Reč dau nije obrađena kao osnovna reč!

Reč dau u karticama drugih reči
BrVlaškiRumunskiSrpskiGnezdo reči  Reč u umotvorinamaAkcija
472  adauară  adăoară  поново  adauară [akc. adauară] (pril.) — ponovo, po drugi put ◊ grabĭesk, adauară dau la ćińe — žurim, drugi put ću da navratim kod tebe ◊ đ-adauară îț spun kî aĭa nu ĭe bun śe lukri — po drugi put ti govorim da ne valja to što radiš ♦ var. adauorļa ♦ / a + duauă + uară [Por.]   [Vidi]

198  albĭață  albeaţă  белина  albĭață (mn. albĭețurĭ) [akc. albĭață] (i. ž.) — (color) 1. belina, belilo, svojstvo onoga što je belo 2. bela skrama pred očima ◊ iĭ s-a fakut albĭață în nainća uoki — obnevideo je, zamutio mu se vid 3. bela svetlost ◊ străluśi o albĭață — sevnulo je nešto belo, bljesnulo je 4. bela pena ◊ faku albĭață-n gură — izbila mu je pena na usta, zapenio je 5. sumaglica, izmaglica ◊ în tuota đimińața, pănă-n ĭeșît đi suare, sa traźe o albĭață pi vaļe — svakoga jutra, sve do izlaska sunca, dolinom se vuče neka sumaglica [Por.] ∞ alb  (stih)
Ma kulkaĭ asară-n ćindă,
Ku kapu pi kîramidă,
Șî fakuĭ albĭață-n pizdă.
Dau ku aku, dau ku sula,
Nuĭe ļaku ka ku pula.

Na tremu sam sunoć legla,
Sa glavom na ćeramidi.
Pička mi od pene bridi.
Probah iglom i kalemom,
Al bez kurca leka nema.

(Pastirska erotska pesma. Rudna Glava. Zapis: Durlić, čuo od čobana u detinjstvu). [Por.]
[Vidi]

319  alun  alun  леска  alun (mn. aluń) [akc. alun] (i. m.) — (bot.) leska (drvo) (Corylus avellana) ◊ alunu ĭe ļiemn ușuor, șî đin ĭel sa fak bîće đi rîḑîmat, koļinḑ đi koļindrĭeț la Aźun, șî bîće đi dat đi pomană l-aĭ muorț — leska je lagano drvo, i od nje se prave štapovi za poštapanje, kolinde za koledare na Badnji dan, i štapovi koji se na daćama namenjuju mrtvima [Por.]   (ver.) S-a krĭađe kî ĭe alunu măĭ batrîn șî măĭ tare ļiemn pi pomnînt, șî-n ĭel nu dă trîasńitu ńiśkînd; đin fluarĭa alunuluĭ, kuļasă la Sinźuorḑ nuapća, sa faśe farmiśe „ĭarba fĭeruluĭ” kare apîră voĭńiśi đi înpușkatură. Alunu ĭe nașu noprśilor, șî noprkă sa rușîńaḑa đi ĭel, ka tot nat đi našu luĭ: nu sa kuĭbĭaḑă supt ĭel, ńiś nu sa suĭe pi ĭel; sa krĭađe tare kă ńima ńiśkînd n-a vaḑut noprkă pi krĭenźiļi luĭ! Đestul ĭe, śkă, numă să aźunź ku bîtu aluńesk đi noprkă, șî ĭa muare đi rușîńe đispre nașu îĭ. Đi alun la Aźun sa fak koļinḑ, da șî un fĭeļ đi bîće kare sa dau laĭ muorț đi pomană.

Veruje se da je leska najstarije i najjače drvo na svetu i da u nju nikada ne udara grom; od leskovog cveta uzbranog u ponoć na Đurđevdan, izrađuje se amajlija „gvozdena trava” koja štiti muškarce od vatrenog oružja. Leska je zmijin kum i zmija prema njoj, kao svako prema svome kumu, gaji strahopoštovanje: ne gnezdi se pod njom, niti je - tvrdi se - iko ikada video zmiju na njenim granama! Dovoljno je, veruje se, zmiju samo taknuti leskovim štapom i ona će umreti „od stida pred svojim kumom”. Od leske se na Badnji dan izrađuju koledarski štapovi, a takođe i posebna vrsta štapova koji se namenjuju mrtvima. (Prema terenskom istraživanju u selima Gornjeg Poreča, zapis: Durlić, „Razvitak” ...) (brz.) Bît đ alun bun bît fu! — Leskov štap dobar štap bi! (Kada se brzo izgovara, reč „fu” - „bi”, splete se sa rečju „bît” - „štap” i posle više brzih ponavljanja ispadne vulg. „fut” - „jebem”.)
[Vidi]

190  aļeźa  alega  бирати  aļeźa (ĭuo aļeg, ĭel aļiaźe) [akc. aļeźa] (gl.) — birati, prebirati, odvajati, izdvajati ◊ nu pućem aļeźa aĭa śe ńi plaśe, numa luvăm aĭa śe ńi dau ne možemo birati ono što nam se sviđa, već uzimamo ono što nam daju [Crn.] ◊ nu aļeg, numa kuļeg — ne biram, već berem [Por.]  [Vidi]

2902  Apa albă  Apa albă  Бела вода  Apa albă [akc. Apa albă] (i. ž.) — (hidr.) Bela voda, potok u ataru Majdanpeka ◊ Apa albă a fuost ogaș kare avut izvuor la Kulmeźiĭ, ș-a tunat în Șașka đi đirĭapta, la Stîlp — Bela voda je bio potok, koji je izvirao na Kulma Hadžiji, a ulivao se sa desne strane u Šašku kod Stlpa ◊ unđe a mĭers vrodată Apa albă, akuma ĭe kuopu lu Rudńik, ogașu s-a pĭerdut — gde je nekada tekao potok Bela voda, sada je kop Rudnika, potok se izgubio ◊ nume „apa albă” rumîńi dau la tuot ogașu kare la fund are pĭetre albe — ime „bela voda” Vlasi daju svakom potoku koji na dnu ima belo kamenje ♦ up. apă albă [Por.] ∞ apă  [Vidi]

111  arĭe  arie  гумно  arĭe (mn. ărĭ) [akc. arĭe] (i. ž.) — gumno, guvno ◊ arĭe ĭe luok unđe sa trăirat șî s-a vînturat grîu ku kalu șî ku vîntu — gumno je mesto gde se pomoću konja i vetra vršilo i vejalo žito ♦ var. are ♦ up. gĭep [Por.]   (opis) Arĭa s-a fakut la luok sus, kare ĭe vînturuos șî poļažńik. Luoku sa kurîță đi ĭarbă ku sapa, în totîrļiu, sa stropĭașće ku apă șî sa baće ku maĭu, sî sa bîrbarĭaskă, să fiĭe ńaćid ka fundu ćipsîĭi. În mižluok sa baće stažărĭu - un kuń đi ļiemn pi lînga kare sa rînđesk snuopi; snuopi sa pun ku spikurĭ la spikurĭ, în măĭ mulće rîndurĭ ka śerku, să puată ļesńe să-ĭ gazîaskă kalu. Kalu ļagă ku fuńa đi stažărĭo-la, șî ăl mînă să mĭargă într-o parće. Kum ĭel mĭarźe șî gazîașće spikurļi, fuńaĭa sa skurtă, șî kînd sa pruapiĭe đi stažărĭ, șî nu măĭ puaće merźa înainće, iĭ ăl ĭau đi kuadă șă-l întuork să mĭargă în parća laltă. Đi tuata vrĭamĭa doĭ inș stau sprimiț, unu ku lopata să sprižuană baļiga, da unu ku vro vadră, să prindă pișățî, dakă iî vińe la kal sî sa ușurĭaḑă. Đin grîo-la gazît, măĭ întîń ku furśiļi sa ĭau paĭiļi, sa dau în lăturĭ, da pĭe urmă ku lopĭețîļi sa ĭa grîo-la și sa labîdă-n sus, în vînt, sî sa đispartă pļaua đi buobe. Dakă ĭastă vînt, pļaua sa đisparće ļesńe, kađe într-o parće đin afară đi arĭe, da bobiļi đi grîu kad žuos, pi pomînt, đi unđe-l adună în saś. Dakă nu ĭe vînt tare, or baće rar șî prorupt, nu puot să gaćaskă vînturatu, numa adună grîo-la în saś, ăl duk la kasă șî ašćată kînd va fi ḑîua ku vînt bun să do gaćaskă lukru. ◊ A fuost ađetu đi bîtrîńață sî sa țuśe kuskri la nuntă, đi sî fiĭe vînt la arĭe. Dupa śe sa gaćașće kunuńiĭa, kuskri să ĭau în brață șî ḑîk: „Aĭde, kuskrĭe, să ńi țukăm, să fiĭe vînt la arĭe!” ◊ Đi vrĭamĭa đu turś, iĭ avut ăriļi luor bășka, ș-akuma să kunosk așa luokurĭ pi nume „Arĭa turśaskă”.

Gumno se pravilo na uzvišenim i vetrovitim zaravnima. Mesto se motikom ukrug očisti od trave, nakvasi se vodom i nabije maljem, da se poravna i da bude glatko kao tepsija. U sredinu se nabije drveni kočić – stožer, oko koga se poređaju snopovi klasom prema klasu, u više krugova, da može konj lakše da ih gazi. Konj se užetom priveže za stožer, i potera se na jednu stranu. Kako on ide i gazi klasje, tako se ono uže skraćuje, i kada konj dođe do središta i zapne, oni ga uhvate za rep i okrenu na drugu stranu. Za sve vreme dvojica stoje spremni, jedan sa lopatom da prihvati balegu, a drugi sa nekom vedricom da uhvati mokraću, ako konja bude poterala nužda. Iz onog izgaženog žita najpre se vilama odstrani slama, a potom se lopatama zahvati pleva i baci u vis, u vetar, da se odvoje zrna od plevnje. Ako ima vetra, pleva se lako oduva u stranu, a zrna padnu na zemlju, odakle se pokupe u džakove. Ali, ako vetar nije jak, ili ne duva ujednačeno, vejanje se prekida, žito se spremi u džakove i odnese kući, gde se čeka dan sa povoljnim vetrom da se posao svrši.
Od starina je bio običaj da se prikani na svadbi ljube da bi bilo vetra za vejanje žita. Posle venčanja, prikani se zagrle i kažu:„ Ajde, priko, da se poljubimo, da bude vetra na gumnu!” Za vreme Turaka, ovi su imali svoja zasebna gumna, koja se i danas poznaju po mestima koja se zovu „Tursko gumno”. (Zapis: Durlić, 1984, kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava). [Por.]
[Vidi]

829  babaluk  băbăluc  бабалук  babaluk (mn. babaluś) [akc. babaluk] (i. m.) — babaluk 1. starina, davnina, prošlost ◊ mama mĭ-a puvestît kî sînćem nuoĭ, Trifuļeșći, aiśa đin babaluk — baba mi je pričala da smo mi, Trifunovići, ovde od starine ◊ aĭa așa a ramas la nuoĭ đin babaluk — to je tako ostalo kod nas od davnina 2. (ret.) imovina, posed, (fig.) dedovina ◊ nu dau să sa strîvĭaskă babaluku mĭeu — ne dam da se upropasti moja dedovina [Por.]   [Vidi]

512  barbațîașće  bărbătește  мушкарачки  barbațîașće [akc. barbațîașće] (pril.) — muškarački, na muški način; muški; snažno ◊ puńe umîru barbațîașće — podmetni rame muški [Crn.] ∞ barbat  (stih)
Dîăĭ tu-n mińe barbațîașće,
Da ĭuo sî dau pakurarĭașće.

Ti me udri muškarački,
Ja ću tebe čobanački.


