VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ț č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ș ś t ť u v z ž ź

ń


ńa (zam.) — eno, eto, evo ∎ ńa kolo — eno tamo, onamo ♦ up. ńe [Pom.] ♦ rum. na

ńam1 (mn. ńamurĭ) [akc. ńam] (i. s.) — rod, rođak; srodnik, srodstvo; familija ∎ la nuoĭ ĭastă ńam apruape, ńam đipartat șî ńam đi bătrîńață — kod nas ima blizak rod, dalek rod i rod od starina ∎ ńamu sa sokoćiașće pi brîńe, kare înśep đi la kopiĭi alu un uom ku o muĭarĭe — srodstvo se računa po pasovima, koji počinju od dece jednoga muža i žene ∎ kopiĭi kare-ĭ fak uomu ku muĭari-sa sînt fraț, or kă ńam đin brîu al đintîń — deca koju rađaju muž i žena su braća, ili rod u prvom kolenu ∎ ńepuoțî đi la kopiĭi luor sînt vĭerĭ đin fraț, or brîu adoĭļa — unuci od rođene dece su braća od stričeva, ili drugo koleno ∎ ńepuoț đi ńepuoț sînt vĭerĭ a doĭļa, or brîu a triĭļa — praunuci su srodnici u trećem kolenu ∎ pănă la vĭerĭ adoĭļa sa țîńe ńam apruape — do trećeg kolena računa se blizak rod ♦ var. (zast.) ńemeńa ♦ sin. fîmeļiĭe, țîkă, vîăr [Por.] ♦ dij. sin. rudă [Kmp.] ♦ rum. neam ♦ etim. < mađ. nem

ńam2 (pril.) — nimalo ∎ fuamiće mare, nu ĭe mînkare ńam — velika glad, nema hrane nimalo ♦ sin. ńimik, ńiśkum, pik [Por.] ♦ rum. neam

ńamț (mn. ńemț) [akc. ńamț] (i. m.) — Nemac, pripadnik nemačkog naroda ∎ đi vramĭa đi ratu-sta, nuoĭ am fuźit đi tuoț: vin ńamțî - fuź, vin flokańi - fuź, vin partizańi - ĭară fuź — za vreme ovog rata, mi smo bežali od svih: dođu Nemci - beži, dođu četnici - beži, dođu partizani - opet beži ♦ var. mńamț ♦ sin. gĭermîn ♦ up. Ńemțîĭe, ńemțuaĭkă [Por.] ♦ rum. neamţ ♦ etim. < slov. nĕmĩcĩ

ńavă (mn. ńevĭ) [akc. ńavă] (i. ž.) — sneg ∎ ńinźe ńavă albă — pada beli sneg ∎ spulbură ku tuot, vîntu rađikă ńava șî faśe naĭmĭeț pră drum — veje uveliko, vetar podiže sneg i pravi smetove na putu ♦ up. zapadă [Zvizd] ♦ dij. var. ńao [Mlava] ♦ rum. nea ♦ etim. < lat. nix, nivis

ńe1 (zam.) — se ∎ ńe adunăm — skupljamo se ∎ ńe faśem kî ĭe tuot bun — pravimo se da je sve u redu ♦ var. ńi ∎ ńi veđem mîńe — vidimo se sutra ∎ ńi proîmblîăm pin bîăĭ — provodimo se po banjama ∎ ńi đipartăm đi kasă — udaljavamo se od kuće nas, nam ∎ fuź, kă ńi prinđe — beži, jer će nas uhvatiti ♦ var. ńa, ńi a, ń-a ∎ nu ń-a fuost đestul — nije nam bilo dosta ∎ nu ń-a batut đestul — nisu nas tuklo dovoljno [Por.] ♦ rum. ne

ńe2 (zam.) — eno, eto, evo ∎ ńe kolore, supt ļiemno-la — eno tamo, ispod onog drveta ∎ ńe aiśa, unđe stăm akuma — evo ovde, gde stojimo sada [Zvizd] ♦ dij. sin. ăće, ăći [Por.] ♦ up. ńa [Pom.]

