Kartica sela:
Majdanpek Măĭdan [091]

(m. sg.) Măĭdańanţ (Bufan) • (m. pl.) Măĭdańanţ (Bufań) • (f. sg.) Măĭdańanţă (Bufańiţă) • (f. pl.) Măĭdańanţă (Bufańiţă) • Centralni Vlasi • Bufani • Narečje: oltensko
pi/pe/pĭe/pră/pă đi/đe/ďe/dă klańe/klaĭe ău/zău śe/će/če/ťe ź/đ/ď/ğ
pe đe ń ś ź

MAJDANPEK (11.760 st.), gradsko industrijsko središte i centar istoimene opštine (932 knr, 14 naselja i 27.326 st.), na (360-440 m) obalama Malog Peka, u podnožju Starice (796 m) i Praurija (570 m), 190 km JI od Beograda. Geografske koordinate su 44º25’18” s.g.š. i 21º56’33” i.g.d. Površina urbane teritorije, po aktuelnom GUP-u iz 1986, iznosi 1.000 ha (građevinski rejon 320 ha), a katastarska 17.811 ha. Za potrebe rudnika koristi se 3.400 ha. Naziv potiče od starosrpskog naziva za bakar - med, arapske reči madan - rudnik, ruda, i hidronima Pek (grčka reč pekos - ovčije runo). Urbanom kompozicijom povezuje dve glavne fizionomske celine, Donji i Gornji Majdanpek (Vidikovac). Odlikuje se znatnom urbanističkom uređenošću i komunalnom opremljenošću (prva škola otvorena je 1851, pošta 1852, bolnica 1853, savremena elektrifikacija izvršena je 1952, urbani vodovod dobija 1954, automatske telefonske veze 1970. i sl.). Severno (3,5 km) od grada smeštena je Rajkova pećina (2.304 m), koja je uređena za posete, kod čijeg ulaza se nalazi metalna skulptura "Mladi istraživač u prostoru" (1977), rad Branka Ćorića. St. je srpsko (gradska slava Petrovdan), doseljeno iz različitih krajeva Srbije, Crne Gore i okolnih naselja. Indeks (is) demografskog starenja 1961. i 1991. iznosi 0,2.Postoje ostaci (zidine) srpske crkve iz XVIIII v. porušene 1853, a sadašnjp pravoslavni hram Sv. alostola Petra i Pavla podignut je 1856. god. Nastao je na mestu sa tragovima starije naseljenosti i rudarenja (rimski bunar, tragovi rimskog rudarenja - bakar eksploatisan od 30-ih god. pre nove ere). Nakon toga rudnik radi sa prekidima. Ponovo je aktivan od sredine XIV v., kada ga obnavljaju Nemanjići. U to vreme kao rudari angažovani su Sasi, za koje se vezuje geografsko ime Šaškog potoka. Pod nazivom Medani Pek pominje se 1560. god. Posle prekida rudnik je aktivan i u periodu 1718-1738. god. Današnje naselje formirano je na mestu starog rudarskog 1847. god. Nakon obnavljanja rudnika prisutno je opsežno doseljavanje st. u periodu 1849-1857. god. Tada su, pored banatskih Vlaha, najbrojniji doseljenici bili Nemci iz Austrije i Česi. U to vreme zastupljenošću se ističu Česi, koji su živeli u posebnom delu naselja - Pemska mala. Status okružne varoši dobija 1853. (1893. - 177 žitelja). Od početka 60-ih god. XX v. postepeno prerasta u značajan industrijski centar Srbije sa obimnom proizvodnjom rude (1999. - 4.315420 t, od toga 4.299590 t bakra i 15.650 t polimetala). Nosiocn dinamičnog privrednog razvoja su mnogobrojna preduzeća, od kojih poseban značaj imaju, Rudarsko-topionnčarski basen „Bor”, u čijem sastavu su rudnik bakra, „Zlatara Majdanpek”, DD „Ineks bakar”, „Miroč-bilje” i dr., hotel „Rudarska kasina” (120 ležajeva) i dr. Ima dve osmogodišnje OŠ („Velimir Markićević” i „12. septembar”), Školu za osnovno muzičko obrazovanje „Ranko Krivić”, dve SŠ (gimnazija i tehnička škola), zdravstveni centar (osnovan 1961), muzej, dom omladine, kulturno-obrazovni centar sa bibliotekom i bioskopom, Radio-televiziju „Majdanpek”, sportski centar, staru topionicu gvožđa iz 1849. (kulturno dobro od 1983), spomenik borcima palim u ratovima 1912-1918, spomen-fontanu (u centru grada) na mestu gde su Nemci obesili 12 boraca Majdanpečkog partizanskog odreda i spomen-ploču posvećenu istom događaju, spomenik na Ujevcu, koji obeležava mesto gde je 1941. formiran Majdanpečki partizanski odred, spomenik borcima NOR-a i žrtvama fašističkog terora sa područja opštine Majdanpek izginulim i streljanim u periodu 1941-1945, Javno komunalno preduzeće „Komunalac”, pijacu (pazarni dan - subota) i dr. Među gradskim proslavama poseban značaj imaju proslave Dana rudara (6. avgust) i Dana opštine.

• Izvor/Source: Geografska enciklopedija naselja Srbije / pod rukovodstvom Srboljuba Đ. Stamenkovića
Beograd : Geografski fakultet Univerziteta : Agena : Stručna knjiga, 2001, e.j. Majdanpek
       
O poreklu stanovništva: (U pripremi!)
S T A T I S T I K A
1850.1) (Vlasi) 1866.2) (Vlasi) 1921. (Rumuni)3) 2011. (Vlasi)
Kuća Duša Svega Srba Vlaha % Vl. Svega Srba Rumuna % Rum. Svega Srba Vlaha % Vlaha Rumuna
- - 1024 134 570 55.66 0 0 0 0 7699 6761 380 4.94 24

G E O G R A F I K A
Fizionomske karakteristike Nadmorska visina u m. Površina Tradicionalna
Tip Oblik Reljef Centar Visinski pojas ha privreda
zbijeni duguljast planinski 350 1000 rudarstvo

GRAĐA U REČNIKU: Reči Narodna književnost Saradnici Kazivači Etnogr. oblast: Bufani

LEGENDA: = vlaško = Vlasi i povlašeni Srbi = mešovito = romska mahala = bajaško (Romi)
1) Prvi popis u Srbiji u kome se beleže Vlasi kao posebna etnička kategorija sproveden je 1850. godine. Broj njihovih "kuća" i "duša" obradio je i objavio Jovan Gavrilović, vidi Гласник Друштва србске словесности, св. 4, Београд, 1852
2) Broj Vlaha na popisu iz 1866. obradio i objavio statističar Vladiomir Jakšić, u delu:  В. Якшич, О племенном составе населенiя в Княжестве сербском, Типографiя Майкова, С. Петербург, 1872
3) Od Berlinskog kongresa (1878. g.) do kraja II sv. rata, sve administracije Srbije, Kraljevine SHS i Jugoslavije, smatrale su Vlahe Rumunima, i tako su ih tretirale u svojim zvaničnim državnim popisima!
Broj pogleda : 330

aa
  
ăă
  
bb
  
țț
  
čč
  
ćć
  
dd
  
  
ğğ
  
đđ
  
ďď
  
ee
  
ff
  
gg
  
hh
  
ii
  
îî
  
ĭĭ
  
kk
  
ll
  
ļļ
  
mm
  
nn
  
ńń
  
oo
  
pp
  
rr
  
ss
  
șș
  
śś
  
tt
  
ťť
  
uu
  
vv
  
zz
  
žž
  
źź