(Iz pesme „Kuosta pakurarĭu” — „Čobanin Kosta", kaz. Žarko Andrejević, zapis F. Paunjelović, Osnić 1977.) [Crn.]
[Vidi]

741  Barbură  Barbură  Варвара  Barbură [akc. Barbură] (i. ž.) — (kal.) Varvara, kokošiji praznik; neradan dan, posvećen živini; Barbura ◊ Barbură ĭe prazńiku alu gaiń — Varvara je kokošinji praznik [Hom.] ◊ Barbura ĭe muĭare sfînțîtă, kare dă birekĭetu pomîntuluĭ — Barbura je sveta žena koja zemlji daje berićet ◊ Barbura are doă ažutuorĭ, kare sa kĭamă Vîrvare; ĭastă doă Vîrvare: a đin tîń ĭe k-o ḑî nainća Barburi, a Vîrvarĭa a doĭļa ĭe k-o ḑî dupa ĭa — Barbura ima dve pomoćnice, koje se zovu Varvare; prva pada dan pre Barbure, a druga je dan posle nje (Jasikovo) [GPek]  (opis) La Barbură să kićiașće un duļiaće ku un kair dă lînă, or ku fuĭuor, prîngă ĭal șî pră ĭal să puńe buabe dă kukuruḑ, șî să puńe dăpa ușa kășî. Kare măĭ întîń tună în kasă đimińața la Barbură, aăla să puńe să fiĭe kluoță, ĭal ore ĭa inśimpĭașće lînga duļiaće, kî să kadă gaĭińiļi kluoț, șî să sćia kluoțîļi pră uavă. Mîńe ḑî buabiļi să dau la gaĭiń, da duļiaćiļi la puorś. Kare nare duļiaće, aăla kićiašće un urśuor ku apă. Dîn apa-ĭa mîńe ḑî să faśe zîminćit șî să dăa la gaĭiń.

Na dan Varvare, jedna tikva omotana kudeljkom
stavi se iza ulaznih vrata, i po njoj i oko nje se prospu zrna kukuruza. Strana osoba koja tog dana ujutru prva uđe u kuću, postaje kvočka, i treba da čučne pored tikve da bi kvočke ležale na jajima. Sutradan se ta zrna bace kokoškama, a tikva svinjama. Ko nema tikvu, može kititi krčag s vodom. Ta voda se meša sa stočnim brašnom i, takođe sutradan, daje se kokoškama. (Zapis: D. Ilić, Sige) [Hom.]
[Vidi]

1556  bogdapruost  bogdaproste  богдапрост  bogdapruost [akc. bogdapruost] (uzv.) — (rel.) bogdaprost: bog da oprosti, ključna reč u posmrtnim obredima namenjivanja pokojnicima ◊ fara bogdapruost al muort pi lumĭa-ĭa nu primĭașće ńimika đin aĭa śe-ĭ dau aĭ viĭ đi pomană — bez „bogdaprosta” pokojnik na onome svetu ne prima ništa od onoga što mu živi namenjuju na daći ♦ var. bobdapruost [Por.] ♦ dij. var. bođaprost [Tim.]  (opis) Kînd s-a dîă fiĭe śe đi pomană la-l muort, s-a ḑîśe: „Bogdapruost!”, kî vuorba-ĭa đeșkiđe ușa raĭuluĭ, șî daru-la trĭaśe pi lumĭa-ĭa șă muortu ăl primĭașće điluok, da kînd daĭ đi pomană la-l viu, đi sî aĭbă kînd sî va duśa pi lumĭa-ĭa, s-a ḑîśe: „S-ažuće!”; vuorba-sta petrĭaśe daru l-o-l viu pi lumĭa-ĭa, s-îl așćaće în raĭ păn-va veńi vrĭamĭa-luĭ, da pi lumĭa-sta s-îĭ ažuće, sî traĭaskă mult, ku sînataće șî naruok, pintru-śe krĭađe-n Dumńeḑîu, ș-în lumĭa-laltă, șî pintru śe faśe pomĭeń, kî pomĭeńiļi țîn rînd într-aĭ viĭ, într-aĭ muorț ș-întra Dumńeḑîu.

Kad se pokojniku namenjuje bilo šta, kaže se: „Bog da prosti!”, jer ta reč otvara vrata raja, i dar pređe na onaj svet pa ga pokojnik odmah prima, a kad se nešto namenjuje živome, da bi ovaj to imao kad bude otišao na onaj svet, kaže se: „(Bog) Da pomogne!”; ova reč prevodi dar živoga na onaj svet, da ga čeka u raju dok ne dođe njegovo vreme, a na ovome svetu da mu pomogne, da dugo poživi, u zdravlju i u sreći, jer veruje u Boga, i u zagrobni svet, i zatošto daje pomane, jer pomane drže red između živih, mrtvih i Boga. (Kaz. Olgica Trailović, r. 1929, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1993) [Por.]
[Vidi]

942  Brĭeză  Breza  Бреза  Brĭeză [akc. Brĭeză] (i. ž.) — (top.) Breza, zvano mesto u ataru sela Debeli Lug, u Gornjem Peku, na međi sa Laznicom ◊ iĭ ḑîśem la loko-la Brĭeză, kî ĭe o golaĭe, unđe dau numa ļamńe kare sîrbi kĭamă breză, da nuoĭ rumîńi iĭ ḑîśem mastak — zovemo to mesto Breza, jer je golet po kome raste samo drveće koje Srbi zovu breza, a mi Vlasi mastak (terenski zapis, Durlić) [GPek] ♦ / brĭeză < srb. (bot.) breza (Betula pendula) ∞ brĭeză  [Vidi]

923  buzdugan  buzdugan  буздован  buzdugan (mn. buzdugańe) [akc. buzdugan] (i. s.) — buzdovan 1. srednjevekovno oružje, gvozdena kugla sa drškom ◊ șî traźe Miluș buzduganu, șî ăĭ sparźe kapu la turk — i potegne Miloš buzdovan, i razbije Turčinu glavu (iz nar. prip.) 2. (zast.) močuga, drveni predmet sa drškom i čvornovatim zadebljanjem na vrhu ◊ ma rugaĭ đi ĭel s-îm fakă un maĭ, să bat la parĭ în gard, da ĭel mĭ-a fakut un buzdugan, ma duk să dau pi kap ku ĭel — molio sam ga da mi napravi malj, da nabijem kočeve u ogradi, a on mi je napravio neki buzdovan; idem da ga njime mlatnem po glavi 3. (fig.) tup i glup čovek ◊ veśińi aĭ miĭ sînt ńișći buzdugań, nu măĭ puoț ć-a tăĭnuĭa ku iĭ — moje komšije su neki buzdovani, ne može (š) (se) razgovarati sa njima 4. (fig.) muški polni organ (u nadgovaranju sa ženama) ◊ fuź, soro, înkolo, kă mi sa skuală pîrdańiku đi buzdugan, șî o sî fiĭe beļauă! — beži tamo, sele, jer će mi se dići prokleti buzdovan, pa će biti belaja! [Por.]   [Vidi]

1365  da  da  дати  da2 (ĭuo dau, ĭel dîă) (gl.) — dati, davati; pružiti; predložiti; dodeliti; pokloniti; ići; udariti ◊ nu-ĭ da bań, k-îĭ dîă pi bĭare — ne daj mu novac, jer će ga dati na piće ◊ ĭ-a dat în gînd — setio se (palo mu je na pamet) ◊ s-a mîńiĭat, nu măĭ dîă pi la mińe — naljutio, više ne svraća kod mene ◊ vaka nu sa dîă la źug — krava ne prihvata jaram ◊ ĭuo am dat pi đin đal, da ĭel pi đin vaļe — ja sam išao gornjom stranom, a on donjom ◊ țîńće bińe, nu ći da — drž’ se dobro, ne daj se ◊ tare đi kap, nu sa dîă la ńima — tvrdoglav, ne sluša nikog ◊ kînd îț dau o palmă, vĭeḑ stîaļe vĭerḑ — kad ti udarim šamar, videćeš zelene zvezde [Por.]  (izr.) Kînd daĭ, naĭ. — Kad daješ, nemaš. (Opomena lakomislenima da ne daju novac ili alat nevratišama.) (Zapis: Durlić) [Por.][Vidi]

1202  dauagă  doagă  дуга  dauagă (mn. dau) [akc. dauagă] (i. ž.) — duga, savijena daska od koje se gradi bure, bačva ◊ butuońo-sta ĭe fakut đin dauoź đi gorun — ovo bure je napravljeno od hrastovih duga [Crn.] ◊ uomu kare a lukrat la dauoź la kĭemat „dogarĭ” — čovek koji je izrađivao duge, zvao se „dogar” [Por.]   [Vidi]

1203  dauńe  tăun  обад  dauńe (mn. dauń) [akc. dauńe] (i. m.) — (ent.) obad (Tabanus) ◊ la dauńe roșîașće burta kînd sî satură đi sînźiļi alu vakă — obadu pocrveni trbuh kad se napije kravlje krvi [Crn.] ◊ kînd ĭeram pîkurarĭ, źukarĭa mĭ-a fuost vara să prind dauń, șî sî ļi bag paĭu-n kur, șî s-îĭ slubuod sî zbuare — kada sam bio čobanin, omiljena igra leti bila mi je da hvatam obade, da ih nataknem na slamku i da ih pustim da lete [Por.]   [Vidi]

1349  dîmîzluk  tamazlâc  домазлук  dîmîzluk (mn. dîmîzluś) [akc. dîmîzluk] (i. m.) — 1. domazluk, odabrani primerak domaće životinje koji se ostavlja za priplod ◊ purśelo-sta nu-l taĭ, ăl las đi dîmîzluk — ovo prase ne koljem, ostavljam ga za domazluk ♦ var. dumîzluk, domîzluk [Por.] ♦ dij. var. tămăzlîk [Kmp.] ♦ dij. var. tamazlîk ◊ dakă vrĭeĭ, sî-ț dau un berbeśel đi tamazlîk — ako hoćeš, daću ti jednog ovnića za domazluk [Crn.] ♦ dij. var. dămăzluk 2. prihod domaćinstva; opšti napredak, blagostanje ◊ dămăzluku ĭe măĭ bun śe aĭ în viće, ku śe kasa dîă înainće — domazluk je sve ono najbolje što imaš od priploda, sa čime kuća napreduje (Jasikovo) [GPek]   [Vidi]

1204  dogarĭ  dogar  качар  dogarĭ (mn. dogarĭ) [akc. dogarĭ] (i. m.) — kačar, dugar, zanatlija koji izrađiuje kace, bačve, burad ◊ m-am tokmit ku dogarĭu s-îm skimbĭe dauoźiļi la o kadă mare, k-a putraḑît — pogodio sam se sa kačarom da mi zameni doge na jednoj velikoj kaci, jer su istrulele [Por.] ∞ dauagă  [Vidi]

1205  Dogarĭu  Dogariu  Догаревић  Dogarĭu [akc. Dogarĭu] — (antr.) Dogarević, vlaško prezime jedne familije u Rudnoj Glavi, čiji se rodonačelnik bavio kačarskim zanatom ◊ Dogarĭeșći-n Arnaglaua sînt fir đi fir alu vrunu Pîătru Dogarĭu — Dogarevići u Rudnoj Glavi su direktni potomci nekog Petra Dogara [Por.] ∞ dauagă  [Vidi]

1346  duluźală  ?  одуговлачење  duluźală (mn. duluźelurĭ) [akc. duluźală] (i. ž.) — odugovlačenje, otezanje; kašnjenje; odlaganje ◊ duluźala luĭ ku datoriĭa, arĭe sî ma mîńe sî nu-ĭ mîĭ dau ńimika — njegovo otezanje sa dugom, nateraće me da mu više ne pozajmljujem ništa [Crn.] ♦ up. duļiźak [Por.] ∞ duluźi  [Vidi]

1312  dușmańașće  dușmănește  душмански  dușmańașće [akc. dușmańașće] (pril.) — dušmanski, podmuklo ◊ đață odată dușmańașće, ș-îl trînći la pomînt — udari ga jednom dušmanski, i obori ga na zemlju ♦ var. dușmańiuluĭ [Crn.] ∞ dușman  (stih)
Florinćińe, Florinćińe,
Ma zatriș tu pi mińe.
Nu luvaș tu una, duauă,
Ma-m rupsîăș stîna-n duauă!
Akuma dîĭ tu dușmańașće,
Ĭuo sî dau pakurarĭașće,
Sî veđem a kuĭ mîĭ bińe lovĭašće!

