.) — devet ◊ akuma ĭe nuauă śasurĭ, şî žumataće — sada je devet i po sati ◊ muĭarĭa puartă nuauă luń — žena nosi devet meseci [Por.] ♦ rum. nouă ♦ etim. < lat. novem.

nuauļa [akc. nuauļa] (br.) — deveti ◊ vrîžîuarĭa a spus kă trăbe s-ăm đeskînće ši nuauă uorĭ, dakă n-ažută đeskînćiku a nuauļa, ļiak n-o sî fiĭe— vračara je rekla da treba da mi baje devet puta, ako deveto bajanje ne pomogne, leka neće biti [Por.] ♦ rum. nouălea

nuĭa [akc. nuĭa] (i. ž.) ● v. nuĭauă [Por.] ♦ rum. nuia

nuĭauă (mn. nuĭaļe) [akc. nuĭauă] (i. ž.) — prut, šiba ◊ nuĭauă ĭe bît supţîre, frînt đin vro krĭangă şî kurat đi frunḑă — prut je tanka šiba, odlomljena od neke grane i očišćena od lišća ◊ ku nuĭauă s-a bat vaśiļi, kînd sa mînă vrunđiva — prutom se biju krave kada se negde teraju ◊ ku nuĭaļe đemult s-a-npļećit gardurļi — prućem su se nekada plele ograde ◊ gard đi nuĭaļe — ograda od pruća ◊ ku nuĭaļe ţîgańi îmļećiesk kutariţă şî baluańe — prućem Cigani pletu korpe i balone ♦ var. nuĭa [Por.] ♦ rum. nuia ♦ etim. < lat. novella

numa [akc. numa] (pril.) (vez.) — 1. (pril.) samo ◊ s-a dus tuoţ, a ramas numa unu — otišli su svi, ostao je samo jedan ◊ traĭesk bun, am numa o grižă: să fak nunta la kopil — živim dobro, imam samo jednu brigu: da sinu napravim svadbu 2. (vez.) nego ◊ şćim kum ĭe ĭel, numa spuńe noa kum ĭeş tu — znamo kakav je on, nego kaži nama kakav si ti [Por.] ♦ rum. numa ♦ etim. < lat. non, nu + măgis, maĭ [mult]

numara (ĭuo numîr, ĭel numîră) [akc. numara] (gl. p. ref.) — brojati ◊ la baśiĭe în tota sara s-a numarat uoiļi, đi frikă k-a mînkat lupi vruna — na bačiji su se ovce brojale svake večeri, u strahu da vuk nije pojeo neku ◊ puţîńe ḑîļe numîră pănă la urmă — malo dana broji do kraja [Por.] ♦ rum. număra ♦ etim. < lat. numerare

numarat (numarată) (mn. numaraţ, numaraće) [akc. numarat] (prid.) — izbrojan ◊ mĭ-a dat o ļegatură ku bań numaraţ, să-ĭ pazăsk pănă ĭel sa-ntuarśe — dao mi je jedan povez sa izbrojanim novcem, da ga čuvam dok se on ne vrati ◊ luĭ sînt ḑîļiļi numaraće — njemu su dani izbrojani [Por.] ♦ rum. numărat

numaratură (mn. numaraturĭ) [akc. numaratură] (i. ž.) — (mag.) brojalica ◊ [Por.] ♦ rum. numărătură

numîr (mn. numire) [akc. numîr] (i. s.) — broj ◊ măĭ mare numîr kare l-a şćut mamî-mĭa a fuost o sută — najveći broj koji je moja baka znala bio je sto ◊ numîr mik, numîr mare — mali broj, veliki broj ◊ nu ţîńe minće kîţ ań are la numîr — ne zna koliko godina ima na broju [Por.] ♦ rum. număr ♦ etim. < lat. numerus

nunţăsk (nunţaskă) (mn. nunţăšć, nunţîašće) [akc. nunţăsk] (prid.) — svadben, koji pripada svadbi, koji ima svadbena svojstva ◊ visaļiĭa nunţaskă a ţînut triĭ ḑîļe şî triĭ nuopţ — svadbeno veselje trajalo je tri dana i tri noći ◊ ađeturļi nunţăšć mult sa skimbat — svadbeni običaji su se mnogo promenili [Por.] ♦ rum. nuntesc

