VORBAR - REČNIK
(separat)

a ă b ţ č ć d ğ đ ď e f g h i î ĭ k l ļ m n ń o p r s ş ś t ť u v z ž ź

ń


ńa (zam.) — eno, eto, evo ◊ ńa kolo — eno tamo, onamo ♦ up. ńe [Pom.] ♦ rum. na

ńam1 (mn. ńamurĭ) [akc. ńam] (i. s.) — rod, rođak; srodnik, srodstvo; familija ◊ la nuoĭ ĭastă ńam apruape, ńam đipartat şî ńam đi bătrîńaţă — kod nas ima blizak rod, dalek rod i rod od starina ◊ ńamu sa sokoćiaşće pi brîńe, kare înśep đi la kopiĭi alu un uom ku o muĭarĭe — srodstvo se računa po pasovima, koji počinju od dece jednoga muža i žene ◊ kopiĭi kare-ĭ fak uomu ku muĭari-sa sînt fraţ, or kă ńam đin brîu al đintîń — deca koju rađaju muž i žena su braća, ili rod u prvom kolenu ◊ ńepuoţî đi la kopiĭi luor sînt vĭerĭ đin fraţ, or brîu adoĭļa — unuci od rođene dece su braća od stričeva, ili drugo koleno ◊ ńepuoţ đi ńepuoţ sînt vĭerĭ a doĭļa, or brîu a triĭļa — praunuci su srodnici u trećem kolenu ◊ pănă la vĭerĭ adoĭļa sa ţîńe ńam apruape — do trećeg kolena računa se blizak rod ♦ var. (zast.) ńemeńa ♦ sin. fîmeļiĭe, ţîkă, vîăr [Por.] ♦ dij. sin. rudă [Kmp.] ♦ rum. neam ♦ etim. < mađ. nem

ńam2 (pril.) — nimalo ◊ fuamiće mare, nu ĭe mînkare ńam — velika glad, nema hrane nimalo ♦ sin. ńimik, ńiśkum, pik [Por.] ♦ rum. neam

ńamţ (mn. ńemţ) [akc. ńamţ] (i. m.) — Nemac, pripadnik nemačkog naroda ◊ đi vramĭa đi ratu-sta, nuoĭ am fuźit đi tuoţ: vin ńamţî - fuź, vin flokańi - fuź, vin partizańi - ĭară fuź — za vreme ovog rata, mi smo bežali od svih: dođu Nemci - beži, dođu četnici - beži, dođu partizani - opet beži ♦ var. mńamţ ♦ sin. gĭermîn ♦ up. Ńemţîĭe, ńemţuaĭkă [Por.] ♦ rum. neamţ ♦ etim. < slov. nĕmĩcĩ

ńavă (mn. ńevĭ) [akc. ńavă] (i. ž.) — sneg ◊ ńinźe ńavă albă — pada beli sneg ◊ spulbură ku tuot, vîntu rađikă ńava şî faśe naĭmĭeţ pră drum — veje uveliko, vetar podiže sneg i pravi smetove na putu ♦ up. zapadă [Zvizd] ♦ dij. var. ńao [Mlava] ♦ rum. nea ♦ etim. < lat. nix, nivis

ńe1 (zam.) — 1. se ◊ ńe adunăm — skupljamo se ◊ ńe faśem kî ĭe tuot bun — pravimo se da je sve u redu ♦ var. ńi ◊ ńi veđem mîńe — vidimo se sutra ◊ ńi proîmblîăm pin bîăĭ — provodimo se po banjama ◊ ńi đipartăm đi kasă — udaljavamo se od kuće 2. nas, nam ◊ fuź, kă ńi prinđe — beži, jer će nas uhvatiti ♦ var. ńa, ńi a, ń-a ◊ nu ń-a fuost đestul — nije nam bilo dosta ◊ nu ń-a batut đestul — nisu nas tuklo dovoljno [Por.] ♦ rum. ne

ńe2 (zam.) — eno, eto, evo ◊ ńe kolore, supt ļiemno-la — eno tamo, ispod onog drveta ◊ ńe aiśa, unđe stăm akuma — evo ovde, gde stojimo sada [Zvizd] ♦ dij. sin. ăće, ăći [Por.] ♦ up. ńa [Pom.]