Florinčine, Florinčine,
Uništio si ti mene.

Ne uze mi jednu, dve,

Već mi stado prepolovi!

Sad udari dušmanski,

Ja ću tebe čobanski,

Da vidimo šta je jače!


(Iz pesme „Kuosta pakurarĭu” — „Kosta čobanin”, kaz. Žarko Andrejević, violinista i pevač, zapis: F. Paunjelović, Osnić, 1974) [Crn.]
[Vidi]

1466  đinkoluo  dincolo  оданде  đinkoluo [akc. đinkoluo] (pril.) — odande, odonud, sa one strane (ka nama), na onoj strani (u odnosu na nas) ◊ kasa luĭ ĭe đinkoluo đi drum — njegova kuća je sa one strane puta [Crn.] ◊ tu dăĭ pi đinkoluo, ĭuo dau pi đinkuaśa șî veđem kare drum ĭe măĭ bun — ti idi odonud a ja ću odovud, pa ćemo videti koji je put bolji ♦ var. đinkoļa ◊ șî đinkoluo șî đinkoļa arată kî ĭe śeva đeparće đi nuoĭ, numa đinkoluo ḑîśem kînd nu sa vĭađe, da đinkoļa kînd sa vĭađe, șî kînd ĭe măĭ apruape — i „đinkolo” i „đinkolja” pokazuju da je nešto udaljeno od nas, samo „đinkolo” kažemo kada to ne vidimo, a „đinkolja” kada vidimo i kad nam je bliže [Por.] ♦ dij. var. dînkoluo (Bačevica, Dobro Polje) [Crn.] / đi — „za; od” + în — „u; na” + koluo — „tamo” ♦ up. koluo, înkoluo ♦ supr. đinkuaś [Por.] ∞ akoluo  [Vidi]

1799  fag  fag  буква  fag (mn. faź) [akc. fag] (i. m.) — (bot.) bukva (Fagus silvatica) ◊ padurĭa ĭe bună, numa faź dau pin ĭa — dobra je šuma, samo bukve rastu u njoj [Por.]  [Vidi]

1840  fărbui  fărbui  фарбати (се)  fărbui (ĭuo ma fărbuĭ, ĭel sa fărbuĭe) [akc. fărbui] (gl. p. ref.) — 1. farbati (se), bojiti, obojiti (se) ◊ ĭuo nu dau la feĭmĭa sî fărbuĭe buḑîļi, kă ĭe prĭaćinîră, șî numa sa buskofĭașće — ja ne dam ćerki da farba usne, jer je premlada, i samo se razmaže 2. (fig.) lagati, varati; „mazati” oči ◊ n-askulta tuaće-tuaćiļi śe-ț vorbĭașće baĭatu, kî puaće-fi vrĭa numa s-ț fărbuĭe uoki, șî sî ći lasă-nkarkată — ne slušaj sve i svašta što ti govori momak, jer možda hoće samo da ti namaže oči, i da te ostavi trudnu [Por.] ∞ farbă  [Vidi]

1860  fļuankă  fleancă  лабрња  fļuankă (mn. fļieńś) [akc. fļuankă] (i. ž.) — (pej.) labrnja, gubica; usta ◊ măĭ taś odată, kă kînd îț dau una pista fļuankă, đințî-n trastă aĭ sî duś la kasă! — ućuti već jednom, jer kad te zveknem po labrnji, zube ćeš u torbi kući da nosiš! ♦ var. fļankă [Por.][Pom.] ◊ dăstul lătraș, măĭ înkiđe kîta fļanka-ĭa tîa — (pej.) dosta si lajao, zatvori malo tu tvoju gubicu (Vrbica) [Pom.] ∞ fļonkańi  [Vidi]

3123  galbin  galbin  жут  galbin1 (galbină) (mn. galbiń, galbińe) [akc. galbin] (prid.) — 1. (color) žut ◊ farbă galbină — žuta boja ◊ galbin đeškis — svetlo žuto ◊ galbin înkis — tamno žuto ◊ galbin ku vînît dau vĭarđe — žuto i plavo daju zeleno ◊ fîrbuit ku galbin — obojeno u žuto ◊ galbin la fire ka śiara — žut u licu kao vosak 2. (num.) (mon.) dukat ◊ sapă dupa galbiń — kopaju za dukatima ◊ ļikură ka galbinu — sija kao dukat [Por.]   [Vidi]

1580  gimotuok  ghemotoc  клупче  gimotuok (mn. gimotuaśe) [akc. gimotuok] (i. s.) — klupče, malo klube ◊ kînd ma-nvațat muma sî fak la gĭame, ĭa ma mînat întîń sî dau ku ața dupa patru źeĭśe, sî fak un gimotuok, șî pi ĭel pĭe urmă sî fak gĭemu-ntrĭeg — kada me je majka učila da motam klubad, prvo me je terala da motam jedno klupče oko četiri prsta, pa tek onda na njega da namotam celo klube (Rudna Glava) ♦ var. gĭemotuok (Tanda) ♦ sin. vlumotuok [Por.] ∞ gĭem  [Vidi]

10  građină  grădină  башта  građină (mn. građiń) [akc. građină] (i. ž.) — bašta, gradina ◊ građină ku fluorĭ — bašta sa cvećem ◊ građină îngrađită — ograđena bašta [Por.] ♦ dij. var. grăďină, garđină [Kmp.] ∞ gard  (stih)
Fluare albă đin građină,
Rupiće đin rîdaśină,
Să će dau la naĭka-n mînă!

Beli cvete iz baštice,
Pokidaj se iz korena,
Da te dragom u ruku dam!

