Kartica sela:
Brza Palanka Brza [020]

Istočni Vlasi • Carani • Narečje: oltensko
pi/pe/pĭe/pră/pă đi/đe/ďe/dă klańe/klaĭe ău/zău śe/će/če/ťe ź/đ/ď/ğ

BRZA PALANKA (1.557 st.). pogranično (ka Rumuniji) gradsko naselje (po pravnom kriterijumu) zbijenog tipa, pored (40-80 m) desne obale Dunava, s obe strane savremenog puta Kladovo-Negotin, 24 km JZ od Kladova. Površina katastarske teritorije iznosi 6.429 ha. Fizionomski povezuje nekoliko "krajeva" (Gornje Hacelje, Ungrjani, Koritari, Planinica i dr.). Tokom izgradnje HE "Đerdap”, 80-ih god. XX v.: potopljena su dva "kraja": Čaršija i Suvaja. Gornje naselje nastalo je na mestu rimskog utvrđenja Egete iz II v.; gde su pronađeni mnogobrojni arheološki nalazi (mermerne skulpture. bronzana ploča Jupiterovog svetilišta, srebrni šlem i dr.). Spada u starija naselja. Pominje se na austrijskim kartama iz HVIII v., u turskom popisu harača 1740/41. (13 žitelja), katastarskom popisu 1741. kao selo Brza kod Slatine kasnije. Oslobođena je za vreme Karađorđa (1810) uz pomoć ruske vojske. Nakon toga, Vuk Karacić je od 1811. do sloma 1813. bio starešina đumruka, sudija i upravitelj. Kao granično naselje dobija važnu ulogu u ustaničkoj Srbiji. Proglašena je za varošicu 1885. god. U B.P. knez Miloš Obrenović dolazi tri puta posle konačnog oslobođenja 1833, Sima Milutinović dva puta: 1833. kao carinik za Ključ i 1835. u pratnji kneza Miloša. God. 1836. B.P. ima mezulhanu, đumruk, pristanište i glavno brodogradilište u Srbiji. Jedan brod - korvetica, izgrađen je 1834, a od 1840. do 1842. izgrađen je brod tipa brig sa dve katarke i 300 hilj. oka nosivosti za pomorsku plovidbu. St. je srpsko (slavi Veliku Gospojinu, Petkovicu, Ce. Arhanđela, Se. Nikolu i dr.; mesna slava Trojice, a u Koritarima Đurđevdan; vašar Sabor sv. arhangela Gavrila), a ima i drugih nacionalnosti (Vlasi, Crnogorci, Romi i dr.). Indeks demografskog starenja (is) kreće se u rasponu od 0,3 (1961) do 0,7 (1991). U naselju se nalazi pravoslavni hram Sv. Trojice. Vodosnabdevanje je kolektivno (73% domaćinstava) i individualno (kopani bunari - 10,9%, uređeni n neuređeni izvori i dr.). Ima dve OŠ "Stefanija Mihajlović” (osmorazrednu i četvororazrednu; 1999/2000. - 177 učenika), zdravstvenu stanicu, zemljoradničku zadrugu, lokalnu pijacu (pijačni dan - petak) i dr. Mnogi meštani su na privremenom radu u inostranstvu (Danskoj, Švedskoj, Nemačkoj i dr.).

• Izvor/Source: Geografska enciklopedija naselja Srbije / pod rukovodstvom Srboljuba Đ. Stamenkovića
Beograd : Geografski fakultet Univerziteta : Agena : Stručna knjiga, 2001, e.j. Brza Palanka
       
O poreklu stanovništva: Klik ovde!
S T A T I S T I K A
1850.1) (Vlasi) 1866.2) (Vlasi) 1921. (Rumuni)3) 2011. (Vlasi)
Kuća Duša Svega Srba Vlaha % Vl. Svega Srba Rumuna % Rum. Svega Srba Vlaha % Vlaha Rumuna
92 409 616 169 442 71.75 1757 566 1011 57.54 860 790 22 2.56 x

G E O G R A F I K A
Fizionomske karakteristike Nadmorska visina u m. Površina Tradicionalna
Tip Oblik Reljef Centar Visinski pojas ha privreda
zbijeno ravničarski 6429

GRAĐA U REČNIKU: Reči Narodna književnost Saradnici Kazivači Etnogr. oblast: Ključ

LEGENDA: = vlaško = Vlasi i povlašeni Srbi = mešovito = romska mahala = bajaško (Romi)
1) Prvi popis u Srbiji u kome se beleže Vlasi kao posebna etnička kategorija sproveden je 1850. godine. Broj njihovih "kuća" i "duša" obradio je i objavio Jovan Gavrilović, vidi Гласник Друштва србске словесности, св. 4, Београд, 1852
2) Broj Vlaha na popisu iz 1866. obradio i objavio statističar Vladiomir Jakšić, u delu:  В. Якшич, О племенном составе населенiя в Княжестве сербском, Типографiя Майкова, С. Петербург, 1872
3) Od Berlinskog kongresa (1878. g.) do kraja II sv. rata, sve administracije Srbije, Kraljevine SHS i Jugoslavije, smatrale su Vlahe Rumunima, i tako su ih tretirale u svojim zvaničnim državnim popisima!
x u rubrikama popisa iz 2011. godine o značava mesta u kojima je broj popisanih lica bio manji od 3 (Strategija, p. 19
Broj pogleda : 360

aa
  
ăă
  
bb
  
țț
  
čč
  
ćć
  
dd
  
  
ğğ
  
đđ
  
ďď
  
ee
  
ff
  
gg
  
hh
  
ii
  
îî
  
ĭĭ
  
kk
  
ll
  
ļļ
  
mm
  
nn
  
ńń
  
oo
  
pp
  
rr
  
ss
  
șș
  
śś
  
tt
  
ťť
  
uu
  
vv
  
zz
  
žž
  
źź