ńegură (mn. ńigurĭeţ) [akc. ńegură] (i. ž.) — 1. tama, tmina, pomrčina; mrak ◊ đintr-odată sa nuvară, şî sa pusă o ńegură grĭa, parke a kaḑut nuapća pi pomînt — iznenada se naoblači, i nastade teška tama, kao da je noć pala na zemlju ◊ adu lumanarĭa, kă în podrum ĭe ńegura, nu sa vĭađe ńimik — donesi sveću, jer je u podrumu mrak, ne vidi se ništa 2. (fig.) neznanje, beda, teško siromaštvo, slepilo ◊ nu m-a dat tata la şkuală, am krĭeskut în ńegura — nije me dao otac u školu, odras’o sam u mraku 3. (fig.) (psih.) teška tuga, bol, patnja — kînd am-uḑît kî mĭ-a perit tata, mĭ-a kaḑut o ńegură grĭa pi kap — kad sam čuo da mi je poginuo otac, neki težak mrak mi je pao na glavu 4. (rel.) umiranje bez sveće ◊ kînd uomu muare fara lumanare aprinsă în mînă, sa ḑîśe k-a murit în ńegura, şî pi lumĭa-ĭa đi veśiĭe o să traĭaskă în ńegura — kad čovek umre bez upaljene sveće u ruci, kaže se da je umro u mraku, i na onome svetu će večno boraviti u mraku ♦ sin. ńegurĭaţă ♦ var. ńagură [Por.] ♦ dij. sin. întuńerik [Zvizd] ♦ rum. negură ♦ etim. < lat. nébula

ńemţăsk (ńemţăskă) (mn. ńemţăsć, ńemţăşć) [akc. ńemţăsk] (prid.) — nemački ◊ lukru ńemţăsk are mare rînd — nemački posao veoma je uredan ◊ muĭarĭa ńemţaskă are pĭaće pi faţă — nemačka žena ima pege na licu ◊ kopiĭ ńemţăşć đi miś sa-nvaţă să lukre — nemačka deca se od malena uče da rade ◊ ađeturļi ńemţăşć nu sînt ka ’ļi nuaştre — nemački običaji nisu kao naši [Por.] ♦ rum. nemţesc

ńemţîaşće [akc. ńemţîaşće] (pril.) — nemački ◊ a-nvaţat ńemţîaşće parke l-a fakut ńemţuaĭka — naučio je nemački kao da ga je rodila Nemica ◊ dakă sînt aiśa aĭ nuoştri kam ļenuoş, în Ńemţîĭe ĭuta skimbă narau, şî tuoţ lukră pi ńemţîaşće đi tuot pîrîĭe — iako su ovde naši kao lenji, u Nemačkoj brzo menjaju navike, i svi rade po nemački da sve pršti [Por.] ♦ rum. nemţeşte

Ńemţîĭe (mn. Ńemţîĭ) [akc. Ńemţîĭe] (i. ž.) — Nemačka ◊ Ńemţîĭa ĭe mare ţară, da ńamţî sînt lumĭe tare vrĭańikă — Nemačka je velika zemlja, a Nemci su jako vredni ljudi ◊ pănă đi kurînd a fuost duauă Ńemţîĭ, şî ĭaļe s-a adunat, ş-akuma ĭe numa una — do skoro su bile dve Nemačke, i one su se ujedinile, i sada je samo jedna [Por.]

ńemţuaĭkă (mn. ńemţuaĭke, ńemţuoĭś) [akc. ńemţuaĭkă] (i. ž.) — Nemica ◊ ńemţuaĭka ĭe muĭarĭa ńemţaskă — Nemica je nemačka žena ◊ ĭastă astîḑ mulţ rumîń đ-aĭ nuoştri kare multă vrĭame lukră în Ńemţîĭe, şî kare s-a însurat ku ńemţuoĭş — ima danas dosta naših Vlaha koji dugo rade u Nemačkoj, i koju se oženili Nemicama [Por.] ♦ rum. nemţoaică

ńemui (ĭuo ma ńemuĭ, ĭel sa ńemuĭe) [akc. ńemui] (gl. p. ref.) — (zast.) 1. orođavati se, postati srodnik ◊ kînd s-ansuară baĭatu ku fata, fîmeļiĭiļi luor sa ńemuĭe — kada se oženi momak sa devojkom, njhove familije se orode 2. računati, paziti srodstvo ◊ đemult sa ńemuit lumĭ pănă la vĭerĭ a triĭļa — nekad su ljudi pazili na srodstvo sve do četvrtog kolena [Por.] ♦ dij. sin. ruđi [Crn.]

ńentorkatuor (ńentorkatuare) (mn. ńentorkatuori, ńentorkatuarĭe) [akc. ńentorkatuor] (prid.) — nepovratan ◊ apa ĭe ńentorkatuare kă kure tuot înainće — voda je nepovratna jer stalno teče napred ◊ kaļe ńentorkatuare — put bez povratka ♦ supr. întorkatoare [Por.] ♦ rum. neîntorcător

ńetku (mn. ńetkurĭ) [akc. ńetku] (i. s.) — (vulg.) „đoka”, „stojko”, euf. za muški polni organ ◊ a lukrat ka kalu ḑîua-nuapća, da la urmă a kîpatat pi ńetku — radio kao konj danju-noću, a na kraju dobio „đoku” ◊ śe gođe uomu iĭ spuńe, sa faśe kă n-auđe, or ăl duare ńetku — što god mu čovek kaže, pravi se da ne čuje, ili ga boli „stojko” ♦ sin. pulă [Por.]

ńevastă (mn. ńevĭaşće) [akc. ńevastă] (i. ž.) — 1. supruga; udata žena ◊ s-a kîsatorit ćinîr, ama ku ńevasta luĭ s-a ogođit bun — oženio se mlad, ali se sa svojom suprugom slagao dobro 2. (u titulisanju među jetrvama) snaja ◊ „ńevastă” ḑîśe kumnata măĭ ćinîră la a măĭ batrînă — „snaja” kaže mlađa jetrva starijoj [Por.] ♦ rum. nevastă ♦ etim. < slov. nevĕsta

ńevastuĭkă (mn. ńevastuĭś) [akc. ńevastuĭkă] (i. ž.) — (zool.) lasica (Mustela nivalis) ◊ ńevastuĭka ĭe o žuavină mikă, samînă mult la viveriţă — lasica je mala životinja, mnogo liči na vevericu ♦ / ńevastuĭkă < (demin.) ńevastă [Por.] ♦ rum. nevăstuică

ńibun (ńibună) (mn. ńibuń, ńibuńe) [akc. ńibun] (prid.) — zao, rđav, loš ◊ uom ńibun ku muĭare ńibună — zao čovek sa zlom ženom ♦ var. ńebun ♦ sin. rău ♦ supr. bun [Por.] ♦ rum. nebun

Ńiđelku [akc. Ńiđelku] (i. m.) — (antr.) l.i. Nedeljko ◊ Ńiđelku ĭe nume sîrbĭesk, kare aĭ nuoştri l-a dat la kopiĭ naskuţ dumińika — Nedeljko je srpsko ime, koje su naši davali dečacima rođenim u nedelju ◊ Ńiđelku Draguoĭ ĭe bun lîutarĭ — Nedeljko Dragoj je dobar violinista [Por.] ♦ etim. < srb. Nedeljko

ńikovală (mn. ńikovaļe) [akc. ńikovală] (i. m.) — (tehn.) nakovanj, kovačka alatka ◊ đi la tata mĭ-a ramas numa ńikovala şî śokanu — od oca mi je ostao samo nakovanj i čekić [Por.] ♦ rum. nicovală ♦ etim. < slov. nakovalo

ńima [akc. ńima] (zam.) — a. niko ◊ ńima nu ĭe đevină — niko nije kriv ◊ ńima n-a veńit — niko nije došao b. nikog ◊ nu ĭe ńima akolo — nema nikog tamo c. nikom ◊ nu ĭam spus la ńima — nisam rekao nikom [Por.] ♦ dij. var. ńimeńa [Crn.] ♦ dij. var. ńime (Dupljana) [Kmp.] ♦ rum. nima

ńimik [akc. ńimik] (zam.) — ništa, nimalo ◊ ĭuo mis mik, nu şćiu ńimik — ja sam mali, ne znam ništa ◊ ĭa zatrit đi tuot, n-a măĭ ramas ńimik đin iĭ — zatrli su ih sasvim, nije ostali ništa od njih ◊ ńimik, ńimik, vorbim đi aĭa altadată — ništa, ništa, pričaćemo o tome drugi put ♦ var. ńimika ◊ bauş tuot, ńimika nu lasaş đi mińe — sve si popio, ništa nisi ostavio za mene [Por.] ♦ rum. nimic ♦ etim. < lat. nemica

ńinvaţat (ńinvaţată) (mn. ńinvaţaţ, ńinvaţaće) [akc. ńinvaţat] (prid.) — neuk, neobrazovan; neiskusan; nedoučen ◊ nu m-a dat a aĭ miĭ la şkuală, ş-am ramas ńinvaţată — nisu me moji dali u školu, i ostala sam neuka [Por.] ♦ rum. neânvăţat

ńinźe (ĭuo ńing, ĭel ńinźe) [akc. ńinźe] (gl. p.) — (o snegu) snežiti, padati ◊ kađe zapada, ńinźe, dragu kopiilor đ-al mare — pada sneg, sneži, velika dečja radost ◊ n-a ńins đemult — nije padao sneg odavno ◊ nu ńinźe zapadă, numa mĭarźe đin śierĭ o şļapiţă — ne pada sneg, nego ide s neba neka bljuzgavica [Por.] ♦ rum. ninge ♦ etim. < lat. ningere

ńiskaĭ [akc. ńiskaĭ] (zam.) — neki, nekakvi ◊ a veńit ńiskaĭ uamiń ńikunoskuţ, ş-a-npuļito — došli su neki nepoznati ljudi, i silovali je ◊ duor nu sînt iĭ ńiskaĭ uamiń kum ar trăbuĭa să fiĭe, numa sînt ńişće pugańiĭ kum nu ĭastă pi lume — ma nisu oni nekakvi ljudi kakvi bi trebalo da budu, nego su poganci kakvih nema na svetu ♦ var. ńiskar ♦ up. ńişći [Por.] ♦ rum. niscai ♦ etim. < lat. nescio qualis

ńiśkare [akc. ńiśkare] (zam.) — niko ◊ spuńe kă n-a vaḑuto ńiśkare, şî đ-aĭa n-are đi śe să-ĭ fiĭe frikă — kaže da je niko nije video, i zato nema čega da se boji ♦ var. ńişkare ♦ sin. ńima Por.] ♦ rum. nicicare

ńiśkînd [akc. ńiśkînd] (pril.) — nikad ◊ şî sî ma frîngă đi bataĭe, ńiśkînd n-o să-l spun — i da me polome od batina, nikad ga neću odati ♦ sin. ńiśodată [Por.] ♦ rum. nicicănd

ńiśkît [akc. ńiśkît] (pril.) — nimalo, nikoliko ◊ nu mi drag ńiśkît đi ĭa — nimalo je ne volim ◊ nu sa ogođesk ńiśkît — ne slažu se nimalo ♦ var. ńiśkîta [Por.] ♦ rum. nicicât

ńiśkotrĭabă [akc. ńiśkotrĭabă] (pril.) — nepotrebno, bez potrebe, badava, džabe ◊ s-a dus în sat ńiśkotrĭabă, numa điźaba a pĭerdut vrĭamĭa — otišao je u selo nepotrebno, samo je badava gubio vreme ♦ / ńiśkotrĭabă < ńiś + ku + o + trĭabă [Por.]

ńiśkum [akc. ńiśkum] (pril.) — nikako ◊ ńiśkum nu-nţaļieg kum a putut sî fakă aşa śeva — nikako ne razumem kako je mogao tako nešto da uradi ◊ pluaĭe doă ḑîļe una-ntruuna, ńiśkum sî şća — pada kiša dva dana neprekidno, nikako da stane ♦ var. ńişkum ♦ up. ńiśđikum [Por.] ♦ rum. nicicum

ńiśodată [akc. ńiśodată] (pril.) — nijednom, nikad ◊ vrodată a fi şî fuost aşa, ama đikînd ĭuo ţîn minće, n-a fuost ńiśodată — nekad je možda i bilo tako, ali otkako ja pamtim, nije bilo nijednom ♦ / ńiś + odată [Por.] ♦ rum. niciodată

ńiśunđe [akc. ńiśunđe] (pril.) — nigde ◊ ku aşa lukru n-aźunź ńiśunđe — sa takvim poslom ne stižeš nigde ◊ ńiśunđe nu ĭe aşa frumuos ka la nuoĭ — nigde nije tako lepo kao kod nas ♦ / < ńiś + unđe [Por.] ♦ rum. niciunde ♦ etim. < lat. nec aliubi

ńiśunu [akc. ńiśunu] (zam.) — nijedan, niko ◊ pi mulţ ĭ-a kĭemat, ama ńiśunu na veńit — mnoge je zvao, ali nijedan nije došao ◊ tuoţ ĭ-a-ntuors kuru, ńiśunu nu s-a uĭtat la ĭel — svi su mu okrenuli leđa, niko ga nije pogledao [Por.] ♦ rum. niciunul

ńiźel (mn. ńiźiĭ) [akc. ńiźel] (i. m.) — (med.) bradavica, oboljenje kože u obliku krastave izrasline (Verruca vulgaris) ◊ ńiźelu măĭ ļesńe sa ļekuĭe ku lapćiļi lu ĭarbă kare o kĭamă peśinźină — bradavica se najlakše leći sokom od trave koja se zove rusa ♦ var. ńiźiel ♦ (demin.) ńiźeluţ, ńiźeluş [Por.] ♦ rum. negel ♦ etim. < lat. naevus


Copyright (R) 2011-2017: Paun Es Durlić, All rights reserved