(Stih iz istoimene vlaške pesme, kaz: Sofija Lazarević, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1982) [Por.]
[Vidi]

1892  înflurit  înflorit  расцветан  înflurit (înflurită) (mn. înfluriț, înfluriće) [akc. înflurit] (prid.) — (bot.) rascvetan, koji je procvetao, koji je pun cvetova ◊ rumîńi l-aĭ muorț dau đi pomană građină înflurită — Vlasi namenjuju pokojnicima rascvetanu baštu [Por.] ∞ fluare  [Vidi]

4009  kalauză  călăuză  калауза  kalauză (mn. kalauzurĭ) [akc. kalauză] (i. ž.) — (rel.) kalauza, obredni hleb ◊ găćituariļi kînd s-apuka să gaćaskă đe pomană, măĭ întîń fak șapće turćiță kare sa kĭamă kalauză, șă ļi dau la morto-la să vadă k-a-nśeput sî sa gaćiaskă pomana luĭ — žene koje spremaju pomanu prvo mese sedam hlepćića koji se zovu kalauze, i namenjuju ih pokojniku da vidi da je počelo spremanje njegove daće ◊ kolaśi kalauzurļi n-au ńiś un sămn pi ĭaļe — hlebovi kalauze nemaju na sebi nikakve simbole [Por.]  [Vidi]

55  konđeĭ  condei  писаљка  konđeĭ (mn. konđaĭe) [akc. konđeĭ] (i. m.) — (zast.) pisaljka; kondelj [Crn.] ◊ ku konđeĭu babiļi înkonđeĭe uauļi đi Pașć, da ĭastă muĭerĭ adînsă kare șî-n ḑî đi astîḑ șćiu să-nkonđeĭe bîće đi alun kare sa dau l-aĭ muorț đi pomană — kondeljom su babe šarale uskršnja jaja, a ima posebnih žena koje i danas znaju da šaraju leskove štapove, koji se na daćama namenjuju pokonicima (Jasikovo) [GPek]   (stih)
Nu ći puot skriĭa l-aĭ viĭ,
Fuaĭa albă sa umplut,
Șă konđeĭu sa strîvit,
Ma ći skriĭ la fuaĭa ńagră,
Kî ńiś fuaĭa n-am umplut,
Ńiś konđeĭu n-am strîvit.

Ne mogu te u žive upisati,
Bela je knjiga ispunjena

I pisaljka istrošena.

U crnu ću te upisati,
Ona nije ispunjena,
Ni pisaljka istrošena

(iz „Petrekature”, pesme za ispraćaj pokojnika, zapis: F. Paunjelović, Gamzigrad 1989) [Crn.]
[Vidi]

3997  korńet  cornet  остењак  korńet (mn. korńeturĭ) [akc. korńet] (i. s.) — (geogr.) ostenjak, kamena golet oštrog vrha ◊ korńet ĭe vîr askuțît pi kļanțu kîrși — ostenjak je oštri vrh na steni krša ◊ pi korńeće nu dau kuorńi, korńetu ĭe đarîndu golaĭe petruasă, fara ļiamńe, kîrșîĭe guală — na ostenjacima ne raste drenje, ostenjak je svuda goli kamenjar, bez rastinja, goli krš ♦ up. kļanț [GPek] ∞ kuorn  [Vidi]

2939  mik  mic  мали  mik (mikă) (mn. miś) (prid.) — mali ◊ kopil mik, are suoră mikă, amînduoĭ sînt kopiĭ miś — malo dete, ima malu sestru, oboje su mala deca ♦ supr. mare ♦ up. ńimik [Por.]  (aneg.)
ĬUO MIS KOPIL MIK, NU ȘĆU ŃIMIK

A furat vrun sarak uaĭa, să nu-ĭ muara kopilu đi fuame, șî s-a dus ku ĭa în puodu ștăļi s-o župuaĭe, da pi kopil la învațat să spună kă ĭe mik, șă nu șćiĭe ńimik, dakă-l va întraba vrunu unđe ĭe tatî-su, șî śe lukră. Dupa kîta vrĭame vin žîndari, kare la urmat, șî dau pista kopil, kare s-a žukat în traușă. „Unđi ĭe tat-tu, kopiļe?” - ăl întrabă. Da ĭel spuńe: „Ĭuo mis kopil mik, nu șću ńimik, da tada župuaĭe uaĭa în puod!”

JA SAM MALO DETE, NE ZNAM NIŠTA

Ukrao neki siroma ovcu, da mu dete ne umre od gladi, i odneo je na tavan štale da je odere, a dete je naučio da kaže da je mali i da ne zna ništa, ako ga neko bude pitao gde mu je otac, i šta radi. Posle nekog vremena dođu žandari, koji su ga sledili, i naiđu na dete, koje se igralo u dvorištu. „Gde ti je otac, mali?” - pitaju ga. A on kaže: „Ja sam malo dete, ne znam ništa, a otac dere ovcu na tavanu!”


(Kaz. Dragoljub Balanović, zapis: Durlić, Rudna GLava, 1987.) [Por.]
[Vidi]

4148  palćińiș  păltiniș  јаворик  palćińiș (mn. palćińișurĭ) [akc. palćińiș] (i. s.) — (bot.) javorik ◊ palćińiș ĭe luok unđe dau palćińi, or duos ku palćiń mulț — javorik je mesto gde rastu javori, ili šuma sa mnogo javora [Por.] ∞ palćin  [Vidi]

2551  patruḑăś  patruzeci  четрдесет  patruḑăś [akc. patruḑăś] (br.) — četrdeset ◊ numîru patruḑăś ĭe đi unu măĭ mare đikît triḑăś șî nuauă — broj četrdeset je za jedan veći od trideset i devet ◊ la patruḑăś đi ḑîļe dupa muarće sa dau pomeńiļi l-aĭ muorț — na četrdeset dana posle smrti, daju se pomane umrlima [Por.] ∞ patru  [Vidi]