nunţî (ĭuo nunţăsk, ĭel nunţîaşće) [akc. nunţî] (gl. p.) — (zast.) svadbariti, svadbovati, prirediti svadbu, učestvovati u svadbenom običaju ◊ a nunţît vro şapće ḑîļe, şî ĭar nu ļa fuost đestul — svadbovali sedam dana, i opet im je bilo malo ◊ a nunţît, şî s-a kîsîtorit — svadbovali, i skućili se [Por.] ♦ rum. nunti

nuntaş (mn. nuntaş) [akc. nuntaş] (i. ž.) — svadbar, gost na svadbi ◊ a fakut nuntă mare, a fuost pista doasuće đi nuntaş — napravio je veliku svadbu, bilo je preko dvesta svadbara [Por.] ♦ rum. nuntaş

nuntă (mn. nunţ) [akc. nuntă] (i. ž.) — 1. svadba ◊ nunta ĭe ađet kare sa faśe kînd sa însuară uomu — svadba je običaj koji se pravi kada se čovek ženi ◊ la nuntă sa kunună govĭa ku mlîdožeńa — na svadbi se venčavaju mlada i mladoženja 2. svađa, skandal ◊ sa mîrzăsk ka kîńi, akuş ļi vĭeḑ nunta — mrze se kao psi, uskoro će izbiti svađa ◊ nuntă kîńaskă — pseća svadba [Por.] ♦ rum. nuntă ♦ etim. < lat. nuptiae

nuntru [akc. nuntru] (pril.) ● v. înuntru [Por.] ♦ rum. nuntru

nuod (mn. nuodurĭ) [akc. nuod] (i. s.) — čvor a. na koncu ◊ nuod ĭe un fĭeļ đi ļigatură la aţă — čvor je jedna vrsta veze na koncima b. na drvetu ◊ ļemn rău, pļin đi nuodurĭ, nu ĭe bun đi blăń — loše drvo, puno čvorova, nije dobro za daske [Por.] ♦ dij. var. nod [Kmp.] ♦ (demin.) nođiţ [Por.] ♦ rum. nod ♦ etim. < lat. nodus

nuoĭ [akc. nuoĭ] (zam.) — mi ◊ nuoĭ am ažuns amînat, şî đ-aĭa ńa întuors — mi smo kasno stigli, zato su nas vratili ◊ tare rău ĭe în ţară, śe va fi ku nuoĭ, nu şću — jako je loše u državi, šta će biti s nama, ne znam ◊ sa puvestîaşće kă în ţăriļi strińe rău urît sa vorbĭaşće đi nuoĭ — priča se da se u stranim državama veoma loše govori o nama ◊ la nuoĭ — kod nas ◊ ku nuoĭ — sa nama ◊ đi nuoĭ — za nas ◊ pintru nuoĭ — zbog nas ◊ đispre nuoĭ — o nama ◊ ku nuoĭ — sa nama ◊ întra nuoĭ — među nama [Por.] ♦ rum. noi ♦ etim. < lat. nos

nuşća [akc. nuşća] (zam.) — neki (neka, neko) ◊ mĭ-a uđit în kap kă fĭaćiļi kare a źukat, a fuost kićiće ku nuşća kunuń dă fluorĭ — ostalo mi je u sećanju da su devojčice, koje su igrale, bile okićene nekim vencima od cveća [Mlava] ♦ dij. var. ńişći [Por.] ♦ rum. nişte ♦ etim. < lat. nescio quid

nut (mn. nuturĭ) (i. m.) — (tehn.) spoj, žljeb ◊ nut ĭe un fĭeļ đi înkeĭatură întra doă blăń: în una ĭe în lung vižluit žgĭab, da-n alaltă skuos ļimburuş, kare sa bagă pasent în žgĭabo-la — nut je jedna vrsta spoja između dve daske: u jednoj je uzduž iskopan žljeb, a u drugoj izvučen jezičak koji pasent ulazi u žljeb [Crn.] ♦ up. vižlă [Por.] ♦ rum. nut ♦ etim. < nem. nut


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved