Lista reči prema signaturi saradnika: D. Dragić, Krivelj

Broj reči: 11

Rb. Vlaški Rumunski Srpski Gnezdo reči Reč u umotvorinama
1)andrĭeauăandreaвелика иглаandrĭeauă (mn. andrĭeaļе) [akc. andrĭeauă] (i. ž.) — velika drvena igla, duguljastog oblika sa šiljatim krajevima i rupom na sredini, kojom su muškarci pleli debele čarape ili rukavice ◊ andrĭeauă ĭe ak mare ku kare s-a fakut la śarapĭ șî manușă gruasă — „andreja” je velika igla sa kojom su se plele debele čarape i rukavice (Krivelj) [Crn.] ♦ var. andrĭauă [Por.] ◊ ĭuo ku andrĭaua kuos la măturĭ — ja sa velikom iglom opšivam metle (Laznica) [Hom.] ♦ up. ak[Vidi]

2)apsanźiuapsangiuапсанџијаapsanźiu (mn. apsanźiĭ) [akc. apsanźiu] (i. m.) — 1. apsandžija, čuvar zatvora i zatvorenika ◊ a dat mită la apsanźiu, să-l kaće kîta măĭ bun — podmitio je apsandžiju da ga pazi malo bolje 2. hapsitelj ◊ l-a prins apsanźiu, șî l-a mînat la-nkisuare — uhvatio ga apsandžija, i oterao ga u zatvor [Por.] ∞ apsă (vidi paremije) [Vidi]

3)arangaarangaпоребаркеaranga [akc. aranga] (pril.) — (za položaj tela) porebarke, na bok, bočno ◊ a ustańit, s-a dat đi aranga la umbră, a pus mîna kîpatîń, śkă, să uđińaskă o țîră — umorio se, legao porebarke u hlad, stavio ruku pod glavu, veli, da malo predahne (Krivelj) [Crn.] ◊ đi aranga nu puoț mult sî ḑaś, kî ći duor uasîļi, da ńiś n-aĭ kînd kî ĭe aranga ođină skurtă — porebarke ne možeš dugo da ležiš, jer te zabole koske, a nemaš ni vremena jer je „aranga” kratak predah (Tanda) ◊ kînd ći daĭ đi aranga, n-aĭ unđe, numa puń mîna supt kap, kî aĭa ĭe ođină în padure, la luok, dupa viće, unđe nu ĭe ńiś pat, ńiś kîpatîń — kad se prućiš porebarke, nemaš kud, nego staviš ruku pod glavu, jer je to predah u šumi, na njivi, za stokom, gde nema ni kreveta, ni jastuka (Rudna Glava) [Por.] ◊ đi aranga sa ḑîśe kînd staĭ pi o parće, rîḑîmat în kuot; așa nu puoț sî duormĭ, numa kukîĭ kîćikîta — „aranga” se kaže kad ležiš na jednoj strani, oslonjen na lakat; tako ne možeš da spavaš, nego samo kunjaš pomalo (Jasikovo) [GPek] [Vidi]

4)ariśaricјежariś (mn. ariś) [akc. ariș] (i. m.) — (zool.) jež (Erinaceus europaeus) ◊ ariśu ku ariśuaĭka duorm în frunḑă — jež i ježica spavaju u lišću [Por.] ♦ dij. var. arič [Kmp.] (mitol.) Ariśu ĭe žuavina măĭ batrînă, șî măĭ vikļană. Șćîĭe mulće kare-śe śe nu șćiĭe ńima, pă ńiś Dumńeḑîu. Pi porînka-luĭ Dumńeḑîu a fakut śuoś șî văĭ, ș-a skuos žuavińiļi đi la pouađe. Đi rușîńa-luĭ a ńegrit albina, kare întîń a fuost albă. (V. albină) Numa ĭel șćiĭe đi ĭarba fĭeruluĭ, kare đeșkiđe tuaće înkisuoriļi. Kare vrĭa s-o ĭa đi la ĭel, îĭ prinđe puĭi, îĭ înkiđe în vrun sanduk, șî dupa kîta vrĭame ariśu vińe ku ĭarba-ĭa-n gură, să skuată puĭi; uomu îĭ ĭa ĭarba, da puĭi slubuađe. (V. ĭarba fĭeruluĭ). Ku ariśu đes s-a žukat kopiĭi așa: ăl prind, șă kînd ĭel sa-nkolaśașće, iĭ bat kanta la kap, kă ariśu atunśa sîare-n sus ka pi žîgaraĭ, șî kopiĭi sa rîd đi drag. Sa puvestîașće kă ariśu drumîĭe înkîļikat pi ĭepur. Măĭ mult sa ćĭame đi kîń.

Jež je životinja najstarija, i najmudrija. Zna mnogo koje-šta što ne zna niko, pa čak ni Bog. Bog je po njegovom savetu načinio brda i doline, i spasio životinje od poplava. Zbog njegove nepristojnosti pčela je pocrnela, a bila je pre toga bela. Samo on zna za čarobnu travku, koja otvara sve brave. Ko hoće da je dobije, uhvati ježeve mladunce i zatvori ih u neki sanduk, i jež će posle nekog vremena doći sa tom travkom u ustima da ih oslobodi; čovek mu otme travku, a ježiće pusti. Sa ježom su se deca često igrala ovako: uhvate ga, i kada se on sklupča, lupaju mu kantu nad glavom; jež odskakuje kao na žeravici, a deca se smeju od radosti.
(izr.) Ariśu la prag sparźe truaka. — Jež na pragu slupa glavu. (Zapis: Durlić 1983) [Por.] (basna) A pļekat ariśu đi la munće după vin la Kraĭna. A kumpărat vinu, șî s-a-ntuors akasă. A ažuns în ḑîua đe Pașć. Șî kînd a pașît pragu, iĭ kađe truaka đin spinare, șî să sparźe. Atunś a ḑîs ariśu: „Futul în kur lukru đin grab!” — Krenuo šumski jež u Krajinu po vino. Kupio vino, i vratio se kući. Stigao je na dan Uskrsa. Kad da pređe prag, spadne mu tikva s leđa, i razbije se. Jež je tada rekao: „Jebem ti posao koji se radi u žurbi!” (Zapis. D. Dragić, 1996, Krivelj) [Crn.]
[Vidi]

5)avĭeareavereимовинаavĭeare [akc. avĭeare] (i. ž.) ● v. averĭe [Crn.] ∞ avĭa[Vidi]

6)bibarakbaibaracпрслукbibarak [akc. bibarak] (i. s.) ● v. bîĭbarak [Por.][Vidi]

7)țîța-uoĭiţiţa-oiiарникаțîța-uoĭi [akc. țîța uoĭi] (i. ž.) — (bot.) „ovčja sisa”, arnika, brđanka, veprovac, vrsta lekovite biljke (Arnica montana) ◊ frunḑa lu țîța uoĭi ĭe bună đi durĭare la burtă — list arnike je dobar za bolove u stomaku (Neresnica) [Zvizd] ◊ țîța uoĭi s-a mistakat ku măĭ mulće ĭerburĭ, ku kare la Sînźuorḑ, înainća mulsuluĭ, s-a uns țîțîļi la uoĭ — ova biljka se mešala sa drugim biljkama, kojima su se na Đurđevdan, pre prve muže, ovcama mazale sise (Krivelj, zapis. D. Dragić ) [Crn.] ∞ țîță[Vidi]

8)fulźerfulgerмуњаfulźer (mn. fulźerĭ) [akc. fulźer] (i. m.) — munja ◊ sa văḑu đinoarļea un fulźer, fulźeră la răsărit — videla se malopre jedna munja, sevnula je na istoku [Crn.] ♦ dij. var. sfulđir [Por.][Vidi]

9)fulźerafulgeraсеватиfulźera [akc. fulźera] (gl. p.) ● v. sfulđira [Crn.] ∞ sfulđir[Vidi]

10)kućińelcătinelтихоkućińel [akc. kućińel] (pril.) — tiho, sporo, polako ◊ vorbăsk măĭ kućińel ku ĭeal, kă auđe bińe — govorim tiše sa njim, jer čuje dobro ♦ var. kućuńel (Žitkovica, Dvorište) [Bran.] ♦ up. înkućinat (Vrbica) [Pom.](zvucni primer) Kînd auđe, vorbĭeșć măĭ kućińel, kînd n-auđe, măĭ tare! — Kad čuje, govoriš tiše, kad ne čuje, glasnije! (Kaz. Dušica Veljković, r. 1945, zapis: D. Dragić, Topolovnik, 16. V 2015) [Bran.][Vidi]

11)mărțînuosmărţânosускраћенmărțînuos (mărțînuasă) (mn. mărțînuoș, mărțînuasă) [akc. mărțînuos] (prid.) — 1. uskraćen, osujećen, ometen u zadovoljenju neke potrebe a. (o stoci) koji nema soli, kome nije data so ◊ oaĭa mărțînoasă nu puaće mult să rabđe — ovca bez soli ne može dugo da trpi (Krivelj) [Crn.] b. (o čoveku) kome je osujećena neka jaka potreba ◊ mărțînuos ĭe uomu kare n-avut multă vrĭame trĭabă ku muĭarĭa, au ku ibuomńika — osujećen je čovek koji nije imao duže vreme posla sa ženom, ili ljubavnicom (Tanda) 2. željan, koji ima jaku potrebu ◊ uoĭļi sînt mărțînuasă dupa sare — ovce su željne soli (Jasikovo) [GPek] ◊ am fuost baĭat, ńinsurat, șă am fuost rău mărțînuos dupa pîrdańika-ĭa, muĭerĭaskă — bio sam momak, neoženjen, i bio sam jako željan one proklete ženske stvari (Tanda) ♦ dij. var. mîrțanuos [Por.][Vidi]

aa
  
ăă
  
bb
  
țț
  
čč
  
ćć
  
dd
  
  
ğğ
  
đđ
  
ďď
  
ee
  
ff
  
gg
  
hh
  
ii
  
îî
  
ĭĭ
  
kk
  
ll
  
ļļ
  
mm
  
nn
  
ńń
  
oo
  
pp
  
rr
  
ss
  
șș
  
śś
  
tt
  
ťť
  
uu
  
vv
  
zz
  
žž
  
źź