2602  pișļagă  pișleag  чеп  pișļagă (mn. pișļaźe) [akc. pișļagă] (i. ž.) — (tehn.) (zast.) čep; spojnica ◊ pișļagă ĭe śiep or pană đi ļiemn, đi întarit înkeĭaturiļi, or đi astupat găuriļi — „pišljaga” je drveni čep ili klin, za učvršćivanje spojeva, ili začepljivanje rupa ◊ pișļaga s-a pus ka ļigatura întra naplaț la ruata đi kar — „pišljaga” se stavljala kao spojnica između naplataka kolskog točka ◊ pișļagă a pus pinteri întra doă dauoź, la fundu vasuluĭ, să nu fugă dauoźiļi pi supt śerk — „pišljagu” su stavljali pinteri između dve doge na dnu suda, da se doge ne smiču ispod obruča (Tanda) ◊ ku pișļeź miś s-a astupat găurļi fakuće đi karĭeț în vas đi ļiemn — sa malim „pišljagama” začepljivane su rupe, napravljene od crvotoka u drvenim sudovima ♦ sin. șîp [Por.] ∞ razbuoĭ  [Vidi]

3981  Sîmĭedru  Sâmedru  Митровдан  Sîmĭedru (mn. Sîmĭedre) [akc. Sîmĭedru] (i. s.) — (kal.) Mitrovdan ◊ Sîmĭedru skimbă ḑîua da datumu nu, în tuot anu ĭe a općiļa ḑî pi marćiń — Mitrovdan menja dan ali datum ne, svake godine pada osmog dana novembra ◊ la Sîmĭedru s-a đizļegat sluźiļi, kare a fuost ļegaće la Sînźuorḑ, șă ļi s-a dat sîmbriĭa — na Mitrovdan su se otpuštale sluge koje su bile unajmljene na Đurđevdan, i isplaćivao im se najam [Por.]  (opis) Kum ĭe vrĭamĭa la Sîmĭedru, așa o să fiĭe tuota ĭarna. — Kakvo je vreme na Mitrovdan, takvo će biti cele zime. ◊ Dupa Sîmĭedru ĭe bun sî sa samîńe grîu, kă ažunźe primovara, dupa śe trĭek źerurļi. — Posle Mitrovdana je dobro da se seje žito, jer niče u proleće kad prođu mrazevi. ◊ Multă lume faśe prazńik la Sîmĭedru; sa krĭađe kă pi iĭ Sîmĭedru ăĭ pazîașće đi buaļe, șă iĭ sînt măĭ sînatuoș đi kît aĭlalț. — Mnogi ljudi slave Mitrovdan; veruje se da njih Mitrovdan čuva od bolesti, i da su oni zdraviji od drugih. (Kaz. Biljana Pavlović, Leskovo, 9. XI 1992.) ◊ Đimińața-n zorĭ la Sîmĭedru lumĭa ĭasă afară șî sa uĭtă kum ĭe vrĭamĭa: dakă burîĭe đin śerĭ, o să fiĭe rîveńală, ș-o să fiĭe anu ku birekĭet, da dakă ĭe sańin, o să fiĭe sîaśită. — Na Mitrovdan u zoru ljudi izlaze napolje da vide kakvo je vreme: ako sipi sa neba, biće vlage i godina će biti berićetna, a ako je vedro, godina će biti sušna. (Kaz. Jorgovan Filipović, Debeli Lug, 6. IX 2001.) ◊ La Sîmĭedru la mižluoku nuopțî sa đeșkiće raĭu, șî ĭe bun în zuorĭ sî sa fakă privĭegurĭ đ-aĭ muorț șî sî ļi sa đa pomană, kî iĭ atunśa đirĭept primĭesk tuot śe ļi dau aĭ viĭ. — Na Mitrovdan u ponoć otvara se raj, i dobro je da se u zoru pale vatre za mrtve i daju pomane, jer oni tada primaju direktno sve što im živi namenjuju. (Kaz. Mila Kušlić, Debeli Lug, 18. II 1998.) [GPek] ◊ Sîmĭedru ĭe kuratuorĭu apilor, șî ĭe bun în ḑîua luĭ să sa ĭa apă đi la luok unđe s-anprenă doă ogașă đi la doă izvuară; aĭa apă ĭe sfîntă șî kurată, bună đi mulće đeskĭnćiśe. — Mitrovdan je čistilac voda, i na njegov dan je dobro da se zahvati voda sa mesta gde se sastaju dva potoka sa dva izvora; ta voda je sveta i čista, dobra za mnoge bajalice. (Kaz. Jelena Rajković, Rudna Glava, 12. XI 2000.) [Por.] [Vidi]

3481  śerk  cerc  обруч  śerk (mn. śerkurĭ) [akc. śerk] (i. s.) — 1. (tehn.) obruč ◊ tuot śerku ĭe fakut totîrlat — svaki obruč je okruglog oblika ◊ un fĭeļ đi śerk ĭe șînă đi fĭer ku kare sa ļagă dauoźiļi la kadă — jedna vrsta obruča je metalna šina kojom se vezuju doge na kaci ◊ śerk avut șî ruata đi kar, l-a fakut kovaśi la fuaļe șî ĭ-a ḑîs șînă — obruč je imao i kolski točak, izrađivali su ga kovači na mehovima, i zvali ga šina 2. (geom.) krug ◊ kînd trăbe sî să fakă fund, măĭ întîń skrižăĭ pi blană un śerk, pă pi urmă sa taĭe ku firizu — kad treba da se napravi lopar, najpre se na dasci nacrta krug, pa se onda izreže testerom [Por.]  [Vidi]

2067  śin-suće  cinci sute  петсто  śin-suće [akc. śin-suće] (br.) — petsto, petstotina ◊ îț sînt datuorĭ śin-suće đi dinarĭ, ț-am dat patru suće, a măĭ ramas sî-ț dau măĭ o sută — dužan sam ti petsto dinara, dao sam ti četristo, ostalo je da ti dam još sto ◊ śin-suće đi miĭ — petsto hiljada ◊ skriĭem: 5555, śećim: śinś miĭ śin-suće śinḑăś șî śinś — pišemo: 5555, čitamo: pet hiljade petsto pedeset i pet [Por.] ∞ śinś  [Vidi]

