Kartica sela:
Ždrelo Ždrĭela [122]

(m. sg.) Ždreļan • (m. pl.) Ždreļeań • (f. sg.) Ždreļană • (f. pl.) Ždreļeańe •
pi/pe/pĭe/pră/pă đi/đe/ďe/dă klańe/klaĭe ău/zău śe/će/če/ťe ź/đ/ď/ğ
pră ń ś ź

ŽDRELO (1.262 st.), ratarsko (48% agrarnog st.), ranije stočarsko, seosko naselje zbijenog tipa, na (200 m) ulazu u Gornjačku klisuru, u zapadnom podnožju Vukana (825 m), 14 km JI od Petrovca. Površina atara iznosi 2.882 ha. U ataru, 9 km od Petrovca, pored puta ka Žagubici, nalazi se neuređen geotermalni izvor (36° S, izdašnost 16 m3/sek.), čija voda leči reumu i kožna oboljenja. Geografski naziv potiče od položaja na ulazu (ždrelo) u klisuru. Preteču današnjeg sela predstavlja srednjovekovni gradić Ždrelo (krajem XVIII v. sedište bugarske vlastele Drmana i Kudelina), koji se pominje u ugarskim poveljama 1392. kao castrum Izzdril u doba kneza Lazara i tokom turske okupacije. Njegovi ostaci nalaze se JI od današnjeg sela, a u blizini su i ruševine manastira Blagoveštenja (XIV v.) i crkve Mitropolije (XIV v.), koje su proglašene spomenicima kulture od velikog značaja. God. 1820. broji 62 kuće (1846. - 119 kuća i 721 žitelj, 1928. - 350 kuća i 1.700 žitelja itd.). St. je vlaško (slavi Sv. Nikolu, Đurđic, Veliku Gospojinu, Petkovicu, Sv. Aranđela, Sv. Alimpija, Miholjdan i dr.; zavetina Trojice), starosedelačko i doseljeno sa Kosova, iz Rakitova u Mađarskoj, Timočke krajine, Grabovca u Resavi, Šumadije i Raške. Indeks demografskog starenja (is) kreće se u rasponu od 0,7 (1961) do 1,1 (1991). Manastir Reškovica (pominje se 1583, a po predanju, zadužbina je kneza Lazara) se na starim temeljima (SI od sela) intenzivnije obnavlja od 1994, a crkva Sv. Petke (u samom selu) je u izgradnji od 1998. god. Elekgričnu energiju dobija 1961, asfaltni put 1982, telefonske veze 1984, a vodovod 1989. god. Ima četvororazrednu OŠ (počela sa radom krajem XIX v.), dom kulture, KUD "Đura Jakšić", zdravstvenu ambulantu, kamenolom krečnjaka (dolomit) JZ od sela (počeo sa radom 1956, a veću proizvodnju ima od 1974) i dr. Od 1939. do kraja II svetskog rata radio je rudnik lignita "Ždrelo".

• Izvor/Source: Geografska enciklopedija naselja Srbije / pod rukovodstvom Srboljuba Đ. Stamenkovića
Beograd : Geografski fakultet Univerziteta : Agena : Stručna knjiga, 2001, e.j. Ždrelo
       
O poreklu stanovništva: (U pripremi!)
S T A T I S T I K A
1850.1) (Vlasi) 1866.2) (Vlasi) 1921. (Rumuni)3) 2011. (Vlasi)
Kuća Duša Svega Srba Vlaha % Vl. Svega Srba Rumuna % Rum. Svega Srba Vlaha % Vlaha Rumuna
148 831 963 3 960 99.69 1399 751 648 46.32 618 314 262 42.39 3

G E O G R A F I K A
Fizionomske karakteristike Nadmorska visina u m. Površina Tradicionalna
Tip Oblik Reljef Centar Visinski pojas ha privreda
zbijeno 200 2882 stočarstvo (ranije)

GRAĐA U REČNIKU: Reči Narodna književnost Saradnici Kazivači Etnogr. oblast: Mlava

LEGENDA: = vlaško = Vlasi i povlašeni Srbi = mešovito = romska mahala = bajaško (Romi)
1) Prvi popis u Srbiji u kome se beleže Vlasi kao posebna etnička kategorija sproveden je 1850. godine. Broj njihovih "kuća" i "duša" obradio je i objavio Jovan Gavrilović, vidi Гласник Друштва србске словесности, св. 4, Београд, 1852
2) Broj Vlaha na popisu iz 1866. obradio i objavio statističar Vladiomir Jakšić, u delu:  В. Якшич, О племенном составе населенiя в Княжестве сербском, Типографiя Майкова, С. Петербург, 1872
3) Od Berlinskog kongresa (1878. g.) do kraja II sv. rata, sve administracije Srbije, Kraljevine SHS i Jugoslavije, smatrale su Vlahe Rumunima, i tako su ih tretirale u svojim zvaničnim državnim popisima!
Broj pogleda : 223

aa
  
ăă
  
bb
  
țț
  
čč
  
ćć
  
dd
  
  
ğğ
  
đđ
  
ďď
  
ee
  
ff
  
gg
  
hh
  
ii
  
îî
  
ĭĭ
  
kk
  
ll
  
ļļ
  
mm
  
nn
  
ńń
  
oo
  
pp
  
rr
  
ss
  
șș
  
śś
  
tt
  
ťť
  
uu
  
vv
  
zz
  
žž
  
źź