ńegură (mn. ńigurĭeț) [akc. ńegură] (i. ž.) — tama, tmina, pomrčina; mrak ∎ đintr-odată sa nuvară, șî sa pusă o ńegură grĭa, parke a kaḑut nuapća pi pomînt — iznenada se naoblači, i nastade teška tama, kao da je noć pala na zemlju ∎ adu lumanarĭa, kă în podrum ĭe ńegura, nu sa vĭađe ńimik — donesi sveću, jer je u podrumu mrak, ne vidi se ništa (fig.) neznanje, beda, teško siromaštvo, slepilo ∎ nu m-a dat tata la șkuală, am krĭeskut în ńegura — nije me dao otac u školu, odras’o sam u mraku (fig.) (psih.) teška tuga, bol, patnja — kînd am-uḑît kî mĭ-a perit tata, mĭ-a kaḑut o ńegură grĭa pi kap — kad sam čuo da mi je poginuo otac, neki težak mrak mi je pao na glavu (rel.) umiranje bez sveće ∎ kînd uomu muare fara lumanare aprinsă în mînă, sa ḑîśe k-a murit în ńegura, șî pi lumĭa-ĭa đi veśiĭe o să traĭaskă în ńegura — kad čovek umre bez upaljene sveće u ruci, kaže se da je umro u mraku, i na onome svetu će večno boraviti u mraku ♦ sin. ńegurĭață ♦ var. ńagură [Por.] ♦ dij. sin. întuńerik [Zvizd] ♦ rum. negură ♦ etim. < lat. nébula

ńemțăsk (ńemțăskă) (mn. ńemțăsć, ńemțășć) [akc. ńemțăsk] (prid.) — nemački ∎ lukru ńemțăsk are mare rînd — nemački posao veoma je uredan ∎ muĭarĭa ńemțaskă are pĭaće pi față — nemačka žena ima pege na licu ∎ kopiĭ ńemțășć đi miś sa-nvață să lukre — nemačka deca se od malena uče da rade ∎ ađeturļi ńemțășć nu sînt ka ’ļi nuaștre — nemački običaji nisu kao naši [Por.] ♦ rum. nemţesc

ńemțîașće [akc. ńemțîașće] (pril.) — nemački ∎ a-nvațat ńemțîașće parke l-a fakut ńemțuaĭka — naučio je nemački kao da ga je rodila Nemica ∎ dakă sînt aiśa aĭ nuoștri kam ļenuoș, în Ńemțîĭe ĭuta skimbă narau, șî tuoț lukră pi ńemțîașće đi tuot pîrîĭe — iako su ovde naši kao lenji, u Nemačkoj brzo menjaju navike, i svi rade po nemački da sve pršti [Por.] ♦ rum. nemţește

Ńemțîĭe (mn. Ńemțîĭ) [akc. Ńemțîĭe] (i. ž.) — Nemačka ∎ Ńemțîĭa ĭe mare țară, da ńamțî sînt lumĭe tare vrĭańikă — Nemačka je velika zemlja, a Nemci su jako vredni ljudi ∎ pănă đi kurînd a fuost duauă Ńemțîĭ, șî ĭaļe s-a adunat, ș-akuma ĭe numa una — do skoro su bile dve Nemačke, i one su se ujedinile, i sada je samo jedna [Por.]

ńemțuaĭkă (mn. ńemțuaĭke, ńemțuoĭś) [akc. ńemțuaĭkă] (i. ž.) — Nemica ∎ ńemțuaĭka ĭe muĭarĭa ńemțaskă — Nemica je nemačka žena ∎ ĭastă astîḑ mulț rumîń đ-aĭ nuoștri kare multă vrĭame lukră în Ńemțîĭe, șî kare s-a însurat ku ńemțuoĭș — ima danas dosta naših Vlaha koji dugo rade u Nemačkoj, i koju se oženili Nemicama [Por.] ♦ rum. nemţoaică

ńemui (ĭuo ma ńemuĭ, ĭel sa ńemuĭe) [akc. ńemui] (gl. p. ref.) — (zast.) orođavati se, postati srodnik ∎ kînd s-ansuară baĭatu ku fata, fîmeļiĭiļi luor sa ńemuĭe — kada se oženi momak sa devojkom, njhove familije se orode računati, paziti srodstvo ∎ đemult sa ńemuit lumĭ pănă la vĭerĭ a triĭļa — nekad su ljudi pazili na srodstvo sve do četvrtog kolena [Por.] ♦ dij. sin. ruđi [Crn.]

ńentorkatuor (ńentorkatuare) (mn. ńentorkatuori, ńentorkatuarĭe) [akc. ńentorkatuor] (prid.) — nepovratan ∎ apa ĭe ńentorkatuare kă kure tuot înainće — voda je nepovratna jer stalno teče napred ∎ kaļe ńentorkatuare — put bez povratka ♦ supr. întorkatoare [Por.] ♦ rum. neîntorcător

ńetku (mn. ńetkurĭ) [akc. ńetku] (i. s.) — (vulg.) „đoka”, „stojko”, euf. za muški polni organ ∎ a lukrat ka kalu ḑîua-nuapća, da la urmă a kîpatat pi ńetku — radio kao konj danju-noću, a na kraju dobio „đoku” ∎ śe gođe uomu iĭ spuńe, sa faśe kă n-auđe, or ăl duare ńetku — što god mu čovek kaže, pravi se da ne čuje, ili ga boli „stojko” ♦ sin. pulă [Por.]