2112  tămîńuară  tămâioară  виола  tămîńuară (mn. tămîńuare) [akc. tămîńuară] (i. ž.) — (bot.) viola, vrsta ljubičice (Viola) ◊ tămîńuară dă pi ļivađe, pi padure nu sa află; are numa o fluare albă, or ka iļiļaku, întuarsă ka kîrļigu ku vîru-n žuos — viola raste na livadi, u šumi je nema; ima samo jedan cvet bele boje, ili boje jorgovana, iskrivljen sa vrhom na dole ◊ tămîńuară măĭ frumuos mirusă đin tuaće fluoriļi în priomovara — viola najlepše miriše od svih prolećnih cvetova ◊ tămîńuară babiļi ku drag o dau đi pomană, șî kĭamă pi aĭ muorț „să vină la primovară, pi miruos đi tămîńuară” — babe je rado namenjuju pokojnicima, pozivajući ih „da dođu u proleće, po mirisu violinom” ♦ var. tîmîńuară, tămîĭuară [Por.] ∞ viorĭauă  [Vidi]

2265  tuman  tuman  таман  tuman [akc. tuman] (pril.) — (srb.) taman, baš ◊ tuman ĭuo șaḑuĭ sî śin, ĭel ažunsă — taman sam ja seo da večeram, on stiže ◊ nu-ĭ dau să fiĭe kum vrĭa ĭel, pî tuman să fiĭe nu șću śe — ne dam mu da bude kako on hoće, pa taman da bude ne znam šta ♦ var. taman [Por.]   [Vidi]

3580  uaĭe  oaie  овца  uaĭe (mn. uoĭ) [akc. uaĭe] (i. ž.) — (zool.) ovca (Ovis aries) ◊ anuaștre uoĭ đe bîtrîńață a fuost miś, ku lînă lungă șă aspură — naše starinske ovce bile su male, sa dugom i oštrom dlakom ◊ uoĭļi nuaștre a putut mult sî rabđe fara mînkare, fara apă șî fara sare — naše ovce su mogle dugo da trpe bez hrane, vode i soli ◊ uńi avut șî uoĭ țîgaĭe, ku lînă muaļe, ama măĭ golańe đikît anuaștre — neki su imali i ovce cigaje, sa mekom vunom, ali su je imale manje nego naše [GPek] ◊ uoĭļi nuaștre a paskut șî pi zapadă: ku buotu șî ku piśuoru a rîkait zapada, ș-a ažuns pănă la ĭarbă đe paskut — naše ovce su pasle i po snegu: njuškom i nogom razgrtale su sneg, i dolazile do trave za pašu ◊ blînd ka uaĭa — pitom kao ovca (Rudna Glava) ◊ sa rîs aĭ batrîń kă uoļi nuaștre avut țîță ka la mîță — stari su zbijali šalu da naše ovce imaju vimena kao mačke (Tanda) [Por.] ◊ uoĭļi nuaștre a-nśeput sî sa pĭardă kînd komuńișći a dus „merinizațiĭe”, pi lînga anu 1958 — naša sorta ovaca počela je da se gubi, kada su komunisti uveli „merinizaciju” oko 1958. godine (Jasikovo) [GPek]  (kom.) Gata tuata uaĭa are numiļi iĭ, kare dau pîkurari đispre aĭa kum ĭe uaĭa fakută. Ăće un șîr đi nume đin saćiļi nuaștre.

Buļećin: Mîndra, Buka, Mika, Baluța, Lăkrămuța, Liru, Maĭdańanța.

Tanda: Bobośika, Bukalaĭe, Bumńița, Okișana, Lukița, Șkĭuapa, Śula, Kurta, Ńagra, Korńița, Uļa, Dinka, Gigă, Koțîța (=ku o țîță), Batrîna, Zăpiśita (=a ramas mikă), Pinćina ...

Isîkuva: Ļisa, Bĭelka, Fluarĭa, Bîkalaĭa, Kļepana (ku urĭekĭ marĭ), Pistra (pistriță, ku pĭaće pi buot), Guala (golană, ku lînă mikă șî rară), Iță (< oiță), Bobolmik, Gîșu (berbĭek), Zăpiśită ...
[Vidi]

2435  uară  oară  пута  uară2 (mn. uorĭ) [akc. uară] (i. ž.) — put, puta 1. (u jednini u izrazima, za broj veći od jedan) drugi put, drugom prilikom; ponovo ◊ îz ḑîk odată ka la uom, đ-aduoĭļa uară dau ku pumnu — kažem ti jednom kao čoveku, a za drugi put (=ako treba da ti ponovim), udaram pesnicom ◊ vin adauară — dolazim idući (sledeći, drugi) put ◊ aț spun a trîĭ-ļa uară — kažem ti po treći put ◊ aĭde akuma să lukrăm, đ-adauară nu puot să vin — hajde sada da radimo, drugi put ne mogu doći 2. (u mn.) više puta, veći broj puta ◊ ĭ-am spus đi duaă uorĭ, da iĭ spun șî ḑîaśe uorĭ dakă trăbuĭe — rekao sam mu dva puta, a kazaću mu i deset puta ako treba [Por.]  [Vidi]

3010  źuban  butoi  жбан  źuban (mn. źubańe) [akc. źuban] (i. s.) — žban, džban ◊ źubanu ĭe vas đi ļiemn, fakut đin dauoź, în kare kure rakiu la kazan — žban je drveni sud od doga, u koji teče rakija na kazanu ♦ var. źiban (Tanda) [Por.] ♦ dij. sin. buriu (Debeli Lug) [GPek]  [Vidi]


NASTAVAK PRETRAGE PO OBLASTIMA USMENE KNJIŽEVNOSTI ?

ŠAlJI KOMENTAR:
TRIMITE COMENTARUL
:


aa
  
ăă
  
bb
  
țț
  
čč
  
ćć
  
dd
  
  
ğğ
  
đđ
  
ďď
  
ee
  
ff
  
gg
  
hh
  
ii
  
îî
  
ĭĭ
  
kk
  
ll
  
ļļ
  
mm
  
nn
  
ńń
  
oo
  
pp
  
rr
  
ss
  
șș
  
śś
  
tt
  
ťť
  
uu
  
vv
  
zz
  
žž
  
źź