ńevastă (mn. ńevĭașće) [akc. ńevastă] (i. ž.) — supruga; udata žena ∎ s-a kîsatorit ćinîr, ama ku ńevasta luĭ s-a ogođit bun — oženio se mlad, ali se sa svojom suprugom slagao dobro (u titulisanju među jetrvama) snaja ∎ „ńevastă” ḑîśe kumnata măĭ ćinîră la a măĭ batrînă — „snaja” kaže mlađa jetrva starijoj [Por.] ♦ rum. nevastă ♦ etim. < slov. nevĕsta

ńevastuĭkă (mn. ńevastuĭś) [akc. ńevastuĭkă] (i. ž.) — (zool.) lasica (Mustela nivalis) ∎ ńevastuĭka ĭe o žuavină mikă, samînă mult la viveriță — lasica je mala životinja, mnogo liči na vevericu ♦ / ńevastuĭkă < (demin.) ńevastă [Por.] ♦ rum. nevăstuică

ńibun (ńibună) (mn. ńibuń, ńibuńe) [akc. ńibun] (prid.) — zao, rđav, loš ∎ uom ńibun ku muĭare ńibună — zao čovek sa zlom ženom ♦ var. ńebun ♦ sin. rău ♦ supr. bun [Por.] ♦ rum. nebun

Ńiđelku [akc. Ńiđelku] (i. m.) — (antr.) l.i. Nedeljko ∎ Ńiđelku ĭe nume sîrbĭesk, kare aĭ nuoștri l-a dat la kopiĭ naskuț dumińika — Nedeljko je srpsko ime, koje su naši davali dečacima rođenim u nedelju ∎ Ńiđelku Draguoĭ ĭe bun lîutarĭ — Nedeljko Dragoj je dobar violinista [Por.] ♦ etim. < srb. Nedeljko

ńikovală (mn. ńikovaļe) [akc. ńikovală] (i. m.) — (tehn.) nakovanj, kovačka alatka ∎ đi la tata mĭ-a ramas numa ńikovala șî śokanu — od oca mi je ostao samo nakovanj i čekić [Por.] ♦ rum. nicovală ♦ etim. < slov. nakovalo

ńima [akc. ńima] (zam.) — a. niko ∎ ńima nu ĭe đevină — niko nije kriv ∎ ńima n-a veńit — niko nije došao b. nikog ∎ nu ĭe ńima akolo — nema nikog tamo c. nikom ∎ nu ĭam spus la ńima — nisam rekao nikom [Por.] ♦ dij. var. ńimeńa [Crn.] ♦ dij. var. ńime (Dupljana) [Kmp.] ♦ rum. nima

ńimik [akc. ńimik] (zam.) — ništa, nimalo ∎ ĭuo mis mik, nu șćiu ńimik — ja sam mali, ne znam ništa ∎ ĭa zatrit đi tuot, n-a măĭ ramas ńimik đin iĭ — zatrli su ih sasvim, nije ostali ništa od njih ∎ ńimik, ńimik, vorbim đi aĭa altadată — ništa, ništa, pričaćemo o tome drugi put ♦ var. ńimika ∎ bauș tuot, ńimika nu lasaș đi mińe — sve si popio, ništa nisi ostavio za mene [Por.] ♦ rum. nimic ♦ etim. < lat. nemica

ńinvațat (ńinvațată) (mn. ńinvațaț, ńinvațaće) [akc. ńinvațat] (prid.) — neuk, neobrazovan; neiskusan; nedoučen ∎ nu m-a dat a aĭ miĭ la șkuală, ș-am ramas ńinvațată — nisu me moji dali u školu, i ostala sam neuka [Por.] ♦ rum. neânvăţat

ńinźe (ĭuo ńing, ĭel ńinźe) [akc. ńinźe] (gl. p.) — (o snegu) snežiti, padati ∎ kađe zapada, ńinźe, dragu kopiilor đ-al mare — pada sneg, sneži, velika dečja radost ∎ n-a ńins đemult — nije padao sneg odavno ∎ nu ńinźe zapadă, numa mĭarźe đin śierĭ o șļapiță — ne pada sneg, nego ide s neba neka bljuzgavica [Por.] ♦ rum. ninge ♦ etim. < lat. ningere

ńisarat (ńisarată) (mn. ńisaraţ, ńisaraće) [akc. ńisarat] (prid.) — (nutr.) neslan ∎ ńisarată ĭe mînkarĭa în kare nu sa puńe sare kît trăbe — neslano je jelo u koje se ne stavlja so koliko treba ∎ brînḑă ńisarată — neslani sir ♦ supr. sarat [Por.] ♦ rum. nesărat

ńiskaĭ [akc. ńiskaĭ] (zam.) — neki, nekakvi ∎ a veńit ńiskaĭ uamiń ńikunoskuț, ș-a-npuļito — došli su neki nepoznati ljudi, i silovali je ∎ duor nu sînt iĭ ńiskaĭ uamiń kum ar trăbuĭa să fiĭe, numa sînt ńișće pugańiĭ kum nu ĭastă pi lume — ma nisu oni nekakvi ljudi kakvi bi trebalo da budu, nego su poganci kakvih nema na svetu ♦ var. ńiskar ♦ up. ńișći [Por.] ♦ rum. niscai ♦ etim. < lat. nescio qualis

ńiśkare [akc. ńiśkare] (zam.) — niko ∎ spuńe kă n-a vaḑuto ńiśkare, șî đ-aĭa n-are đi śe să-ĭ fiĭe frikă — kaže da je niko nije video, i zato nema čega da se boji ♦ var. ńișkare ♦ sin. ńima Por.] ♦ rum. nicicare

ńiśkînd [akc. ńiśkînd] (pril.) — nikad ∎ șî sî ma frîngă đi bataĭe, ńiśkînd n-o să-l spun — i da me polome od batina, nikad ga neću odati ♦ sin. ńiśodată [Por.] ♦ rum. nicicănd

ńiśkît [akc. ńiśkît] (pril.) — nimalo, nikoliko ∎ nu mi drag ńiśkît đi ĭa — nimalo je ne volim ∎ nu sa ogođesk ńiśkît — ne slažu se nimalo ♦ var. ńiśkîta [Por.] ♦ rum. nicicât

ńiśkotrĭabă [akc. ńiśkotrĭabă] (pril.) — nepotrebno, bez potrebe, badava, džabe ∎ s-a dus în sat ńiśkotrĭabă, numa điźaba a pĭerdut vrĭamĭa — otišao je u selo nepotrebno, samo je badava gubio vreme ♦ / ńiśkotrĭabă < ńiś + ku + o + trĭabă [Por.]

ńiśkum [akc. ńiśkum] (pril.) — nikako ∎ ńiśkum nu-nțaļieg kum a putut sî fakă așa śeva — nikako ne razumem kako je mogao tako nešto da uradi ∎ pluaĭe doă ḑîļe una-ntruuna, ńiśkum sî șća — pada kiša dva dana neprekidno, nikako da stane ♦ var. ńișkum ♦ up. ńiśđikum [Por.] ♦ rum. nicicum

ńiśodată [akc. ńiśodată] (pril.) — nijednom, nikad ∎ vrodată a fi șî fuost așa, ama đikînd ĭuo țîn minće, n-a fuost ńiśodată — nekad je možda i bilo tako, ali otkako ja pamtim, nije bilo nijednom ♦ / ńiś + odată [Por.] ♦ rum. niciodată

ńiśunđe [akc. ńiśunđe] (pril.) — nigde ∎ ku așa lukru n-aźunź ńiśunđe — sa takvim poslom ne stižeš nigde ∎ ńiśunđe nu ĭe așa frumuos ka la nuoĭ — nigde nije tako lepo kao kod nas ♦ / < ńiś + unđe [Por.] ♦ rum. niciunde ♦ etim. < lat. nec aliubi

ńiśunu [akc. ńiśunu] (zam.) — nijedan, niko ∎ pi mulț ĭ-a kĭemat, ama ńiśunu na veńit — mnoge je zvao, ali nijedan nije došao ∎ tuoț ĭ-a-ntuors kuru, ńiśunu nu s-a uĭtat la ĭel — svi su mu okrenuli leđa, niko ga nije pogledao [Por.] ♦ rum. niciunul

ńiźel (mn. ńiźiĭ) [akc. ńiźel] (i. m.) — (med.) bradavica, oboljenje kože u obliku krastave izrasline (Verruca vulgaris) ∎ ńiźelu măĭ ļesńe sa ļekuĭe ku lapćiļi lu ĭarbă kare o kĭamă peśinźină — bradavica se najlakše leći sokom od trave koja se zove rusa ♦ var. ńiźiel ♦ (demin.) ńiźeluț, ńiźeluș [Por.] ♦ rum. negel ♦ etim. < lat. naevus


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved