Rezultat pretrage:


Br

Vlaški

Rumunski


Srpski

Gnezdo reči


Reč u umotvorinama


Mesto


Vidi
419  a  a   а  a2 (uzv.) — 1. označava iznenađenje, radost, čuđenje: a! molim! šta? ◊ a?! śe ḑîś?! — a?! šta kažeš? 2. zavisnosti od načina razgovora, naročito kada mlađa osoba razgovara sa starijom, „a” se kao odziv smatra neuljudnim ◊ raspunsu ku „a” nu ĭe omeńiesk — odazivanje sa „a” nije uljudno [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
81  aăla  ăla   онај  aăla (аĭа) (mn. aăĭa, аăļа) [akc. aăla] (zam.) — onaj, ono; taj ◊ aăla uom — onaj čovek ◊ aăla kopil — ono dete ◊ aĭa muĭarĭe — ona žena ◊ aăļa muĭerĭ — one žene [Por.] ♦ dij. var. ăla (aĭa) (mn. ăĭa, ăļa) [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
80  aăsta  ăsta   овај  aăsta (asta) (mn. aășća) [akc. aăsta] (zam.) — ovaj ◊ aăsta uom — ovaj čovek ◊ astanuapće (=asta + nuapće) — ove noći, noćas [Por.] ♦ dij. var. ăsta (mn. ășťa) [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
82  abaće  abate   скретати  abaće (ĭuo abat, ĭel abaće) [akc. abaće] (gl. p. ref.) — 1. skretati sa pravca, sklanjati se u stranu ◊ sa abaće đin drum în lăturĭ — sklanja se s puta u stranu ◊ unđe să va abaća lumĭa-ĭa, kînd sa va puńa pluaĭa? — gde li će se skloniti ti ljudi, kada bude udarila kiša? 2. (izob.) navraćati, svraćati ◊ sa abaće pi la nuoĭ — navraća kod nas [Por.] ♦ dij. var abaťe [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
83  abĭa  abia   једва  abĭa [akc. abĭa] (pril.) — jedva, teško, na jedvite jade ◊ abĭa ĭeșîrîm đin morśilarĭ — jedva izađozmo iz blatišta [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
84  abur  abur   пара  abur (mn. aburĭ) [akc. abur] (i. m.) — 1. para, isparina ◊ apa fĭarbe ku aburĭ — voda ključa sa parom 2. sumaglica ◊ abur đi śĭață — pramen magle 3. povetarac, lahor ◊ frumuos ĭe vara pin zăpușală, kînd vińe đi vrunđiva vrun abur đi vînt — lepo je leti po sparini kad naiđe odnekud zapah vetra [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
86  aburi  aburi   испаравати  aburi (ĭuo aburĭesk, ĭel aburĭașće) [akc. aburi] (gl. p. ref.) — 1. isparavati se, puštati paru ◊ apa fĭarbe șî aburĭașće — voda ključa i isparava 2. duvati (za vetar), zapahnuti (za miris) ◊ batu un vîntuț, șî ńe aburi un miruos frumuos đi la fluorĭ đin građină — pirnuo je neki vetrić, i zapahnuo nas je pijatan miris cveća iz bašte ♦ up. nîpari [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
89  aburiĭe  aburire   испарина  aburiĭe (mn. aburiĭ) [akc. aburiĭe] (i. ž.) — a. isparina, para ◊ dupa pluaĭe kaldă vara, đin pomînt ĭasă multă aburiĭe — posle tople letnje kiše, iz zemlje izlazi mnogo pare b. magla na glatkim i providnim površinama, nastala hvatanjem pare na njima ◊ unđe sa fĭerb uaļiļi, dakă nu sa đeșkid ferĭeșćiļi, sa faśe mare aburirĭe, șî pi stîklă sa prinđe śĭață — gde se kuva jelo, nastaje velika isparina, i na staklo se hvata magla [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
335  aburire  aburire   испарина  aburire [akc. aburire] (i. ž.) ● v. aburiĭe [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
88  aburit  aburit   замагљен  aburit (aburită) (mn. aburiț, aburiće) [akc. aburit] (prid.) — a. zamagljen ◊ stîkla la ferĭastă ĭe aburită, nu sa vĭađe pin ĭa ńimika — staklo na prozoru je zamagljeno, ne vidi se kroz njega ništa b. oparen, koji je bio izložen pari; navlažen parom ◊ n-a uskat rufiļi, numa ļ-a lasat aburiće în kutariță — nije osušila rublje, nego ga je ostavila vlažnog u korpi [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
85  aburĭală  abureală   испарење  aburĭală (mn. aburĭеlurĭ) [akc. aburĭală] (i. ž.) — isparenje ◊ s-a bulnavit la lukru đin vro aburĭală grĭa — razboleo se na poslu od nekog teškog isparenja [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
90  aburĭel  aburel   поватарац  aburĭel (mn. aburĭeļ, aburĭaļe) [akc. aburĭel] (i. s.) — povetarac, tih vetrić, lahor ◊ a batut pin krĭanźe un aburĭel kald — dunuo je kroz granje topao lahor ♦ var. aburĭeluț ♦ / dem. < abu + -ĭel [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
3603  aburĭeluț  aburel   поветарчић  aburĭeluț [akc. aburĭeluț] (i. m.) ● v. aburĭel [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
87  aburuos  aburos   напарен  aburuos (aburuosă) (mn. aburuoș, aburuasă) [akc. aburuos] (prid.) — naparen, pokriven parom; koji isparava; koji u sebi ima paru; isparljiv ◊ dupa pluaĭe, a veńit pista nuoĭ un danf aburuos, kald — posle kiše, zapahnula nas je topla para [Por.] ∞ abur Rudna Glava   [Vidi]
97  abușļa  a bușilea   потрбушке  abușļa [akc. abușļa] (pril.) — potrbuške; na trbuhu (ležati ili puziti) ◊ ńiś abușļa nu ĭeșîm đin așa ĭarnă grĭa — nu puzeći nećemo izaći iz ovako teške zime [Por.] ♦ dij. var. abușîļa ◊ kopilu krĭașće, a porńit sî mĭargă abușîļa — dete raste, počelo je da puzi [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
281  ață  aţă   конац  ață (mn. ață) [akc. ață] (i. ž.) — konac, nit, vlakno ◊ ață đi kusut — šivaći konac ◊ ka pi ață — kao pod konac (za nešto što je dobro poređano) ◊ ļagă ața, faśe nuod — vezuje konac u čvor ♦ (augm.) ațuoń — končina [Por.] (med.) ață đi mînka — ojedica, rana koja se javlja na podvoljku gojazne dece (ver.) nastaje zato što je majka u trudnoći jela načeto voće (Rudna Glava, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
490  ațîțîĭat  aţâţat   потпаљен  ațîțîĭat (ațîțîĭată) (mn. ațîțîĭaț, ațîțîĭaće) [akc. ațîțîĭat] (prid.) — 1. potpaljen ◊ fuoku ĭe ațîțîĭat — vatra je potpaljena 2. (fig.) isprovociran, izazvan ◊ a veńit ațîțîĭat đi śeva, șî sa luvă la gîlśavă — došao je izazvan nečim, i započeo svađu [Por.] ♦ dij. var. ațîțat [Kmp.] ∞ ațîța Rudna Glava   [Vidi]
288  ațîșuară  aţișoară   кончић  ațîșuară (mn. ațîșuarе) [akc. ațîșuară] (i. ž.) — (demin.) končić, mali konac ◊ ațîșuară supțîrikă — tanušan končić (pleonazam) [Por.] ∞ ață Rudna Glava   [Vidi]
289  ațuoń  aţoni   кончина  ațuoń (mn. ațuańe) [akc. ațuoń] (i. m.) — (augm.) končina, veliki ili debeli konac; končetina ◊ a tuors o ață gruoasă ka źeĭśtu, un ațuoń ku tuot — isprela je konac debljine prsta, jednu pravu končinu ♦ up. ițuońkanap, uže [Por.] ∞ ață Rudna Glava   [Vidi]
282  ațuos  aţos   жиличаст  ațuos (ațuasă) (mn. ațuoș, ațuasă) [akc. ațuos] (prid.) — žiličast, končast, vlaknast ◊ karńe ațuasă — meso puno žila [Por.] ∞ ață Rudna Glava   [Vidi]
3605  aćeĭat  ateiat   обучен  aćeĭat [akc. aćeĭat] (prid.) ● v. aćiĭat [Por.] ∞ aćeĭa Rudna Glava   [Vidi]
1588  aćiĭat  ateiat   обучен  aćiĭat (aćiĭată) (mn. aćiĭaț, aćiĭaće) [akc. aćiĭat] (prid.) — obučen, odeven; ogrnut nečim ◊ nu lasa fĭaćiļi afară, kă nus aćiĭaće bińe — ne puštaj devojčice napolje, jer nusu obučene dobro ♦ var. aćeĭat ♦ sin. înbrakat ♦ supr. đeșćiĭat, đișćiĭat [Por.] ∞ aćeĭa Rudna Glava   [Vidi]
2601  aćiĭatură  ateiaturi   одело  aćiĭatură (mn. aćiĭaturĭ) [akc. aćiĭatură] (i. ž.) — (zast.) odelo, haljetak ◊ đimult n-a fuost atîta țolamă, akumă labdă aćiĭatura întrĭagă, numa kă nu sa măĭ puartă așa fĭeļ đi aĭnă — nekad nije bilo toliko odeće, sada se baca ceo haljetak, samo zato što se ta vrsta haljine više ne nosi ♦ sin. țuală, înbrakamînt [Por.] ∞ aćeĭa Rudna Glava   [Vidi]
1455  Adam  Adam   Адам  Adam [akc. Adam] (i. m.) — (antr.) Adam, često muško ime kod starih Vlaha u istočnoj Srbiji ◊ mĭ-a dat nume Adam dupa numiļi lu paradĭeda — dali su ime ime Adam po imenu pradede ♦ (demin.) Adamuță ♦ var. Adamiță ♦ (augm.) Adamițan ♦ / < heb. adamčovek, muškarac [Por.] Rudna GLava   [Vidi]
3606  Adamiță  Adamiţă ?   Адамић  Adamiță [akc. Adamiță] (i. m.) ● v. Adamuțu [Por.] ∞ Adam Rudna Glava   [Vidi]
3613  adaorat  adăurat   други  adaorat [akc. adaorat] (pril.) ● v. adăurat [Por.] ∞ adauară Rudna Glava   [Vidi]
334  adapa  adăpa   појити  adapa (ĭuo adăp, ĭel adapă) [akc. adapa] (gl. p. ref.) — 1. (za stoku) pojiti, davati vodu ◊ trîabe adapa vićiļi la borugă — treba napojiti stoku na potoku 2. (za zemlju) upijati vodu, postati vlažan ◊ pluaĭe, adapă pomîntu — pada kiša, napaja zemlju [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
472  adauară  adăoară   поново  adauară [akc. adauară] (pril.) — ponovo, po drugi put ◊ grabĭesk, adauară dau la ćińe — žurim, drugi put ću da navratim kod tebe ◊ đ-adauară îț spun kî aĭa nu ĭe bun śe lukri — po drugi put ti govorim da ne valja to što radiš ♦ var. adauorļa ♦ / a + duauă + uară [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3609  adauorļa  adăoară   поново  adauorļa [akc. adauorļa] (pril.) ● v. adauară [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3610  adaverĭe  adevăr   истина  adaverĭe [akc. adaverĭe] (i. ž.) ● v. adavĭeră [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
122  adavĭeră  adevăr   истина  adavĭeră (mn. adavĭerurĭ) [akc. adavĭeră] (i. ž.) — (izob.) 1. istina ◊ uom đi adavĭeră — čovek od reči, istinoljubiv, kome se može verovati 2. ugađanje, podilaženje ◊ făĭ đi adavĭeră, să nu sa mîńiĭe — učini mu po volji, da se ne naljuti ♦ var. adaverĭe, daverĭe [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3614  adăorat  adăurat   други  adăorat [akc. adăorat] (pril.) ● v. adăurat [Por.] ∞ adauară Rudna Glava   [Vidi]
471  adăurat  adăurat   други  adăurat [akc. adăurat] (pril.) — drugi po redu ◊ ku uomo-l adăurat am trait bun — sa drugim mužem živela sam dobro ♦ var. adaorat, adăorat [Por.] ∞ adauară Rudna Glava   [Vidi]
3611  adăvărat  adevărat   истинит  adăvărat [akc. adăvărat] (prid.) ● v. adăvarat [Por.] ∞ adavĭeră Rudna Glava   [Vidi]
167  adîngat  jeguit   жигосан  adîngat (adîngată) (mn. adîngaț, adîngaće) [akc. adîngat] (prid.) — 1. žigosan, kome je udarena danga 2. obeležen, koji ima kakav beleg ili ožiljak 3. (med.) koga su vračare lečile od oteklina lapisom, crtanjem magijskog kruga oko otečenog mesta [Por.] ∞ adînźi (opis) Vîržîtuoriļi avut pĭatră đi adîngat, ku kare a đeskîntat sî skadă gîlśiļi, măĭ mult pi la kopiĭ. Ku pĭatra-ĭa s-a đeskîntat înapuoĭ, s-a fakut dănź totîrļiuluĭ pi mîna stîngă, kî sî sa întuarkă gîlśiļi înapuoĭ. Dangi-ļa trasă pi pĭaļe, n-a kućeḑat sî sa spĭaļe pănă n-a trĭekut buala. — Vračare su imale lapis, kojim su bajale da splasnu otekline, najčešće kod dece. Lapisom su se na obolelom mestu crtali krugovi „unazad”, s desna ulevo, da se bolest primora da se „vrati nazad”. Na koži su ostajali krugovi koji se nisu smeli prati dok bolest ne prođe. (Zapis: Durlić, kaz. Veselinka Bkić, vračara, Rudna Glava, 1985) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
168  adînk  adânc   дубок  adînk (adînkă) (mn. adînś, adînśе) [akc. adînk] (prid.) — dubok, udubljen ◊ apă adînkă — duboka voda ◊ padurĭe adînkă — gusta i velika šuma ◊ vaļe adînkă — duboka dolina ◊ suomn adînk — dubok san ♦ supr. skund [Por.] ♦ dij. supr. spint (Kobilje) [Stig] ∞ adînśi (posl.) Ku bîtu skurt nu sa masură apa adînkă. — Kratkim štapom ne meri se duboka voda. (Rudna Glava, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
170  adînkat  adâncit   продубљен  adînkat (adînkată) (mn. adînkaț, adînkaće) [akc. adînkat] (prid.) — produbljen, udubljen, dubok ◊ ogașu ĭe adînkat dupa pluaĭa-sta — potok je produbljen posle ove kiše [Por.] ∞ adînśi Rudna Glava   [Vidi]
3615  adînkatură  adâncitură   удубљење  adînkatură [akc. adînkatură] (i. ž.) ● v. adînśitură [Por.] ∞ adînśi Rudna Glava   [Vidi]
188  adîns  adins   посебан  adîns [akc. adîns] (pril.) — 1. poseban, osobit, specijalan ◊ alat adîns đi un lukru — specijalan alat 2. sa određenom namerom ili namenom, sa posebnim planom, idejom ili potrebom ◊ s-a dus adîns la ĭel — otišao je namerno kod njega [Por.] (stih)
Frunḑă vĭarđe, rug înćins,
Ma kulkaĭ în drum adîns,
Kî pi mîndra s-o văd în vis.
Ma kulkaĭ, șî ma skulaĭ,
Șî pi mîndra n-o visaĭ.

Zelen listak, trn razgranat,
Na put legoh sa namerom
Da mi dragu u snu vidim.
Ležah tako i ustadoh,
Svoju dragu u snu ne vidoh.

(Iz vlaške ljubavne pesme. Kaz. Borislav Paunović, Rudna Glava, r. s. Tanda, zapis: Durlić 2011) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
169  adînśi  adînci   дубити  adînśi (ĭuo adînk, ĭel adînkă) [akc. adînśi] (gl.) — dubiti, produbljivati ◊ trîabe adînśi ĭaruga-sta — treba produbiti ovaj kanal ◊ m-am pus să adînk ĭaruga, numa n-am sapă bună — počeo sam da produbljujem jarugu, ali nemam dobru motiku ♦ var. (ĭuo) adînkĭeḑ, (ĭel) adînkĭaḑă ◊ pluaĭa adînkĭaḑă boruga — kiša produbljuje vododerinu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
363  adînśime  adâncime   дубина  adînśime (mn. adînśimĭ) [akc. adînśime] (i. ž.) — dubina; udubljenje ◊ adînśimĭa rîuluĭ — dubina reke [Por.] ∞ adînk Rudna Glava   [Vidi]
171  adînśitură  adâncitură   удубљење  adînśitură (mn. adînśiturĭ) [akc. adînśitură] (i. ž.) — udubljenje, ulegnuće, što je nastalo dubljenjem ili sleganjem ♦ var. adînkatură [Por.] ∞ adînśi Rudna Glava   [Vidi]
166  adînźi  jegui   жигосати  adînźi (ĭuo adîngĭеḑ, ĭel adîngĭaḑă) [akc. adînźi] (gl.) — 1. žigosati, udarati dangu, žig (u tursko vreme uisijanim gvožđem) ◊ nu adînźi, pănă nu aźung ĭo — nemoj udarati žig dok ja ne stignem 2. (mag.) lečiti zauške crtanjem magijskog kruga lapisom oko natečenog mesta [Por.] ∞ dangă Rudna Glava   [Vidi]
3607  adîpatuare  adăpătoare   појило  adîpatuare [akc. adîpatuare] (i. ž.) ● v. adapatuare [Por.] ∞ adapa Rudna Glava   [Vidi]
125  adîvereḑală  adaverezeală ?   сервилност  adîvereḑală (mn. adîvereḑîaļе, adîvereḑălurĭ) [akc. adîvereḑală] (i. ž.) — (izob.) servilnost, ugađanje, podilaženje; poniznost ◊ l-aĭ marĭ, numa ku adîvereḑală sa trĭaśe — kod vlasti, samo se uz poniznost prolazi ♦ var. adaverĭe, adăverĭe, adîverĭe, adavĭeră [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3634  adrakuluĭ  al drac   враголаст  adrakuluĭ [akc. adrakuluĭ] (prid.) ● v. aldrak [Por.] ∞ drak Rudna Glava   [Vidi]
186  adunat  adunat   сакупљен  adunat (adunată) (mn. adunaț, adunaće) [akc. adunat] (prid.) — skupljen, sakupljen, pokupljen, okupljen, sabran (na jedno mesto, u jednu gomilu) ◊ pruńiļi sînt adunaće, măĭ vro stamînă ș-o sî fiĭe rakiĭe — šljive su skupljene, još koja nedelja i biće rakije [Por.] ∞ aduna Rudna Glava   [Vidi]
185  adunatuorĭ  adunător   сакупљач  adunatuorĭ (mn. adunatuorĭ) [akc. adunatuorĭ] (i. m.) — sakupljač, sabirač ◊ adunatuorĭ la pruńe — skupljači šljiva (šljive se tresu, i sakupljaju sa tla) ◊ gramadă đ-adunatuorĭ, veńiț đin tuaće părțîļi — gomila sakupljača, pridošlih sa svih strana [Por.] ∞ aduna Rudna Glava   [Vidi]
187  adunatură  adunătură   скуп  adunatură, (mn. adunaturĭ) [akc. adunatură] (i. ž.) — skup, gomila; rezultat skupljanja, sakupljanja, okupljanja, zbiranja, sabiranja ◊ drumaind, đață într-o munće pista o adunatură đi inș ńikunoskuț, șî trĭeku pi lînga ĭa takînd — putujući, naiđe u planini na skup nepoznatih ljudi, i prođe pored njega ćuteći ♦ var. adunarĭe [Por.] ∞ aduna Rudna Glava   [Vidi]
364  adurmĭală  adormeală ?   поспаност  adurmĭală (mn. adurmĭaļе, adurmĭelurĭ) [akc. adurmĭală] (i. s.) — (zast.) pospanost, dremljivost, sanjivost ◊ ma prins o adurmĭală, numa mi sa duarme — uhvatula me neka pospanost, samo mi se spava ♦ sin. somnoruos [Por.] ∞ adurmi Rudna Glava   [Vidi]
279  afana  afâna   лабавити  afana (ĭuo afîńeḑ, ĭel afańaḑă) [akc. afana] (gl. p. ref.) — (zast.) labaviti, olabaviti, oslabiti, opustiti nešto što je zategnuto, stegnuto, zgusnuto ◊ sa afańaḑă ața pi mosuor — olabavljuje se konac na kalemu ♦ var. afîńeḑa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
280  afanat  afânat   лабав  afanat (afanată) (mn. afanaț, afanaće) [akc. afanat] (prid.) — (zast.) labav, opušten, nezategnut ◊ sfuara mi s-a afanat la sarśină, statuĭ s-o proļeg — konopac mi se olabavio na tovaru, stadoh da ga prevežem ♦ var. afînat ♦ sin. ńistrînsnezategnut [Por.] ♦ dij. sin. balțuit [Crn.] ∞ afana Rudna Glava   [Vidi]
3617  afînat  afânat   лабав  afînat [akc. afînat] (prid.) ● v. afanat [Por.] ∞ afana Rudna Glava   [Vidi]
3622  afîńeḑa  afâna   лабавити  afîńeḑa [akc. afîńeḑa] (gl. p. ref.) ● v. afana [Por.] ∞ afana Rudna Glava   [Vidi]
284  aflat  aflat   нађен  aflat (aflată) (mn. aflaț, aflaće) [akc. aflat] (prid.) — nađen, pronađen, otkriven (kao inovacija), izumljen, zaključen (kao rezultat razmišljanja) ◊ s-a ginđit, șî la urmă aflat kă așa feļ đi lukru nu ĭe bun — razmišljao je, i na kraju zaključio da takav način rada nije dobar ◊ adunat doĭ ku doĭ șă aflat kî ĭe patru — sabrao je dva i dva i otrkrio da je (rezultat) četiri ♦ up. izaflat [Por.] ∞ afla Rudna Glava   [Vidi]
285  aflatuorĭ  aflător   налазач  aflatuorĭ (aflatuаrĭе) (mn. aflatuorĭ, aflatuаrĭе) [akc. aflatuorĭ] (prid.) — (izob.) nalazač, pronalazač (ret.) izumitelj ◊ învață kopuoĭu să fiĭe bun aflatuorĭ đi žuaviń — dresiraj kera da bude dobar nalazač divljači [Por.] ∞ afla Rudna Glava   [Vidi]
915  aftaĭ!  aftai!   шибај!  aftaĭ! [akc. aftaĭ!] (uzv.) — šibaj! kreći! beži! ◊ aftaĭ, kopiļe, śe măĭ așćeț? — šibaj, dečko, šta još čekaš? [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
286  afumatură  afumătură   задимљеност  afumatură (mn. afumaturĭ) [akc. afumatură] (i. ž.) — 1. zadimljenost, stanje onoga što je zadimljeno 2. (fig.) površno i aljkavo urađen zanatski posao [Por.] ∞ afuma Rudna Glava   [Vidi]
1502  afurisî  afurisi   проклињати  afurisî (ĭuo afurisîăsk, ĭel afurisîașće) [akc. afurisî] (gl. p.) — (mag.) proklinjati, baciti kletvu na nekog ◊ nu ma afurisî ńiśkotrĭabă, kă nu ț-am fakut ńiś un rău — nemoj me proklinjati bez potrebe, jer ti nisam učinio nikakvo zlo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
295  agarat  agarat ?   вребање  agarat (mn. agaraturĭ) [akc. agarat] (i. m.) — vrebanje, čekanje pogodnog trenutka, čekanje zgodne prilike ◊ luok bun đi agarat puorś-aĭ sîrbaćiś, kare fak șćetă în luok — pogodno mesto za vrebanje divljih svinja, koje prave štetu u njivi [Por.] ∞ agîra Rudna Glava   [Vidi]
293  agîra  pândi   вребати  agîra (ĭuo аgîr, ĭel agîră) [akc. agîra] (gl.) — vrebati, osmatrati, paziti, čekati pogodan momenat ◊ agîră sî trĭeś drumu kînd nu ĭe ńima — čekaj pogodan momenat da pređeš put kad nema nikoga ◊ nu ma agîra, kî ći văd — nemoj me vrebati, jer te vidim [Por.] ♦ dij. var. agara [Crn.] ♦ sin. aśira [Por.] (izr.) Uoțu agîră sî furĭe kînd nu-l vĭađe ńima. — Lopov vreba da ukrade kad ga niko ne vidi. (Zapis: F. Paunjelović, Osnić) [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
119  agĭet  aghet   агет  agĭet [akc. agĭet] (uzv.) — (zast.) turska reč nepoznatog značenja; imitacija turskog govora ◊ śe va fi agĭet, nu șću, așa-m-uḑît đĭ l-aĭ batrîń — šta li je „agjet” ne znam, tako sam čuo od starih [Por.] (stih)
Văd ĭo turku ś-em ginđașće:
Sî-m ĭa bańi đi pi pĭașće!
Ĭel îm ḑîsă: „Agĭet! Agĭet!”
Ĭo-ĭ đețăĭ vro doă-n pĭept!
Ĭel îm ḑîsă: „Aman! Aman!”
Ĭo đețăĭ ku ĭel supt mal!

Vidim Turčin naumio
Novce moje da mi otme!
On mi reče: „Agjet! Agjet!”
Ja ga tresnuh posred grudi!
On mi reče: „Aman! Aman!”
Ja ga bacih u kanal!


(Iz pesme: „Ma mînă taĭka la plug” — „Posla me otac na oranje”, kaziv. Gergina Durlić, s. Rudna Glava, zapis: Durlić, 1983) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
120  aguridă  aguridă   диље грожђе  aguridă [akc. aguridă] (i. ž.) ● v. guridă [Por.] ∞ viĭe Rudna Glava   [Vidi]
121  agustă  agust   август  agustă [akc. agustă] (i. ž.) — (kal.) (izob.) avgust, mesec u godini ♦ var. gustarĭ ◊ ano-sta, în agustă, a fuost sîăśită mare, a sakat șî rîu în Vaļa mare — ove godine je u avgustu bila velika suša, presušila je i reka u Velikoj dolini [Por.] ∞ lună (izr.) În agustă tuot sa gustă. — U avgustu sve se proba. (Zapis: Durlić, 1983) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3623  aiśa  aici   овде  aiśa [akc. aiśa] (pril.) ● v. aiś [Por.] ∞ aiś Rudna Glava   [Vidi]
452  aĭ  ai   ај  1 (uzv.) — aj! avaj ! ◊ aĭ șî vaĭ — kuku-lele! [Por.] (stih)
Tuata vara aĭ șî vaĭ,
Tuamna nu ĭe ńiś malaĭ!

Celo leto kuku-lele,
A u jesen proje nema!

(Stih iz ratarske pesme, zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
1082  aĭdană  holdană   шашавко  aĭdană (mn. aĭdań) [akc. aĭdană] (i. s.) — (zast.) šašavko, blesavko; ćaknuta osoba ◊ aĭdană ĭe uom kîta ćokńit la kap — „ajdana” je čovek malo udaren u glavu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1079  aĭdańit  nătărău   шашав  aĭdańit (aĭdańită) (mn. aĭdańiț, aĭdańiće) [akc. aĭdańit] (prid.) — (zast.) šašav, ćaknut, blesav; poremećen ◊ aĭdańit sa ḑîśe đ-aăla kare ĭe kîta ćokńit la kap — „ajdanjit” se kaže za onoga koji je malo udaren u glavu [Por.] ∞ aĭdană Rudna Glava   [Vidi]
453  aĭde  haide   хајде  aĭde [akc. aĭde] (uzv.) — hajde 1. za podsticanje ◊ aĭde, pļekaț ku lukru — hajde, krenite sa poslom 2. za dopuštanje ◊ bun, aĭde, lasaț aĭa aiśa — u redu, hajde, ostavite to ovde 3. za nevericu ◊ ma, aĭde, unđe puaće aĭa să fiĭe așa? — ma, hajde, gde to može da bude tako? 4. za pretnju ◊ aĭde, aĭde, śarkă dakă kućeḑ! — hajde, hajde, probaj ako smeš! [Por.] (aneg.) S-a însurat maĭstor Dinu đi la Krșĭe (un kotun a Rnaglăvi) ku muĭarĭe ćinîră, pi kare n-a trĭekuto ńiś o visaļiĭe. Ama, kum Dinu grĭeu a pļekat la visaļiĭe, șî măĭ grĭeu ĭa fuost sî sa-ntuarkă. Kînd ĭe luĭ măĭ frumuos, ĭa sa puńe pi ĭel ku „aĭde la kasă”. Așa đi la visaļiĭe la visaļiĭe. Kînd a veńit vrĭamĭa ĭară sî sa dukă vrunđeva, muĭarĭa, kum ĭa fuost ađetu, s-a pus ku rugamînćiļi pi ĭel, da ĭel iĭ spuńe: - „Merźem, muĭare, numa akuma pi ’aĭda’ s-o laș la kasă!”

Oženio se majstor Miladin sa Krša (zaseok Rudne Glave) mladom ženom, kojoj nije moglo da promakne ni jedno veselje. Ali, kako je Miladinu bilo teško da pođe na veselje, još mu je teže bilo da se sa njega vrati. Taman kad je njemu bilo najlepše, žena ga spopadne sa onim „hajde kući”. Tako od veselja do veselja. Kad je bilo vreme da opet negde odu, žena, po običaju, počne da ga moljaka, ali on joj kaže: - „Idemo, ženo, ali ’ajdu’ sada da ostaviš kod kuće!” (Zapis: Durlić, 1989) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
978  aĭduk  haiduc   хајдук  aĭduk (mn. aĭduś) [akc. aĭduk] (i. m.) — (ret.) hajduk, odmetnik; lopov ◊ aĭduk ĭe uom vićaz kare a fuźit în duos đi rău turśilor, șî đ-akolo iĭ baće șî omuară — hajduk je hrabar čovek koji se zbog turskog zuluma odmetnuo u šumu, i odande ih bije i ubija ♦ sin. uoț [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
979  aĭduśiĭe  haiducie   хајдучија  aĭduśiĭe (mn. aĭduśiĭ) [akc. aĭduśiĭe] (i. ž.) — hajdučija, hajdukovanje; odmetanje od vlasti; odmetništvo; razbojništvo ◊ n-a putut în alt fĭeļ: turśi fak rîaļe, iĭ - aĭt - în aĭduśiĭe — nije se moglo drugačije: Turci čine zla, oni - hajd - u hajdučiju ♦ sin. oțîĭe [Por.] ∞ aĭduk Rudna Glava   [Vidi]
980  aĭduśĭesk  haiducesc   хајдучки  aĭduśĭesk (aĭduśĭaskă) (mn. aĭduśĭeșć) [akc. aĭduśĭesk] (prid.) — hajdučki, koji pripada hajducima ◊ muara aĭduśĭaskă la Strńak, în Arnaglaua, a fakuto Ļikă Golub, kînd a fuźit în duos đi bugarĭ — hajdučku vodenicu na Strnjaku, u Rudnoj Glavi, izradio je Ilija Golub kad se odmetnuo u šumu zbog Bugara (II sv. rat) [Por.] ∞ aĭduk Rudna Glava   [Vidi]
2922  aĭevi  aieve   јавно  aĭevi [akc. aĭevi] (pril.) — javno, otvoreno; stvarno ◊ nu sa măĭ pitulă, a-nśepu să fure aĭevi — ne krije se više, počeo je da krade javno (Rudna Glava) ♦ var. aĭevĭa ◊ am visat, ama parke ĭe aĭevĭa — sanjao sam, ali kao da je stvarno (Tanda) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
4176  aĭlalt  alalt   друго  aĭlalt (aĭlaltă) (mn. aĭlalț, aĭlalće) [akc. aĭlalt] (prid.) ● v. alalt [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
389  aĭman  haimana   ајман  aĭman (aĭmană) (mn. aĭmań, aĭmańе) [akc. aĭman] (i. m.) — 1. skitnica, neradnik, gotovan; baraba ◊ un aĭman đi uom, sî n-aĭ trĭabă ku ĭel — baraba od čoveka, da nemaš posla sa njim 2. seiledžija, napasnik, nasilnik ◊ aĭman đi kopil, đi tuoț sa atîrnă șî ku tuoț sa baće — napasnik od deteta, sa svima se kači i sa svima se bije 3. (fig.) priglup, tup, blesav ◊ aĭman ńidoturnat, n-a putut să gaćaskă ńiś șkuala mikă — neotesani glupan, nije mogao da završio ni četiri razreda škole ♦ sin. apaș [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3627  aĭmintriļa  altmintrelea   другачије  aĭmintriļa [akc. aĭmintriļa] (pril.) ● v. aĭmintrĭa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
388  aĭmintrĭa  altmintrelea   другачије  aĭmintrĭa [akc. aĭmintrĭa] (pril.) — drugačije, na drugi način (da se nešto uradi) ◊ nu samînă ku asta, aĭmintrĭa ĭe fakut — ne liči na ovo, drugačije je napravljen ♦ var. aĭmintriļa, amintrĭa [Por.] ∞ amintrîļa Rudna Glava   [Vidi]
294  aĭtukă  aitucă   скитница  aĭtukă (mn. aĭtuśe) [akc. aĭtukă] (i. ž.) — skitnica, propalica, neradnik, besposličar ◊ o aĭtukă đi uom, tuoț fug đi ĭel — propalica od čoveka, svi beže od njega [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3628  akolo  acolo   тамо  akolo [akc. akolo] (pril.) ● v. akoluo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
2773  akoluo  acolo   тамо  akoluo [akc. akoluo] (pril.) — tamo, onamo ◊ ăće, akoluo s-a întîńit, șî s-a luvat la bataĭe — evo, tamo su se sreli, i započeli tuču ◊ (u izr.) đ-akoluo — odande, iz tog pravca, s te strane ◊ đ-akuluo baće vîntu — odande vetar duva ♦ var. akolo ♦ up. akoļa ♦ up. skr. kolo, koluo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
2774  akoļa  acolea   онде  аkоļа [akc. аkоļа] (pril.) — onde ◊ акоļа ḑîśem kînd ĭe śeva măĭ apruape đi nuoĭ, đi kît śi ĭe aĭa đi kare ḑîśem kî ĭe akoluo — onde kažemo kad je nešto bliže nama, nego što je ono za što kažemo da je tamo ◊ akoluo ĭe đepartat, șî nu sa vĭađe, da akoļa ĭe măĭ apruape, șî sa vĭađe ku uoki — tamo je udaljeno, i ne vidi se, a onde je bliže, i vidi se očima ♦ up. skr. koļa [Por.] ∞ akoluo Rudna Glava   [Vidi]
347  akri  acri   киселити (се)  akri (ĭuo akrĭesk, ĭel akrĭașće) [akc. akri] (gl. p. ref.) — kiseliti (se), zakiseliti (se), ukiseliti (se) ◊ ḑama-sta la kaldură înśape akri — ova čorba na suncu počinje da se kiseli [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3629  akriśuńe  acriturură   кисело јело  akriśuńe [akc. akriśuńe] (i. ž.) ● v. akritură [Por.] ∞ akri Rudna Glava   [Vidi]
345  akrit  acrit   прокисао  akrit (akrită) (mn. akriț, akriće) [akc. akrit] (prid.) — prokisao (za jelo), ukiseljen ◊ ḑama s-a akrit, nu ĭe đi mînkare — čorba je prokisla, nije za jelo [Por.] ∞ akri Rudna Glava   [Vidi]
346  akritură  acritură   кисело јело  akritură (mn. akriturĭ) [akc. akritură] (i. ž.) — 1. kiselo jelo ◊ la kosît măĭ dulśe sînt akriturļi — na kosidbi su najslađa kisela jela 2. supstanca koja ima kiselo svojstvo, sirće ◊ muĭarĭa a pus prĭa multă akritură în ḑamă đi pĭeșć — žena je stavila previše sirćeta u riblju čorbu ♦ var. akriśuńe [Por.] ∞ akri Rudna Glava   [Vidi]
344  akrĭală  acreală   киселост  akrĭală (mn. akrĭaļe, akrĭelurĭ) [akc. akrĭală] (i. ž.) — kiselost, kiselo jelo ◊ prĭa multă akrĭală ĭe pusă-n ḑama-sta — ova čorba je previše zakiseljena [Por.] ∞ akri Rudna Glava   [Vidi]
343  akru  acru   кисео  akru (akră) (mn. akri, akre) [akc. akru] (prid.) — kiseo, kiselo ◊ lapće akru — kiselo mleko ◊ varḑă akră — kiseli kupus ◊ ḑamă akră — kisela čorba ♦ (demin.) akruț, akrișuorkiselkast, koji je malo kiseo ♦ supr. sarbîd [Por.] ∞ akri Rudna Glava   [Vidi]
298  akuma  acum   сада  akuma [akc. akuma] (pril.) — sada, ovog časa, u ovom momentu ◊ akuma ažuns, a veńit — sada je stigao, došao ◊ đi akuma înainće — od sada na dalje ◊ đi akuma-n kolo — od sada na tamo ◊ pănă akuma — do sada ◊ akuma ĭe akuma! — sad je sad! ◊ akuma duoĭ ań — pre dve godine [Por.] ♦ dij. var. aku [Buf.][Zvizd] Rudna Glava   [Vidi]
299  akuș  acuși   ускоро  akuș [akc. akuș] (pril.) — uskoro, skoro, u bliskoj budućnosti, ubrzo ◊ nu ći plînźa, akuș vińe mum-ta — ne plači, uskoro će ti doći majka ◊ akuș-akuș! — pretnja, upozorenje osobi u ekspresivnom govoru (obično nestašnoj deci), ako ne prestane da radi to što radi, sledi kazna uobičajena za takvu priliku ♦ var. akușa [Por.] ♦ up. aku [Buf.] Rudna Glava   [Vidi]
3630  akușa  acuși   ускоро  akușa [akc. akușa] (pril.) ● v. akuș [Por.] ∞ akuș Rudna Glava   [Vidi]
300  al  al   грам. члан  al (mn. , aļe/aļi) (part.) — 1. stoji ispred imenica ◊ al ńegru — crni, onaj koji je crn 2. stoji ispred zamenica ◊ al mĭeu — moj, moje, koje pripada meni ◊ aĭ nuoștri — naši, koji pripadaju nama 3. stoji ispred rednih brojeva ◊ al triĭļa — treći, onaj koji je treći po redu ♦ var. a - stoji samo ispred zamenica i brojeva ◊ a nuostru — naš, naše ◊ a doĭļa — drugi (po redu) ◊ a triĭļa uorĭ va spun — po treći put vam kažem [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
469  al-zburatuorĭ  zburător   змај  al-zburatuorĭ (mn. aĭ-zburatuorĭ) [akc. al-zburatuorĭ] (i. m.) — (euf.) „onaj koji leti”, letač, zmaj, eufemistički naziv za zmaja ◊ am vaḑut ku uoki miĭ: asară, pin kapu murguluĭ, trĭeku pista śerĭ o viđiarĭe lunguĭată, șî-m đață-n gînd kum mama mĭ-a puvestît kî așa zbuară al-zburatuorĭ — video sam svojim očima, sinoć, u sumrak, prođe nebom duguljasta svetlost, i setih se kako mi je baba pričala da tako leti zmaj ♦ sin. zmău, zmîău [Por.] ∞ zbura Rudna Glava   [Vidi]
2715  alalalt  alălalt   друго  alalalt (alalaltă) (mn. alalalț/aĭlalalț, alalalće/aĭlalalće) [akc. alalalt] (prid.) — drugo, ostalo ◊ s-a đisparțît șî s-a promîritrat, șî ku alalalt uom a trait bińe — razvela se i preudala, i sa drugim čovekom je živela dobro ◊ a omorît lumĭa, șî a fakut mulće đ-alalalće rîaļe — ubijao je ljude, i činio mnogo kojih drugih zala ♦ var. alalt, aĭlalt [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
2714  alalt  alalt   друго  alalt (alaltă) (mn. alalț, alalće) [akc. alalt] (prid.) — drugo, ostalo ◊ alaltă vrĭame a fuost atunśa — drugo vreme je bilo tad ◊ đ-alalt lukru nu sa prinđe, numa șîađe șî bĭa — za drugi posao se ne hvata, samo sedi i pije ◊ aĭa mĭ-aĭ spus, spuńem alalt śeva śe ma ĭastă nou pi la vuoĭ? — to si mi rekao, kaži mi drugo šta ima novo kod vas? ♦ / skr. < alalalt ♦ var. aĭlalt [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
1774  alaltîĭerĭ  alaltăieri   прекјуче  alaltîĭerĭ [akc. alaltîĭerĭ] (pril.) — prekjuče, pre dva dana ◊ alaltîĭerĭ fu vrĭamĭa bună đi kosît — prekjuče beše lepo vreme za kosidbu ♦ var. alalaltîĭerĭ [Por.] ♦ dij. var. alaltăĭerĭ [Crn.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
1775  alaltîsară  alaltăseară   прексиноћ  alaltîsară [akc. alaltîsară] (pril.) — preksinoć, uoči jučerašnjeg dana ◊ đ-alaltîsară pluaĭa țîńe una într-una — od preksinoć kiša neprestano pada [Por.] ♦ dij. var. alaltăsară [Crn.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
302  alaman  alaman   алаветина  alaman (alamană) (mn. alamań) [akc. alaman] (i. m.) — (augm.) alavetina, velika ala 1. (pej.) alavac, proždrljivac, koji mnogo i halapljivo jede ◊ alaman, ńiśkînd nu sa măĭ satură — alavac, nikad se ne nasiti 2. (fig.) pustahija, neobuzdan čovek [Por.] ∞ ală Rudna Glava   [Vidi]
301  alat  halat   алат  alat (mn. alaće, alaturĭ) [akc. alat] (i. s.) — 1. (tehn.) alat, pribor, oruđe, sve što se koristi za ručni rad, naročito u zanatstvu ◊ tuata kasa trăbe să aĭbă alaturĭ đi-ndamînă — svaka kuća treba da ima priručne alatke 2. (fig.) muške genitalije ◊ kopiļe, pazîăț „alatu”, kă o sî-ț trăbe kînd krĭeșć — dete, čuvaj „alat” jer će ti trebati kad odrasteš [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
194  alb  alb   бело  alb (albă) (mn. albĭ, albĭе) (i. s.) (prid.) — (color) belo, beo ◊ farbă albă — bela boja ◊ lumĭa albă — beli svet ◊ s-a dus în lumĭa albă — otišao u beli svet, ne zna se gde je ◊ kimĭașa albă — bela košulja ◊ stamîna albă — bela nedelja, sedmica u narodnom kalendaru, pre početka uskršnjeg posta ◊ pomana albă — bela pomana, daća koja se pokojnicima priređuije tokom bele nedelje, i na kojoj svi prilozi moraju biti beli (sir, jaja, pirinač, bele sveće) ◊ lupi aĭ albĭ — beli vukovi, mitske životinje koje su živele u neko pradavno vreme; u izrazu: „kînd a trait lupi aĭ albĭ” označava vremenski period pre početka računanja vremena [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
195  albastru  albastru   плав  albastru (albastră) (mn. albastri, albastre) [akc. albastru] (prid.) (i. s.) — (color) plav, plavo, plavičast(o), plave boje; svetlo plav ◊ albastru înkis — tamno plav, teget ♦ up. vînît [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
197  albi  albi   белити  albi (ĭuo albĭesk, ĭel albĭașće) [akc. albi] (gl. p. ref.) — 1. (color) beliti, bojiti u belo, izbeljivati, osvetljavati boju dodavanjem bele 2. (za tkaninu) (zast.) prati (odeća je bila od belog materijala) ◊ muĭarĭa albĭașće pînḑa — žena beli platno (tehnikom trljanja i mlaćenja, ili na vljavici) ◊ rufiļi sa albĭesk ĭarna la źer, kînd îngĭață dupa spalat — odeća se zimi beli na mrazu, kada se zaledi posle pranja 3. (za konoplju) beljenje, mlaćenje, da dobije belu boju ◊ kîńipa sa albĭașće ku śanușă — konoplja se beli pomoću pepela 4. (za dan) sviće, razdanjuje se ◊ sa albĭașće ḑîua — dan se beli, sviće 5. (za oči) oslepljuje, gubi vid ◊ albĭesk uoki, viđeriļi — postaje slabovid, slep [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
205  albinarĭ  albinari   пчелар  albinarĭ (mn. albinarĭ) [akc. albinarĭ] (i. m.) — (zast.) pčelar ◊ tata a fuost mare albinarĭ — otac je bio veliki pčelar ♦ up. stuparĭ [Por.] ∞ albină Rudna Glava   [Vidi]
127  albină  albină   пчела  albină (mn. albiń) [akc. albină] (i. ž.) — (ent.) pčela ◊ albina ĭe o guangă mikă kare dă mńare dulśe — pčela je mala buba koja daje sladak med ◊ aĭ batrîń a țînut albińiļi în kuoșńiță, tumu înkuaśa a ĭeșît sanduśiļi — stari su držali pčele u košnicama, tek kasnije ovamo pojavili su se sanduci ◊ uom kare avut albiń mulće, ș-a lukrat ku mńarĭa, s-a kĭemat stuparĭ — čovek koji je imao mnogo pčela, i bavio se medom, zvao se stupar ♦ up. albină-ursaskă [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
206  albinuță  albinuţă   пчелица  albinuță (mn. albinuț) [akc. albinuță] (i. ž.) — (demin.) pčelica, mala pčela ◊ o albinuță mikućikă zbură pi fluare, laso, faśe șî ĭa mńiarĭe — jedna majušna pčelica sletela na cvet, pusti je, pravi i ona med ♦ var. albińuaĭkă [Por.] ∞ albină Rudna Glava   [Vidi]
3632  albińuaĭkă  albinuţă   пчелица  albińuaĭkă [akc. albińuaĭkă] (i. m.) (ret.) ● v. albinuță [Por.] ∞ albină Rudna Glava   [Vidi]
200  albiśuos  albicios   беличаст  albiśuos (albiśuаsă) (mn. albiśuoș, albiśuаsă) [akc. albiśuos] (prid.) — (color) beličast ◊ albiśuasă ĭe tuata farba kare mult baće-n alb: vînît albiśuos, vĭarđe albiśuos ... — beličasta je svaka jako svetla boja: svetlo plava, svetlo zelena ... ♦ up. alburiu [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
202  albit  albit   побелео  albit (albită) (mn. albiț, albiće) [akc. albit] (prid.) — (color) pobeleo, osedeo, izbledeo ◊ rufiļi a albit la suare — rublje je izbledelo na suncu [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
203  albitură  albitură   белина  albitură (mn. albiturĭ) [akc. albitură] (i. ž.) — (color) 1. belina, beo izgled; 2. mesto obojeno u belo 3. (zast.) beli veš ♦ sin. albĭaļe [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
198  albĭață  albeaţă   белина  albĭață (mn. albĭețurĭ) [akc. albĭață] (i. ž.) — (color) 1. belina, belilo, svojstvo onoga što je belo 2. bela skrama pred očima ◊ iĭ s-a fakut albĭață în nainća uoki — obnevideo je, zamutio mu se vid 3. bela svetlost ◊ străluśi o albĭață — sevnulo je nešto belo, bljesnulo je 4. bela pena ◊ faku albĭață-n gură — izbila mu je pena na usta, zapenio je 5. sumaglica, izmaglica ◊ în tuota đimińața, pănă-n ĭeșît đi suare, sa traźe o albĭață pi vaļe — svakoga jutra, sve do izlaska sunca, dolinom se vuče neka sumaglica [Por.] ∞ alb (stih)
Ma kulkaĭ asară-n ćindă,
Ku kapu pi kîramidă,
Șî fakuĭ albĭață-n pizdă.
Dau ku aku, dau ku sula,
Nuĭe ļaku ka ku pula.

Na tremu sam sunoć legla,
Sa glavom na ćeramidi.
Pička mi od pene bridi.
Probah iglom i kalemom,
Al bez kurca leka nema.

(Pastirska erotska pesma. Rudna Glava. Zapis: Durlić, čuo od čobana u detinjstvu). [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
201  albĭală  albeală   белило  albĭală (mn. albĭeļ) [akc. albĭală] (i. ž.) — belilo, puder za lice (šminka) ◊ muĭarimĭa ńiśkînd nu puńe albĭală pi uokĭ — žena mi nikad ne stavlja puder na lice [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
204  albuț  albuţ   беличасто  albuț (albuță) (mn. albuț, albuće) [akc. albuț] (prid.) — (demin.) (color) beličasto, izbledelo belo ◊ măĭ puńe kîta albuță în kanta-ĭa ku farbă vînîtă, sî sa đeșkidă kîta, kî ĭe vînîta-ĭa prĭa tare — stavi malo beličaste u kantu sa plavom bojom, da se malo prosvetli, jer je ta plava prejaka [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
199  alburiu  alburiu   беличаст  alburiu (alburiĭe) (mn. alburiĭ) [akc. alburiu] (prid.) — (color) 1. beličast, ponešto beo, s belom nijansom 2. svetle boje ♦ var. albiśuos [Por.] ∞ alb Rudna Glava   [Vidi]
208  aldamak  haidamac   тојага  aldamak (mn. aldamaśе) [akc. aldamak] (i. m.) — (ret.) tojaga, batina, motka ◊ kînd ći ĭau ku aldamaku-sta pi șîaļe, tu o să staĭ în luok — kad te dohvatim ovom motkom po leđima, ti ćeš se smiriti [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
207  aldamaș  aldămaș   халвалук  aldamaș (mn. aldamașurĭ) [akc. aldamaș] (i. s.) — halvaluk, čast u piću koje se plaća po svršenoj nagodbi u nekom poslu ◊ ń-am tokmit ĭuta pi vîțăĭ, ș-am baut aldamașu kum ĭe ađetu — pogodili smo se brzo za teliće, i popili smo halvaluk kao što je običaj [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
655  aldrak  al drac   враголаст  aldrak (aldrakă) (mn. aldraś, aldraśе) [akc. aldrak] (prid.) — vragolast, đavolast, nestašan, zločest ◊ lukru aldrak — vražji posao ◊ lasî-će đi lukru aldrak — mani se ćorava posla ◊ așa kopil aldrak n-a măĭ vaḑut pănă akuma — tako đavolasto dete do sada nisam video ◊ nu măĭ stă-n luok, đi aldrak śi ĭe — ne drži ga mesto, koliko je nestašan ♦ / < alu drakđavolje, koje pripada đavolu, koje je kao đavo ♦ var. adrakuluĭ, aldrakuluĭ [Por.] ∞ drak Rudna Glava   [Vidi]
1911  alkauă  halcaua   алка  alkauă (mn. alkăurĭ) [akc. alkauă] (i. ž.) — alka, beočug, karika ◊ ku alkaua đi ļiemn a ļegat la pĭept kîpatîńiļi lu sfuară, kînd în șîaļe s-a dus sarśină mare đi fîn, đi paĭe, đi frunḑă or đi vrĭež — drvenom alkom se na grudima uvezivali krajevi konopca, kada se na leđima nosio veliki naramak sena, slame, lisnika ili vreže ♦ var. skr. alkă [Por.] ∞ alkă Rudna Glava   [Vidi]
468  alkă  halcă   алка  alkă (mn. ălś) [akc. alkă] (i. s.) — alka, halka, beočug, karika ◊ alkă đi ļiemn — drvena alka ♦ var. alkauă ♦ dem. alkuță ♦ augm. alkîău [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1912  alkuță  hălcuţe   алкица  alkuță (mn. alkuț) [akc. alkuță] (i. ž.) — (demin.) alkica, mala alka ◊ alkuță ĭe alkă mikă — alkica je mala alka ♦ / alkă + -uță [Por.] ∞ alkă Rudna Glava   [Vidi]
528  almiș-balmiș  ţalmeș-balmeș   бућкуриш  almiș-balmiș [akc. almiș-balmiș] (i. m.) — bućkuriš, jelo koje se u oskudici sprema dugim mešanjem, mlaćenjem ili bućkanjem svega i svačega ♦ var. almeș-balmeș, almuș-balmuș ◊ mistakaș, mistakaș șî ńi fakuș almiș-balmiș đi mînkarĭe — mešao si, mešao i napravio si nam bućkuriš za jelo [Por.] ∞ balmuș (aneg.) A fuost vrun baĭat kam sîrman șî prostovan, șî katînd đi lukru, s-a prins slugă la vro gazdă, să-ĭ pazîaskă uoiļi, da đi sîmbriĭe s-a tokmit pi un balmuș, kă auḑît ĭel kî ĭe aĭa măĭ mare dulśață pîkurarĭaskă, da ĭel pănă atunśa așa śeva n-a măĭ mînkat. Kînd a gaćit slugariĭa, a kîpatat balmușu đi la gazdă, ama ńiśkum n-a putut sîĭ ĭa numiļi la kap. A pļekat ĭel đ-akolo, șî mĭergînd pi drum, s-a-ntîńașće ku vrun drumaș, șă pļakă ku ĭel đi taĭnă. La vro baltă s-aluńikă, șî trasta ku balmuș iĭ skapă đin mîń, șî sa pĭarđe-n morśilă-ĭa. Parerău luĭ! S-a pus, saraku, ku piśuariļi să kļifîĭe pin morśilarĭo-la, ba înkolo, ba înkolo, nu va vi da pista trasta-ĭa kumva! Sa uĭtă la ĭel drumașo-la, șîĭ spuńe: „Las-će, mă, kă fakuș đin baltă almiș-balmiș, da trasta nu ĭe!” Sluga sa lasă đi katat, șî spuńe: „Ĭară bun kă-m înđețăș îngînd kĭ ăl kĭamă almiș-balmiș: dakă nu șćiu kum ĭe, sî nuĭ zauĭt makra numiļi!”

Bio neki siromašan i priprost momak, pa se, tražeći posao, primio za slugu kod nekoga gazde da mu čuva ovce, a za nagradu ovaj da mu da belmuž, za koji je on čuo da je najveća čobanska poslastica, ali do tada nije imao prilike da ga okusi. Kada mu je služenje isteklo, dobio je od gazde belmuž, ali nikako nije mogao ime da mu zapamti. Krenuo je on odande, i idući putem, sretne nekoga putnika, i nastavi s njim zajedno dalje. Kod neke bare se oklizne, i torba sa belmužom ispadne mu iz ruku i utopi se u blato. Tuga njegova! Počeo je, siroma, nogama da gazi ono blato te ovamo, te onamo, ne bi li nekako našao torbu. Gleda ga onaj putnik, i kaže mu: „Batali, more, vidiš da si od bare napravio almiš-balmiš, a torbe nema!” Sluga prekine traženje, i reče: „Opet je dobro što si me podsetio da se zove almiš-balmiš: kad ne znam kakav je, barem ime da mu zapamtim!” (Kazivač Borislav Paunović iz Rudne Glave, zapis Durlić 2011) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
324  alt  alt   други  alt (altă) (mn. alț, alće) [akc. alt] (prid.) — drugi ◊ alt uom — drugi čovek, drugačiji, nije isti kao što je bio ranije ◊ (vulg.) alće puļe — druge stvari, druge spletke ◊ una-alta — ovo-ono ◊ șî una șî alta — i jedno i drugo, i ovo i ono [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
325  altadată  altădată   други пут  altadată [akc. altadată] (pril.) — drugi put, drugom prilikom, u (neko) drugo vreme, koje nije određeno u odnosu na sadašnji trenutak ♦ / alta  + dată  ◊ lasă, gaćim lukru altadată  — pusti, završićemo posao drugi put [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
331  altauară  altăoară   други пут  altauară [akc. altauară] (pril.) — (po) drugi put, u drugom momentu, u drugo vreme ◊ vińe đi altauară să gaćaskă lukru — doći će drugi put da završi posao ◊ îț spun đi altauară kî nu ĭe bun aĭa śe faś — govorim ti po drugi put da nije dobro to što radiš ♦ var. altuorĭ [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
332  altfĭeļ  altfel   другачије  altfĭeļ [akc. altfĭeļ] (pril.) — drugačije, na drugi način, u drugoj formi; različito ♦ / alt — drugo + feļ — fela, vrsta, forma, način ◊ fakut altfĭeļ — drugačiji (po izgledu ili načinu nastanka) ◊ în altfĭeļ — na drugi način, drugačije [Por.] ♦ var. altfĭaļdruga vrsta ◊ ĭeĭ sînt altfĭaļ đi lume — oni su druga vrsta ljudi ◊ altfĭaļ đi strugurĭ — druga vrsta grožđa [Crn.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
326  altînkоtruo  alt-încotro   безизлаз  altînkоtruo [akc. altînoktruo] (pril.) — (fig.) bezizlaz, kada se nema kud, kad ne postoji drugi izlaz iz neke situacije ♦ / altdrugo + înkotrokuda ◊ naĭ altînoktro sî fuź — nemaš kuda da bežiš [Por.] ∞ kotruo Rudna Glava   [Vidi]
327  altkînd  altcândva   другом приликом  altkînd [akc. altkînd] (pril.) — drugom prilikom, drugi put, u (neko) drugo vreme u odnosu na sadašnje ♦ / alt — drugo + kînd — kada ◊ gaćim lukru akuma, kî altkînd nu sa șćiĭe śe o să fiĭe — završimo posao sada, u drugoj prilici ne zna se šta će biti ♦ var. altkîndva [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
3636  altkîndva  altcândva   другом приликом  altkîndva [akc. altkîndva] (pril.) ● v. altkînd [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
2901  altkumva  alcumva   друкчије  altkumva [akc. altkumva] (pril.) — drukčije, drugačije, na drugi način ◊ ĭuo am așćetat să fiĭe trĭaba-sta altkumva rașîtă, da nu așa — ja sam očekivao da će ovaj problem biti drukčije rešen, a ne ovako ♦ var, altkum ♦ sin. altfĭeļ [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
328  altśeva  altceva   друго нешто  altśeva [akc. altśeva] (zam. neodr.) — drugo nešto, drugo šta ♦ var. altśuava ♦ / alt — drugo + śeva — nešto ◊ a ginđit la altśeva — mislio je na nešto drugo ♦ (skr.) altśe [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
329  altśińe  altcineva   неко други  altśińe [akc. altśińe] (zam. neodr.) — neko drugi, neka druga osoba ♦ var. altśińeva ♦ / alt — drugi + śińe — neko ◊ vinu tu, să nu vină altśińe — dođi ti, da ne dođe neko drugi [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
3638  altśińeva  altcineva   неко други  altśińeva [akc. altśińeva] (zam. neodr.) ● v. altśińe [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
3637  altśuava  altceva   друго нешто  altśuava [akc. altśuava] (pril.) ● v. altśeva [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
330  altunđe  altundeva   другде  altunđe [akc. altunđe] (pril.) — drugde, na drugom mestu ♦ var. altunđeva ◊ aiśa nu ĭe ka altunđe — ovde nije kao drugde ♦ / alt — drugo + unđe — gde [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
3196  altunđeva  altundeva   другде  altunđeva [akc. altunđeva] (pril.) — drugde negde, neodređeno gde, na nekom drugom mestu ◊ turśi la katat la koļibă, dar ĭel a fuost pitualat altunđeva, ș-a skapat viu — Turci su ga tražili na pojati, ali on je bio skriven negde drugde, pa se izvukao živ ♦ var. altunđiva ♦ / altdrugi, -a, -o + unđegde + va ♦ skr. var. altunđe [Por.] ∞ unđe Rudna Glava   [Vidi]
3635  altuorĭ  altăoară   други пут  altuorĭ [akc. altuorĭ] (pril.) ● v. altauară [Por.] ∞ alt Rudna Glava   [Vidi]
319  alun  alun   леска  alun (mn. aluń) [akc. alun] (i. m.) — (bot.) leska (drvo) (Corylus avellana) ◊ alunu ĭe ļiemn ușuor, șî đin ĭel sa fak bîće đi rîḑîmat, koļinḑ đi koļindrĭeț la Aźun, șî bîće đi dat đi pomană l-aĭ muorț — leska je lagano drvo, i od nje se prave štapovi za poštapanje, kolinde za koledare na Badnji dan, i štapovi koji se na daćama namenjuju mrtvima [Por.] (ver.) S-a krĭađe kî ĭe alunu măĭ batrîn șî măĭ tare ļiemn pi pomnînt, șî-n ĭel nu dă trîasńitu ńiśkînd; đin fluarĭa alunuluĭ, kuļasă la Sinźuorḑ nuapća, sa faśe farmiśe „ĭarba fĭeruluĭ” kare apîră voĭńiśi đi înpușkatură. Alunu ĭe nașu noprśilor, șî noprkă sa rușîńaḑa đi ĭel, ka tot nat đi našu luĭ: nu sa kuĭbĭaḑă supt ĭel, ńiś nu sa suĭe pi ĭel; sa krĭađe tare kă ńima ńiśkînd n-a vaḑut noprkă pi krĭenźiļi luĭ! Đestul ĭe, śkă, numă să aźunź ku bîtu aluńesk đi noprkă, șî ĭa muare đi rușîńe đispre nașu îĭ. Đi alun la Aźun sa fak koļinḑ, da șî un fĭeļ đi bîće kare sa dau laĭ muorț đi pomană.

Veruje se da je leska najstarije i najjače drvo na svetu i da u nju nikada ne udara grom; od leskovog cveta uzbranog u ponoć na Đurđevdan, izrađuje se amajlija „gvozdena trava” koja štiti muškarce od vatrenog oružja. Leska je zmijin kum i zmija prema njoj, kao svako prema svome kumu, gaji strahopoštovanje: ne gnezdi se pod njom, niti je - tvrdi se - iko ikada video zmiju na njenim granama! Dovoljno je, veruje se, zmiju samo taknuti leskovim štapom i ona će umreti „od stida pred svojim kumom”. Od leske se na Badnji dan izrađuju koledarski štapovi, a takođe i posebna vrsta štapova koji se namenjuju mrtvima. (Prema terenskom istraživanju u selima Gornjeg Poreča, zapis: Durlić, „Razvitak” ...) (brz.) Bît đ alun bun bît fu! — Leskov štap dobar štap bi! (Kada se brzo izgovara, reč „fu” - „bi”, splete se sa rečju „bît” - „štap” i posle više brzih ponavljanja ispadne vulg. „fut” - „jebem”.)
Rudna Glava   [Vidi]
1081  aluna voĭńiśaskă  ?   војнички лешник  aluna voĭńiśaskă (mn. aluńе voĭńiśĭeșć) [akc. aluna voĭńiśaskă] — (ver.) vojnički lešnik, lešnik uzbran u ponoć na Preobraženje i pripremljen kroz poseban magijski postupak, koji muškarci nose sa sobom kada polaze u rat, jer se veruje da ima moć da zaštiti ljudsko telo od metka ♦ sin. aluna đeskîntatăprebajani lešnik ♦ var. izg. vuoĭńiśaskă, voĭńiśĭaskă [Por.] ∞ alun (ver.) Aluna pazîaśće uomu să nu-l lovĭaskă plumbu; pintru aĭa tuoț kare s-a dus în rat, a luvat ku iĭ o alună điskîntată đi vražîtuorĭ, șî a purtato đi tuata vrĭamĭa kusută în burkă. ― Lešnik štiti čoveka od metka; zbog toga su svi koji su odlazili u rat, nosili jedan lešnik, obajan od vračare, i držali su ga sve vreme uz sebe, ušivenog u rever kaputa. [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
8  alună  alună   лешник  alună (mn. aluńe) [akc. alună] (i. ž.) — (bot.) lešnik (plod leske) ◊ aluna ĭe sîmburu lu alun — lešnik je seme leske [Por.] ∞ alun Rudna Glava   [Vidi]
318  aluńauă  alunele   ливадска биљка  aluńauă (mn. aluńaļe) [akc. aluńauă] (i. ž.) — (bot.) livadska biljka sa kitastim belim cvetom (Carum bulbocastanum) ◊ ļivađa ku aluńauă nu sa kosîașće, kî ĭe ĭarba rîa — livada sa ovom biljkom se ne kosi, jer je trava loša ◊ đi la aluńauă sa ĭa numa fluarĭa, bună ĭe đi ćaĭ — od nje se bere samo cvet, dobar je za čaj [Por.] ∞ alun (stih)
Frunḑă vĭarđe đ-aluńaļe,
Sara bună, fa muĭare,
Ĭo ma duk la mîndri mĭaļe!

Zelen list od „alunice”,
Laku noć, bre, ženice,
Odoh ja kod ljubavnice!

(Đin kînćik rumîńesk đi dragusta. A kîntat Žarku Lautarĭu, đin Arnaglaua. — Iz vlaške ljubavne pesme, pevao violinista Žarko Trailović iz Rudne Glave, zapis: Durlić, 1984) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
3639  aluńika  aluneca   клизати (се)  aluńika [akc. aluńika] (gl.) ● v. aluńeka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3640  aluńikuș  alunecuș   клизалиште  aluńikuș [akc. aluńikuș] (i. s.) ● v. aluńekuș [Por.] ∞ aluńeka Rudna Glava   [Vidi]
314  aļerga  alerga   трчати  aļerga (ĭuo aļеrg, ĭel aļiargă) [akc. aļerga] (gl. p.) — trčati, juriti, hitati ◊ aļargă ka naruodu — trči kao lud ◊ śe, drak, v-aļerga lumĭa-sta atîta? — zašto li, dođavola, ovi ljudi toliko trče? [Por.] (zdrav.) Kare aļargă - să prindă, kare fuźe - să skîape! — Ko juri (za nečim) - nek uhvati, ko beži (od nečega) - nek utekne! (Rugamînće la prazńik, kînd s-a taĭe kolakol mare. Asta ḑîśe stapînu kășî, pănă pi duosu kolakuluĭ, ku vîru kuțîtuluĭ, skrižîaĭe kruśa. — Metanija na slavi, prilikom rezanja slavskog kolača. Izgovara domaćin kuće dok na poleđini hleba vrhom noža urezuje krst. (Porečka Reka, zapis: Durlić, „Etno-kulturološki zbornik”, IV, s. 257) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
315  aļergatuare  alergătoare   мотовило  aļergatuare (mn. aļergatuorĭ) [akc. aļergatuare] (i. ž.) — motovilo, vitao, naprava za namotavanje prediva ◊ pi aļergatuare sa pun mosuarîļi pļińe đi tuors, șî sa duśe pi lînga gard đi parĭ, or đi tarabă, kînd pi ĭel sa urḑîașće kuardă đi țasut în razbuoĭ — na motovilo se stavljaju kalemovi puni pređe, i nosi se pored ograde od kolja ili tarabe, kada se na nju snuje osnova za tkanje na razboju [Por.] ∞ aļerga Rudna Glava   [Vidi]
317  aļergatuorĭ  alergător   тркач  aļergatuorĭ (mn. aļergatuorĭ) [akc. aļergatuorĭ] (i. m.) — trkač, onaj što trči, koji se kreće trčeći ◊ trĭeku pi lînga nuoĭ o gramadă đi aļergatuorĭ, đi śe va aļerga, draku va șći — prođe pored nas gomila trkača, zašto trče, đavo će znati [Por.] ∞ aļerga Rudna Glava   [Vidi]
316  aļergatură  alergătură   трчање  aļergatură (mn. aļergaturĭ) [akc. aļergatură] (i. ž.) — 1. trčanje, jurnjava, obavljanje posla u trku 2. (fig.) težački život, koji se odvija u neprestanom pokretu za poslovima ◊ aļergatură în tuaće părțîļi — jurnjava na sve strane ◊ traĭ ku aļergatură — život u trku [Por.] ∞ aļerga Rudna Glava   [Vidi]
422  aļes  alies   избор  aļes1 (mn. aļesurĭ) [akc. aļes] (i. s.) — izbor, biranje ◊ śe gud aļes să fiĭe, tot așa ńi — kakav god izbor da bude, isto nam je ◊ bun dugaĭaș, la ĭel puoț pi aļes să kumpirĭ — dobar prodavac, kod njega možeš po izboru da kupiš [Por.] ∞ aļeźa Rudna Glava   [Vidi]
470  aļi-lunź  alea lungi   оне дуге (змије)  aļi-lunź [akc. aļi-lunź] (i. ž.) — (euf.) „one duge”, eufemistički naziv za zmije, koji se koristi u martu, kada je izgovaranje imena zmija zabranjeno ◊ în marta ńima nu kućaḑă să ḑîkă „nopîrkă” or „balaur”, kî aļiļi atunśa ĭasă đin pomînt, sînt flomînđe, șî kînd aud numiļi-luor, vin șî ći muśkă, numa ḑîś „aļi-lunź” — u martu niko ne sme da kaže „zmija” ili „smuk”, jer ale tada izlaze iz zemlje, gladne su, i kada čuju njihovo ime, dolaze i ujedaju te, nego kažeš „one duge” [Por.] ∞ lung Rudna Glava   [Vidi]
1824  aļiaźire  alegere   избор  aļiaźire (mn. aļiaźirĭ) [akc. aļiaźirĭe] (i. ž.) — 1. izbor, selekcija ◊ nu kapiț ńimika dakă-n traĭ așćeț vro aļaźire mare, aĭa śe-ț dă dumńiḑîu, aĭa țî — ne dobijaš ništa ako u životu očekuješ neki veliki izbor, to što ti da bog, to ti je 2. (polit.) (ret.) izbori ◊ đemult am ĭeșît la glasańe, d-akumă ažuns ńiskaĭ aļiaźirĭ, śkă „demokratija”, aļieź pi kare vrĭeĭ, da kînd kaț, vĭeḑ kî puoț numa pi draku să-l aļeź — nekada smo izlazili na glasanje, a sada su stigli nekakvi izbori, vele „demokrațîĭa”, biraš koga hoćeš, a kod pogledaš, vidiš da možeš samo đavola da izabereš [Por.] ♦ dij. var. aļeźarĭe [Crn.] ∞ aļeźa Rudna Glava   [Vidi]
414  aļin  alene   полако  aļin (aļină) (mn. aļiń, aļińe) [akc. aļin] (prid.) — (izob.) polako, sporo, bez žurbe; smireno, mirno; lagano, lenjo ◊ sa-nvîrćașće aļin, numa śe n-a statut — sporo se okreće, samo što nije stao ♦ sin. merĭeu, mirekuț; ļenuos; ļin ♦ / a + ļin [Por.] ♦ sin. kuśińel [Bran.] ∞ aļina Rudna Glava   [Vidi]
787  aman  aman   аман  aman [akc. aman] 1. (uzv.) — aman, uzvik prekljinjanja: pobogu! zaboga! milost! ◊ aman, brĭe, lasî-će đi mińe, nu ma nîkažî — aman, bre, mani me se, nemoj me mučiti 2. (pril.) (fig.) šipak; nikad, nikako ◊ aman îț măĭ întuarśe ĭel bańi — šipak će ti on vratiti pare ◊ ĭa pļekat muĭarĭa, aman măĭ vińe la ĭel — napustila ga je žena, nikad mu se neće vratiti [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
322  amarî  amărî   загорчати  amarî (ĭuo amarîăsk, ĭel amarîașće) [akc. amarî] (gl. p. ref.) — 1. zagorčati, učiniti gorkim (za namirnice) ◊ a pus kare a pus în ḑamă ńișći buĭeḑ, șî ĭa sa amarî — neko je stavio u čorbu nekakve travke, i ona je zagorčala 2. (fig.) učiniti život čemernim, gorkim ◊ traĭu mĭ-a amarît ku bĭețîĭa a luĭ — život mi je zagorčao svojim pijanstvom [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
352  amarĭală  amăreală   горчина  amarĭală (mn. amarĭaļe, amarĭelurĭ) [akc. amarĭală] (i. ž.) — gorčina, gorak ukus ◊ traĭu mĭeu ĭe amarĭală guală — moj život je sama gorčina [Por.] ∞ amarî Rudna Glava   [Vidi]
467  ambarĭ  hambar   амбар  ambarĭ (mn. ambarĭe) [akc. ambarĭ] (i. s.) — ambar, drvena zgrada za zrnastu hranu ◊ în ambarĭ s-a țînut marunțîș: grîu, ovîăsk, sakară, da kukuruḑu s-a țînut în kuoș — u ambaru se držalo zrnevlje: žito, ovas, ječam, a kukuruz se držao u košu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
362  amețî  ameţi   онесвестити (се)  amețî (ĭuo amețîăsk, ĭel amețîașće) [akc. amețî] (gl. p. ref.) — onesvestiti (se), (iz) gubiti svest, dobiti vrtloglavicu ◊ đintr-odată amețîĭ, șî kaḑuĭ pi pomînt — od jednom mi se zavrtelo u glavi, i padoh na zemlju [Por.] ♦ dij. var. amețășťe, amețăsc [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
499  amin  amin   амин  amin (mn. amińе, aminurĭ) [akc. amin]   — 1. (uzv.) amin! amen! neka tako bude! - uzvik kojim počinju ili se završavaju mnoge religijske molitve ili magijske formul e 2. (pril.) svršeno, gotovo   [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
415  amînat  amânat   касно  amînat (amînată) (mn. amînaț, amînaće) [akc. amînat] (pril.) — kasno, pozno, dockan ◊ ažuns amînat — stigao je kasno, odocnio ◊ amînat ĭe đi ĭel, nu-l măĭ skuaće ńimika — kasno je za njega, ne može ništa da ga izvuče (spasi) ◊ vinu măĭ amînat — (komp.) dođi kasnije ♦ up. mîńe [Por.] ∞ amînata Rudna Glava   [Vidi]
418  amînata  amânăta   каснити  amînata (ĭuo ma amînaćeḑ, ĭel sa amînaćaḑă) [akc. amînata] (gl. p. ref.) — kasniti, zakašnjavati ◊ nu ći amînata, ma ruog đi ćińe — nemoj kasniti, molim te ◊ grabĭesk, nu kućeḑ să ma amînaćeḑ — žurim, ne smem da zakasnim ◊ uom ļenuos, sa amînaćaḑă in tuota ḑîua la lukru — lenj čovek, svakog dana kasni na posao [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
416  amînatarĭe  amînare   кашњење  amînatarĭe (mn. amînatărĭ) [akc. amînatarĭe] (i. ž.) — kašnjenje, zakašnjavanje ◊ n-o sî trĭakă bun șkolari nuoștri, ku atîta amînatarĭe đi iĭ — neće dobro proći naši đaci, sa tolikim njihovim zakašnjavanjem ♦ var. amînatat [Por.] ∞ amînata Rudna Glava   [Vidi]
3076  amînduoĭ  amândoi   обојица  amînduoĭ (ž.r. amîndoă) [akc. amînduoĭ] (br.) — obojica, oba, obadva; oboje ◊ a veńit amînduoĭ într-o ḑî — došla su obojica istog dana ◊ amîndoă a supt la o țîță — obe su sisale jednu sisu [Por.] ∞ duoĭ Rudna Glava   [Vidi]
360  amnari  amnari   оштрити  amnari (ĭuo amnarĭesk, ĭel amnarĭașće) [akc. amnari] (gl. p. ref.) — (zast.) 1. oštriti kosu kamenim brusom ◊ kopilu kosîașće, ama înga nu șćiĭe să amnarĭaskă kuasa bińe — dete kosi, ali još ne zna dobro da brusi kosu 2. kovačkim načinom spajati dva metalna dela ◊ șîna la ruata đi kar ĭe amnarită la duauă luokurĭ — kolska šina spojena je na dva mesta 3. (fig.) podvaljivati nekom, ljuto varati nekog ◊ bagă sama bińe, să nu ći amnarĭaskă vrunu — pazi dobro, da te neko ne prevari ◊ nu amnari lumĭa — nemoj varati ljude [Por.] ∞ amnarĭ Rudna Glava   [Vidi]
429  amńaḑîț  amiază   подне  amńaḑîț (mn. amńaḑîță) [akc. amńaḑîț] (i. s.) — 1. podne kao doba dana ◊ măĭ un śas pănă la amńaḑîț — još jedan sat do podne ◊ înainće đi amńaḑîț — pre podne ◊ pînă-n amńaḑîț — do podne ◊ dupa amńaḑîț — posle podne 2. ručak, obed u podne ◊ duśe amńaḑîtu la sîpatuorĭ — nosi ručak kopačima ◊ vrĭamĭa đi amńaḑîț — vreme je za ručak 3. a. zenit ◊ suarļi la amńaḑîț — sunce je u zenuitu b. jug, strana sveta ◊ a zburat kîtra amńaḑîț — odleteo ka jugu ♦ supr. mńaḑa nuopțîsever ♦ skr. var. (ret.) amńaḑ ◊ amńaḑîța nuopțî — (demon.) ponoćnica, šumska majka (Tanda) [Por.] ♦ dij. var. amńaz [Kmp.] ♦ dij. var. nămļaḑîț (Ranovac) [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
354  amparațîĭe  împărăţie   царство  amparațîĭe (mn. amparațîĭ) [akc. amparațîĭe] (i. ž.) — carstvo, carevina, careva imovina, kraljevina; imperija ◊ amparatu a pĭerdut amparațîĭa — car je izgubio carevinu ♦ var. împarațîĭe [Por.] ∞ amparat Rudna Glava   [Vidi]
353  amparat  împărat   владар  amparat (mn. amparaț) [akc. amparat] (i. m.) — vladar, imperator ◊ pin povĭeșć kopilarĭeșć sa pumeńașće măĭ mult țaru, da pin kînćișe lăutarĭeșć, amparatu — kroz priče za decu više se pominje car, a kroz lautarske pesme, imperator ♦ var. împarat [Por.] (stih)
Ĭanśu, maĭki, śe-ĭ vorbĭa:
Ńiś bańi n-am kĭeltuit,
Ńiś fĭaćiļi n-am urît,
Numa sara însarat,
Un pustîń đi amparat,
La aramaș ma luvat:
Đe pi Stanka oĭ săruta,
Amparațîĭa ĭel mĭ-o da;
Da đi Stanka v-o skapa -
Frumuos kapu mĭ-el luva!

Janko majci govoraše:
Nit’ sam pare potrošio,
Nit’ sam cure omrznuo,
Nego kad je noćca pala
Naleteh na pustoh cara,
Što opkladu mi ponudi:
Ako Stanku ja poljubim,
Daće meni carevine,
Ako Stanka mi utenke -
Onda glavu da mi skine!

Đin kînćik „Kînćiku lu Ĭanśo-l bat”, iz pesme „Pesma Janka pijanoga”, kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1982) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
437  amuțî  amuţi   занемети  amuțî (ĭuo amuțîăsk, ĭel amuțîașće, ) [akc. amuțî] (gl. p.) — zanemeti, omutaviti, izgubiti glas ili sposobnost govora ◊ kînd s-a-ntîńit ku lupi-n munće, uomu đi frikă amuțît, ș-a ramas înkrîmeńit în luok — kad se sretao s vukovima u planini, čovek je od straha zanemeo, o ostajao skanjemen u mestu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
438  amuțîrĭe  amuţire   мутавост  amuțîrĭe (mn. amuțîrĭ) [akc. amuțîrĭe] (i. ž.) — mutavost, onemelost, stanje nastalo gubitkom sposobnošću govora, glasa ili zvuka ♦ var. amuțală [Por.] ∞ amuțî Rudna Glava   [Vidi]
436  amuțît  amuţit   омутавио  amuțît (amuțîtă) (mn. amuțîț, amuțîće) [akc. amuțît] (prid.) — omutavio, zanemeo, izgubio glas, ili sposobnost govora ◊ amuțît đi frikă — zanemeo od straha ♦ / a + mut + it [Por.] ∞ amuțî Rudna Glava   [Vidi]
355  amunka  amunca   тешко  amunka [akc. amunka] (pril.) — 1. (pril.) — teško, otežano, s mukom, naporno ◊ ku așa lukratuorĭ, amunka gaćeșć sapatu — sa takvim radnicima, teško ćeš završiti kopanje ◊ astîḑ amunka sa gasîașće lukru — danas se teško nalazi posao 2. (i. ž.) — mučnina, muka ◊ a baut prĭa mult, șî akuma iĭ amunka — pio je previše, i sad mu je muka ♦ sin. grĭeu, kin ♦ supr. ļesńe [Por.] (izr.) Amunka kînd altu sa kîntă la gruapa tĭa. — Muka je kad drugi kuka na tvom grobu. (Rudna Glava, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
356  an  an   година  an (mn. ) — 1. (i. ž.) — (kal.) godina ◊ ano-sta — ova godina ◊ anu đi ḑîļe — godina dana ◊ anu trĭekut — protekla godina ◊ la anu — na godinu, za godinu (dana) ◊ măĭ are ań — ima godine, poživeće još ◊ s-a înpuțînat ańi — smanjio se preostali broj godina, približila se smrt ◊ an tîrḑîu — godina u kojoj kasni zrenje poljoprivrednih kultura ◊ a trĭekut ań șî ań — protekle su godine i godine, prošlo je mnogo vremena ◊ pomana la anu — godišnji pomen, daća na godišnjici smrti ◊ žumataće đi an — pola godine ◊ a ĭeșît anu — istekla je godina, navršila se ◊ la svîrșîtu anuluĭ — na kraju godine ♦ (la) ań đi bîtrîńață — (u) stara vremena, davnina ◊ anol nou — nova godina 2. (pril.) lane, prošle godine ◊ aĭa a fuost an — to je bilo prošle godine ◊ (u izr.) pănă măĭ đ-a-l an fusă lu tuoț bińe — do pre neku godinu beše svima dobro [Por.] (zdrav.) La mulț ań ku sînataće! — Na mnogo godina, u zdravlje! (Na slavi, pri ispijanju pića u društvu, Gornju Poreč, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1511  Ana  Ana   Ана  Ana [akc. Ana] (i. ž.) — (antr.) Ana, l.i. biblijskog porekla, ušlo u narod preko hrišćanske crkve ◊ Ana a fost nume đes dat la fĭaće — Ana je bilo ime koje se često davalo devojčicama ◊ đin nume Ana a ĭeșît poļikre Ańița șî Anuța — iz imena Ana nastali su nadimci Anica i Anuca [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
357  anțărț  anţărţ   преклане  anțărț [akc. anțărț] (pril.) — (kal.) preklane, pretprošle godine, pre dve godine ♦ var. alan [akc. alan] ♦ (augm.) anțarțuońpre mnogo godina, pre neodređenog broja godina, ali ne u tako dalekoj prošlosti [Por.] ∞ an (opis) Măĭ mulț ḑîk kî ĭe la nuoĭ „anțărț” înainće đi duoĭ ań, da alțî spun kĭ sînt duoĭ ań „alan”, da „anțărț” sînt triĭ ań, la urmă, ĭastă mulț kare ginđesk kî ĭe „anțărț” ku „alan” tot una! — Većina kaže da „anțărț” znači „pre dve godine”, ali neki vele da su dve godine „alan”, a da je „anțărț” vreme od tri protekle godine, na kraju, ima mnogo onih koji misle da obe reči, i „anțărț” i „alan” znače jedno te isto! (kaz. Borislav Paunović, Rudna Glava, r.s. Tanda, zapis: Durlić, 2011) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
964  Andriĭ  Andrea   Андрија  Andriĭ [akc. Andriĭ] (i. m.) — (antr.) Andrija, muško lično ime ♦ var. Andreĭ, (skr.) Andra, (augm.) Anrdiĭan, (demin.) Andriĭuță, Andruță, Andreĭkă ♦ potomci: alu Andriĭ, Andriĭuońi, posrb. prezime: Andrijević, Andrejević [Por.] ♦ / < Andreibibl. ime, koje je u rumunsku kulturu ušlo posredstvom slovenskog crkvenog uticaja (Iordan1983, s.v) (exp. Durlić ) Rudna Glava   [Vidi]
365  andrĭauă  andrea   децембар  andrĭauă (mn. andrĭaļe) [akc. andrĭauă] (i. s.) — (kal.) (zast.) 1. decembar ◊ andrĭaua ĭe luna đi la urmă în an, ku ĭa s-a-nkĭeptorat anu pi kîļindarĭu ăl babĭesk — „andreja” je poslednji mesec u godini, njime se završavala godina u bapskom kalendaru 2. „andreja”, deo decembra (po sadašnjem kalendaru između 5. i 25.), vreme kada su se parili vukovi ◊ andrĭaua đe mult s-a kĭemat șă doă stamîń pi luna đi la urmă în an kînd s-a vișńit lupi — „andrejom” su se nazivale i dve nedelje u poslednjem mesecu u godini, kada su se parili vukovi [Por.] ∞ lună (ver.) Andrĭauă ĭe vrĭamĭa kînd s-a vișńit lupi; atunśa a fuost măĭ rîăĭ, da ș-așa aĭ nuoștri a tras rău đi lupĭ, pănă a traĭit pi la munće ș-a pazît vićiļi. Đi rău luor a țînut pista andrĭaļe șî sîrbatuorĭ, n-a lukrat gata ńimika pi lînga viće șî pi lînga kasă. — „Andreja” je bilo vreme kada su se parili vukovi; tada su oni bili najopasniji, a i onako su naši trpeli veliko zlo od vukova, dok su živeli po planinama i bavili se stokom. Zbog toga su se ti dani praznovali uzdržavanjem od gotovo svih poslova oko stoke i oko kuće. (Rudna Glava, kaz. Paun Rucić, zapis: Durlić, 1994) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1855  Anđel  Angeliu   Анђел  Anđel [akc. Anđel] (ž.r. Anđeļiĭa) [akc. Anđeļiĭa]— (antr.) l.i. Anđel ◊ moșu Anđel ku baba Anđeļiĭa n-avut kopiĭ — čiča Anđel i baba Anđelija nisu imali dece [Por.] ∞ Angel Rudna Glava   [Vidi]
1856  Anđeļiĭa  Angelia   Анђелија  Anđeļiĭa [akc. Anđeļiĭa] (i. ž.) — (antr.) žensko l.i. Anđelija, pandan muškom imenu Anđel ◊ Anđeļiĭa a fuost muĭare ćinîră kînd a ramas văduvă — Anđelija je bila mlada žena kada je ostala udovica [Por.] ∞ Angel Rudna Glava   [Vidi]
916  Angel  Anghel   Анђел  Angel [akc. Angel] (i. m.) — (antr.) Anđel, lično ime koje je u narod ušlo pod uticajem hrišćanske crkve ◊ moșu Angel a trait mult — čiča Angel je dugo živeo ♦ / < grč. angelos — „vesnik” ♦ var. Anđel [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3542  Anol Nou  Anul Nou   Нова Година  Anol Nou (mn. Ańaĭ Noĭ) [akc. Anol Nou] (i. m.) — (kal.) Nova Godina ◊ Anol Nou ĭe ḑîua đi-ntîń pi kîļindarĭ ku kare înśape sî sa sokoćiaskă anu — Nova godina je prvi dan u kalendaru kojim počinje da se računa godina ◊ đemult ḑîua kare a sîrbatorito aĭ nuoștri ka anol nou, a kaḑut la Sîn-Vasîĭ — nekada dan koji su naši slavili kao novu godinu, padao je na Svetog Vasilija [Por.] ∞ an Rudna Glava   [Vidi]
1509  Anta  Antonie   Анта  Anta [akc. Anta] (i. m.) — (antr.) Anta ◊ Anta ĭe poļikra lu uom kare ĭe la karće skris ka Antoniĭe, dar aăla nume la rumîń a veńit pista bisîarikă — Anta je nadimak čoveka koji je kršten kao Antonije, a to ime je kod Vlaha došlo posredstvom crkve ◊ muĭarĭa lu Anta sa kĭamă Antońasa — Antonova žena zove se Antonica [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1504  antaļira  interna   интернирати  antaļira (ĭuo antaļirĭeḑ, ĭel antaļirĭaḑă) [akc. antaļira] (gl. p.) — internirati, odvoditi u logor (za vreme rata); zarobiti; zatvoriti ◊ ńamțî antaļira lumĭa far đi vină numa pintru partizań — Nemci su internirali nevine ljude samo zbog partizana [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
631  antaļirit  internat   интерниран  antaļirit (antaļirită) (mn. antaļiriț, antaļiriće) [akc. antaļirit] (prid.) — interniran, zarobljen u ratu i odveden u logor ◊ la antaļirit Bugari, ș-a murit în lager — internirali su ga Bugari, i umro je u logoru ♦ var. întaļirit, întîļirit [Por.] ∞ antaļira Rudna Glava   [Vidi]
1510  Anuță  Anuţă   Ануца  Anuță [akc. Anuță] (i. ž.) — (antr.) Anuca, l.i., demin. od bibl. imena Ana ◊ pi fata kare a fuost bućeḑată Ana, a putut s-o poļikraḑă Ańița or Anuța — devojčici krštenoj imenom Ana, mogli su da tepaju Anica ili Anuca ◊ fir đi firu alu vro Anuță s-a kĭemat Anuțuońi, dupa śe poļikră s-a prizuvit la karće Anucić — potomci Anuce zvali su se Anuconi, od kog nadimka je nastalo posrbljeno prezime Anucić [Por.] ∞ Ana Rudna Glava   [Vidi]
504  anunța  anunţa   оглашавати  anunța (ĭuo anunț, ĭel anunță) [akc. anunța] (gl. p.) — (zast.) oglašavati, objavljivati ◊ kînd s-a fakut nunta, s-anunțît pin lume, sî sa șćiĭe śe o să fiĭe — kada se spremala svadba, oglašavala se po narodu, da bi se znalo šta se sprema [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
2627  ańi  inele anuale   годови  ańi (mn.) (i. ž.) [akc. ańi] — (bot.) godovi; god, znak godišnjeg rasta debla drveta u širinu, godišnji prsten ◊ numarăm ańi lu ļiemn đi pi bușćanu luĭ — brojimo godine drveta sa njegovog panja [Por.] ∞ an Rudna Glava   [Vidi]
1512  Ańița  Aniţa   Аница  Ańița [akc. Ańița] (i. ž.) — (antr.) (demin.) Anica ◊ pi paramamî-mĭa a bućeḑato Ana, ma ĭ-a ḑîs đi milă Ańița, ș-așa ĭ-a ramas păn-la muarće — moju prababu su krstili Ana, ali su je od milošte zvali Anica, i tako joj je ostalo do smrti [Por.] ∞ Ana Rudna Glava   [Vidi]
366  ańin  anin   јова  ańin (mn. ańiń) [akc. ańin] (i. m.) — (bot.) jova, joha (Alnus incana, Alnus glutinosa) ◊ țîn minće đin kopilariĭe un ańin mare, ĭerĭa sîngur în mižluoku ļivĭeḑî, nalt șî krĭengarat, ku puaļiļi rîđikaće đi la pomînt, supt kare a fuost umbra gruasă — pamtim iz detinjstva jednu veliku jovu, beše usamljena sred livade, visoka i razgranata, sa krošnjom odignutom od zemlje, pod kojom je bila debela hladovina [Por.] ◊ Vaļa ku ańinu — izvorno vlaško ime crnorečkog sela Valakonje: „Dolina jove” [Crn.] (opis) Đi-n kuažă đi ańin muĭerļi đe mult a fakut farbă ńagră. — Od jovovine su žene nekad pravile crnu boju. [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
368  ańina  anina   окачити (се)  ańina (ĭuo ańin, ĭel ańină) [akc. ańina] (gl. p. ref.) — okačiti (se), kačiti neki predmet na visini ◊ nu ańina trasta-ĭa atîta đi sus, n-o sî puot s-o aźung — nemoj kačiti tu torbu tako visoko, neću moći da je dohvatim ♦ sin. atîrna [Por.] ♦ dij. var. aļina (aļin, aļină) Samarinovac [Kmp.], Ždrelo [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
369  ańinat  aninat   окачен  ańinat (ańinată) (mn. ańinaț, ańinaće) [akc. ańinat] (prid.) — okačen, obešen o nešto, visi ♦ sin. atîrnat, spînḑurat [Por.] ∞ ańina Rudna Glava   [Vidi]
367  ańińiș  aniniș   јововина  ańińiș (mn. ańińișurĭ) [akc. ańińiș] (i. s.) — (bot.) jovovina, deo šume u kome preteže jova ◊ ańińiș ĭe luok unđe ĭastă mulț ańiń — jovovina je mesto gde ima dosta jove [Por.] ∞ ańin Rudna Glava   [Vidi]
2902  Apa albă  Apa albă   Бела вода  Apa albă [akc. Apa albă] (i. ž.) — (hidr.) Bela voda, potok u ataru Majdanpeka ◊ Apa albă a fuost ogaș kare avut izvuor la Kulmeźiĭ, ș-a tunat în Șașka đi đirĭapta, la Stîlp — Bela voda je bio potok, koji je izvirao na Kulma Hadžiji, a ulivao se sa desne strane u Šašku kod Stlpa ◊ unđe a mĭers vrodată Apa albă, akuma ĭe kuopu lu Rudńik, ogașu s-a pĭerdut — gde je nekada tekao potok Bela voda, sada je kop Rudnika, potok se izgubio ◊ nume „apa albă” rumîńi dau la tuot ogașu kare la fund are pĭetre albe — ime „bela voda” Vlasi daju svakom potoku koji na dnu ima belo kamenje ♦ up. apă albă [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
3701  apaș  apaș   битанга  apaș (mn. apaș) [akc. apaș] (i. m.) — bitanga, varalica ◊ așa apaș n-a măĭ vaḑut lumĭa pănă akuma, minće șă fură ka ńima — takvu bitangu još nije video svet do sada, laže i krade ko niko ♦ sin. aĭman, mangă [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
754  apatĭekă  apotecă   апотека  apatĭekă (mn. apatĭeś) [akc. apatĭekă] (i. ž.) — apoteka, prodavnica lekova ◊ ma duk în apatĭekă, să kumpîr ļakurĭ — idem u apoteku da kupim lekove [Por.] (stih)
Ĭuo frumuos nu puot să fiu,
K-apatĭeka ĭuo nu șćiu!

Ja lepotu nemam neku,
Kad ne znam za apoteku.

(Iz pesme o ženi-frajli, kaz. Gergina Durlić, Zapis: Durlić)
Rudna Glava   [Vidi]
3744  apaurî  paurî   опљачкати  apaurî [akc. apaurî] (gl.) ● v. paurî [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
116  apă  apă   вода  apă (mn. apе) [akc. apă] (i. ž.) — voda ◊ apă adînkă — duboka voda ◊ apă mare — velika (nadošla) voda ◊ apă ļină — tiha, mirna voda ◊ apă skundă — plitka voda, plićak ◊ apă kaldă — topla voda ◊ apă fĭartă — prokuvana voda ◊ apă fĭerbinće — vrela voda ◊ apă molkuță — mlaka voda ◊ apă klośită, klośitură — ustajala, bljutava voda ◊ apă dulśe — slatka, zašećerena voda ◊ apă sarată — slana voda ◊ apă akră — kisela voda ◊ apă ļimpiđe — bistra voda ◊ apă kurată — čista voda ◊ apă tulburĭe — mutna voda ◊ apă albă — bela voda (čest toponim) ◊ apă ńagră — crna voda (zbog crnog kamenja u koritu vodotoka) ◊ apă rîstośită — rastoka, vododelnica ◊ apă înfundată — zajažena, zaustavljena voda; ponornica ◊ apă skumpă — skupa voda, voda iz apoteke ◊ apă întîńită — voda sa sastava dvaju potoka (ima magijsku moć, koristi se u bajanju) ◊ apă ńinśepută — nenačeta voda, voda na izvoru, voda koju pre tog mesta nije zahvatio i nije pio niko (ima magijsku moć, koristi se u bajanju) ◊ apă întuarsă — voda koja se u vodotoku okreće u mestu; pridaje joj se magijsku moć, i koristi se u bajanju za vraćanje čini ◊ apă morțuagă (morțîșuagă) — mrtvačka voda, voda koja se zatekla u sudovima pri prolasku pogrebne povorke pored kuće (obavezno se baca) ◊ apă slubaḑîtă — „oslobođena” voda, voda koja se u posebnom obredu izlivanja (libacije) namenjuje pokojnicima ◊ apa stuarsă — oceđena voda ◊ apa đi pi strĭeș — kišnica ◊ gura api — ušće ◊ pi apă la valje — nizvodno ◊ pi apă la đal — uzvodno ◊ a luvat apa — odnela voda ◊ îńekat în apă — udavljen u vodi ◊ sa dus pi apă — otišlo niz vodu ◊ a veńit apa — nadošla voda ◊ matka api — vodena matica; matica reke ◊ fara apă — bezvodan [Por.] ◊ apă mută — voda koja se uzima sa tri izvora i daje samrtniku koji teško umire ◊ apă boćeḑată — krštena voda, uzima se na Bogojavljenje i čuva za lečenje ◊ apă skumpă — skupa voda, unosi se u domaćinstvo pokojnika tokom petrovdanskog posta [Crn.] ◊ apă spintă — plitka voda (Kobilje) [Stig] (izr.) A veńit apa șî la muara mĭa. — Došla je voda i na moju vodenicu (pružila se i meni zgodna prilika). (Zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
372  apă înpușkată  apă-înpușcată   упуцана вода  apă înpușkată (mn. apĭe înpușkaće) [akc. apă înpușkată] (i. ž.) — upucana, ubijena voda ◊ apă kurgatuare în kare vrîžîtuorĭu pokńașće ku puška, s-o „omuară” đi sî fakă ku ĭa đeskînćiśiļi aļi măĭ tarĭ — tekuća voda u koju vrač puca puškom, da je „ubije” da bi njome spremao najjače vradžbine ♦ (skr.) apă-npușkată [Por.] ∞ apă (mag.) Apa puaće sî sa ĭa numa đi la luokurĭ adînsă, kare sînt pin funduańa śuośilor, afară đi lume, și đi kare șćiu numa vrîžîtuori. Așa un fĭeļ đi luok ĭe Raĭkuva lînga Maĭdanpek. Kare vrĭa sî lukre akolo, trîabe sî đa đi al-aĭa kare poartă griža lu aritu mîĭdanuluĭ, sî kaće đi la ĭa să-l lasă, d-aĭa puot numa aĭ măĭ tarĭ vrîžîtuorĭ sî kapiće. Ala kare ĭe stapîna Raĭkuluĭ ș-alu aritu đi pi akoluo, sa kĭamă Dańița, șî are skamn într-un žugastru batrîn la gura Rîmnarĭeśi, unđe rîu tună-n Șașka, vro ḑîaśe kilomĭetre đi la Mîĭdan kîtra rîsarit, pi drumu đi Arnaglaua. La ală șî la điskîntat vrîžîtuorĭu sa duśe la mižluoku nuopțî, șî aĭa đizbrakat în pĭaļa guală. Puaće-fi ala nu ĭe la kasă, atunśa sa duśe đi măĭ mulće uorĭ. Kît ĭe đi greu rău kare vrĭa săl fakă vrîžîtuorĭu – da la ala-ĭa kućeḑ sî će duś numa pintru aļi măĭ grĭaļe riaļe! – așa đi grĭa trîabe să fiĭe și datoriĭa. Numa đi să-l lasă să omuare apa, vrîžîtuorĭu trăbe săĭ đa đin parća luĭ, đin lumĭa nuastră, sî manînśe śuava, kum ar fi: vrun kopil mik în ļagîn đin kasă ku ușa ńinkuńată, or ku ferĭeșćiļi đeșkisă, or kă să-ĭ đa să omuare măĭ mulț inș marĭ, kî ĭeĭ sînt đi Dańița măĭ mare dulśață. Multă lume kare a perit ku karîļi aproape đi žugastro-la, śkă, a perit kă un vrîžîtuorĭ đin Poreśa đi sus are ļigatură strînsă ku Dańița-ĭa! Dupa śe gaćașće ku Dańița, vrîžîtuorĭu sa duśe în Raĭkuva, în luok kare la aļes, șî la mižluoku nuopțî sa đizbrakă-n pĭaļa guală, măĭ întîń ḑîśe vrun đeskînćik adîns, șî pĭe urmă pokńașće đin pușkă în matka api măĭ înainće đi luoko-la unđe stă. Apa-ĭa ś-a-npușkato așćată sî vină la ĭel, șî kînd ažunśe đi înainća luĭ, ĭel sa apļakă ș-o prinđe în truok, or în kilă, șî sa duśe ku ĭa la kasă unđe o pazîașće ka uoki-n kap, kî ku apa-ĭa sa faśe numa đeskînćik grĭeu, kum ĭe kînd vrĭa să omuare pi vrunu. Asta fĭeļ đi đeskînćik ĭe măĭ grĭeu kînd sa lukră ku al ńikurat, kă șî vrîžîtirĭu puaće ļesńe sî đa pĭaļa dakă sminćașće śuava, pănă mîraśașće ku apa-npușkată.

Voda se može uzeti samo sa određenih mesta, koja su obično duboko u planinama, van ljudskog sveta, i koja vračevi drže u tajnosti. Jedno od takvih mesta jeste Rajkovo kod Majdanpeka. Poseban uslov za izvođenje obreda je da se uspostavi kontakt s demonom koji čuva područje, i da se od njega pribavi saglasnost, a to može poći za rukom samo posebnim vračevima, koji se u oblasti magije smatraju najjačim. „Ala” koja gospodari Rajkovom i okolinom zove se Danica, i boravi u starom jasenu kraj ušća Ravne reke u Šašku, desetak kilometara istočno od Majdanpeka, na putu za Rudnu Glavu. I demonu i obredu „ubijanja” vode, vrač pristupa u ponoć potpuno nag. Može se desiti da „ala” nije kod kuće, pa se mora pokušavati više puta. U zavisnoti od težine „dela” koje se želi učiniti vradžbinom - a demonu se sme pristupiti samo u izuzetnim slučajevima - mora mu sе prineti odgovarajuća žrtva. Za dozvolu da na njenom terenu može „ubiti” vodu, vrač joj dozvoljava da ona s njegovog terena, iz sveta ljudi, pojede po nešto, na primer: bebe u kolevkama iz kuća sa nezaključanim vratima, ili sa otškrinutim prozorima, ili, pak, da ubije veći broj odraslih ljudi, što je za Danicu najveća poslastica. Nekoliko teških saobraćajnih nesreća u blizini pomenutog jasena, u sujevernom svetu Gornjeg Poreča objašnjava se nečistim savezom jednog njihovog vrača sa pomenutom alom. Po dobijanju dozvole od demona, vrač odlazi do izabranog mesta, u ponoć se skida nag, izgovara bajalicu i puca iz puške uzvodno u maticu rečice ili potoka, a zatim u doneti sud hvata „ubijenu” vodu i nosi kući gde je ljubomorno čuva za izuzetne prilike (uglavnom kada treba nekog da ubije svojom magijom). Ovaj se čin smatra najtežim u složenim i misterioznim obredima tzv. crne magije, jer i sam vrač može da strada od demona ukoliko napravi neku grešku u bilo kom trenutku petljanja sa „ubijenom” vodom. (Kaz. vrač Mika Zlatić, Crnajka, zapis: Durlić, 1997) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
2904  apă întuarsă  apă întoarsă   повраћена вода  apă întuarsă [akc. apă întuarsă] (i. ž.) — (mag.) povraćena voda, voda koja se okreće u krug ◊ apa întuarsă ĭe apă kare-n matkă sa-nvîrćașće în luok, kare sa-ntuarśe napuoĭ — povraćena voda je voda koja se u matici okreće u mestu, koja se kreće unazad ◊ apa întuarsă sa duśe la vrîžîtuare, șî ĭa ku ĭa faśe đeskînćik kare sa kĭamă „întorsură” — povraćena voda nosi se vračari, koja u njoj izvodi bajalicu koja se zove „vraćanje čini” [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
2903  apă ńinśepută  apă neincepută   неначета вода  apă ńinśepută [akc. apă ńinśepută] (i. ž.) — (mag.) nenačeta voda ◊ apă ńinśepută ĭe apă kurată, kare n-a bauto ńima, luvată đi la luok đi unđe apa izvorĭaḑă đin pomînt — nenačeta voda je čista voda, koju nije pio niko, zahvaćena sa mesta gde voda izvire iz zemlje ◊ ku apă ńinśepută vražîtuoriļi fak tuaće đeskînćiśe — sa nenačetom vodom vračare rade sva bajanja [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
751  apipai  a pipăi   пипати  apipai (ĭuo apipiĭ, ĭel apipiĭe) [akc. apipai] (gl. p. ref.) — pipati, opipavati; nežno ili pažljivo dodirivati rukom; ispitivati dodirom ◊ ńagura bîznă ĭe, șî ĭel apipiĭe pi lînga ĭel să vadă unđe ĭe — mrkli je mrak, i on pipa oko sebe da vidi gde je ◊ ĭe apipiĭe aiśa, vĭeḑ śi ĭe — pipni ovde, vidi šta je [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
753  apipiĭală  pipăială   пипање  apipiĭală (mn. apipiĭaļе) [akc. apipiĭală] (i. ž.) — pipanje, opipavanje, dodirivanje; ispitivanje dodirom ◊ đi źaba atîta apipiĭală pi parĭeț, nu gasîră ńimika — uzalud toliko pipanje po zidovima, nisu našli ništa [Por.] ∞ apipai Rudna Glava   [Vidi]
752  apipiĭat  pipăit   опипан  apipiĭat (apipiĭată) (mn. apipiĭaț, apipiĭaće) [akc. apipiĭat] (prid.) — opipan, napipan, dodirnut rukom ◊ a fuost bîksală, șî ĭa, saraka, fusă apipiĭată đin tuaće părțîļi — bila je gužva, i ona, sirota, beše opipana sa svih strana [Por.] ∞ apipai Rudna Glava   [Vidi]
148  apļeka  apleca   сагињати (се)  apļeka (ĭuo apļek, ĭel apļiakă) [akc. apļeka] (gl. p. ref.) — 1. (za položaj) saginjati se, kriviti se, savijati se ◊ puartă krețanu skurt, șî kînd sa apļakă, iĭ sa vĭađe kuru guol — nosi kratak krecan i kad se sagne, vidi joj se golo dupe 2. dojiti, davati sisu dedetu ili mladuncu stoke ◊ apļakă kopilu — doji dete ◊ apļakă vițălu — doji tele [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
149  apļekare  aplecare   сагињање  apļekare (mn. apļekărĭ) [akc. apļekare] (i. ž.) — 1. saginjanje, savijanje 2. dojenje [Por.] ∞ apļeka Rudna Glava   [Vidi]
150  apļekat  aplecat   погнут  apļekat (apļekată) (mn. apļekaț, apļekaće) [akc. apļekat] (prid.) — 1. pognut, sagnut, nagnut ◊ đikînd uaĭa-ĭa stă ku kapu apļekat, puaće-fi đi śieva ĭ-a kaḑut grĭeu — otkad ona ovca stoji pognute glave, možda joj je od nečega pripala muka 2. (fig.) pokoran, poslušan, snishodljiv, servilan [Por.] ∞ apļeka (posl.) Kapu apļekat ńiśkînd nu ĭe taĭat. — Pokorna se glava nikad ne seče. (Zapis: Durlić, Rudna Glava, „Развитак” 1984, „Rokovnik” 2001) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
152  apļekatuarĭe  aplecătoare   недоиља  apļekatuarĭe (mn. apļekatuorĭ) [akc. apļekatuarĭe] (i. ž.) — nedoilja, ovca koja odbija da doji svoje jagnje ◊ apļekatuarĭe ĭe uaĭa kare nu lasă mńelu iĭ s-o sugă, numa pîkurari o apļeakă la sîlă — nedoilja je ovca koja je ne pušta svoje jagnje da je siše, već čobani moraju na silu da ga podoje [Por.] ∞ apļeka Rudna Glava   [Vidi]
151  apļekatuorĭ  aplecător   сисавче  apļekatuorĭ (apļekatuаrĭе) [akc. apļekatuorĭ] (i. m.) — sisavče (tele ili jagnje) [Por.] ∞ apļeka Rudna Glava   [Vidi]
135  aprinđe  aprinde   палити  aprinđe (ĭuo aprind, ĭel aprinđe) [akc. aprinđe] (gl. p. ref.) — 1. (za materijale koji sagorevaju) paliti, zapaljivati, pripaljivati ◊ aprinđe-m bîtu đi mașînă — zapali mi palidrvce ◊ du-će, aprinđe gunuoĭu-la să ardă — idi, zapali ono đubre da izgori 2. (za oružje) opaliti ◊ ăl luvă la uokĭ, șă aprinsă pușkă — uze ga na nišan, i opali iz puške 3. (za čoveka) padati u vatru, postati jarostan; razjariti se ◊ ńiś nu gaćiĭ vuorba da ĭel sa aprinsă, ńi svađirăm ka țîgańi — nisam ni završio reč a on se upalio, svađali smo se kao Cigani [Por.] ♦ dij. var. aprinďe [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
136  aprins  aprins   упаљен  aprins (mn. aprinș) [akc. aprins] (prid.) — 1. (za materije koje sagorevaju) upaljen, zapaljen 2. (za mašine) uključen, pokrenut, startovan 3. (za čoveka) razjaren   [Por.] ∞ aprinđe (baj.) Strîgă novak đin mare krak / Kî s-a aprins ļivĭeḑîļi șî ogrăḑîļi! / Nu s-a aprins ļivĭeḑîļi șî ogrăḑîļi, / Numa ińima-n lume đi frumuoșața (alu kutare). — Viče novak s vrha brda / Da su se upalile livade i ograde! / Nisu se upalile livade i ograde, / Već srca u ljudima od lepote (toga i toga). (Magijski stihovi iz ljubavne bajalice, kaz. Veselinka Bkić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1984) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
137  aprinsură  aprinsură   паљевина  aprinsură (mn. aprinsurĭ) [akc. aprinsură] (i. ž.) — (zast.) 1. paljevina; požar ◊ prĭa mare aprinsură a fuost, șă n-a putut ńima s-o stîngă ļesńe — prevelika je pljevina bila, i nije mogao niko da je ugasi lako 2. zgarište ◊ kînd sa-ntuors đin rat, a gasît numa aprinsura kășî — kad se vratio iz rata, našao je samo zgarište kuće [Por.] ∞ aprinđe Rudna Glava   [Vidi]
139  apropiĭa  apropia   приближити  apropiĭa (ĭuo ma apruapiĭ, ĭel sa aproapiĭе) [akc. apropiĭa] (gl. p. ref.) — 1. (za odnose u prostoru) približiti se, smanjiti rastojanje 2. (za odnose među ljudima) sprijateljiti se; zbližiti se ◊ sa apruapiĭe đi nuoĭ — prbližava nam se ◊ vreu kumva sî ma apruopiĭ đi ćińe — želim nekako da ti se približim ♦ supr. đeparta [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
140  apropiĭat  apropiat   близак  apropiĭat (apropiĭată) (mn. apropiĭaț, apropiĭaće) [akc. apropiĭat] (prid.) — 1. (za prostor) blizak, u blizini ◊ karu a fuost apropiĭat đi borugă, ș-aluńikat șî s-a răsturnat — kola su bila ostavljena blizu uvale, pa su skliznula i preturila se 2. (za količinu) približno, otprilike ◊ ăn sak a fuost apropiĭat śinḑăś đi kiļe — u džaku je bilo približno petedest kila [Por.] ∞ apropiĭa Rudna Glava   [Vidi]
138  apruape  aproape   близу  apruape [akc. apruape] (pril.) — blizu, u blizini; oko, otprilike, približno ◊ apruape la o sută — blizu sto, oko stotinu ♦ (komp.) ĭel mi ĭe măĭ apruapiĭe fîmeļiĭe — on mi je najbliži rod ◊ șî măĭ apruapiĭe — još bliži; najbliži [Por.] ∞ apropiĭa Rudna Glava   [Vidi]
939  apruor  amproor   испаша  apruor (mn. apruourĭе) [akc. apruor] (i. s.) — (zast.) ispaša ovaca uoči đurđevdanske bačije ◊ s-a dus ku uoĭļi la apruor, să ļi paskă bińe đi măsurat lapćiļi la baśiĭe — otišao je sa ovcama na ispašu, da ih dobro napase za merenje mleka na bačiji ♦ var. napruor [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
141  apsană  pușcărie   апсана  apsană (mn. apsăń) [akc. apsană] (i. ž.) — apsana, robijašnica, zatvor ◊ la înkis o țîră în apsană, să-ĭ vină minća — zatvorili ga malo u apsanu, da dođe pameti [Por.] ∞ apsă Rudna Glava   [Vidi]
142  apsanźiu  apsangiu   апсанџија  apsanźiu (mn. apsanźiĭ) [akc. apsanźiu] (i. m.) — 1. apsandžija, čuvar zatvora i zatvorenika ◊ a dat mită la apsanźiu, să-l kaće kîta măĭ bun — podmitio je apsandžiju da ga pazi malo bolje 2. hapsitelj ◊ l-a prins apsanźiu, șî l-a mînat la-nkisuare — uhvatio ga apsandžija, i oterao ga u zatvor [Por.] ∞ apsă (stih)
Apsanźiu mi-l zafla,
Ăl luva șî-l înkiđa,
În tamńiță ăl baga,
În tamńiță pănă-n țîță.


Apsandžija mi ga nađe,
Uhvati ga i zaveže,
U tamnicu ga sprovede,
I ukopa do pojasa.

(Đin kînćik „Korbĭa” — Iz pesme „Korbja”, kaz. Mika Harmonikaš, zapis: D. Dragić, Crnajka, 1971) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
143  apsă  pușcărie   затвор  apsă [akc. apsă] (i. ž.) — zatvor, robija ◊ a fuost în apsă pintru furaluk — bio je na robiji zbog krađe [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
146  apșuară  apșuară   водица  apșuară (mn. apșuоrĭ) [akc. apșuară] (i. ž.) — 1. (demin.) vodica ◊ apșuară ĭe apă mikă, slabă or puțînă — vodica je plitka, slaba ili mala voda 2. plodova voda u vodenjaku ◊ a trekuto apșuara, akuș sa nașće — potekla je vodica (=pukao vodenjak), brzo će se poroditi [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
238  apuka  apuca   почињати  apuka (ĭuo apuk, ĭel apukă) [akc. apuka] (gl. p.) — 1. (za radnju) počinjatu, započinjati ◊ apukă lukru — počinje posao ◊ apukă đin skurt — hvata se (nečega) na prečac 2. (za pravac kretanja) hvata se puta, kreće na put ◊ apukă pi drum în đal — uhvatio se puta uzbrdo, krenuo je uzbrdo ◊ apukă-ț drumu! — hvataj se puta! odlazi odavde! skloni se! (fig.) gledaj svoja polsa, ne mešaj se 3. (psih.) obuzimati, opsedati ◊ ma apukă frika — hvata me strah ◊ ăl apukă śe-l apukă — nešto ga hvata, obuzima, opseda [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
239  apukat  apucat   започет  apukat (apukată) (mn. apukaț, apukaće) [akc. apukat] (prid.) — 1. počet, započet, načet 2. zahvaćen ◊ mara-sta ĭe apukată đi vĭerm — ova jabuka je načeta od crva [Por.] ∞ apuka Rudna Glava   [Vidi]
3645  apukatu  apucătură   грип  apukatu [akc. apukatu] (i. ž.) ● v. apukatură1 [Por.] ∞ apuka Rudna Glava   [Vidi]
241  apukatură  apucatură   бајалица против грипа  apukatură2 (mn. apukaturĭ) [akc. apukatură] (i. ž.) — (mag.) bajalica protiv gripa ◊ apukatură ĭe đeskînćik đi apukat — apukatura je bajalica protiv gripa [Por.] ∞ apuka Rudna Glava   [Vidi]
240  apukatură  apucătură   грип  apukatură1 (mn. apukatuĭ) [akc. apukatură] (i. ž.) — (med.) 1. bolest, začetak bolesti 2. prehlada, grip 3. razne bolesti stomaka, glave i sl. ♦ var. apukatu ◊ la prins apukatu, s-a pus apukatura pi ĭel — uhvatio ga je grip (ili neka druga bolest, koja je propraćena drhtavicom i temperaturom) ◊ đeskînćik đi apukatu, đi apukatură — bajalica protiv gripa [Por.] ∞ apuka Rudna Glava   [Vidi]
370  apuos  apos   воден  apuos (apuosă) (mn. apuoș, apuosă) [akc. apuos] (prid.) — voden, vodnjikav, podvodan (za zemljište ◊ am un luok lînga rîu, apuos ku tuot, bun ĭe numa đi vîrḑariĭe — imam njivu pored reke, potpuno je vodnjikav, dobar je samo sa kupusište ♦ var. apatuos [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
371  apuriĭe  apărie   водурина  apuriĭe (mn. apuriĭ) [akc. apuriĭe] (i. ž.) — 1. (augm.) vodurina, velika količina tekuće vode; poplava ◊ apuriĭe în tuaće părțîļi — vodurina na sve strane 2. veća količina prosute vode ♦ var. apușînă ◊ veńi o apușînă ku tuot, șî ńi luvă kasa — nadošla je neka vodurina, i odnela nam kuću ♦ sin. pouod [Por.] ∞ apă Rudna Glava   [Vidi]
3133  ar  ar1   ар  ar1 (mn. arĭ) [akc. ar] (i. m.) — ar, mera za površinu zemljišta ◊ aru nu ĭe masură batrînă đi pomînt — ar nije stara mera za površinu zemljišta ◊ đemult pomînt sa mîsurat ku ḑîua đi arat, da ļivađa ku ḑîua đi kosît — nekada se zemlja merila danom oranja, a livada danom košenja [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
181  ara  ara   орати  ara (ĭuo ar, ĭel ară) [akc. ara] (gl. p.) — orati, izoravati; raditi pomoću pluga ◊ vrodată lumĭa tuată ara ku plugurļi đi ļiemn — nekada su svi ljudi orali drvenim plugom [Por.] (izr.) ◊ Draku ńiś nu ară, ńiś nu grapă, numa bolđiașće uomu la kur. — Đavo niti ore, niti kopa, nego samo podbada čoveka u zadnjicu. (Zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
242  aram  haram   клетва  aram (mn. aramе) [akc. aram] (i. ž.) — kletva, prokletstvo ◊ aram să fiĭe — proklet bio [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
236  aramaș  rămaș   опклада  aramaș (mn. aramașă) [akc. aramaș] (i. ž.) — opklada ◊ s-a luvat la aramaș, s-a aramașît — opkladili se, sklopili opkladu ◊ a pĭerdut aramașu — igubio opkladu ◊ aĭ, faśem aramaș, dakă kućeḑ — hajde, da se opkladimo, ako smeš [Por.] ♦ dij. var. ramaș [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
237  aramașî  rămăși   кладити се  aramașî (ĭuo aramașîăsk, ĭel aramașîașće) [akc. aramașî] (gl. p. ref.) — kladiti se, sklapati opkladu ◊ iĭ drag sî sa aramașîaska ku fiĭe kare — voli da se kladi sa bilo kim ◊ nu ći aramașî dakă n-aĭ bań — nemoj se kladiti, ako nemaš pare [Por.] ♦ dij. var. ramașîașće [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
175  aramă  aramă   бакар  aramă (mn. arămurĭ) [akc. aramă] (i. ž.) — (min.) bakar ◊ đi aramă — od bakra, bakarno ◊ kaldarĭe đi aramă — bakrač ◊ rudńik đi aramă — rudnik bakra [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
243  arambaș  harambașă   харамбаша  arambaș (mn. arambașă) [akc. arambaș] (i. m.) — 1. harambaša, vođa hajdučke družine ◊ arambașa puartă uoțî — harambaša predvodi hajduke 2. (fig.) silnik; drzak i bezobziran čovek ◊ arambaș mare, aramiu, ńima n-are paśe đi ĭel — veliki harambaša, aramija, niko nema mira od njega [Por.] (stih)
Măĭ tu, Fluorĭa Florilor,
Arambașa uoțîlor:
La lupće să ńi luptăm,
Kă ĭe lupta măĭ kurată,
Đi la dumńeḑîu lasată!

Hej ti, Floro Floriću,
Harambašo odmetnika:
Hajde da se porvemo,
Rvanje je megdan čist,
I od boga blagosloven.

(Đin kînćik aĭduśesk, „Giță Kîtańiță”. — Iz hajdučke pesme „Gice Katandžija”. Zapis: Durlić, Rudna Glava, 1985) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
176  arami  arămi   лемити бакром  arami (ĭuo aramĭesk, ĭel aramĭașće) [akc. arami] (gl.) — 1. lemiti, letovati, spajati dva metalna predmeta pomoću bakra ◊ numa țîgańi aramit bun kaldîărîļi — samo su Cigani dobro lemili bakrače 2. ukrašavati bakrom [Por.] ∞ aramă (opis) Kovačko lemljenje: ugreje se gvožđe, dodaje se kremen, boraks i bakar i lemi, odnosno krpi metalni predmet; na ovaj način se lemila i puščana cev. Lem je dobro držao, ali je za kovače bio težak posao. (Zapis: Durlić, Rudna Glava, 1995) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
177  aramit  arămit   побакрен  aramit (aramită) (mn. aramiț, aramiće) [akc. aramit] (prid.) — pobakren, pokriven bakrom, zalemljen pomoću bakra, ukrašen bakrom [Por.] ∞ aramă Rudna Glava   [Vidi]
178  aramitură  strat de aramă   бакарни лем  aramitură (mn. aramiturĭ) [akc. aramitură] (i. ž.) — 1. bakarni lem 2. mesto na nekom metalnom predmetu pokrpljeno bakrom 3. lem uopšte [Por.] ∞ aramă Rudna Glava   [Vidi]
2331  Aranźel  arhanghel   Аранђел  Aranźel (mn. aranźeļ) [akc. Aranźel] (i. m.) — I. (rel.) 1. (demon.) Aranđel, mitološko biće koje ljudima uzima dušu ◊ la uom kare ḑaśe pi muarće, Aranźelu vińe ku triĭ kuțîće, șă-ĭ skuaće sufļitu — čoveku koji leži na samrti, Aranđel dolazi sa tri noža, i vadi mu dušu 2. (kal.) slava, krsno ime ◊ Svići Aranźelu ĭe prazńiku alu mulț rumîń; ĭastă Aranźel đi vară, șî Aranźel đi tuamnă — Sveti Aranđeo je slava mnogih Vlaha; postoji letni i jesenji Aranđel II. (antr.) l.i. Aranđel ◊ ĭastă kopiĭ la rumîń, lu kare nașu la boćeḑ ļ-a dat nume Aranźel, kî sî-ĭ pazaskă Aranźelu, să nu-ĭ ĭa ćińirĭ — ima vlaške dece kojima je kum na krštenju dao ime Aranđel, da ih Aranđel čuva, da ih ne uzme mlade [Por.] (ver.) Aranźelu ĭa sufļitu la uom kînd iĭ vińe śasu muorțî. Ĭel vińe la uom pi trîmĭesu lu Dumńeḑîu, kare rînduĭe ku ĭel. Ĭel stă l-al śe traźe la piśuare, da Somođiva la kap; sufļitu skuaće ku kuțîtu, înśepînd đi la piśuare. Kînd l-al uom s-a raśiesk piśuariļi, babiļi kare-l pazăsk, spun: „Ăće, Aranźelu a-nśeput ku lukru!” Ĭel puartă triĭ kuțîće: mik, mare, șî mižlośin. Dakă ĭe uomu pîkatuos, ĭel ăl nîkažîașće ku kustura-ĭa mikă, ăl mursîkă, ăl skobĭașće pănă nu-ĭ skuaće sufļitu, ș-așa uom mult pațîașće pănă nu muare. Da la ăla kare n-a fakut ńiś un pakat, ĭel iĭ skuaće sufļitu ku kuțîto-l mare, numa odată traźe, șî sufļitu ĭasă ĭuta, da uomu muare ușuor, fara ńiś o durĭare. Kare are șî pakaće, da șî buńețurĭ, luĭ Aranźelu iĭ skuaće sufļitu ku kuțîto-l mižlośin, șî traźe șî ĭel kîta pănă nu muare, ama nu prĭamult. Aranźelu are kolaku luĭ la pomană, kolaku are triĭ kruśe, kare arată kuțîćiļi luĭ. La kapu uomuluĭ stă Somođiva, muarća, șî la uom nu-ĭ do ĭasă sufļitu pi nas pănă nu sa uĭtă la ĭa; đ-aĭa, śikă, uomu kare traźe sî muară la urmă întuarśe uoki pi duos: s-a uĭtă pista kap, vĭađe pi Somođiva-n kuot, șî muare đi frika-iĭ, kă, śkă ĭa ĭe śeva măĭ urît pi pomînt.

Aranđel uzima čoveku dušu kad mu dođe smrtni čas. Kod čoveka ga šalje Bog, koji njime upravlja. On stoji kod samrtnikovih nogu, a Somođiva kod glave; dušu vadi nožem, počev od nogu. Kad se čoveku ohlade noge, babe koje ga čuvaju, kažu: „Evo, Aranđel je počeo sa poslom!” On nosi tri noža: mali, veliki, i srednji. Ako je čovek grešan, on ga muči sa onom malom britvom, mrcvari ga, čeprka dok mu ne izvadi dušu, i takav čovek mnogo pati dok ne umre. A onome koji nije načinio nikakav greh on vadi dušu sa onim velikim nožem, samo jednom povuče, i duša izađe brzo, a čovek umre lako, bez ijednog bola. Ko ima grehove ali i dobročinstva, njemu Aranđel vadi dušu srednjim nožem, i on se malo muči dok ne izdahne, ali ne previše. Aranđel ima svoj kolač na daći, kolač ima tri krsta koji pokazuju njegova tri noža. Kraj glave čoveka stoji Somođiva, smrt, i čoveku ne izlazi duša sasvim kroz nos dok ne pogleda u nju; zato, kažu, čovek u samrtnom ropcu okreće oči naopako: gleda preko glave, vidi Somođivu u uglu, i umre od straha, jer je ona, vele, nešto najružnije na svetu.
(Kaz. Olgica Trailović i dr., zapis: Durlić, terenska istraživanja u selima Gornjeg Poreča, druga pol. XX veka) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
179  arańi  hrăni   хранити  arańi (ĭuo arańesk, ĭel arańiașće) [akc. arańi] (gl. p. ref.) — 1. hraniti, nahraniti, ishraniti ◊ fuamiće mare, da multă lume trăbe arańi — velika je glad, a mnogo naroda treba nahraniti 2. toviti, goji ti ◊ arańașće puorśi — hrani, tovi svinje ◊ grĭeu ĭe kînd naĭ ku śe să arańeșć kopiĭi — teško je kad nemaš čime da nahraniš decu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
180  arańit  hrănit   нахрањен  arańit (arańită) (mn. arańiț, arańiće) [akc. arańit] (prid.) — 1. nahranjen, sit 2. (iron.) gojazan 3. (za goveda i svinje) utovljen [Por.] ∞ arańi Rudna Glava   [Vidi]
232  arata  arăta   показивати  arata (ĭuo arăt, ĭel arată) [akc. arata] (gl. p.) — 1. pokazivati, prikazivati, ukazivati ◊ puvesta, ama nu arata ku mîna kîtra mińe — pričaj, ali nemoj pokazivati rukom na mene 2. otkrivati, obelodanjivati ◊ spuńeț lukru, să nu ći arăt ĭo — priznaj delo, da te ne otkrijem ja 3. dokazivati ◊ tare đi kap, amunka uomu puaće-ĭ arata kă nu vorbĭașće đirĭept — tvrdoglav, teško mu čovek može dokazati da nije u pravu [Por.] (posl.) Arataĭ pi draku șî vaḑuĭ pi pruokļitu. — Ukazah na đavola, i videh vraga! (=obelodanio je istinu i nadrljao je zbog toga). (Zapis: Durlić, Rudna Glava) ◊ La-l surd nu vorbĭa, la-l kĭuor nu arata. — Gluvom ne govori, slepom ne pokazuj. [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
233  aratarĭe  arătare   привиђење  aratarĭe (mn. aratărĭ) [akc. aratarĭe] (i. ž.) — 1. priviđenje, prikaza, utvara 2. predskazanje, slutnja; znak ili predznak sudbine 3. (psih.) predosećaj 3. radnja pokazivanja, ukazivanja, prikazivanja ◊ măĭ đes aratarĭa sa faśe-n vis — predskazanje se najčešće javlja u snu ◊ đeskînćik đi aratarĭe — bajalica protiv priviđenja ♦ sin. nalukă [Por.] ∞ arata Rudna Glava   [Vidi]
1490  aratat  arătat   приказан  aratat (aratată) (mn. arataț, arataće) [akc. aratat] (prid.) — prikazan, koji je izložen pokazivanju; pokazan ◊ sămnu ăl aratat, nu la înțaļes ńima — pokazani znak nije razumeo niko [Por.] ♦ dij. var. arăta [Kmp.] ∞ arata Rudna Glava   [Vidi]
182  aratuorĭ  arător   орач  aratuorĭ (aratuorĭе) (mn. aratuorĭ, aratuorĭе) [akc. aratuorĭ] (i. m.) — orač, osoba koji radi sa plugom ◊ kopiĭi đi miś s-a învațat să mîńe plugu, đi să fiĭe aratuorĭ buń — deca su se od malih nogu učila da teraju plug, da bi bili dobri orači ♦ (prid.) — 1. (za zemlju) oraća zemlja ◊ luok aratuorĭ — oranica 2. (za stoku) grlo koje se koristi pri oranju ◊ buou aratuorĭ — oraći vo [Por.] ∞ ara Rudna Glava   [Vidi]
234  aratuos  arătos   угледан  aratuos (aratuasă) (mn. aratuoș, aratuasă) [akc. aratuos] (prid.) — (zast.) 1. ugledan, napredan, srećan, lep 2. (psih.) sa natprirodnim osobinama, vidovit 3. uklet, proklet, lud, ćaknut [Por.] ∞ arata Rudna Glava   [Vidi]
1003  arazna  arazna   засебно  arazna [akc. arazna] (pril.) — zasebno, odvojeno, po strani ◊ pus đ-arazna, să nu sa pĭardă, șî rîḑîmat đi parĭaće, să nu sa pluaĭe — stavljen na stranu, da se ne izgubi, i naslonjen na zid, da ne kisne [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
244  arțag  arţag   зловољност  arțag (mn. arțagurĭ) [akc. arțag] (i. s.) — (zast.) prgavost, zlovoljnost, ljutitost, spremnost na kavgu ◊ așa arțag n-a fuost în lumĭe đi dupa ratu ku mńamțî — takva zlovoljnost u ljudima nije bila još od rata sa Nemcima [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
245  arțaguos  arţăgos   зловољан  arțaguos (arțaguasă) (mn. arțaguoș, arțaguașă) [akc. arțaguos] (prid.) — zlovoljan, razdražljiv, spreman na svađu i kavgu ◊ uom arțaguos — kavgadžija, napasnik; svađalica [Por.] ♦ dij. var. rțaguos [Crn.] ∞ arțag Rudna Glava   [Vidi]
246  arțarĭ  arţar   црни јавор  arțarĭ (mn. arțarĭ) [akc. arțarĭ] (i. m.) — (bot.) crni javor (Acer platanoides, Acer tartaricum) ◊ arțarĭu ĭe bun đi fakut fluĭere șî dĭelurĭ đi laută — crni javor je dobar za izradu frula i delova za violinu ◊ arțarĭ ĭe un fĭeļ đi palćin — arcar je vrsta javora [Por.] ♦ dij. var. îrțarĭ (Ranovac) [Mlava] ∞ palćin Rudna Glava   [Vidi]
247  arțuagă  arţăgos   стара жена  arțuagă (mn. arțuaźe) [akc. arțuagă] (i. ž.) — (zast.) (pej.) 1. stara žena; babuskera; 2. prgava osoba, svađalica; prznica ◊ o arțuagă đi uom, la tuot nat îĭ sĭare-n kap — prznica od čoveka, sa svakim se kači 3. (fig.) mrcina ◊ o îrțuagă đi uom, abĭa-ș traźe kuru dupa ĭel — mrcina od čoveka, jedva vuče dupe za sobom ♦ var. îrțuagă ♦ up. mîrțuagă [Por.] ∞ arțag Rudna Glava   [Vidi]
161  arćiĭe  hârtie   хартија  arćiĭe (mn. arćiĭ) [akc. arćiĭe] (i. ž.) — hartija, papir ◊ fuaĭe đi arćiĭe — list papira ◊ arćiĭa đi skris — hartija za pisanje ◊ pus pi arćiĭe, să nu sa zauĭće — stavljeno na papir, da se ne zaboravi; zabeleženo, zapisano ◊ supțîrĭe ka arćiĭa — tanko kao hartija [Por.] ♦ dij. var. arťiĭe (mn. arťiĭ) [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
336  ardou  hârdău   ардов  ardou (mn. arduave) [akc. ardou] (i. m.) — ardov, bačva, veliko bure, veliki drveni sud za kominu, sa vratancima sa strane ◊ am kîpatat bataĭe odată kînd am fuost mik, pintru śe m-am bagat în ardou sî ma źuok — dobio sam batine jednom, kad sam bio mali, zatošto sam ušao u ardov da se igram [Por.] ◊ în ardou s-a țînut komina, în vrĭamĭa kînd kazańiļi a fuost rare — u ardovu se čuvala komina, u vreme kada je kazana za pečenje bilo malo ♦ dij. sin. baśivă [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
3647  arḑîmĭe  arzime ?   врелина  arḑîmĭe [akc. arḑîmĭe] (i. ž.) ● v. arđimĭe [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
160  Arđal  Ardeal   Ердељ  Arđal (mn. Arđaļе) [akc. Arđal] (i. m.) — Erdelj, pokrajina u Rumuniji; Transilvanija ◊ poļikra ńi Arđelańi, kă aĭnuoștri aĭ batrîń, a veńit đin Arđal — nadimak nam je „Arđelani” jer su naši stari došli iz Arđala (=Erdelja) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
223  arđală  ardere   згариште  arđală (mn. arđaļе) [akc. arđală] (i. ž.) — 1. zgarište, sagorelo mesto, sagoretina, izgoretina ◊ ĭastă o arđală în poĭană, sigurat vrunu a fakut fuoku — ima neko zgarište u polju, sigurno je neko ložio vatru 2. vrelina, toplina, toplota ◊ pripĭașće suariļi, șî đi arđală nu puoț să sufļi — pripeklo sunce, i od vreline ne možeš da dišeš ♦ var. arsură ♦ var. (ret.) arđarĭe (mn. arđerurĭ, arđelurĭ) ♦ sin. kaldură [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
764  arđauă  argeao ?   камен  arđauă (mn. arđiaļe) [akc. arđauă] (i. ž.) — pljosnati kamen koji se grejao na žaru i na njemu pekao hleb ◊ pi arđauă măĭ mult păkurari a kuopt ļipiĭe, da șî lumĭa kînd a trait pin zbăgurĭ — na kamenu su najčešće čobani pekli lepinje, a i ljudi kada su živeli u zbegovima [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
112  arđe  arde   горети  arđe (ĭuo ard, ĭel arđe) [akc. arđe] (gl.) — goreti ◊ kînd ińima înśĭape a arđe, nu sa stîmpără ku apă — kad srce počne goreti, ne gasi se vodom ◊ arđeĭ palmă! — ošamari ga! (ošamariti ) ◊ arđe suariļi — sunce peče, žeže ◊ arđe fuoku ku stînsu — vatra gori bez plamena, tinja [Por.] ♦ dij. var. arďe [Kmp.] (posl.) ◊ Satu arđe, da baba sa pĭapćină. — Selo gori a baba se češlja.
(klet.)
◊ Ardăl fuoku! — Vatra ga spalila! ◊ Ardăl fuoku să-l ardă! — Vatra ga spalila, da ga spali!
(stih) Arđe fuoku-n paĭe uđe,
Strîg la mîndra, nu m-auđe!

Gori plam u vlažnoj slami,
Dragu zovem, al ne čuje!

(Iz vlaške ljubavne pesme, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1984) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
491  arđimĭe  arzime ?   врелина  arđimĭe (mn. arđimĭ) [akc. arđimĭe] (i. ž.) — vrelina, zapara, sparina ◊ arđimĭe mare, sa uskă tuot — velika sparina, sve se suši ♦ var. arḑîmĭe [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
231  argațîĭe  argăţie   аргатлук  argațîĭe (mn. argațîĭ) [akc. argațîĭe] (i. ž.) — (zast.) 1. argatluk, nadničenje; slugarenje 2. (fig.) tegoban život [Por.] ∞ argat Rudna Glava   [Vidi]
230  argasală  argăseală   штављење  argasală (mn. argasîaļe) [akc. argasală] (i. ž.) — (zast.) (erg.) štavljenje, obrada kože ◊ lukru grĭeu ĭe argasală la pĭeĭ — štavljenje kože je težak posao ♦ var. argasîĭe [Por.] ∞ argasî Rudna Glava   [Vidi]
229  argasî  argăsi   штавити  argasî (ĭuo argasîăsk, ĭel argasîașće) [akc. argasî] (gl. p.) — (zast.) (erg.) štaviti, obrađivati kožu ◊ đemult la nuoĭ în sat nu sa măĭ argasîăsk pĭeiļi — odavno se kod nas u selu više ne štave kože [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
3648  argasîĭe  argăseală   штављење  argasîĭe [akc. argasîĭe ] (i. ž.) ● v. argasală [Por.] ∞ argasî Rudna Glava   [Vidi]
228  argat  argat   надничар  argat (argată) (mn. argaț, argaće) [akc. argat] (i. m.) — (zast.) 1. nadničar, najamnik; sluga ◊ tata ku muma a fuost argaț pin sat, ama ĭară ń-a krĭeskut, să fim uamiń — otac i majka su bili seoskui nadničari, ali su nas podigli, da budemo ljudi na svom mestu 2. (fig.) čovek izmučen teškim poslovima ili tegobnim životom; mučenik ◊ ku lukru tuot argat am fuost — sa poslom sam sve mučenik bio [Por.] ∞ argasî Rudna Glava   [Vidi]
164  aripat  aripat   крилат  aripat (aripată) (mn. aripaț, аripaće) [akc. aripat] (prid.) — 1. krilat, koji ima krila 2. (ret.) (fig.) smeo, neoprezan, koji se zanosi nečim što prevazilazi njegovu snagu ♦ var. arpiĭat (Tanda) [Por.] ∞ aripă Rudna Glava   [Vidi]
163  aripă  aripă   крило  aripă (mn. ăripĭ, ărpĭ) [akc. aripă] (i. ž.) — krilo ◊ baće đin ărpĭ — mlatara krilima ◊ a kîpatat ărpĭ — dobio krila, (fig.) osmelio se, okuražio ◊ aripa śĭeruluĭ — nebeski svod (Rudna Glava) [Por.] ♦ var. arpĭe ♦ (demin.) arpiuară (Tanda, Crnajka) [Por.] (Slatina, Bor) [Crn.] ♦ var. dem. aripĭuară [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
128  ariś  aric   јеж  ariś (mn. ariś) [akc. ariș] (i. m.) — (zool.) jež (Erinaceus europaeus) ◊ ariśu ku ariśuaĭka duorm în frunḑă — jež i ježica spavaju u lišću [Por.] ♦ dij. var. arič [Kmp.] (mitol.) Ariśu ĭe žuavina măĭ batrînă, șî măĭ vikļană. Șćîĭe mulće kare-śe śe nu șćiĭe ńima, pă ńiś Dumńeḑîu. Pi porînka-luĭ Dumńeḑîu a fakut śuoś șî văĭ, ș-a skuos žuavińiļi đi la pouađe. Đi rușîńa-luĭ a ńegrit albina, kare întîń a fuost albă. (V. albină) Numa ĭel șćiĭe đi ĭarba fĭeruluĭ, kare đeșkiđe tuaće înkisuoriļi. Kare vrĭa s-o ĭa đi la ĭel, îĭ prinđe puĭi, îĭ înkiđe în vrun sanduk, șî dupa kîta vrĭame ariśu vińe ku ĭarba-ĭa-n gură, să skuată puĭi; uomu îĭ ĭa ĭarba, da puĭi slubuađe. (V. ĭarba fĭeruluĭ). Ku ariśu đes s-a žukat kopiĭi așa: ăl prind, șă kînd ĭel sa-nkolaśașće, iĭ bat kanta la kap, kă ariśu atunśa sîare-n sus ka pi žîgaraĭ, șî kopiĭi sa rîd đi drag. Sa puvestîașće kă ariśu drumîĭe înkîļikat pi ĭepur. Măĭ mult sa ćĭame đi kîń.

Jež je životinja najstarija, i najmudrija. Zna mnogo koje-šta što ne zna niko, pa čak ni Bog. Bog je po njegovom savetu načinio brda i doline, i spasio životinje od poplava. Zbog njegove nepristojnosti pčela je pocrnela, a bila je pre toga bela. Samo on zna za čarobnu travku, koja otvara sve brave. Ko hoće da je dobije, uhvati ježeve mladunce i zatvori ih u neki sanduk, i jež će posle nekog vremena doći sa tom travkom u ustima da ih oslobodi; čovek mu otme travku, a ježiće pusti. Sa ježom su se deca često igrala ovako: uhvate ga, i kada se on sklupča, lupaju mu kantu nad glavom; jež odskakuje kao na žeravici, a deca se smeju od radosti.
(izr.) Ariśu la prag sparźe truaka. — Jež na pragu slupa glavu. (Zapis: Durlić 1983) [Por.] (basna) A pļekat ariśu đi la munće după vin la Kraĭna. A kumpărat vinu, șî s-a-ntuors akasă. A ažuns în ḑîua đe Pașć. Șî kînd a pașît pragu, iĭ kađe truaka đin spinare, șî să sparźe. Atunś a ḑîs ariśu: „Futul în kur lukru đin grab!” — Krenuo šumski jež u Krajinu po vino. Kupio vino, i vratio se kući. Stigao je na dan Uskrsa. Kad da pređe prag, spadne mu tikva s leđa, i razbije se. Jež je tada rekao: „Jebem ti posao koji se radi u žurbi!” (Zapis. D. Dragić, 1996, Krivelj) [Crn.]
Rudna Glava   [Vidi]
165  arit  ariet   околина  arit (mn. ariće) [akc. arit] (i. ž.) — 1. okolina, okoliš ◊ aritu kăśî — okućnica ◊ fuź đin aritu mĭeu! — beži mi s očiju! 2. vidik, vidokrug ◊ kît sa vĭađe ku uoki arito-sta, tuot ĭe moșîĭa mĭa — koliko se očima vidi okolo, sve je moje imanje [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
162  ariuș  coricov   киселица  ariuș (mn. ariușă) [akc. ariuș] (i. s.) — (bot.) (zast.) kiselica, vrsta jako kisele divlje jabuke (Malus sylvestris) ◊ ariuș ĭe puom sîrbaćik ku puama akră — kiselica je divlja voćka sa kiselim plodom ♦ var. ariĭuș, iriuș, iriĭuș ♦ sin. korikivă [Por.] ♦ dij. sin. korikuvă [Crn.] (zag.) Iriușă, porîmbușă, stă ku kuru în śanușă. — Jabučica, šarenica, u pepelu joj zadnjica. (Lulă — lula, zapis: Durlić, „Razvitak” 2, 1984, 99). Rudna Glava   [Vidi]
464  arîng  harang   црквено звоно  arîng (mn. arînźe) [akc. arîng] (i. s.) — crkveno zvono ◊ baće arîngu, a murit vrunu — lupa crkveno zvono, umro je neko ♦ sin. kluopît [Por.] ◊ la Praova kînd baťe arîngu ďe doo ori a murit om, da dakă baťe arîngu ďe tri ori, a murit famiĭe — u Prahovu ako crkveno zvono bije dva puta, umro je muškarac, a ako bije tri puta, umrla je žena [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
111  arĭe  arie   гумно  arĭe (mn. ărĭ) [akc. arĭe] (i. ž.) — gumno, guvno ◊ arĭe ĭe luok unđe sa trăirat șî s-a vînturat grîu ku kalu șî ku vîntu — gumno je mesto gde se pomoću konja i vetra vršilo i vejalo žito ♦ var. are ♦ up. gĭep [Por.] (opis) Arĭa s-a fakut la luok sus, kare ĭe vînturuos șî poļažńik. Luoku sa kurîță đi ĭarbă ku sapa, în totîrļiu, sa stropĭașće ku apă șî sa baće ku maĭu, sî sa bîrbarĭaskă, să fiĭe ńaćid ka fundu ćipsîĭi. În mižluok sa baće stažărĭu - un kuń đi ļiemn pi lînga kare sa rînđesk snuopi; snuopi sa pun ku spikurĭ la spikurĭ, în măĭ mulće rîndurĭ ka śerku, să puată ļesńe să-ĭ gazîaskă kalu. Kalu ļagă ku fuńa đi stažărĭo-la, șî ăl mînă să mĭargă într-o parće. Kum ĭel mĭarźe șî gazîașće spikurļi, fuńaĭa sa skurtă, șî kînd sa pruapiĭe đi stažărĭ, șî nu măĭ puaće merźa înainće, iĭ ăl ĭau đi kuadă șă-l întuork să mĭargă în parća laltă. Đi tuata vrĭamĭa doĭ inș stau sprimiț, unu ku lopata să sprižuană baļiga, da unu ku vro vadră, să prindă pișățî, dakă iî vińe la kal sî sa ușurĭaḑă. Đin grîo-la gazît, măĭ întîń ku furśiļi sa ĭau paĭiļi, sa dau în lăturĭ, da pĭe urmă ku lopĭețîļi sa ĭa grîo-la și sa labîdă-n sus, în vînt, sî sa đispartă pļaua đi buobe. Dakă ĭastă vînt, pļaua sa đisparće ļesńe, kađe într-o parće đin afară đi arĭe, da bobiļi đi grîu kad žuos, pi pomînt, đi unđe-l adună în saś. Dakă nu ĭe vînt tare, or baće rar șî prorupt, nu puot să gaćaskă vînturatu, numa adună grîo-la în saś, ăl duk la kasă șî ašćată kînd va fi ḑîua ku vînt bun să do gaćaskă lukru. ◊ A fuost ađetu đi bîtrîńață sî sa țuśe kuskri la nuntă, đi sî fiĭe vînt la arĭe. Dupa śe sa gaćașće kunuńiĭa, kuskri să ĭau în brață șî ḑîk: „Aĭde, kuskrĭe, să ńi țukăm, să fiĭe vînt la arĭe!” ◊ Đi vrĭamĭa đu turś, iĭ avut ăriļi luor bășka, ș-akuma să kunosk așa luokurĭ pi nume „Arĭa turśaskă”.

Gumno se pravilo na uzvišenim i vetrovitim zaravnima. Mesto se motikom ukrug očisti od trave, nakvasi se vodom i nabije maljem, da se poravna i da bude glatko kao tepsija. U sredinu se nabije drveni kočić – stožer, oko koga se poređaju snopovi klasom prema klasu, u više krugova, da može konj lakše da ih gazi. Konj se užetom priveže za stožer, i potera se na jednu stranu. Kako on ide i gazi klasje, tako se ono uže skraćuje, i kada konj dođe do središta i zapne, oni ga uhvate za rep i okrenu na drugu stranu. Za sve vreme dvojica stoje spremni, jedan sa lopatom da prihvati balegu, a drugi sa nekom vedricom da uhvati mokraću, ako konja bude poterala nužda. Iz onog izgaženog žita najpre se vilama odstrani slama, a potom se lopatama zahvati pleva i baci u vis, u vetar, da se odvoje zrna od plevnje. Ako ima vetra, pleva se lako oduva u stranu, a zrna padnu na zemlju, odakle se pokupe u džakove. Ali, ako vetar nije jak, ili ne duva ujednačeno, vejanje se prekida, žito se spremi u džakove i odnese kući, gde se čeka dan sa povoljnim vetrom da se posao svrši.
Od starina je bio običaj da se prikani na svadbi ljube da bi bilo vetra za vejanje žita. Posle venčanja, prikani se zagrle i kažu:„ Ajde, priko, da se poljubimo, da bude vetra na gumnu!” Za vreme Turaka, ovi su imali svoja zasebna gumna, koja se i danas poznaju po mestima koja se zovu „Tursko gumno”. (Zapis: Durlić, 1984, kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava). [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
212  arkaș  arcaș   стрелац  arkaș (mn. arkașî) [akc. arkaș] (i. m.) — (zast.) 1. strelac ◊ arkaș a fuost uom înarmat ku ark șî saźată — strelac je bio čovek naoružan lukom i strelom ◊ bun arkaș ĭe uom kare puaće să putrîvĭaskă ku pușka tuot śe ĭa la nișan — dobar strelac je čovek koji može puškom da pogodi sve što uzme na nišan 2. gudalar, majstor za gudala ◊ rar a fuost arkaș buń pin saćiļi nuaștre, șî lîutari măĭ mult sîngurĭ a ogođit arkurļi kare ļi s-a frînt — retki su bili dobri gudalari po našim selima, pa su violinisti sami popravljali gudala koja su im se lomila [Por.] ∞ ark Rudna Glava   [Vidi]
1508  arma  arma   оружати  arma (ĭuo armĭeḑ, ĭel armĭaḑă) [akc. arma] (gl. nesvrš.) — oružati, snabdevati nekoga oružjem; naoružavati ◊ a-nśeput să armĭaḑă ćińerișu, să fiĭe sprimiț đi rat — počeli su da naoružavaju omladinu, da bude spremna za rat ♦ up. înarma [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
221  armat  armat   наоружан  armat (armată) (mn. armaț, armaće) [akc. armat] (prid.) — naoružan, pod oružjem, sa oružjem ◊ uamiń armaț — naoružani ljudi [Por.] ∞ arma Rudna Glava   [Vidi]
220  armată  armată   армија  armată (mn. armaće) [akc. armată] (i. ž.) — 1. armija, vojska, 2. naoružana sila 3. grupa ljudi pod oružjem ◊ s-a dus în armată — otišao u armiju, regrutovan [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
219  armă  armă   оружје  armă (mn. arme) [akc. armă] (i. ž.) — (zast.) puška; oružje ◊ armă înćinsă — uperena puška ◊ armă trasă — zapeta puška ◊ ku arma-n mînă — s puškom u ruci [Por.] ∞ arma Rudna Glava   [Vidi]
485  Arnaglaua  Arnaglaua   Рудна Глава  Arnaglaua [akc. Arnaglaua] (i. ž.) — (ojk.) Rudna Glava, vlaško selo u Gornjem Poreču, naseljeno je Vlasima Munćanima i pripada opštini Majdanpek ◊ pin Arnaglaua trĭaśe rîu Șașka — kroz Rudnu Glavu protiče reka Šaška ◊ Arnaglaua ĭe sat đaluruos, are mulće kulmĭe șî ogașă — Rudna Glava je brdsko selo, ima mnogo kosa i potoka ◊ ogașîļi tună în rîu Șașka, đi parća đirĭaptă: Biļizvuorța, Ostrovița șî Lozovița, da đi parća stîngă Bļizńa, Bistovița Mikă șî Bristovița Mare — potoci se ulivaju u reku Šašku, s desna: Beli Izvor, Ostrovica i Lozovica, a s leve strane Blizna, Mala i Velika Brestovica ◊ Arnaglaua are patru kotunurĭ marĭ, kare sa kĭamă: Bļizńa, Krșĭe, Șopît șî Bugoglaua — Rudna Glava ima četiri velika zaseoka, koji se zovu: Blizna, Krš, Šopot i Bukova Glava ♦ var. Îrnaglaua [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
486  arnaglavĭan  arnaglăvean ?   Рудноглавац  arnaglavĭan (mn. arnaglavĭeń) [akc. arnaglavĭan] (i. m.) — Rudnoglavac, stanovnik Rudne Glave, vlaškog sela u opštini Majdanpek ◊ arnaglavĭanu ĭe uom đi Arnaglaua, sat rumîńesk în Porĭeśa đi Sus — Rudnoglavac je čovek iz Rudne Glave, vlaškog sela u Gornjem Poreču ♦ up. arnaglavĭană ♦ var. îrnaglavĭan, îrnaglavĭeń [Por.] ∞ Arnaglaua Rudna Glava   [Vidi]
3470  arnaglavĭană  arnaglăveană ?   Рудноглавка  arnaglavĭană (mn. arnaglavĭańe) [akc. arnaglavĭană] (i. ž.) — Rudnoglavka, stanovnica sela Rudna Glava u opštini Majdanpek ◊ arnaglavĭană ĭe famĭaĭe muĭerĭaskă, kare ĭe naskută or traĭașće în sat rumîńesk Arnaglaua, în Porĭeśa đi Sus — Rudnoglavka je ženska osoba, koja je rođena ili živi u vlaškom selu Rudna Glava, u Gornjem Poreču ♦ var. îrnaglavĭană ♦ up. arnaglavĭan [Por.] ∞ Arnaglaua Rudna Glava   [Vidi]
1251  arnă  arnă   арна (?)  arnă [akc. arnă] (i. ž.) — (zast.) arna, predmetak nejasnog porekla u složenici arnă-barnă: „haos, nered, ršum, pustoš” ◊ a fakut la uom în kuzńiță arnă-barnă, ș-a skapat ńibatut — napravio je čoveku haos u kovačnici, i utekao bez batina ♦ up. urdu-vurdu, urdu-burdu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
156  arńik  harnic   вредан  arńik (arńikă) (mn. arńiś, arńiśе) [akc. arńik] (prid.) — vredan, hitar ◊ uom arńik, are spuorĭ la lukru — vredan čovek, ima napredak u poslu [Por.] (stih)
Arńikă ńevasta-mĭa,
Nu m-a ĭastă-n sat ka ĭa!
Đimińața kînd s-a skuală,
Păn-la prînḑ abĭa s-a spală.

Baš je vredna moja žena,
U selu joj ravne nema.
Ujutru kad se probudi,
Do podne se ne umiva!

(Stihovi iz pesme o lenjoj ženi. Rudna Glava. Zapis: Durlić, čuo u detinjstvu.)
Rudna Glava   [Vidi]
1519  arńiź  arnici   вез  arńiź (mn. arńiźe) [akc. arńiź] (i. s.) — vez, naročito sitan vez izveden pamučnim koncem [Por.] ♦ var. arńiś (Tanda) ♦ dij. var. arńiğ [Kmp.] ♦ dij. var. arńiś [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
157  arpaźik  arpagic   арпаџик  arpaźik (mn. arpaźik) [akc. arpaźik] (i. m.) — (bot.) arpadžik, sitan crni luk za sađenje (Allium schoenoprasum) ◊ arpaźiku ĭe măĭ bun sĭ sa pună tuamna, kă śĭapa, kînd krĭașće n-o prinđe sîaśita — arpadžik je najbolje da se sadi ujesen, jer luk, kada bude nicao, neće zahvatiti suša [Por.] ♦ dij. var. arbăğik [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
1507  arpiĭa  arpiia   окрилатити  arpiĭa (ĭuo ma ărpiĭ, ĭel sa ărpiĭe) [akc. arpiĭa] (gl.) — (ornit.) okrilatiti, dobiti krila ◊ puĭi în kuĭb înśep arpiĭa ĭuta, dakă-ĭ pasîrĭa arańiașće bun — ptići u gnezdu počinju da krilate brzo, ako ih majka dobro hrani ♦ var. ărpiĭa (Tanda, Crnajka) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1506  arpiĭat  aripat   крилат  arpiĭat (arpiĭată) (mn. arpiĭaț, arpiĭaće) [akc. arpiĭat] (prid.) — (ornit.) krilat, koji ima krila ◊ pasîrĭa ĭe žuavină arpiĭată — ptica je krilata životinja (Tanda, Crnajka) ♦ var. ărpiĭat [Por.] ∞ arpiĭa Rudna Glava   [Vidi]
158  ars  ars   изгорео  ars (arsă) (mn. arș, arsă) [akc. ars] (prid.) — 1. izgoreo pregoreo, ispečen 2. (fig.) (za emocije) doboko pogođen rečima ili postpukom; povređen, ošinut ◊ la ars ku vuorba — ošinuo ga rečima [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
159  arsură  arsură   изгорелина  arsură (mn. arsurĭ) [akc. arsură] (i. ž.) — 1. izgorelina, ono što je oštećeno delovanjem vatre ili sunca; izgoretina, opekotina ◊ arsura ĭe luok unđe a ars fuoku — izgorelina je mesto gde je gorela vatra 2. pripeka, žega ◊ nu măĭ puot să suflu đi arsura suariluĭ a tare — ne mogu više da dišem od jake sunčeve žege [Por.] ∞ arđe Rudna Glava   [Vidi]
3658  arșuou  așău   ашов  arșuou [akc. arșuou] (i. m.) ● v. așuou [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
260  arunka  arunca   избацити  arunka (ĭuo arunk, ĭel arunkă) [akc. arunka] (gl. p.) — 1. izbaciti, dobaciti ili baciti neki predmet sa nešto većom snagom na veću daljinu; hitnuti ◊ arunkă țuaļiļi la Suare — dobacuju odelo Suncu (u vlaškom obredu marturija, v. marturiĭe) ♦ sin. lîpada, lupada; azvîrļi 2. napregnuti se, napeti se ◊ nu țîńa lukru-șală, uomuļe, numa arunkî-će kît guođe puoț să țîń ļiemnu-la, să nu kadă pi nuoĭ — ne šali se, čoveče, nego se napni koliko god možeš da držiš to drvo, da ne padne na nas (Tanda) [Por.] 3. veranje, pentranje; puzanje ◊ sa arunkă pră ļeamn kamguđe șîarpiļi — vere se uz drvo kao zmija (Žitkovica) [Bran.] (baj.)
Kîrpă, kîrpuță,
Pi kuoș ći arunkaĭ,
Kokuoș ći fakuĭ,
Ku ărpiļi đi oțăl,
Șî ku ćuoku đi fîer.
Maramo, maramče,
U odžak te hitnuh,

U petla te pretvorih,

Sa čeličnim krilima

I gvozdenim kljunom.

(Odlomak iz bajalice za sudbinu, „za zapisano”, kazivala Jelena Rajković, rođ. 1939 u Rudnoj Glavi. Zapis: Durlić, „Razvitak” 4-5, 1987, str. 112-113)
Rudna Glava   [Vidi]
261  arunkat  aruncat   бачен  arunkat (arunkată) (mn. arunkaț, arunkaće) [akc. arunkat] (prid.) — bačen, izbačen, hitnut (u vis ili u dalj) [Por.] ∞ arunka Rudna Glava   [Vidi]
262  arunkatuorĭ  aruncător   бацач  arunkatuorĭ (arunkatuarĭe) (mn. arunkatuorĭ, arunkatuarĭe) [akc. arunkatuor] (i. m.) — bacač, izbacivač, dobacivač; osoba koja baca, izbacuje ili dobacuje neki predmet, sa nešto većom snagom i na veću daljinu [Por.] ∞ arunka Rudna Glava   [Vidi]
263  arunkatură  aruncătură   бацање  arunkatură (mn. arunkaturĭ) [akc. arunkatură] (i. ž.) — bacanje, izbacivanje, dobacivanje nekog predmeta sa većom snagom i na veću daljinu ♦ up. lîpadatură, lupadatură [Por.] ∞ arunka Rudna Glava   [Vidi]
1710  arźa  argea   разбој  arźa (mn. arźaļe) [akc. arźa] (i. ž.) — (zast.) razboj za tkanje ◊ arźa ĭe vuorbă zuĭtată, rar sa gasîașće vrunđiva vro babă sî măĭ țînă minće kî așa vrodată s-a kĭemat razbuoĭu đi țasut — „arđa” je zaboravljena reč, retko se nađe neka baba koja još uvek pamti da se tako nekada zvao razboj za tkanje ♦ up. arźauă [Por.] ∞ razbuoĭ (izr.) A pļekat la arźa făr đi verźa! — (dosl.) Pošla ka razboju bez prutića! (Pošla na posao nespremna). Kaz. Olgica Trailović, r. 1929, zapis: Durlić, 2013. [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
115  arźauă  argea   ложиште  arźauă (mn. arźaļе) [akc. arźauă] (i. ž.) — 1. (zast.) ložište ◊ arźauă s-a ḑîs đivrodată la luok unđe s-a fakut fuok — „arđaua” se nekada nazivalo mesto gde se ložila vatra 2. (zast.) žarište ispod razboja za tkanje ◊ arźauă a fuost adînkatură đi žîgaraĭ supt razbuoĭ đi țasut — „arđaua” je bilo udubljenje za žar ispod razboja za tkanje [Por.] 3. (zast.) zemunica u kojoj se tkalo leti ◊ arźaua a fuost borđeĭ fakut adîns đi țasut vara la tuortu đi kîńipă șî đi in, kî atunśa tuortu a prins măĭ multă molavină — „arđaua” je zemunica posebno napravljena da se u njoj leti tka pređa od konoplje i lana, jer je pređa tada primala najviše vlage [Crn.] ∞ arđe (opis) Arźauă ĭe o gaură sapată în borđiĭ supt razbuoĭ, șî-n ĭa a fuost pus žîgaraĭu sî țînă kaldură la kuardă, kî măĭ bińe sa skimbă ițîļi, șî măĭ frumuos sa kaskă ruostu kînd ĭe țasutu uskat kît trîabe. — To je jedno udubljenje iskopano u podu zemunice, ispod razboja, u koje se stavljao žar da bi se grejale niti, jer se mnogo bolje tkalo kada je osnova bila dovoljno suva. ◊ Kînd a ĭeșît đin borđeĭe, ș-a-nśeput lumĭa să traĭaskă pin koļibĭ, muĭeriļi a pus žîgaraĭo-la pi țîăst or pi śirińe. — Kada su ljudi izašli iz zemunica, i počeli da žive po kolibama, žene su onaj žar pod razboj stavljale u crepulji ili vršniku. (Kaz. Gergina Durlić, r. 1924, Olgica Trailović, r. 1929, Rudna Glava. Zapis: Durlić, 1983, 2011). [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
224  arźint  argint   сребро  arźint (mn. arźinț) [akc. arźint] (i. s.) — srebro ◊ đi arźint — od srebra, srebrn [Por.] ♦ dij. var. arğint [Kmp.] (mag.) Skărĭ đi aur șî đa arźint - (u bajalici) merdevine od zlata i srebra, niz koje, sa svog nebeskog prestola, obučena u belo i s vatrenim bičem u ruci, silazi sveta Majka Marija da bi na zemlji pomogla bolesnom čoveku čiji je vapaj stigao do nje. (Zapis: Durlić, Rudna Glava, „Razvitak” br. 4-5, 1987, 106) Rudna Glava   [Vidi]
225  arźint viu  argint-viu   жива  arźint viu [akc. arźint viu] (i. s.) — živa, hemijski element, metal srebrnastog sjaja, vrlo pokretljiv i tečan (Hg, lat. hydrargyrum ) ◊ ku arźint viu lukră numa vrîžîtuoriļi — sa živom rade samo vračare ◊ vrîžîtuarĭa kare a șćut să „omuare” arźintol viu, s-a țînut kî ĭe tare vrîžîtuare — vračara koja je znala da „ubije” živu, smatrala se jakom vračarom [Por.] ∞ arźint (mag.) Koristi se u magijskom lečenju osoba zatrovanih srebrom ili živom. Do trovanja dolazi slučajno (pijenjem vode koja sadrži ove elemente), ili bacanjem čini. U lečenju se primenjuje obred „ubijanja žive” koji se obavlja u ranu zoru, na rastokama potoka ili reka. Od rekvizita se koristi metla, motika, srebrni novčić, kravlje maslo, drvena kašika i živa. Maslo se stavi u kašiku i u nju kapne živa, koju vračare čuvaju samo za takve prilike. Na motiku se stavi metla i bolesnik, neumiven, stane na nju nogama i okrene se licem ka izlazećem suncu. Vračara se prekrsti triput i dok izgovara bajalicu, sve vreme srbernim novčićem pritiska živu u kašici s maslom. Bajalica glasi:

Vińe milostînka a marĭe - ļak darĭe!
A mižlośină a veńit - arźintu a murit!
Kînd busuĭuoku a-nflurit șî suarļi a rîsarit -
Arźintol viu mĭ-a murit!
Kînd a mikă a veńit - buala s-a ćistît!

Dolazi suđenica stara - lek je dala!
Dolazi srednja - živa je „umrla”!
Kad je bosiljak procvetao i sunce izašlo -
Živa je „umrla”!
Kad je najmlađa došla - bolest je nestala!


Da li je živa „ubijena” dovljno da je bolesnik može bezbedno popiti, proverava se na petlu kome se vradžbina sipa u kljun. Ako petao zakukuriče, živa je „ubijena” kako valja i daje se bolesniku, ako ne zapeva, „ubijanje” se ponavlja. (Zapis: Durlić 1995, kazivač: Mika Zlatić - Mika Mađijaš iz Crnajke, rođen 1932).
Rudna Glava   [Vidi]
765  arźintuaĭkă  arginţică   фресница  arźintuaĭkă (mn. arźintuoĭś) [akc. arźintuaĭkă] (i. ž.) — 1. (bot.) fresnica, poljski cvet (Dryas octopetala) ◊ arźintuaĭka ĭe buĭađe mikă ku fluare albă, krĭașće pin ļivĭeḑ — fresnica je mala biljka sa belim cvetom, raste po livadama 2. (fig.) žena koja ogovaranjem truje odnose među ljudima (od arźint — srebro, koje se smatra otrovnim) ◊ o arźintuaĭkă đi muĭare, ĭa-r trăbuĭa skoća ļimba đin gură — žena otrovnica, trebalo bi joj iščupati jezik [Por.] ∞ arźint Rudna Glava   [Vidi]
248  asară  aseară   синоћ  asară [akc. asară] (pril.) — sinoć ◊ đi asară — od sinoć, sinoćnji ♦ up. însaratokasnio, uhvataio ga mrak ◊ asară ĭe tuout una ku ĭerĭ sara — sinoć je isto što i juče uveče ♦ / a + sară [Por.] ∞ sară (stih)
Asară pi vrĭamĭa śińi,
Stutaĭa mîndruța kîńi.
Stutaĭa, da nu baș prĭa,
Șćiĭe k-am vorbit ku ĭa.

Sinoć kad je noćca pala
Pse je draga napujdala.
Al pujdala kobajagi,
Jer zna da će doći dragi.


(Iz vlaške ljubavne pesme, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1983) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
254  askuțî  ascuţi   оштрити  askuțî (ĭuo askut, ĭel askuće) [akc. askuțî] (gl. p. ref.) — 1. oštriti, izoštriti, naoštriti; šiljiti, brusiti ◊ trîăbe askuțî kuțîtu-sta, nu taĭe — treba naoštriti ovaj nož, ne seče ◊ s-a dus la kovaśu să askută sakurĭa la tośilă — otišao je kod kovača da naoštri sekiru na tocilu [Por.] ◊ tata askuće pari đi viĭe — otac šilji kočeve za vinograd [Crn.] 2. (fig.) naljuititi se ◊ s-a mîńiĭat, s-a askuțît tuot, vrĭa sî sa bată — naljutio se, sav se naoštrio, hoće da se bije [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
258  askuțîmĭe  ascuţime   оштрина  askuțîmĭe (mn. askuțîmĭ) [akc. askuțîmĭe] (i. ž.) — oštrina ♦ var. askuțîrĭe [Por.] ∞ askuțî Rudna Glava   [Vidi]
256  askuțîș  ascuţiș   оштрица  askuțîș (mn. askuțîșă) [akc. askuțîș] (i. m.) — 1. oštrica sečiva; vrh, šiljak ◊ înbrukă ku askuțîșu — bode vrhom, šiljkom 2. (prid.) šiljatost, zašiljenost ♦ up. taișsečivo [Por.] ∞ askuțî Rudna Glava   [Vidi]
255  askuțît  ascuţit   оштар  askuțît (askuțîtă) (mn. askuțîț, askuțîće) [akc. askuțît] (prid.) — oštar, naoštren, izoštren, šiljat, zašiljen ◊ kuțîto-sta nu ĭe askuțît bun — ovaj nož nije dobro naoštren [Por.] ◊ askuțît ka aku — oštar kao igla [Crn.] ∞ askuțî (mag.)
Pļekă Maĭka Duomnuluĭ
Pi kaļe, pi karare,
Pin pĭetri gļințuruasă,
Pin topuară buldoruasă,
Pin kuțîće askuțîće,
Đi dragfițu întrabînd.

Krenula je Božja Mati
Stazama i puteljcima,
Kroz kamenje izbočeno,
Kroz sekire naoštrene,
Kroz noževe zašiljene,
Za svog sina pitajući.

(Đin đeskînćik „Povasta lu Dumńeḑîu”, a skriso Zoran Ilić đi la Ĭavuorka Novaković, đin Țrnaĭka. — Iz bajalice „Božja priča”, zapisao Zoran Ilić od Javorke Novaković iz Crnajke, 2004) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
257  askuțîtuorĭ  ascuţitor   оштрач  askuțîtuorĭ (askuțîtuarĭe) (mn. askuțîtuorĭ, askuțîtuarĭe) [akc. askuțîtuorĭ] (i. m.) — oštrač, osoba koja se bavi oštrenjem sečiva [Por.] ∞ askuțî Rudna Glava   [Vidi]
259  askuțîtură  ascuţitură   оштрица  askuțîtură (mn. askuțîturĭ) [akc. askuțîtură] (i. ž.) — 1. oštrica, sečivo ◊ a-ntuors kuțîtu ku askuțîtura kîtra mińe, ama ĭuo-l prinsăĭ đi mînă — okrenuo je nož sa oštricom prema meni, ali ja sam ga uhvatio za ruku 2. (geog.) šiljak, vrh; oštar prevoj ◊ kînd m-am dus la baśiĭe, măĭ grĭeu mĭ-a fuost la Pĭatra galbină să trĭek pista askuțîtura kîrși — kad sam išao na bačiju, najteže mi je bilo da kod Žutog kamena pređem preko oštrice krša [Por.] ∞ askuțî Rudna Glava   [Vidi]
249  askulta  asculta   слушати  askulta (ĭuo askult, ĭel askultă) [akc. askulta] (gl.) — 1. slušati, saslušati; čuti ◊ askultă, parke s-auđe kopuoĭu kă mînă ĭepuru — slušaj, kao da se čuje ker da tera zeca 2. (fig.) pomagati, služiti, poslušati ◊ kopilu ńe askultă bińe — dete nas dobro sluša (poslušno je) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
253  askultamînt  ascultământ   послушност  askultamînt (mn. askultamînće) [akc. askultamînt] (i. m.) — poslušnost, slušanje, služenje ◊ stapînu a fuost rău, șî đin askultamîntu a mĭeu la urmă n-a fuost ńimika — gazda je bio loš, i na kraju od mog služenje nije bilo ništa ♦ up. askultatură [Por.] ∞ askulta Rudna Glava   [Vidi]
251  askultarĭe  ascultare   слушање  askultarĭe (mn. askultărĭ) [akc. askultarĭe] (i. ž.) — 1. slušanje, pažnja 2. (fig.) poslušnost [Por.] ∞ askulta Rudna Glava   [Vidi]
250  askultatuorĭ  ascultător   слушалац  askultatuorĭ (mn. askultatuorĭ) [akc. askultatuorĭ] (i. m.) — 1. slušalac ◊ suoba pļină đi askultatuorĭ — soba puna slušalaca ◊ askultatuаrĭе — slušateljka 2. služitelj, poslužitelj; pomagač ◊ askultatuorĭ la nuntă — posluga na svadbi [Por.] ∞ askulta Rudna Glava   [Vidi]
252  askultatură  ascultătură   слушање  askultatură (mn. askultaturĭ) [akc. askultatură] (i. ž.) — 1. slušanje 2. služenje, slugarenje 3. poslušnost, odanost ◊ atîta askultatură đi ĭel, șî la urmă ńimika — toliko njegovo služenje (odanost, poslušnost) i na kraju ništa [Por.] ∞ askulta Rudna Glava   [Vidi]
271  aspri  aspri   храпавити  aspri (ĭuo asprĭesk, ĭel asprĭașće) [akc. aspri] (gl. p. ref.) — 1. hrapaviti, postati hrapav, dobiti ispupčenja i udubljenja 2. (fig.) oštriti se, narogušiti se; postati strog [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
273  asprĭală  aspreală   храпавост  asprĭală (mn. asprĭaļе) [akc. asprĭală] (i. ž.) — 1. (za površine materijala) hrapavost, bodljikavost, oštrina; neravnina 2. (za vremenske prilike) hladnoća, mraz 3. (fig.) strogost, ljutitost ♦ var. asprimĭe, aspurimĭe [Por.] ∞ aspri Rudna Glava   [Vidi]
272  aspur  aspru   храпав  aspur (aspură) (mn. aspurĭ, aspurĭe) (prid.) — 1. hrapav, oštar, bodljikav 2. (fig.) strog, grub, tvrd; ljutitit, spreman na svađu ♦ var. aspru [Por.] ∞ aspri Rudna Glava   [Vidi]
274  aspuriu  aspriu   храпавичаст  aspuriu (aspuriĭе) (mn. aspuriĭ, aspuriĭе) [akc. aspuriu] (prid.) — (komp.) hrapavičast, koji je malo hrapav ◊ asta ĭe ńaćid, aĭa aspuriu, da aĭa akolo aspur — ovo je glatko, ono hrapavičasto, a ono tamo hrapavo [Por.] ∞ aspri Rudna Glava   [Vidi]
1011  astaĭarnă  astă-iarnă   зимус  astaĭarnă [akc. astaĭarnă] (pril.) — zimus, prošle zime ◊ astaĭarnă a fuost źer mare — zimus je bio veliki mraz ♦ / < astaova (ovo, ove) + ĭarnăzima [Por.] ♦ dij. var. astă-ĭarnă [akc. astă-ĭarnă] [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
841  astaluoń  astaloni   столац  astaluoń [akc. astaluoń] (augm.) — (augm.) stolac, veliki sto ◊ a tras dupa ĭel, đin kasa batrînă, un astaluoń ku tuot, șî n-a putut să-l baźe-n kasa nuauă numa la lasat supt șupă — vukao je za sobom, iz stare kuće, jedan ogroman sto, i nije mogao da ga unese u novu kuću nego ga je ostavio ispod šupe [Por.] ∞ astal Rudna Glava   [Vidi]
3  astanuapće  astă-noapte   ноћас  astanuаpće [akc. astanuapće] (pril.) — noćas, ove noći ◊ astanuapće n-am durmit ńiśkum đi durĭarĭa đințîlor — noćas nisam spavao nikako od zubobolje [Por.] ♦ dij. var. aznoapťe [Kmp.] (stih) Visaĭ visu astanuapće / Kă tu mîndro ḑaś pi muarće! — Usnih sanak ove noći /Da si draga na samrti! (Iz vlaške ljubavne pesme) [Por.] (Zapis, Durlić, 1983). Rudna Glava   [Vidi]
1012  astatuamnă  astă-toamnă   јесенас  astatuamnă [akc. astatuamnă] (pril.) — jesenas, prošle jeseni ◊ astatuamnă mi s-a mîritat fata, șî am fakut nuntă mare — jesenas mi se udala kćerka, i napravio sam veliku svadbu ♦ / < astaova + tuamnă jesen [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1010  astavară  astă-vară   летос  astavară [akc. astavară] (pril.) — letos, prošlog leta ◊ astavară sa ḑîśe la vara trĭekută — letos se kaže za prošlo leto ♦ / < astaovo + vară — leto [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
107  astîḑ  astăzi   данас  astîḑ [akc. astîḑ] (pril.) — danas, ovog dana ◊ în ḑîua đi astîḑ — na današnji dan ◊ astîḑ-mîńe — danas-sutra ◊ đi astăḑ pănă mîńe — od danas do sutra [Por.] ♦ dij. var. astăz [Kmp.] ♦ / < asta„ovaj”, ḑî skr. < ḑîuă„dan” (zakl.) Așa sî mĭ-ažuće ḑîua đi astîḑ! — Tako mi pomogao današnji dan! ◊ Kad pintru ḑîua đi astîḑ! — Padam ničice za današnji dan! (Početak metanisanja na slavskom obredu). (Rudna Glava, zapis: Durlić, 1998) Rudna Glava   [Vidi]
498  astragană  astrahan   астрагана  astragană (mn. astragańе) [akc. astragană] (i. ž.) — astragana, vrsta momačke šubare od kože tek ojagnjenog jagnjeta ◊ kaśulă đi astragană măĭ mul a purtat baĭețî — šubare od astragana najčešće su nosili momci ♦ var. stragană [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
4395  astrîns  astrâns   скупљен  astrîns1 (astrînsă) (mn. astrînș, astrînsă) [akc. astrîns] (prid.) — skupljen, sakupljen ◊ pruńiļi astrînsă đi pi źuos, du-ļe-n kîzańiĭe, șă tuarńi-ļe-n kada mikă — šljive skupljene sa zemlje odnesi u kazanicu i sipaj u malu kacu ◊ muĭarĭa ku samă șăđe pi skamn ku krețanu astrîns pinga piśuare — pažljiva žena sedi na stolici sa krecanom skupljenim oko nogu [Por.] ∞ strîns Rudna Glava   [Vidi]
4397  astrîns  astrâns   сакупљање  astrîns2 (mn. astrînsurĭ) [akc. astrîns] (i. s.) — sakupljanje ◊ avut pruń marĭ, ș-a kĭemat mulț lukratuorĭ la astrîns la pruńe — imali velike šljivare, pa su pozvali mnogo radnika na sakupljanje šljiva [Por.] ∞ strîns Rudna Glava   [Vidi]
4396  astrînźa  astrânge   сакупљати  astrînźa (ĭuo astrîng, ĭel astrînźe) [akc. astrînźa] (gl. p.) — sakupljati, zbirati ◊ dakă nu va puća pănă la tuamnă astrînźa bańi śe sînt daturĭ, n-o să fiĭe bun đi iĭ ńiśkum — ako ne budu mogli do jeseni skupiti pare koje duguju, neće biti dobro za njih nikako ◊ nuoĭ vom astrînźa pruńiļi pănă astară, da o să veđem pi iĭ dar o să aĭbă să ńi đa śeguod đi mînkare — mi ćemo skupiti šljive do večeras, a videćemo njih da li će imati da nam dadnu štogod za večeru [Por.] ∞ strîns Rudna Glava   [Vidi]
1425  astuora  ăstora   ових  astora [akc. astuora] (zam.) — ovih, što pripada ovima ◊ aĭa ĭe moșîĭa astuora veśiń, lu kare nu ļi ḑîk pi nume, kî ńis în svadă ku iĭ — to je imanje ovih komšija, koje ne pominjem po imenu, jer smo u svađi sa njima [Por.] ∞ asta Rudna Glava   [Vidi]
458  astupat  astupat   зачепљен  astupat (astupată) (mn. astupaț, astupaće) [akc. astupat] (prid.) — 1. začepljen, zatvoren čepom, zapušen nekom materijom ◊ kuoșu astupat đi fuńiźină — dimnjak pun čađi ◊ ogașu astupat đi namuol — potok zatrpan muljem 2. (med.) asmatičan, koga steže u grudima, koji teško diše ◊ astupat ĭn pĭept, grĭeu suflă — steže ga u grudima, teško diše 3. (fig.) nem, bez reči, ućutkan ◊ muĭarĭa astupată, blîndă ka mńelu — ućutkana žena, pitoma ko jagnje ♦ supr. đistupat [Por.] ∞ astupa Rudna Glava   [Vidi]
290  așa  așa   тако  așa [akc. așa] (prid.) — tako, takvo, takva ◊ așa śeva/śuava — tako nešto, tako nekako ◊ în așa fĭeļ — na takav/taj način ◊ așa muĭarĭe nu ma-ĭastă-n lume — takve žene više nema na svetu ♦ (pril.) — tako, onako, (na) prosto, možda; sigurno, da, svakako ◊ ș-așa, š-așa — i ovako i onako ◊ fi-va așa, or nu va fi, dumńeḑîu va șći — da li je tako, ili nije tako, bog će znati [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
291  așadar  așadar   дакле  așadar [akc. așadar] (pril.) — dakle, daklem [Por.] ∞ așa Rudna Glava   [Vidi]
1826  așćarnut  așternut   темељит  așćarnut2 (așćarnută) (mn. așćarnuț, așćarnuće) [akc. așćarnut] (prid.) — temeljit, vredan, prilježan, sistematičan ◊ uom așćernut — temeljit čovek ◊ lukră așćernut — radi temeljito [Crn.] ∞ așćarńe Rudna Glava   [Vidi]
3657  așćepta  aștepta   чекати  așćepta [akc. așćepta] (gl.) ● v. așćeta [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1827  așćernut  așternut   лежај  așćernut1 (mn. așćernuturĭ) [akc. așćernut] (i. s.) — (zast.) ležaj, prostirka na kojoj se spavalo na zemlji; krevet ◊ uń-će prinđe nuapća, îț faś așćernut pi pomîntol guol, șî duormĭ fara grižă — gde te zatekne noć, napraviš ležaj na goloj zemlji, i spavaš bez brige ◊ așćernutu nu mi bun, ma baće la șîaļe — ležaj mi nije dobar, bije me u leđa (žulja me) ♦ sin. kulkuș [Por.] ♦ dij. var. așćarnut [Crn.] ∞ așćarńe (stih)
Ăla đi kar’ ć-aĭ ćemut,
Ḑaśe muort pi așćernut!
Dakă nu krĭeḑ kreḑamîntu -
Trĭeś gardu s-îĭ vĭeḑ mormîntu!

Taj od kog si strahovao,
Mrtav je na ležaj pao!
Ako u to ne veruješ -
Pređi plot i grob mu vidi!


(Iz vlaške ljubavne pesme „Vinu naĭkă măĭ đivrĭame” — „Porani mi, dragi moj”, kaz. Veselinka Bkić, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1984) [Por.]
Rudna Glava   [Vidi]
1825  așćernut  așternut   прострт  așćernut (așćernută) (mn. așćernuț, așćernuće) [akc. așćernut] (prid.) — prostrt, koji je pokriven prostirkom; namešten ◊ patu nu ĭe bun așćernut, nuapća-sta n-o sî durmim frumuos — krevet nije dobro namešten, ove noći nećemo lepo spavati [Por.] ∞ așćarńe Rudna Glava   [Vidi]
446  așćeta  aștepta   чекати  așćeta (ĭuo așćet, ĭel așćată) [akc. așćeta] (gl.) — čekati, očekivati, iščekivati, sačekivati, dočekivati ◊ nu ma așćeta, nu vin — ne čekaj me, ne dolazim ♦ var. așćepta [Por.] ♦ dij. var. așťepta [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
776  așuou  așău   ашов  așuou (mn. așuave) [akc. așuou] (i. m.) — ašov, vrsta lopate koja služi za riljanje i kopanje ◊ ku așuou sa sapă, ku lopata sa înkarkă — ašovom se kopa, a lopatom se tovari ♦ var. arșuou [Por.] ◊ građina sapată ku arșuou mîĭ bińe rođașće — bašta izriljana ašovom najbolje rađa [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
91  aśira  acira   вребати  aśira (ĭuo aśir, ĭel aśiră) [akc. aśira] (gl. n.) — vrebati, čekati u zasedi, pratiti nešto krišom ◊ aśiră ka mîțu șokîćiļi — vreba kao mačka miša [Por.] (izr.) Mîțu aśiră șokîćiļi, vulturu aśiră șobuolu. — Mačka vreba miša, soko vreba pacova. (Narodna izreka, zapis F. Paunjelović, Osnić) [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
92  aśirat  acerat   вребање  aśirat (mn. aśiraće, aśiraturĭ) [akc. aśirat] (i. s.) — vrebanje, čekanje u zasedi ◊ muoșu a fuost maĭstur đi aśirat la puorś sîrbaćiś — čiča je bio majstor za vrebanje divljih svinja ♦ var. aśirĭală ◊ atîta aśirĭală, șî la urmă ńimika — toliko vrebanje, i na kraju ništa [Por.] ∞ aśira Rudna Glava   [Vidi]
3659  aśirĭală  acerat   вребање  aśirĭală [akc. aśirĭală] (i. ž.) ● v. aśirat [Por.] ∞ aśira Rudna Glava   [Vidi]
310  atîrna  atârna   качити  atîrna (ĭuo atîrn, ĭel atîrnă) [akc. atîrna] (gl. p. ref.) — 1. kačiti, zakačinjati, prikačinjati, priključivatii ◊ atîrnă prikoļița đi traktur — kači prikolicu za traktor 2. okačinjati, besiti, stavljati nešto u viseći položaj ◊ atîrnă trasta-n kuń — okačinje torbu na klin 3. (fig.) dirati, zadirkivati, provocirati ◊ sa atîrnă đ-aĭ măĭ țapiń, șî kapîtă bataĭe întođeuna — kači se sa jačima, i uvek dobija batine ♦ up. ańina ♦ supr. đistîrna [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
311  atîrnat  atârnat   окачен  atîrnat (atîrnată) (mn. atîrnaț, atîrnaće) [akc. atîrnat] (prid.) — okačen, zakačen, prikačen, obešen o nešto da visi; priključen, pridodat ◊ atîrnat la grindă — okačen o tavansku gredu ◊ plugu atîrnat la traktur — plug priključen na traktor ♦ up. ańinat ♦ supr. đistîrnat [Por.] ∞ atîrna Rudna Glava   [Vidi]
313  atîrnatuare  atârnătoare   закачаљка  atîrnatuare (mn. atîrnatuоrĭ) [akc. atîrnatuare] (i. ž.) — zakačaljka, kuka, klin, predmet o koji se nešto kači [Por.] ∞ atîrna Rudna Glava   [Vidi]
312  atîrnatură  atârnătoare   качење  atîrnatură (mn. atîrnaturĭ) [akc. atîrnatură] (i. ž.) — 1. kačenje, okačinjanje, zakačinjanje, prikačinjanje, priključivanje 2. (fig.) zadirkivanje, provociranje [Por.] ∞ atîrna Rudna Glava   [Vidi]
1401  atît  atât   толик  atît2 (atîta) (mn. atîț, atîća) [akc. atît] (prid.) — tolik, toliki; ovolik, ovoliki 1. u značenju mere ◊ atîta ĭe tuot đi skump, da plățîļi sînt miś — toliko je sve skupo, a plate su male 2. u značenju gradacije ◊ ku atîta măĭ bińe, dakă va fi așa kum tu ḑîś — utoliko bolje, ako će biti tako kako ti kažeš 3. granica u nekom postupku, poslu, odnosu ◊ numa atît ć-aĭ învîrḑît în lukru mĭeu, măĭ mult nu — samo si se toliko upleo u moj posao, više (od toga) ne ♦ (demin.) atîtuśka, atîtușka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
2278  atîtuśka  atâtușca   толицно  atîtuśka [akc. atîtuśka] (pril.) — (demin.) tolicno, ovolicno ◊ nu mĭ-a dat đin moșîĭe ńiś atîtuśka, kît ĭe ńiegru đisupt ungĭe — nije mi dao ni ovolicno od imovine, ni koliko je crno ispod nokta ◊ a ļins uala, ńiś atîtuśka n-a lasat đi nuoĭ — olizao je lonac, ni ovolicno nije ostavio za nas ♦ var. atîtușka (Tanda) [Por.] ∞ atît Rudna Glava   [Vidi]
297  atunś  atunci   тада  atunś [akc. atunś] (pril.) — tada, onda ♦ var. atunśa ◊ đi atunśa; đ-atunśa — otada, od tog vremena ◊ dakă ĭe așa trĭaba, atunś đin lukru nuostru nu ĭe ńimik — ako tako stoje stvari, onda od našeg posla nema ništa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
309  au  au2   ау  au2 [akc. au] (uzv.) — (onom.) au! auh! jao! ◊ au, lălă! — joj, lele! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1503  auḑî  auzi   чути  auḑî (ĭuo aud, ĭel auđe) [akc. auḑî] (gl. p.) — čuti, opažati zvukove pomoću čula sluha ◊ auđe bińe la o urĭake, la alalaltă ĭe surd đi tuot — čuje dobro na jedno uvo, na drugo je potpuno gluv ◊ s-auđe śe s-auđe — (dosl.) „čuje se šta se čuje”, čuje se nešto, ali nerazgovetno [Por.] ♦ dij. var. auzi [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
417  auḑît  auzit   чувен  auḑît (auḑîtă) (mn. auḑîț, auḑîće) [akc. auḑît] (prid.) — (zast.) čuven, poznat, o kome ili o čemu se čulo ◊ ĭel ĭe uom auḑît șî kunoskut — on je čovek čuven i poznat [Por.] ∞ auḑî Rudna Glava   [Vidi]
444  auḑîtură  bârfeală   гласина  auḑîtură (mn. auḑîturĭ) [akc. auḑîtură] (i. s.) — (ret.) glasina, trač ◊ nu askulta la auḑîturĭ, katîț trĭaba-tĭa — ne slušaj glasine, gledaj svoja posla [Por.] ∞ auḑî Rudna Glava   [Vidi]
657  aurar  aurar   златар  aurar (mn. aurarĭ) [akc. aurar] (i. m.) — (ret.) zlatar, čovek koji obrađuje zlato ◊ ma duk la aurarĭ s-îm ogođaskă ińelu — idem kod zlatara da mi popravi prsten [Por.] ∞ aur Rudna Glava   [Vidi]
1517  auri  auri   позлатити  auri (ĭuo aurĭesk, ĭel aurĭașće) [akc. auri] (gl. p.) — (ret.) pozlatiti ◊ ma duk la aurarĭ sî-m aurĭaskă ińelu — idem kod zlatara da mi pozlati prsten [Por.] ∞ aur Rudna Glava   [Vidi]
4089  aurit  aurit   позлаћен  aurit (aurită) (mn. auriț, auriće) [akc. aurit] (prid.) — (tehn.) pozlaćen ◊ sa aurĭașće ku auru topit — pozlaćuje se istopljenim zlatom ◊ śe gud va fi aurit, are măĭ mare vrĭad pi pomînt — što god da je pozlaćeno, ima najveću vrednost na svetu [Por.] ∞ aur Rudna Glava   [Vidi]
101  averĭe  avere   имовина  averĭe (mn. averĭ) [akc. averĭe] (i. ž.) — 1. imovina, svojina 2. imanje, posed 3. (fig.) bogatstvo ♦ var. avĭere, avere [Por.] ♦ var. avĭeare (Krivelj) [Crn.] ∞ avĭa (zdrav.) Sî aĭ averĭe șî pućerĭe! — Da imaš bogatsvo i moć! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
2418  avioun  avion   авион  avioun (mn. aviuańe) [akc. avioun] (i. s.) — (tehn.) avion ◊ kînd măĭ întîń am vaḑut nuapća kă śuauă mĭarźe pi śĭerĭ șî ļikură, am ginđit kă ĭe satelitu rusăsk, dar akuma șćiu kă a fuost ńiskar aviuańe — kad sam prvi put video noći da nešto ide preko neba i svetluca, mislio sam da je ruski satelit, ali sada znam da su to bili nekakvi avioni ♦ sin. ăroplan, iroplan [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
102  avĭa  avea   имати  avĭa (ĭuo am, ĭel are) [akc. avĭa] (gl.) — imati, posedovati ◊ avĭa - nu avĭa, tuot una ĭe — imati ili nemati, sve jedno je ◊ n-are (=nu are) ku kare — nema s kim ◊ kîț ań va puća avĭa babuța-ĭa, baș ĭe batrînă — koliko godina može imati ta bakica, baš je stara [Por.] (pit.) Are popa nare? — Ima pop nozdrvu? (Bukv. „Ima pop nema?”; igra reči, „nare” je homonim, označava i negaciju: „nema” i deo nosa: „nozdrvu”.) [Por.] (Zapis: Durlić) Rudna Glava   [Vidi]
108  avļiĭe  avlie   авлија  avļiĭe (mn. avļiĭ) [akc. avļiĭe] (i. ž.) — avlija, dvorište ◊ la loko-l batrîn, unđe ń-a fuost kasa, am avut măĭ mare avļiĭe — na starom mestu, gde nam je bila kuća, imali smo veće dvorište ♦ sin. traușă, pîrvaļiĭe, prîvaļiĭe, obuor ◊ avļiĭa îngrađită s-a kĭemat șî la nuoĭ đemult obuor, ș-a fuost obuoru kășî, oboru puorśilor, obuoru vićilor — ograđeno dvorište se i kod nas nekada zvalo obor, pa je bio kućni obor, obor svinjca, stočni obor [Por.] ♦ dij. sin. bătătură (Samarinovac, Prahovo) [Kmp.] Pojmovi za dvorište, i njihov areal (obrada u toku)
avļiĭe, traușă, pîrvaļiĭe, obuor [Por.]
avļiĭe (Majdanpek) [Buf.], Porodin [Pom.]
prăvaļiĭedvorištetraușă: aĭa śe ĭe măĭ apruape đi kasă kînd ĭeș în prăvaļiĭe (Topolnica) [Por.]
prăvăļiĭedvorište, traușăpredvorje ◊ mătur întraușă (Tanda) [Por.]
obuor: Ranovac, Rašanac [Mlava], Krepoljin [Hom.], Osnić [Crn.], Isakovo [Mor.], Debeli Lig [GPek]
traușă: uodma aśiĭa, kum pașășć đin kasă afară (Leskovo) [GPek]
prăvăļiĭe i obuor: Malajnica [Pad.]
prăvaļiĭe ◊ đi traușă n-auḑît (Urovica) [Pad.]
pîrvaļiĭedvorište ♦ sin. avļiĭetraușăpredvorje, prostor neposredno uz vrata kućeobuor ĭe numa luok îngrađit đi viće (Plavna) [Pad.]
bătătură [Kmp.]
traușă ◊ tunarăm în traușă — uđosmo u dvorište (Radenka) [Zvizd]
obuoru ĭe tuot înokuol, da întraușă ĭe aĭa aproape dă ușa kășî (Rašanac) [Mlava]
traușa ĭe luok aproape dă ușa kășî; obuoru ĭe tuot înokuol, da dă prîvaļiĭe n-am auḑît (Ševica) [Zvizd]
traușă ĭe o parće dă kasă, pi sîrbĭașće sar ḑîśe „trem” (Laznica) [Hom.]
avļiĭedvorišteobuor, gard dă viće ◊ în traușăispred kuće (Rečica) [Stig]
Rudna Glava   [Vidi]
439  Avram  Avram   Аврам  Avram [akc. Avram] (i. m.) — (antr.) (zast.) muško lično ime ♦ (demin.) Avramuță, (augm.) Avraman ◊ alu Avram, alu Avramuță, alu Avraman — Avramovi, koji pripadaju Avramu, deca ili potomci Avrama ◊ Avramuońi, Avramĭeșći, Avramițuońi, Avramițańi, Avramĭeluońi — Avramovići, porodični nadimci (poļikre) [Por.] (opis) Avram je biblijsko muško ime hebrejskog porekla. Potiče od starohebrejske reči אַבְֿרוּם (=Avrum), „uzvišeni otac”, koja svoj ekvivalent ima u vavilonskom jeziku, u kome je ABI-RAMU značilo „otac je uzvišen”. Prema Starom zavetu, preko koga je ovo ime ušlo u judaizam, hrišćanstvo i islam (Ibrahim), Avram znači „otac mnogih naroda” (1 Moj. 17,5). U vlašku antroponimiju l.i. Avram ušlo je posredstvom hrišćanske crkve, što ga svrstava u tzv. kalendarska imena. Rudna Glava   [Vidi]
1857  Avraman  Avraman   Авраман  Avraman [akc. Avraman] (i. m.) — l.i. (hip.) (augm.) Avraman < Avram ◊ Avraman ĭ-a ḑîs la-l mîĭ batrîń đin duoĭ kopiĭ ku nume Avram, or la uom kare ĭe đin fîmeļiĭa lu Avram, kare ĭe đi Avramuońi — Avraman su zvali starije dete od dvojice sa imenom Avram, ili čoveka koji je bio iz roda Avramovića [Por.] ∞ Avram Rudna Glava   [Vidi]
1858  Avramuță  Avrămuţu   Аврамић  Avramuță [akc. Avramuță] (i. m.) — (antr.) (hip.) (dem.) Avramić < Avram „mali Avram” ◊ Avramuță ĭe poļikra alu Avram măĭ mik đin duoĭ kopiĭ ku nume Avram, or ĭa ḑîs așa đi drag la kopil pi kare la bućeḑat Avram — „Avramuca” je nadimak mlađeg Avrama od dvojice dečaka koji se zovu Avram, ili su tako od milošte tepali detetu koje je kršteno kao Avram [Por.] ∞ Avram Rudna Glava   [Vidi]
103  avuțîĭe  avuţie   имовина  avuțîĭe (mn. avuțîĭ) [akc. avuțîĭe] (i. ž.) — imovina, posed; bogatstvo ◊ are avuțîĭe puțînă — ima mali posed [Por.] ∞ avĭa Rudna Glava   [Vidi]
118  avut  avut   богат  avut (avută) (mn. avuț, avuće) [akc. avut] (prid.) — (izob.) bogat, imućan ◊ avut ĭe uom kare are moșîĭe mare — bogat je čovek koji ima veliko imanje ♦ var. avutuorńik [Por.] ∞ avĭa Rudna Glava   [Vidi]
113  avutuorńik  proprietar   сопственик  avutuorńik (mn. avutuorńiś) [akc. avutuorńik] (i. m.) — (zast.) sopstvenik, vlasnik, posednik; zemljovlasnik, bogataš ◊ tatamuoș a fuost tare avutuorńik, a țînut multă moșîĭe, numa dupa ratu ku mńamțî gata tuot ĭ-a luvat partizańi — pradeda je bio jak zemljovlasnik, držao je veliko manje, ali su mu posle rata sa Nemcima gotovo sve oduzeli partizani [Por.] ∞ avĭa Rudna Glava   [Vidi]
635  azvîrļeća  de-a azvârlitul   фрљански  azvîrļeća [akc. azvîrļeća] (pril.) — bacati nešto frljanjem, na „frljanski” način ◊ lapîdă đ-azvîrļeća — baca „frljanski” ◊ nu lupada đ-azvîrļeća, numa dăm frumuos în mînă! — ne bacaj to „frljanski”,nego mi lepo daj u ruku! ♦ var. azvîrļiuluĭ [Por.] ♦ dij. var. azvrļića [Crn.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
104  azvîrļi  azvârli   заврљати  azvîrļi (azvîrļiașće, azvîrl) [akc. azvîrļi] (gl.) — zavrljačiti, naglo baciti; zavitlati ◊ azvîrļașće aĭa în borugă — zavrljači to u potok ◊ ĭuo puot đeparće să azvîrļesk pĭatra — ja mogu daleko da zavrljam kamen ♦ sin. lupada, arunka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
633  azvîrļit  azvârlit   зафрљан  azvîrļit (azvîrļită) (mn. azvîrļiț, azvîrļiće) [akc. azvîrļit] (prid.) — zafrljan, zafrljen, zavrljačen, bačen frljanjem, zamahom ruke ◊ kare a fi azvîrļit asta tumu aiśa? — ko li je zavrljačio ovo čak ovde ? [Por.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
106  azvîrļituorĭ  azvârlitor   заврљач  azvîrļituorĭ (azvîrļituare) [akc. azvîrļituorĭ] (prid.) — zavrljač, lice koje baca zavrljačenjem ◊ đin tuoț pîkurarĭ ĭuo am fuost măĭ bun azvîrļituorĭ ku șlaĭdîru — od svih čobana, ja sam bio najbolji zavrljač sa praćkom [Por.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
105  azvîrļitură  azvârlitură   заврљотина  azvîrļitură1 (mn. azvîrļiturĭ) [akc. azvîrļitură] (i. ž.) — zavrljotina, ono što je bačeno zavrljanjem ◊ lupadat ku azvîrļitu, lupadat đ-azvrļeća — zavrljačeno [Por.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
634  azvîrļitură  azvârlitură   фрљање  azvîrļitură2 (mn. azvîrļiturĭ) [akc. azvîrļitură] (prid.) — frljanje, bacanje zamahom ruke ◊ la pîkurarĭ s-a katat să fiĭe buń la azvîrļitură — od čobana se tražilo da budu dobri u frljanju [Por.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
3662  azvîrļiuluĭ  de-a azvârlitul   фрљански  azvîrļiuluĭ [akc. azvîrļiuluĭ] (pril.) ● v. azvrļeća [Por.] ∞ azvîrļi Rudna Glava   [Vidi]
3664  ažun  ajun   пост  ažun [akc. ažun] (i. m.) ● v. aźun [Por.] ∞ aźuna Rudna Glava   [Vidi]
3665  Ažun  ajun   Бадњи дан  Ažun [akc. Ažun] (i. m.) ● v. Aźun [Por.] ∞ aźuna Rudna Glava   [Vidi]
3668  ažuns  ajuns   досегнут  ažuns [akc. ažuns] (prid.) ● v. aźuns [Por.] ∞ aźunźa Rudna Glava   [Vidi]
3669  ažunźa  ajunge   стићи  ažunźa [akc. ažunźa] (gl.) ● v. aźunźa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
338  aźun  ajun   пост  aźun (mn. aźunurĭ) [akc. aźun] (i. s.) — (rel.) post, gladovanje, uzdržavanje od hrane iz verskih razloga ◊ aźun ĭe ađet să nu sa manînśe înainća lu vro ḑî mare — „ažun” je običaj da se ne jede dan u oči nekog velikog verskog praznika ◊ đi uom kare țîńe aźun sa ḑîśe kă aźuńaḑă — za čoveka koji gladuje, kaže se da posti ♦ var. inov. ažun [Por.] ∞ aźuna Rudna Glava   [Vidi]
339  Aźun  ajun   Бадњи дан  Aźun [akc. Aźun] (i. s.) — (kal.) Badnji dan, dan uoči Božića ◊ Aźun ĭe ḑîua înainća lu Kraśun — Dadnji dan je dan u oči Božića ◊ sara la Aźun kopiĭ sa duk în koļindrĭeț — uveče na Badnji dan deca idu u koljindrece ♦ var. inov. Ažun [Por.] ∞ aźuna (ver.) Kare nu manînkă la Aźun, în primovara ļesńe gasîașće kuĭburĭ đi pîăsîrĭ. — Ko posti na Badnji dan, u proleće lako nalazi ptičja gnezda. [Por.] (opis) Koļindrĭețî avut bîće șurguĭaće, ș-a mĭers đarîndu la Rumîń đi la ușă la ușă, đi la kasă la kasă, la uńi luokurĭ sara, la alće pista ḑîuă, da la Bufań în Mîĭdan s-a kĭemat pițarăĭ, ș-a mĭers đimińața. Pițarăĭi a fuost profakuț, avut ļorfe-n tuaće fĭelurĭ, ș-a kîntat măĭ đi mulće uorĭ așa:

Buna ḑîua la Ažun,
Kî-ĭ măĭ bună la Kraśun!
Dăm kolaku șî kîrnatu,
Sî ma duk la altu.

Dakă ńima nu đeșkiđe ușa, pițarăĭi blastîmă:

Kîće kuĭe*) pi kasă,
Atîț kakăț pi masă!

*) Kășîļi lu Bufań a fost astrukaće ku șîndră, prinsă ku kuĭe la mulće luokurĭ.

Kolindreci su imali šarene štapove i svuda su kod Vlaha išli od vrata do vrata, od kuće do kuće, negde uveče, negde preko dana, a kod Bufana u Majdanpeku zvali su se picareji i išli su ujutru. Picareji su bili preobučeni, lica su im bila prekrivena raznim maskama, a pevali su najčešće ovako:

Dobar dan na Badnji dan,
Al je bolji Božić-dan!

Daj kolač i kobasicu
Pa da odem kod drugoga!

Ako niko ne otvori vrata, picareji prokunu:
Koliko klinova*) na kući,
Toliko govana na sofri!
*)

Bufanske kuće su bile pokrivene šindrom, koja je bila pričvršćena klinovima na mnogim mestima.
(Kaz. Aleksandra Gajanović, zapis Durlić, Majdanpek, 1987) [Buf.]
Rudna Glava   [Vidi]
337  aźuna  ajuna   постити  aźuna (ĭuo aźuńеḑ, ĭel aźună) [akc. aźuna] (gl. p.) — postiti, gladovati, uzdržavati se od hrane iz verskih razloga ♦ var. inov. ažuna ◊ trîabe aźuna la Aźun — treba postiti na Badnji dan [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
340  aźunat  ajunat   пост  aźunat (mn. aźunaturĭ, aźunaće) [akc. aźunat] (i. s.) — post, uzdržavanje od hrane iz verskih razloga ♦ var. inov. ažunat ◊ dakă vrĭeĭ sî ći skuoț đi la aăla pakat grĭeu, îț trîabe un aźunat țapîn — ako hoćeš da se iskupiš od tog teškog greha, treba di jedan jak post [Por.] ∞ aźuna Rudna Glava   [Vidi]
342  aźuns  ajuns   достигнут  aźuns (aźunsă) (mn. aźunș, aźunsă) [akc. aźuns] (prid.) — 1. dostignut, sustignut, postignut ◊ ĭa aźuns uoțî pi drum, șî ĭa omorît — sustigli su ih razbojnici na putu, i ubili ◊ a fuost vrĭańik, șî aźuns să fiĭe la luok mare — bio je vredan, i dostigao je da bude na visokom položaju 2. dovoljno, u dovoljnoj količini ◊ am bań đi aźuns să kumpîr aĭa — imam dovoljno para da to kupim 3. dospeo (za, do), odrastao, dozreo, sazreo ◊ fata aźuns đi mîritat — devojka je zrela za udaju ◊ kukuruḑu aźuns đi kuļes — kukuruz je zreo za berbu ◊ aluvatu aźuns đi plumađit — testo je stiglo za mešenje 4. došao, stigao ◊ aźuns kopilu đi la șkuală — dete je stiglo iz škole 5. (psih.) zahvaćen duševnom bolešću, opsednut nekim demonom, nekom tajanstvenom silom ◊ la aźuns buala rîa — oboleo je od padavice ◊ la aźuns śe l-aźuns — nešto ga je spopalo ♦ var. inov. ažuns [Por.] ∞ aźunźa (izr.) Aźuns suariļi la burik. — Sunce je došlo na pupak (vreme je ručku). (Rudna Glava, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
341  aźunźa  ajunge   стићи  aźunźa (ĭuo aźung, ĭel aźunźe) [akc. aźunźe] (gl.) — 1. stići, sustići, dostići, dohvatati ◊ mĭergînd ĭuta, iĭ đi mulće uorĭ ń-aźunźa pi drum — idući brzo, oni su nas često sustizali na putu ◊ nu sa puaće aźunźa în tuaće părțîļi — ne može se stići na sve strane 2. (psih.) biti opsednut nekom bolešću ili stanjem ◊ o aźunźe ś-o aźunźe — stiže je neka (nepoznata) bolest, obizima je neka (tajanstvena) sila ♦ var. inov. ažunźa [Por.] ♦ dij. var. ažunğa (ažung, ažunğe) [Kmp.] (izr.) Să nu măĭ aźung suarļi ku piśuarļi, șî luna ku mîna (dakă nu va fi așa kum ḑîk ĭuo)! — Da nikad ne dostignem sunce nogama i (dohvatim) mesec rukama (ako nije tako kako ja kažem)! (Šaljiva zakletva, kazuje se kada se od nekog uporno traži da se zakune, a ovaj bi da izvrda, jer mu priznanje istine ne odgovara. Rudna Glava. Zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
1770  aźuta  ajuta   помагати  aźuta (ĭuo aźut, ĭel aźută) [akc. aźuta] (gl.) — pomagati, pružati pomoć ◊ lasî-ma, nu-m aźuta atîta — pusti me, nemoj mi pomagati toliko ◊ duamńe aźută — pomozi bože ◊ nu aźută la ńima — ne pomaže nikome ◊ aźutaț, uamiń — pomagajte, ljudi; upomoć ◊ nu-ĭ aźută ńimika, gata ĭe — nema mu pomoći, gotov je ♦ var. (inov.) ažuta (Tanda) [Por.] ♦ dij. var. ažuta [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
1772  aźutarĭe  ajutare   помоћ  aźutarĭe (mn. aźutîărĭ) [akc. aźutarĭe] (i. ž.) — pomoć, pomaganje ◊ îm trîabe un uom tare să-m fiĭe đi aźutarĭe — treba mi jedan jak čovek, da mi bude od pomoći ♦ var. ažutare (Tanda) [Por.] ∞ aźuta Rudna Glava   [Vidi]
1773  aźutat  ajutat   потпомогнут  aźutat (aźutată) (mn. aźutaț, aźutaće) [akc. aźutat] (prid.) — potpomognut, podržan ◊ a fuost aźutat đin tuaće părțîļi, șî ĭară ńimika — bio je podržan sa svih strana, i opet ništa ♦ var. ažutat [Por.] ∞ aźuta Rudna Glava   [Vidi]
1771  aźutuorĭ  ajutor   помагач  aźutuorĭ (mn. aźutuorĭ) [akc. aźutuorĭ] (i. m.) — pomagač, pomoćnik; podstrekač ◊ ĭ-a fuost aźutuorĭ în furaluk — bio mu je pomagač u krađi [Por.] ♦ dij. var. ažutuorĭ [Crn.] ∞ aźuta Rudna Glava   [Vidi]
654  ă  ă   ено  ă (uzv.) (demin.) — 1. evo (eno, eto) ◊ ă, kolo — evo (eno, eto) tamo ♦ / skraćeni oblik < ăćeevo (eno, eto) 2. izraz čuđenja, iznenađenja ◊ ăăă, kît ĭe đi marĭe!? — ooo, koliko je veliki!? [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
56  ăće  iată   ево, ено, ето  ăće [akc. ăće] (part.) — evo, eno, eto ◊ ăće-ma, vin — evo me, dolazim ◊ ăće, aĭa kolo trăbe mutat în alt luok — eno, ono tamo treba pomeriti na drugo mesto ♦ var. ăći, îće, ĭeće ◊ ăći, vaḑuș akuma ku uoki tiĭ — eto, video si sada svojim oćima [Por.] PRIMERI
  • ------------------
  • ◊ ăće-ma — evo me [rum. iată-ma]
  • ◊ ăće-ș — evo te [rum. iată-te]
  • ◊ ăće-l — evo ga [rum. iată-l]
  • ------------------
  • ◊ ăće-ńi-s — evo nas [rum. iată-ne]
  • ◊ ăći-vis — evo vas [rum. iată-va]
  • ◊ ăći-ĭ — evo ih [rum. iată-i]
  • ------------------
  • ◊ ăće-ńi — evo nam
  • ◊ ăće-vi — evo vam
  • ◊ ăće-ļi — evo im
  • ------------------
  • ◊ ăći-ĭ (uamińi, kopiĭi) — evo (muškaraca, dečaka) [rum. iată-i]
  • ◊ ăći-ļi (muĭeriļi, fĭaćiļi) — evo (žena, devojčica) [rum. iată-le]
  • Rudna Glava   [Vidi]
    1163  ăĭs  hăis   ојс  ăĭs (var. îăĭs, akc. îăĭs) (uzv.) — ojs, uzvik kojim se zaprega u kojoj vuku krave ili volovi, skreće na levo ◊ ku „ăĭs” întuorś buoĭi-n źug la stînga, da ku „ća” la đirĭapta — sa „ojs” okrećeš volove u jarmu na levo, a sa „ća” na desno [Por.] (opis) Kînd vićiļi trag karu-n źug, da tu vrĭeĭ đin kar să ļi mîń să-ntuarkă la stînga, tu daĭ ku biśu-n vita đirĭaptă, șî zbĭerĭ: „ăĭs! ăĭs!”, dakă vrĭeĭ s-întuarkă la đirĭapta, tu baț pĭ-al stîng, șî zbĭerĭ: „ća! ća, Buoșku, ća!”, or altfĭeļ, kum îț kĭamă vita. Așa-ĭ mîń șî la tuot konvĭeĭu, da kînd dupa konvĭeĭ s-a-nđirĭaptă drumu, tu kîta vrĭame zbĭerĭ: „ăĭs-ća! ăĭs-ća”, șî spuń numiļi alu viće, kî ĭaļe așa sînt învațaće đi la-źugato-l đin tîń.
    Kada goveda u jarmu vuku kola, a ti hoćeš iz kola da ih teraš da skrenu ulevo, ti udariš bičem desno govedo, i vičeš: „ojs! ojs!”, ako hoćeš da okrenu na desno, ti biješ levog, i vičeš: „ća! ća, Boško, ća!”, ili drugačije, kako ti se zove govedo. Tako ih teraš na svakoj krivini, a kada se iza krivine put ispravi, ti jedno vreme vičeš: „ojs-ća! ojs-ća”, i kažeš im imena, jer ona su tako naučeno još od prvog uprezanja. (Kaz. Olgica Trailović, r. 1929. godine, Rudna Glava, Zapis: Durlić, 2012) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    653  ăl  ăl   ено га  ăl (uzv.) (demin.) — eno (evo, eto) ga ◊ ăl kolo, stă pitulat — eno ga tamo, krije se ◊ ăl, zbură! — eno ga, odlete! ♦ / skraćeni oblik < ăćel [Por.] ăl < ăćel — evo (eno, eto) ga (muški i srednji rod, jednina)
    ăo < ăćo — evo (eno, eto) je (ž.r., jed.)
    ăĭ < ăćiĭ — evo (eno, eto) ih (m. r., s.r., množina)
    ăļe < ăćiļe — evo (eno, eto) ih (ž.r., mn.) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    1334  ăma  ăma   ево ме  ăma [akc. ăma] (uzv.) — evo (eto/eno) me ◊ ăma, veńiĭ — evo me, stigoh ♦ var. ĭakîma [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    652  ăńi  iată-ne   ево смо  ăńi1 [akc. ăńi] (uzv.) — evo smo, evo nas, eto nas ◊ ăńi, doveńirăm kumva — evo smo, stugosmo nekako ◊ ăńi, pă faśeț ku nuoĭ śe vi vuoĭa — evo smo, pa činite sa nama šta vam je volja [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1542  ăńi  unu   један  ăńi2 [akc. ăńi] (br.) — jedan (u dečjoj brojalici) ◊ ăńi, unu în o žukariĭe kopilarĭaskă — jedan, u jednoj dečjoj igri ♦ var. uńi < unujedan [Por.] (broj.) Ăńi (uńi), dońi, trińi, peńi, ronta, konta, țava, gîrla, ćok-pok, daĭ ku kuru-n fuok! (Naučio u detinjstvu od babe Stanke, zapis Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2417  ăroplan  aeroplan   аероплан  ăroplan (mn. ăroplańe) [akc. ăroplan] (i. s.) — (zast.) (tehn.) aeroplan, avion ◊ đi vrĭamĭa đi mńamț, odată a trekut atîća ăroplańe, đi śĭerĭu nu s-a vaḑut đi iĭ — za vreme Nemaca jednom je prošlo toliko aeroplana, da se nebo nije videlo od njih ◊ am putut sî ma kar ku ăroplanu, numa ći frikă n-am kućeḑat — mogao sam da se vozim aeroplanom, ali od straha nisam smeo ♦ var. iroplan, aroplan ♦ sin. aviuon [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    829  babaluk  băbăluc   бабалук  babaluk (mn. babaluś) [akc. babaluk] (i. m.) — babaluk 1. starina, davnina, prošlost ◊ mama mĭ-a puvestît kî sînćem nuoĭ, Trifuļeșći, aiśa đin babaluk — baba mi je pričala da smo mi, Trifunovići, ovde od starine ◊ aĭa așa a ramas la nuoĭ đin babaluk — to je tako ostalo kod nas od davnina 2. (ret.) imovina, posed, (fig.) dedovina ◊ nu dau să sa strîvĭaskă babaluku mĭeu — ne dam da se upropasti moja dedovina [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    517  Babiļi  babele   Бабе  Babiļi [akc. Babiļi] (i. ž.) — (kal.) Babe, Bapski dani ◊ Babiļi sînt aļi doasprăśe ḑîļe întra Dragobĭaće șî Sîmț, kînd tota ḑîua însamnă kîć-o lună pi an — Babe su dvanaest dana između Dragobana i Mladenaca, kada svaki dan označava po jedan mesec u godini ◊ Dragoban ĭe baba đintîń, ș-a-nsamnat pi marta, în vrĭamĭa kînd anu a-nśeput ku aĭa lună — Dragoban je prva baba, i označavao je mart, u vreme kada je godina počinjala sa tim mesecom ◊ (ver.) pi lînga „babe”, kare sînt ḑîļe rîaļe, pi anu đi ḑîļe ĭastă șî „muoș”, kare sînt ḑîļe buńe — pored „baba”, koje predstavljaju loše dane, u toku godine ima i „staraca”, koji predstavljaju dobre dane [Por.] ∞ babă (opis) Doăsprîaśe ḑîļe întra Dragoban, ḑîua păsîrilor, kare ĭe kap đi primovară, șî Sîmțî, s-a kĭamă Babiļi. Tuata ḑîua đin aļa doăsprîaśe ĭe o lună đi ḑîļe pi anu śe vińe: kum ĭe vrĭamĭa pi ḑîua-ĭa, așa o să fiĭe luna kare ĭa o-nsamnă, șî aĭa: kum ĭe vrĭamĭa pănă-n amńaḑîț, așa o să fiĭe žumataća luńi đin tîń, da vrĭamĭa dupa amńaḑîț, arată alaltă žumataće alu luna-ĭa.

    Dvanaest dana između Dragobana, ptičjeg praznika, koji se smatra početkom proleća, i Mladenaca, zovu se „Babe”. Svaki dan od tih dvanaest dana je jedan dan u godini koja dolazi: kakvo je vreme toga dana, takav će biti mesec koji on označava, i to: kakvo je vreme do podne, takva će biti prva polovina meseca, a vreme posle podne označava drugu polivinu toga meseca. (Prema terenskom istraživanju u Gornjem Poreču, zapis: Durlić, „Етно-културолошки зборник”, 114) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    975  Babĭeĭ  Babei   Бабејић  Babĭeĭ [akc. Babĭeĭ] (i. m.) — Babejić Ivan, popularni odmetnik od zakona, u periodu između dva rata, poreklom iz Laznica, opevan u mnogim vlaškim pesmama ◊ kînćiku lu Babĭeĭ a skuos lăutari pi porînka aluĭ; ala ĭe kînćik numa vĭarsîk, fara vuorbe — Babejićeva pesma, spevali su je lautari na njegov zahtev; to je samo arija, bez reči [Por.] ♦ dij. var. Babau [Hom.] Rudna Glava   [Vidi]
    3306  babĭesk  babesc   бапски  babĭesk (babĭaskă) (mn. babĭeșć) [akc. babĭesk] (prid.) — bapski, starinski, drevni ◊ babĭesk s-a ḑîs vrodată la tuot aĭa ś-a șćut numa babiļi batrîńe vikļańe, kî șćirĭa luor a țînut șî śĭerĭu șî pomîntu — bapski se nazivalo nekad sve ono što su znale samo mudre starice, jer je njihovo znanje držalo i nebo i zemlju ◊ kîļindarĭ babĭesk — bapski kalendar, starinski način računanja vremena, posebno u odnosu na sistem praznika koji se razlikuje od onog u kalendaru srpske pravoslavne crkve ◊ pi al babĭesk, akuma ar fi priru — po baskom (kalendaru), sada bi bio april [Por.] ∞ babă Rudna Glava   [Vidi]
    1514  Badîrkă  Bădîrcea   Бадрка  Badîrkă [akc. Badîrkă] (i. s.) — (antr.) Badrka, nadimak iz koga se razvilo prezime Badrkić, zabeleženo u Rudnoj Glavi i Mosni, [Por.] i u Gamzigradu [Crn.] ◊ Marćin Badîrkă a fuost gazdă mare, avut uoĭ mulće — Martin Badrka je bio veliki gazda, imao je mnogo ovaca [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    796  bađe  bade   бата  bađe [akc. bađe] (i. m.) — (zast.) (hip.) a. bata, baća, me od milja za ljubavnika, dragan, dragi; b. u narodnoj književnosti: ime kojim devojka oslovljava svoga momka u ljubavnim pesmama ♦ (demin.) bađiță, bađișor [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    973  baĭațîăsk  băieţăsc   момачки  baĭațîăsk (baĭațîaskă) (mn. baĭațîășć) [akc. baĭațîăsk] (prid.) — momački, mladalački, vreme muškarčeve mladosti pre ženidbe ◊ nu puot să-l zauĭt ńiśkînd traĭu mĭeu, baĭațîăsk — ne mogu nikad da zaboravim svoj momački životbaĭațîașće (pril.) — po momački, na momački način [Por.] ∞ baĭat Rudna Glava   [Vidi]
    972  baĭațîĭe  băieţie   момаштво  baĭațîĭe (mn. baĭațîĭ) [akc. baĭațîĭe] (i. s.) — momaštvo, momački život, mladićko doba ◊ am avut mîndră baĭațîĭe, am aļergat dupa fĭaće kît m-a tras ińima — imao sam lepo momaštvo, jurio sam za devojkama koliko me je vuklo srce ♦ var. bîĭațîĭe [Por.] ∞ baĭat Rudna Glava   [Vidi]
    974  baĭețîme  bâieţime   момчадија  baĭețîme (mn. baĭețîmĭ) [akc. baĭețîme] (i. ž.) — momčadija, grupa momaka, generacija momaka ◊ pļină uara đi baĭețîme, fĭaće nus pusta — puno kolo momčadija, devojaka nema nigde [Por.] ∞ baĭat Rudna Glava   [Vidi]
    2726  baĭluog  bailag   бајлак  baĭluog (mn. baĭluaźe) [akc. baĭluog] (i. s.) — (tehn.) bajlak, zakrpa za gumu na točku bicikla ◊ baĭluogu ĭe un pĭaćik đi gumă kare sa puńe la ruată kînd iĭ sa rupe guma đin afară — bajlak je parče gume koje se stavlja na točak bicikla, kada mu se pocepa spoljašnja guma ◊ baĭluogu sa faśe đin gumă batrînă alu ruată — bajlak se pravi od stare gume za bicikl [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    959  bakșîș  bacșiș   бакшиш  bakșîș (mn. bakșîșă) [akc. bakșîș] (i. s.) — bakšiš, napojnica, poklon; mito ◊ a fuost krśumarĭ, ama bakșîșu a fuost puțîn, kă lumĭa n-avut bań — bio je krčmar, ali je bakšiš bio slab, jer ljudi nisu imali para [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1883  Bala  Bala   Балић  Bala (mn. Baluoń) [akc. Bala] (i. m.) — (antr.) Bala, Balić, por. nadimak u Rudnoj Glavi ◊ am pazît uoĭļ ku Milan Bala pi śuaka Îrnaglîăvi — čuvao sam ovce sa Milanom Balom na Rudnoglavskom brdu [Por.] ∞ bîăl Rudna Glava   [Vidi]
    3694  balćiță  băltuţă   барица  balćiță [akc. balćiță] (i. ž.) ● v. baltuță [Por.] ∞ baltă Rudna Glava   [Vidi]
    960  balkău  balcău   мочвара  balkău (mn. balkuaĭe) [akc. balkău] (i. s.) — (zast.) (augm.) močvara, močvarište ◊ vuorba balkău astîḑ s-a pastrat numa pin kînćiśe batrîńe, kare sînt șî ĭaļe gata tuaće zuĭtaće — reč „balkeu” je danas sačuvana samo u starim pesmama, koje su i one gotovo sve zaboravljene ♦ ? var. baltău (augm.) baltă„bara, močvara” [Por.] ∞ baltă (stih)
    Saraku sovuonu tĭeu,
    L-a dus apa la balkău.

    A siroti mladin veo
    Voda nosi u močvaru.


    (Iz pesme „A pļekat baĭatu đin Srbiĭe” — Pošo momak iz Srbije, kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1982). Vidi: A PĻEKAT BAĬATU ĐIN SÎRBIĬE
    Rudna Glava   [Vidi]
    1971  balmuș  balmuș   белмуж  balmuș (mn. balmușurĭ) [akc. balmuș] (i. s.) — (nutr.) belmuž, jelo od prženog mladog sira ◊ balmușu a fuost măĭ mare dulśață pîkurarĭaskă — belmuž je bila najveća pastirska poslastica [Por.] dij. var. balmiș [Crn.] (opis) Balmușu sa faśe đin kaș, đin lapće đi uaĭe. Kînd sa dă kĭag la lapće, sa așćată sî kadă lapćiļi înkĭegat la fundu gaļețî; sa aduna ku mîna boboloșî, șî sa străkură pin strîkatuarĭe sî sa đispartă ḑăru; dupa śe sa străkură, în străkuratuare ramîńe kașu; atunśa vĭeḑ kît sî ĭaĭ đin ĭel đi balmuș: dakă ĭe kașu măĭ mik, da tu vrĭeĭ balmuș măĭ mare - ĭaĭ kașu întrĭeg, da dakă vrĭeĭ măĭ puțîn balmuș, da kașu țî mare - tu taĭ numa un vîžmașăl (un parśel) đin kaș đi balmuș, da lalalt laș đi brînḑă: ăl taĭ în faļiĭe, ăl sarĭeḑ, șă-l puń în śubăr. Kașu đin kare sa faśe balmuș sa lasă o nuapće sî șćia la kaldură, să-l mușće kîta akru, kî dakă no-l mușkă akru, nu slubuađe unt, șă nu ĭasă balmuș putrîvit, numa un fĭeļ đi brînḑă friptă ...

    Vîžmașălu đi kaș, đin kare faś balmuș, ăl framînț marunt șă-l puń în ćigańe kare îngalḑîtă stă pi vatra fuokuluĭ.

    Ku gavană (ļingură mare fakută đi palćin), sa mĭastikă balmușu în ćigańe đi tuata vrĭamĭa, puaće fi un śas șî măĭ țapîn, pănă balmușu nu slubuađe unt; kînd înśape să sa slubuadă untu, să presarĭaḑă ku kîta fańină maruntă đi kukuruḑ, șî ĭară sa mĭastîkă, mĭastîkă ... pănă nu îngalbińiașće đi gavana-ĭa đi palćin, pănă nu înžîlavĭașće sî fiĭe mistakatura-ĭa vînuosă đi sî sa tragă ļîpită đi ļingură ... Atunśa ĭe balmușu gata.

    Balmușu a fuost l-aĭ batrîń mare dulśață, măĭ întîń đi păkurarĭ, ama stapîńi aĭ marĭ, ku uoĭļi mulće, nu ļa prĭa fuost drag să-l gaćiaskă. A ḑîs kă ĭe strîvĭală, brînḑă lupadată, bagată la pîkurarĭ în kur ... Đin parća lalaltă, balmușu s-a fakut la nuoĭ numa đin lapće đi uaĭe, da stîn-ļi a fuost mistakaće đin uoĭ șî đin kapre mulće, kare la baśiĭe s-a muls întîń (să nu sa nîparĭaskă ku usuku đi uoĭ) ...
    Rudna Glava   [Vidi]
    3695  balśuară  băltuţă   барица  balśuară [akc. balśuară] (i. ž.) ● v. baltuță [Por.] ∞ baltă Rudna Glava   [Vidi]
    843  baltuță  băltuţă   барица  baltuță (mn. baltuț) [akc. baltuță] (i. ž.) — barica ♦ / (demin.) < baltă ♦ var. balćiță, balśuară ◊ dupa pluaĭe a ramas mulće baltuță pi luokurĭ poļiažńiśe — posle kiše ostale su mnoge barice po njivama u ravnici [Por.] ∞ baltă Rudna Glava   [Vidi]
    842  baltuoń  băltoi   баретина  baltuoń (mn. baltuańe) [akc. baltuoń] (i. s.) — (augm.) baretina, baruština ◊ după sat esťe un baltuoń, bun numa ďe broșťi — iza sela ima jedna baruština, dobra je samo za žabe [Por.] ∞ baltă Rudna Glava   [Vidi]
    4161  balușăl  păstrăv de fag   буковача  balușăl (mn. balușăĭ) [akc. balușăl] (i. m.) — (mik.) bukovača (Pleuritis serotinus) ◊ balușăl ĭe burĭaće kare krĭașće pi fag — bukovača je gljiva koja niče na bukvi ◊ ĭastă balușăl đi primovară șî balușăl đi tuamnă — ima prolećna bukovača i jesenja bukovača [Por.] ∞ burĭaće Rudna Glava   [Vidi]
    3760  baļeguos  băligos   убалеган  baļeguos [akc. baļeguos] (prid.) ● v. baļaguos [Por.] ∞ bîļega Rudna Glava   [Vidi]
    3465  bandaș  bandaj   бандаж  bandaș2 (mn. bandașă) [akc. bandaș] (i. s.) — (tehn.) bandaž, obruč na točku bicikla ili mopeda ◊ mi s-a rupt guma la ruata đi-nainće, ș-a-m fuost muara să mîn ruata pi bandaș pănă la kasă — pocepala mi se guma na prednjem točku, pa sam morao da teram bicikl na bandažu sve do kuće [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2236  bandierĭ  bandier   бандера  bandierĭ (mn. bandierĭ) [akc. bandierĭ] (i. m.) — bandera, električni ili telefonski stub ◊ kînd a trîbuit să duśem struĭa pănă la koļibĭ pi śuakă, tuot nat a dat đin padurĭa luĭ bandierĭe kîće a trîbuit — kada je trebalo da dovedemo struju do koliba na brdu, svako je iz svoje šume davao bandere koliko je trebalo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1443  bankĭet  ?   камара  bankĭet (mn. bankĭeț) [akc. bankĭet] (i. m.) — kamara složene cigle ◊ am un bankĭet đi țîglă, măĭ întrîabe triĭ đi kasă — imam jedan „banket” cigala, treba mi još tri za kuću (Leskovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    481  banu mîțî  mică   мачји новчић, лискун  banu mîțî [akc. banu mîțî] (i. m.) — (min.) mačji novčić, žućkasti kamen koji se presijava; liskun ◊ kînd am fuost pîkurarĭ, am gin] i kî ĭe banu mîțî aur — kad sam bio čobanin, mislio sam da je liskun zlato ♦ sin. șîfîr ♦ up. ban, mîț [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3455  banuț  bănuţ   новчић  banuț (mn. banuș) [akc. banuț] (i. m.) — (mon.) novčić ◊ avut num un banuț atîrnat la gît, kă a fuost fată sarakă — imala je samo jedan novčić okačen oko vrata, jer je bila siromašna devojka ◊ a gasît o gramadă đi banuș, kare a pitulat vrunu đa-ĭ luĭ đa-ĭ batrîń, ama s-a aratat kă nau ńiś un vrĭad — našao je gomilu novčića, koju je sakrio neko od njegovih predaka, ali se pokazalo da nemaju nikakvu vrednost ♦ var. banușăl [Por.] ∞ ban Rudna Glava   [Vidi]
    830  barabă  ?   бараба  barabă (mn. barăbĭ) [akc. barabă] (i. s.) — baraba 1. ološ, propalica, skitnica, besposličar ◊ o barabă đi uom, a dat tuot pi bĭare, ș-akuma a ramas pi drumol mare — baraba od čoveka, sve je propio i sada je ostao na ulici 2. došljak, neznanac; čovek bez imovine ◊ s-a mîritat dupa o barabă la Măĭdan, a veńit đin lumĭa albă, fara moșîĭe, fara ńimika — udala se za neku barabu u Majdanpeku, koji je došao iz belog sveta, bez imovine, bez ičega [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    845  barbuță  bărbuţa   брадица  barbuță (mn. barbuț) [akc. barbuță] (i. ž.) — 1. bradica, mala brada ♦ / (demin.) < barbă 2. (antr.) Barbuță„bradić”, nadimak čoveka sa malom bradomBarbuțan, Barbuțańi, Barbuțuońiporodični nadimak potomaka čoveka sa nadimkom „barbuță”, posrbljeno: Barbucić, Barbucović, Barbucanović [Por.] ∞ barbă Rudna Glava   [Vidi]
    867  bardak  bardac   бардак  bardak (mn. bardaśе) [akc. bardak] (i. s.) — bardak, zemljani sud za piće; krčag; vrč ◊ đin bardak măĭ đes s-a baut rakiĭe pi la prazńiśe, pi la nunț, or pi la pomeń — iz bardaka se najčešće pila rakija na slavama, svadbama ili daćama ◊ bardaku a mĭers đin mănă-n mînă, pi lînga masă, șî tot nat a tras đin ĭel kît ĭ-a plakut, kă pară n-a fuost — bardak je išao iz ruke u ruku oko stola, i svako je pio koliko je hteo, jer čaša nije bilo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    527  bardă  bardă   брадва  bardă (mn. bărḑ) [akc. bardă] (i. ž.) — bradva, tesarska sekira sa kratkom i krivom drškom ◊ barda ĭe sakurĭe đ-o mînă, adîns fakută đi śopļit la ļiamńe — bradva je jednoručna sekira, posebno izrađena za tesanje drveta ♦ up. sakurĭe [Por.] ◊ ku barda sa fača daoge la butoĭ — sa bradvom su se izrađivale doge za bure (Korbovo) [Dun.] Rudna Glava   [Vidi]
    1250  barnă  barnă ?   неред  barnă (mn. bîărń) [akc. barnă] (i. ž.) — nered, haos, pustoš; ršum ◊ l-am lasat în kasă ka pi uom, da ĭel mĭ-a fakut arnă-barnă pin suobă, șî sa dus drakuluĭ — ostavio sam ga u kući kao čoveka, a on mi je napravio ršum po sobi, i otišao do đavola [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    602  basama  basama   ваљда  basama [akc. basama] (pril.) — valjda, možda, verovatno ◊ basama ĭe așa lasat đi la Dumńeḑîu — valjda je tako dato od Boga ◊ basama nu vińe kî ĭe kuprins ku śuava — verovatno ne dolazi jer je nečim zauzet ♦ var. basanka, basamka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    4212  basanka  basama   ваљда  basanka [akc. basanka] (pril.) ● v. basama [Por.] ∞ basama Rudna Glava   [Vidi]
    797  baș  baș   баш  baș (part.) — rečca 1. za isticanje neke reči ili izraza ◊ a trĭekut baș pi lînga nuoĭ — prošao je baš pored nas 2. za pokazivanje istovremenosti: upravo, taman ◊ kînd ĭel baș să skîape pi ușă, uoțî tună, șă-l prind — baš kad on da utekne na vrata, lopovi upadnu, i uhvate ga 3. za ublažavanje ◊ n-a fuost baș așa — nije bilo baš tako [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3671  bașćauă  grădină   башта  bașćauă (mn. bașćiaļe) [akc. bașćauă] (i. ž.) — bašta ◊ a fakut bașćauă lînga rîu, ku mare drag kă n-o să fiĭe nakaz ku udatu, ama a veńit pouodu ș-a luvat tuot — napravio je baštu pored reke, uz veliku radost da neće biti muke sa zalivanjem, ali je izbila poplava i odnela sve ♦ [Por.] ♦ dij. var. baśauă [Crn.] ♦ dij. var. bașťa [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
    963  baś  baci   бач  baś (mn. baś) (i. m.) — bač, učesnik bačije, bačijar ◊ șî muoșu Pau Blîgoĭan ĭe baś ku stîna-luĭ, în baśiĭa nuastră la Rîmnarĭeka — i čiča Pavle Blagojev je bač sa svojim stadom u našoj bačiji na Ravnoj reci ◊ baśo-l mare, stapînu baśiĭi, oĭarĭ alu kare uoĭ a dat măĭ mult lapće — glavni bač na bačiji, starešina bačije, stočar čije je stado dalo najviše mleka [Por.] ∞ baśiĭe Rudna Glava   [Vidi]
    962  Baśilă  Băcilo   Бачило  Baśilă (mn. Baśiluoń, Bîśiluoń) [akc. Baśilă] (i. m.) — (antr.) Bačilo, porodični nadimak jedne familije u Rudnoj Glavi, čije je posrb. prezime Bačilović ◊ Baśilă ĭe poļikra đi bîtrîńață alu vrun Arnaglavĭan, kare a trait tot la baśiĭe, dupa ĭel ruda аluĭ s-a poļikrit Bîśiluońi — Bačilo je nadimak nekog starog Rudnoglavca, koji je stalno živeo na bačiji; po njemu su njegovi potomci nazvani Bačiloni (Bačilovići) [Por.] ∞ baśiĭe Rudna Glava   [Vidi]
    4209  bat  beat   пијан  bat (bată) (mn. bĭeț, bĭaće) (prid.) — pijan ◊ a baut tuata nuapća, ș-a veńit la kasă bat — pio je celu noć, i došao kući pijan ◊ bat muort — mrtav pijan ◊ bat ka kurka — pijan kao ćurka ♦ var. bĭat [Por.] ∞ bĭa Rudna Glava   [Vidi]
    564  bažuokură  batjocură   шала  bažuokură (mn. bažuokurĭ) [akc. bažuokură] (i. ž.) — 1. šala, zadirkivanje ◊ nu ći mîńiĭa, aĭa ĭe numa o bažuokură — ne ljuti se, to je samo jedna šala ◊ bažuokură kopilarĭaskă — dečja šala 2. ismevanje, zbijanje šale na nečiji račun ◊ prĭa mulće bažuokurĭ sa puvestîăsk đi mińe pin sat — previše me ismejavaju po selu ♦ / < baće — zbija + žuok — igra, šala [Por.] ∞ bažukuri Rudna Glava   [Vidi]
    934  Begluk  Begluc   Беглук  Begluk (mn. begluś) [akc. Begluk] (i. m.) — (top.) Begluk, ravničarsko zemljište u dolini Šaške, u blizini Miloševe Kule, na međi Rudne Glave i Crnajke ◊ đi vrĭamĭ đi turś, moșîĭa la Begluk a fuost alu vrun turk Budimalaĭ — za vreme Turaka, Begluk je bio imovina nekoga Turčina, Budimalaja ♦ / < tur. beylik (bey-lik) — „begov posed” (Škaljić1979) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    933  bekĭar  becher   бећар  bekĭar (mn. bekĭerĭ) [akc. bekĭar] (i. m.) — 1. bećar, neoženjen čovek, stari momak ◊ a fuost bulnaviśuos, șî n-a putut sî sa însuare, a ramas, saraku, bekĭar, baĭat batrîn, ș-așa șî a do murit, ńinsurat — bio je bolešljiv, i nije mogao da se oženi, ostao je, siroma, bećar, stari momak, i tako je i umro, neoženjen 2. bekrija, veseljak ◊ n-a lukrat ńimika, a traĭit ka bekĭarĭu — nije radio ništa, živeo je kao bekrija [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    937  Bekĭeră  becher   Бекера  Bekĭeră [akc. Bekĭeră] (i. m.) — (antr.) Bekera, porodični nadimak u Rudnoj Glavi, posrb. prezime Bekerević ◊ măĭ batrîn Bekĭerĭ đi kare sa șćiĭe ĭe vrunu Pătru Bekĭerĭu; uńi spun k-a veńit đi pi la țînțarĭ, alțî kî ĭe đi pi la Kosova, atriĭļa, ĭară, kî ĭe fugarĭ đi pin Rumîńiĭe, draku va șći, șă ĭel n-a putut la vrĭame sî sa însuare, s-a nsurat amînat, a fuost mult bekĭar, baĭat batrîn — najstariji Bekera za koga se zna je neki Petar Bekera; jedni kažu da je došao od Cincara, drugi da je sa Kosova, a treći da je izbeglica odnekud iz Rumunije, đavo će ga znati, on nije mogao na vreme da se oženi, oženio se kasno, ostao je dugo bećar, star momak (terenski zapis, Durlić ) [Por.] ∞ bekĭar Rudna Glava   [Vidi]
    651  belśim  poate   ваљда  belśim [akc. belśim] (pril.) — valjda, možda, verovatno; belćim ◊ s-a mîritat dupa un sarak, belśim așa ĭ-a fuost ursat — udala se za siromaha, valjda joj je tako bilo suđeno (Rudna Glava) [Por.] ♦ dij. var. bîlćim ◊ ma duk la luok, bîlćim nu va ploĭa — idem na njivu, valjda neće padati kiša (Sige) [Hom.] ♦ up. sanćim Rudna Glava   [Vidi]
    664  beļi  beli   белити  beļi (ĭuo beļiesk, ĭel beļiașće) [akc. beļi] (gl. p.) — 1. beliti, činiti belim; bojiti u belo ◊ ĭa ĭe la rîu đi đesńață, beļiașće pînḑa — ona je na reci od jutros, beli platno 2. guliti, drati, skidati koru ili kožu; čistiti od kore ◊ beļiașće bîtu đi alun, să-l đa đi pomană la-l muort — guli leskov štap (čisti ga od kore), da bi ga na daći nemenio pokojniku ◊ beļiașće ćiĭu, să fakă buśin — guli lipu da napravi rikalo 3. označavati, obeležavati ◊ beļiașće ļiamńiļi-n padure, însamnă otaru — obeljuje stabla u šumi, označava među 4. (fig.) stradati, doživljavati neprijatnost, nadrljati; ◊ beļiașće pula — „guli” kurac 5. (fig.) buljiti, napadno gledati ◊ đi źaba atîta beļieșć uoki-n muĭarĭa-ĭa, nu ĭe ĭa đi ćińe — džaba buljiš u tu ženu, nije ona za tebe 5. (fig.) slepiti, gubiti vid ◊ numa beļieșć uoki ku atîta śećit la viđiarĭe slabă — samo slabiš vid sa tolikim čitanjem uz slabo svetlo [Por.] (izr.) A beļito! — Nadrljao je, nastradao. ◊ Nu-m puaće ńimika, numa să-m beļeaskă pula. — Ne može mi ništa, sem da mi zaguli kurac. (Zapis: Durlić, Rudna Glava, druga pol. XX veka) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    722  bițui  ?   рашчупати (се)  bițui (ĭuo bițuĭ, ĭel bițuĭe) [akc. bițui] (gl. p. ref.) — raščupaiti (se), raščešljati (se), napraviti pramenove ili rese ◊ lîna-sta tuată mi s-a bițuit — ova mi se vuna sva raščešljala ◊ uoĭļi a trĭekut pin spiń, șî tuaće s-a bițuit — ovce su prošle kroz trnje, i sve su se raščupale [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    721  bițuos  biţos   чупав  bițuos (bițuasă) (mn. bițuoș, bițuosă) [akc. bițuos] (prid.) — č upav, dlakav, resav; kudrav; vunast ◊ uaĭa bițuosă are lînă multă — dlakava ovca ima dosta vune ♦ sin. flokuos [Por.] ∞ bițui Rudna Glava   [Vidi]
    3251  bićeșug  beteșug   болештина  bićeșug (mn. bićeșugurĭ) [akc. bićeșug] (i. s.) — (med.) (augm.) boleština, raširena bolest; epidemija ◊ đi vrĭama đi rat, pi lînga alće nakazurĭ, đes s-a pus pi lumĭe șî mulće bićeșugurĭ grĭaļe — za vreme rata, pored drugih muka, često su narod zahvatale i mnoge teške boleštine ◊ đin bićeșug în bićeșug — iz bolesti u bolest ♦ var. bićeșag ♦ sin. bićežîĭe [Por.] ∞ bećažî Rudna Glava   [Vidi]
    2148  bik  bic   бик  bik (mn. biś) [akc. bik] (i. m.) — (zool.) bik, neuškopljen vo (Taurus) ◊ biku ĭe vită lasată đi pripluod, să gońaskă vaśiļi, da buou ĭe skopit șî lasat đi tras în žug — bik je grlo ostavljeno za priplod, a vo je uštrojen i ostavljen za vuču ♦ up. buou ◊ (orn.) biku bĭelțî — vodeni bik, bukavac [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2149  biku-bĭelțî  bou-de-baltă   букавац  biku-bĭelțî [akc. biku-bĭelțî] (i. m.) — (ornit.) (ret.) bukavac, vodeni bik (Botaurus stellaris) ◊ biku-bĭelțî a fuost o ală, puaće-fi vro pasîrĭe, draku va șći śiĭe, kare a trait în Balta ńigoćinuluĭ, ș-aĭ nuoștri, kînd s-a dus la Kraĭna dupa vin, tare s-a ćemut đi ĭa, kî ĭa, śkă, rău urît a zbĭerat đin ćikarișu bĭelțî, d-aĭ nuoștri n-așćut śi ĭe, kă ńima n-amăĭ vaḑuto — bukavac je bila neka ala, možebiti neka ptica, đavo će znati šta je, koja je živela u Negotinskoj bari, i naši, kada su išli u Krajinu po vino, jako su se bojali, jer je ona, vele, veoma ružno rikala u barskom čestaru, a naši nisu znali šta je, jer je niko nije video ◊ biku-bĭelțî s-a pĭerdut kînd ńigoćințî a uskat balta — bukavac je nestao kada su Negotinci osušili baru [Por.] ∞ bik Rudna Glava   [Vidi]
    2110  bilovink  bilovinc   ружичаст  bilovink (bilovinkă) (mn. bilovinś, bilovinśe) [akc. bilovink] (prid.) — (color) ružičast, roze ◊ dakă vrĭeĭ sî faś farbă bilovinkă, mĭastîś ruoșu ku vînît, șă-ĭ dodaĭ koźa albă sî sa đeškidă mistakatura-ĭa — ako hoćeš da dobiješ ružičastu boju, mešaš crvenu i plavu, i dodaješ dosta bele, da se ta mešavina prosvetli [Por.] ◊ bilovinkă ĭe fluarĭa đi bužuor, đi śerĭeș, đi pĭarsîkă ... — ružičasti su cvetovi božura, trešnje, breskve ... [Pad.] ♦ var. bilovin, bilovină (Tanda) [Por.] ◊ n-am uḑît đi bilovink, nu șću śi ĭe, da đi fluarĭa lu bužuor ḑîśem kî ĭe rozăvă — nisam čuo za „bilovink”, ne znam šta je, a za božurev cvet kažemo da je rozav ♦ dij. sin. rozăvă (Debeli Lug) ♦ dij. var. belovink (Jasikovo) [GPek] (kom.) U Homolju i Zviždu reč je nepoznata. Nepoznata i u Topli. [Hom.][Zvizd][Crn.](Durlić, juni 2013) Rudna Glava   [Vidi]
    13  Biļigrad  Belgrad   Београд  Biļigrad [akc. Biļigrad] (i. m.) — (ojk.) Beograd, glavni grad Republike Srbije ◊ am fuost în Biļigrad numă odată — bio sam u Beogradu samo jednom ◊ Biļigradu ĭe oraș mare — Beograd je velika varoš [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    424  Biļizvuorța  Bilizvorţa   Билизворца  Biļizvuorța [akc. Biļizvuorța] (i. ž.) — (top.) Bilizvorca, zvano mesto u Blizni, na putu Majdanpek - Rudna Glava, prema istoimenom potoku koji je desna pritoka reke Šaške ◊ la Biļizvuorța traĭesk Durluońi, Kraśuńeșći șî Krișańi — u Bilizvorci žive Durlići, Kračunovići i Krišanovići ◊ în Biļizvuorța ĭastă raś — u Bilizvorci ima rakova ♦ / biļizvuorța < (srb.) „beli izvor” (exp. Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    557  bińe  bine   добро  bińe [akc. bińe] (prid.) (i. n.) — dobro, dobrota, dobročinstvo ◊ bińe ĭaĭ spus, ama n-aĭ avut la kare — dobro si mu rekao, ali nisi imao kome ◊ a fakut mare bińe — učinio je veliku stvar (dobro delo) ◊ pazîa bińe fećinźiĭa — čuvaj dobro nevinost ◊ bagă sama bińe — dobro obrati pažnju ♦ sin. bunataće [Por.] (izr.) Fă bińe, kă Dumńeḑîu îț întuarśe. — Čini dobro, jer će ti Bog vratiti. ◊ Fă bińe, șă nu ći ćĭame. — Čini dobro, i neboj se. ◊ Bińe ku bińe sa-ntuarśe. — Dobro se dobrim vraća. ◊ (zdrav.) Bińe mĭ-aĭ veńit! - Bińe ć-am gasît! — Dobro mi došao! - U dobru te našao! (Zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3303  bińeveńit  binevenit   добродошао  bińeveńit (bińeveńită) (mn. bińeveńiț, bińeveńiće) [akc. bińeveńit] (prid.) — (ret.) dobrodošao ◊ ț-a kriśit tatî-mĭu kă nu iș măĭ bińeveńit în kasa nuastră — poručio ti je moj otac da više nisi dobrodošao u našu kuću [Por.] ∞ bińe Rudna Glava   [Vidi]
    3854  birekĭet  berechet   берићет  birekĭet [akc. birekĭet] (i. s.) ● v. berekĭet [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    591  birigĭată  beregată   гркљан  birigĭată (mn. birigĭеț) [akc. birigĭată] (i. ž.) — grkljan; dušnik ◊ ĭa skuos birigĭata — iščupao mu grkljan ◊ ĭa skapat skruma pi birigĭată, đin kît sî sa îńaśe — upala mu mrvica u dušnik, zamalo da se zadavi ♦ sin. gîrkaļuod, gîrkaluod, îngițîtuare [Por.] ♦ var. beregĭată (Ranovac) [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
    814  Biriș  biriș   бирош  Biriș (mn. Birișuoń) [akc. Biriș] (i. m.) — (antr.) vlaško prezime familije Birišić u Rudnoj Glavi ◊ alu Biriș — Birišov ◊ Kuola lu Biriș — Nikola Birišov ♦ / biriș — (mađ.) „biroš, poljoprivredni najamni radnik” (Речник МС) ♦ var. Bireș > Birešić [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    951  birou  birău   биров  birou (mn. biruoi) (i. m.) [akc. birou] — (zast.) birov, opštinski pozivar, vikač, kurir ◊ pănă dupa oslobođeńe, a fuost birou satuluĭ, kînd a trăbuit pintru śuava lumĭa sî sî aduńe-n sat, ĭel a ĭeșît în vîru śuośi, șî đ-akolo a zberat ka buou în tuaće patru părțîļi — sve do posle oslobođenja (II sv. rat), postojao je seoski birov, kad je trebalo zbog nečega da se ljudi okupe u selu, on se penjao na vrh brda, i odande rikao kao bik na sve četiri strane ◊ pi birou la-nțaļes numa aăĭa kare a fuost apruape, da-ĭ-lalalț aĭa ś-a mĭers đi la gură la gură, đin śuakă-n śuakă — birova su razumeli samo oni najbliži, a ostali ono što je išlo od usta do usta, s brda na brdo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    952  bisag  bisagă   бисага  bisag (mn. bisaź) [akc. bisag] (i. m.) — bisaga, bisage, dvostruka torba koja se nosi prebačena preko konjskog sedla ili samara ◊ ku bisaźi a dus fiĭekare marfă, đi la înbrîkamînt, pănă la mînkare; ĭaļe avut kapak, ku kare s-a-nkis đisupra, sî nu sa vĭarsă tovaru — u bisagama su nosili svakakvu robu, od odeće do hrane; one su imale preklopac, kojim su se zatvarale, da se tovar ne bi prosuo ◊ bisaźiļi a fuost fakuće đi pîăr đi kapră — bisage su bile izrađene od kozje dlake ♦ var. (češća u upotrebi) đisak (mn. đisaź) [Por.] ♦ var. đisag (mn. đisaź) ◊ pakurari a dus în đisaź krușîțîļi đi sarĭe kînd s-a dus ku ouĭiļi la munće — čobani su u bisagama nosili krupice soli kada su ovce napasali u planini [Crn.] ∞ sak Rudna Glava   [Vidi]
    448  bisăriśiesk  bisericesc   црквено  bisăriśiesk (bisăriśiaskă) (mn. bisăriśieșć) [akc. bisăriśiesk] (prid.) — crkveno, u duhu ili svojini crkve ◊ lukru bisăriśiesk — crkveni posao ◊ daćină bisăriśiaskă — crkveni običaj ♦ sin. popĭeskpopovski [Por.] up. bisărikă, bisîarikă Rudna Glava   [Vidi]
    502  bisîarikă  biserică   црква  bisîarikă (mn. bisîăriś) [akc. bisîărikă] (i. ž.) — crkva, hram ◊ satu are bisîarikă, ama n-are puopă — selo ima crkvu, ali nema popa ♦ dij. var. bisărikă [Kmp.] (izr.) La bisîarikă śe nu-ț ažută, nu ći ruga. — Crkvi koja ti ne pomaže, nemoj se moliti. (Kaz. Radmilo Trailović, r. 1929, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1987) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    936  bișćală  căţea   кучка (пеј.)  bișćală (mn. bișćaļe) [akc. bișćală] (i. ž.) — (pej.) kučka, kurva, osoba lakog morala; uličarka; protuva: promiskuitetna osoba uopšte; pokvarenština ◊ s-a-nsurat ku o bișćală, kurveșćină kare nare parĭake — oženio je jednu kučku, kurveštinu bez premca ◊ o bișćală đi uom, ńiś ĭeļ nu șćiĭe ku kîće muĭerĭ a traĭit — pokvarenština od čoveka, ni sam ne zna sa koliko je žena živeo ♦ / < vișńalăpolni nagon kučke, teranje, parenje [Por.] ♦ dij. var. vișćală (Jasikovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    3767  bișîkat  bășicat   мехурав  bișîkat [akc. bișîkat] (prid.) ● v. bĭeșîkat [Por.] ∞ bĭeșîka Rudna Glava   [Vidi]
    2001  bizărĭ  bizer   крпара  bizărĭ (mn. bizăre) [akc. bizărĭ] (i. s.) — krpara, prljava krpa ◊ bizărĭu a fuost o rîză imuasă, atîrnată-n kuń la stalpĭaće, ku kare s-a dubarît feruaĭka đi pi ḑalarĭ, ku kare s-a șćers uaļiļi đi śanușă, or alta imală đi pi vasurĭ — „bizer” je bila jedna prljava i pocepana krpa, okačena o stubac kamina, kojom se skidao kotao sa veriga, kojom se brisao pepeo sa lonaca, i druga prljavština sa sudova [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    699  bîăl  băl   бео  bîăl (bîălă) (mn. bîăļ, bîăļе) [akc. bîăl] (prid.) — 1. (color) svetlina boje, valer; svetloplav, svetlosmeđ ◊ vînît bîăl — svetlo plav ◊ galbin bîăl — svetlo žut ♦ sin. alburiu, albaćik, albastru 2. (za čoveka) plav, plavog tena, plave ili bele kose, uopšte: svetle puti; po toj osobini davali su se nadimci koji su često, vremenom, postajali porodična prezimena ◊ Baba Bîăla a fuost vrîžîtuare kunoskută — Baba Bela je bila poznata vračara ◊ Boža Beļa a țînut kafană în Arnaglaua — Boža Beli držao je kafanu u Rudnoj Glavi ♦ sin. (pej.) biļeuzbelko, belja 3. var. bala, nadimak Bala, (mn. Baluońi — Balići ), familija u Rudnoj Glavi ◊ Truță Bala — Petar Balić 4. (augm.) (m. r.) balan, (ž. r.) balană (mn. balańi, baluońi), (antr.) Balan, Balańi, BalańeșćiBalan, Balani, Balanešti (Balanovići) 5. (za životinje, ovce i goveda) belog runa, bele njuške, bele kože ♦ var. bîălă, baluță, balușă, balură [Por.] ∞ beļi Rudna Glava   [Vidi]
    1737  bîĭbarak  baibarac   прслук  bîĭbarak (mn. bîĭbaraśe) [akc. bîĭbarak] (i. s.) — prsluk, gornju deo odeće bez okovratnika i rukava; jelek ◊ bîĭbaraku puartă șî muĭeriļi, șî uamińi — prsluk nose i žene i muškarci ◊ bîĭbaraku măĭ đies sa faśe đi śuarik, da șî sa împļećiașće đi lină — prsluk se najčešće izrađuje od sukna, ali se i plete od vune ♦ var. bibarak (Tanda) [Por.] ♦ dij. var. bibarak (Krivelj) [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    898  Bîkă  bîcă   Бкић  Bîkă (mn. Bîkuoń) [akc. Bîkă] (i. m.) — (antr.) Bkić, vlaško prezime jedne familije u Rudnoj Glavi ◊ Bîkuońi sînt fir đin vrun Marku Suruoń, alu kare ńepuot, śkă, ĭa ḑîs „bîkă” la mumî-sa kînd a fuost mik — Bkići su potomci nekog Marka Suronja, čiji je unuk, priča se, majci tepao "bka" kad je bio mali ◊ ĭară alțî puvestîăsk kî vrunu đin Bîkuońi aĭ batrîń a kîpatat așa poļikră kî a zbĭerat „brk! brk!” pănă a muls uoĭļi, da kum a fi fuost adaverĭe, draku va șći — opet drugi pričaju da je neki od starih Bkića vikao "brk! brk!" dok je muzeo ovce, a kako je stvarno bilo, đavo bi ga znaoBîkuońi — (antr.) Bkići ◊ Ĭanku Bîkă a fuost însurat ku baba Visaļina Bîkuańe, kare a fuost tare vrîžîtuare — Janko Bkić je bio oženjen sa Veselenkom Bkić, koja je bila jaka vračara [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    824  Bîlaban  balaban   Балабан  Bîlaban (mn. Bîlabań) [akc. Bîlaban] (i. m.) — (antr.) Balaban, vlaško prezime mngobrojne i stare famiije u Rudnoj Glavi, čiji se predak, Balaban alu Adam, doselio iz Bošnjaka u rumunskom Banatu (danas Nova Moldova), u prvoj polovini XVIII veka ◊ đin Bîlaban alu Adam, astîḑ în sat sînt Bîlabańi, Popĭeșći, Katuońi, Trifuļeșći, Bugarĭeșći, Dobrițańi, șî alțî — od Balabana Adamovog danas su u selu Balabanovići, Popovići, Katići, Trifunovići, Bugarinovići, Dobricanovići i drugi ◊ a ramas povasta kă poļikra „bîlaban” a kîpatat kă a fuost uom mare, țapîn șî nu s-a dat la ńima — ostala je priča da je nadimak „balaban” dobio po tome što je bio krupan i jak, i što nije popuštao nikom [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3757  bîlbańi  vâlvâi   батргати се  bîlbańi [akc. bîlbańi] (gl.) ● v. balbańi [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3758  bîlmažală  bălmăjală   баљезгање  bîlmažală [akc. bîlmažală] (i. ž.) ● v. balmažală [Por.] ∞ balmažî Rudna Glava   [Vidi]
    1532  bîlś  bâlci   вашар  bîlś (mn. bîlśurĭ) [akc. bîlś] (i. m.) — 1. vašar, panađur ◊ bîlśo-sta a fuost slab đi tuot, ńigustuorĭ n-a fuost șî n-am putut să vind vițălu kum am ginđit; nu șću kum o sî vin la bań să plaćesk porĭezu — ovaj vašar je bio sasvim slab, trgovaca nije bilo i nisam mogao da prodam tele kako sam mislio; ne znam kako ću doći do para da platim porez 2. (fig.) veći skup ljudi; gužva, gungula ◊ sa luvară la svadă în mižluoku satuluĭ, da pi lînga iĭ lumĭa s-a adunat ka la bîlśi — počeše da se svađaju na sred sela, a oko njih ljudi se skupili kao na vašaru ◊ bîlś đi primovară — prolećni vašar ◊ bîlś đi vară — letnji vašar ◊ bîlś đi tuamnă — jesenji vašar [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    938  bîļega  băliga   балегати  bîļega (ĭuo bîļegĭеḑ, ĭel bîļegĭаḑă) [akc. bîļega] (gl.) — balegati a. (fiz.) izbaciti balegu (za stoku) ◊ la are, a mĭers dupa kal ku lopata, șî kum kalu înśeapĭe a bîļega, iĭ ĭuta sprižuon baļiga ku lopata — na gumnu, išli su za konjem sa lopatom, i čim konj počne balegati, oni brzo prihvate balegu lopatom (v. arĭe) b. (fig.) baljezgati, pričati gluposti ◊ kopiļe, nu-m bîļega la lauază aśi — dete, nemoj mi tu baljezgati gluposti [Por.] ∞ baļigă Rudna Glava   [Vidi]
    930  bîļegarĭ  băligar   балегариште  bîļegarĭ (mn. bîļegarĭe) [akc. bîļegarĭ] (i. s.) — balegarište, gomila balege ◊ nu bagaĭ sama, kalkaĭ într-un bîļegarĭ, șî tuot ma imaĭ — nisam pazio, i nagazio sam u neko balegarište, i sav sam se umazao [Por.] ∞ bîļega Rudna Glava   [Vidi]
    997  bîr  bîr   бр!  bîr (uzv.) — br!, uzvik kojim čobani prizivaju ovce ◊ bîr-brr! na baluța, na! — br-br! dođi, belka, dođi! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    620  bîrabar  bărăbar   барабар  bîrabar [akc. bîrabar] (pril.) — barabar, uporedo, naporedo, zajedno, izjednačeno, na ravnoj nozi ◊ bîrabar una ku alta — izjednačeno, jednako (po raznim osnovama) ◊ a krĭeskut bîrabar unu ku altu — odrasli su zajedno ◊ a mĭers bîrabar pi drum — išli su putem zajedno, naporedo ◊ nu lukrăm tot una, numa sînćem bîrabar ku plata — ne radimo isto, samo smo jednaki sa platom [Por.] ♦ var. barabar [Crn.] ∞ bîrbari Rudna Glava   [Vidi]
    621  bîrbari  bărăbari   изједначавати  bîrbari (ĭuo bîrbarĭesk, ĭel bîrbarĭașće) [akc. bîrbari] (gl. p. ref.) — izjednačavati, ravnati, poravnavat i ◊ bîrbarĭașće drumu — poravnava put ◊ a veńit rîu, șî apa s-a bîrbarit ku marźina — nadošla je reka, i voda se poravnala sa obalom [Por.] ♦ dij. var. barbari [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    623  bîrbarit  nivelat   изједначен  bîrbarit (bîrbarită) (mn. bîrbariț, bîrbariće) [akc. bîrbarit] (prid.) — izjednačen, ujednačen, poravnat, izravnat ◊ în tuot fĭeļu ĭe bîrbarit ku mińe — na svaki način je izjednačen sa mnom ◊ a bîrbarit drumu pi kulmĭe — poravnali su put na kosi [Por.] ♦ dij. var. barbarit [Crn.] ∞ bîrbari Rudna Glava   [Vidi]
    622  bîrbarĭală  nivelare   изједначавање  bîrbarĭală (mn. bîrbarĭaļе) [akc. bîrbarĭală] (i. ž.) — izjednačavanje, ujednačavanje, ravnanje, poravnavanje ◊ drumo-sta ĭe pļin đi găurĭ, iĭ trîabe o bîrbarĭală țapînă — ovaj put je pun rupa, treba mu jedno jako poravnavanje [Por.] ∞ bîrbari Rudna Glava   [Vidi]
    3677  bîrbĭaće  vrabie   врабац  bîrbĭaće [akc. bîrbĭaće] (i. m.) ● v. bribĭaće [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1572  bîrță  bercă   плетеница  bîrță (mn. bîrț) [akc. bîrță] (i. ž.) — pletenica, kika ◊ la fată mikă frumuos iĭ șîađe ku bîrță — maloj devojčici lepo stoje kike ♦ sin. kikă [Por.] ♦ dij. sin. bĭerkă [Crn.] ♦ dij. sin. berkă (Plavna) [Pad.] ♦ dij. var. birkă (Sige) [Hom.] (stih) Fata faśe bîrță ruată, sî o țuśe lumĭa tuată. — Devojčica kike spliće, da je ljubi ceo svet. (opis) Dugačke kike su se splitale u punđu, koja je imala oblik točka na vru glave. Ovim sitihovima mladići zu zadirkivali takve devojke. (Kazivač Janko Blagojević, zapis: Durlić, Jasikovo, 2012) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    819  bîrkai  bârcâi   бркати  bîrkai (ĭuo bîrkîĭ, ĭel bîrkîĭe) [akc. bîrkai] (gl.) — (srb.) brkati, čeprkati, preturati, prevrtati ◊ kare tuot îm bîrkîĭe miĭe pin trastă? — ko mi to sve brka po torbi ? [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    820  bîrkaĭală  bârcâială   бркање  bîrkaĭală (mn. bîrkaĭaļe) [akc. bîrkaĭală] (i. ž.) — brkanje, čeprkanje, pevrtanje po stvarima, preturanje po gomili radi nalaženja nečega ◊ gaćiră bîrkaĭala pin puod — završili su preturanje po tavanu [Por.] ∞ bîrkai Rudna Glava   [Vidi]
    1847  bîrśag  briceag   бритва  bîrșag (mn. bîrșaźe) [akc. bîrșag] (i. s.) — britva, nožić na sklapanje ◊ bîrśagu ĭe kuțît kare are plasîaļe, șî sa înkĭaĭe — britva je nož koji ima korice, i koji se sklapa ♦ var. brîśag [Por.] ♦ dij. sin. briptă [Hom.] Rudna Glava   [Vidi]
    918  bîsamak  basamac   степеница  bîsamak (mn. bîsamaśе) [akc. bîsamak] (i. s.) — stepenica na stepeništu; stepenište ◊ bîsamaśe đi pĭatră — kameno stepenište ◊ a kaḑut đi pi bîsamaku al đi sus, ș-a frînt kraśi — pao sa gornjeg stepenika, i polomio noge ♦ var. skară, trĭaptă [Por.] ∞ skară Rudna Glava   [Vidi]
    928  bîskîkara  băscăcăra   раскречити  bîskîkara (ĭuo bîskîkarĭeḑ, ĭel bîskîkarĭаșće) [akc. bîskîkara] (gl. p. ref.) — raskrečiti, razdvojiti, razmaknuti (obično za noge) ◊ fată, nu ći bîskîkara așa pănă șîăḑ, kî ĭe rușîńe — devojko, nemoj se tako raskrečiti dok sediš, jer je sramota [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    929  bîskîkarat  băscăcărat   раскречен  bîskîkarat (bîskîkarată) (mn. bîskîkaraț, bîskîkaraće) [akc. bîskîkarat] (prid.) — raskrečen, raširenih nogu, koji sedi ili hoda raskrečenih nogu ◊ ăl vaḑuĭ, stă kolo bîskîkarat dupa gard, șî varsă, kî ĭară s-a-mbatat — video sam ga, stoji tamo raskrečen iza ograde, i povraća, jer se opet napio ♦ var. krakanat [Por.] ∞ bîskîkara Rudna Glava   [Vidi]
    900  bîșńală  bușeală   шикљање  bîșńală (mn. bîșńaļe, bîșńelurĭ) [akc. bîșńală] (i. ž.) — šikljanje, kuljanje, naglo i iznenadno izbijanje veće količine nečega ◊ abĭa am oprit bîșńala api la un izvuor đin đal đi koļibă — jedva sam zaustavio kuljanje vode iz jednog izvora iznad kuće [Por.] ∞ bîșńi Rudna Glava   [Vidi]
    899  bîșńi  bușni   шикнути  bîșńi (ĭuo bîșńesk, ĭel bîșńiașće) [akc. bîșńi] (gl.) — šiknuti, kuljnuti, izbiti, izleteti, izaći odnekud naglo i neočekivano ◊ kînd vaḑură kă apă puaće bîșńi, fuźiră în tuaće părțîļi, să nu sa uđe — kad su videli da voda može šiknuti, pobegoše na sve strane, da se ne ukvase [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    700  bîtrîńață  bătrîneţe   старост  bîtrîńață [akc. bîtrîńață] (i. ž.) — 1. (za čoveka) starost ◊ l-ažuns bîtrîńața — stigla ga je starost 2. (za vreme) starina, drevnost, davno prošlo vreme ◊ kînćiśe đi bîtrîńață — starinske pesme, tzv. izvorne ◊ ađet đi bîtrîńață — stari (nski) običaj ◊ uom đi bîtrîńață — starinski čovek, čovek sa starim, prevaziđenim shvatanjima ♦ var. bătrîńață ♦ supr. ćińerĭațămladost [Por.] ∞ batrîn (stih)
    Frunḑă vĭarđe, ĭarbă krĭăță,
    Mult ĭe rău la bătrîńață,
    Mustaśuară s-a lunźit,
    Ļița albă s-a zbîrśit,
    Đințî-n gură s-a rarit,
    Păru-n kap a-nkîrunțît.

    (Kaz. Žarko Trailović, zapis: Durlić, Rudna Glava 1978) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    1491  bîtrîńi  bătrîni   старити  bîtrîńi (ĭuo bîtrîńiesk, ĭel bîtrîńiașće) [akc. bîtrîńi] (gl. nesvrš.) — (ret.) stariti ◊ muĭeriļi la sat bîtrîńiesk măĭ ĭuta đi kît uamińi — žene na selu brže stare od muškaraca ◊ țînće naĭkuță, nu bîtrîńi — drž’ se, draganče, nemoj stariti ♦ var. bătrîńi ♦ up. înbîtrîńi, îmbîtrîńi [Por.] ∞ batrîn Rudna Glava   [Vidi]
    666  bîz!  bâz   бзз  bîz! (uzv.) — (onom.) bzz!, onomatopeja zujanja ◊ albina „bîz” koļa, „bîz” koļa, zbuară đi la fluarĭe la fluarĭe — pčela „bz” ovamo, „bz” onamo, leti od cveta do cveta ♦ sin. zbîrn [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    894  bîzaĭkă  bâzaică   зунзара  bîzaĭkă (mn. bîzăĭś) [akc. bîzaĭkă] (i. ž.) — (ent.) zunzara, insekt koji leti i zuji ◊ tună pi ferĭastă o bîzaĭkă, o guangă vĭarđe, șî mi sa spumîntară kopiĭi, a ginđit kî ĭe vrun strîguoń — ulete kroz prozor neka zunzara, neka zelena buba, i uplašiše mi se deca, mislila su da je neki vampir [Por.] ∞ bîzai Rudna Glava   [Vidi]
    948  bîzdîk  bâzdâc   укрућеност ?  bîzdîk (mn. bîzdîśe, bîzdîkurĭ) [akc. bîzdîk] (i. s.) — 1. ukrućenost, krutost; ukrućeno stajanje; ukrućeno kretanje; landaranje ◊ a rîđikat źeĭśtu bîzdîk, șî numa ma bruśașće în uokĭ ku ĭel — ukrutio prst, i samo mi ga gura u oko 2. (fig.) penis, naročito dečji ◊ iĭ s-a skulat bîzdîku — ukrutio mu se kurčić 3. (psih.) ljut, naoštren, napet, naduren ◊ s-a mîńiĭat, șî stîă bîzdîk în kuot — naljutio se, i sav ukrućen stoji u ćošku ♦ (augm.) bîzdîkan [Por.] ∞ bîzdîkai Rudna Glava   [Vidi]
    949  bîzdîkai  bâzdâcâi ?   укрутити се ?  bîzdîkai (ĭuo bîzdîkîĭ, ĭel bîzdîkîĭе) [akc. bîzdîkai] (gl. p. ref.) — ukrutiti se, klatiti se, naduriti se, mlatiti, landarati ◊ am un kațăl, șî kînd ma vĭađe, înśape a bîzdîkai đin kuadă, đi mi sa-mpare k-o să-ĭ piśe — imam jedno kučence, kad me vidi, počne toliko mlatiti repom da mi se čini da će mu otpasti [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    968  bîzgoĭa  bîzgoia   кезити се  bîzgoĭa (ĭuo ma bîzguoĭ, ĭel sa bîzguaĭe) [akc. bîzgoĭa] (gl. p. ref.) — 1. keziti se, kreveljiti se ◊ nu ći bîzgoĭa, kopiļe, kă ĭe urît — nemoj se kreveljiti, dete, jer je ružno 2. (fig.) mazno govoriti, izvoljevati; zanovetati, zakerati, prenemagati se ◊ s-a saturat bińe đi bobuanță, șî đ-aĭa akuma sa bîzguaĭe kă nu-ĭ plaśe ḑama — dobro se najeo bombona, i zato se sada prenemaže da mu čorba nije ukusna ♦ sin. zgîĭa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    969  bîzgoĭală  bâzgoială   кревељење  bîzgoĭală (mn. bîzgoĭaļe, bîzgoĭelurĭ) [akc. bîzgoĭală] (i. ž.) — kreveljenje, bečenje, krivljenje pri govoru, prenemaganje ◊ am șćut ĭuo kă o sî-ț ĭasă pi nas atîta bîzgoĭală — znao sam ja da će ti izaći na nos toliko kreveljenje ♦ sin. zgîĭală, zgaĭală [Por.] ∞ bîzgoĭa Rudna Glava   [Vidi]
    970  bîzgoĭat  bâzgoiat   искежен  bîzgoĭat (bîzgoĭată) (mn. bîzgoĭaț, bîzgoĭaće) [akc. bîzgoĭat] (prid.) — 1. iskežen, izbečen; za govor ili ponašanje propraćeno grimasama ◊ kînd aĭ șći kît iș đi urît, așa bîzgoĭat la ogļindă, tu ć-aĭ lasa đi komĭenḑ — kada bi znao koliko si ružan, tako izbečen pred ogledalom, ti bi se manuo komedija 2. (fig.) koji se prenemaže, koji se razmaženo ponaša ◊ a krĭeskut în kasă domńaskă, ș-akuma puaće sî sa bîzguaĭe kît vrĭa — odrasla je u gospodskoj kući, i sada može da se prenemaže koliko hoće ♦ sin. zgîit, zgait [Por.] ∞ bîzgoĭa Rudna Glava   [Vidi]
    895  bîzîĭtură  bârfă ?   трач  bîzîĭtură (mn. bîzîĭturĭ) [akc. bîzîĭtură] (i. ž.) — trač, glasina, ogovaranje ◊ nu askulta la bîzîĭtur-ļi a iĭ, kă ĭa nu lukră alta ńimika, numa mĭarźe đi la ușă la ușă, șî latră uamińi — ne slušaj njene tračeve, jer ona ne radi ništa drugo, nego ide od vrata do vrata i ogovara ljude [Por.] ∞ bîzai Rudna Glava   [Vidi]
    838  bîznă  beznă   помрчина  bîznă (mn. bîzńе) [akc. bîznă] (i. ž.) — pomrčina, mrkli mrak ◊ ńagura bîznă, nu sa vĭađe ńimika înainća uokĭuluĭ — mrkli mrak, ne vidi se ništa pred okom [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    665  bîzońală  bâzâială   зујање  bîzońală (mn. bîzońaļе) [akc. bîzońală] (i. ž.) (onom.) — 1. zujanje ◊ s-a spumîntat đi bîzońala lu gîrgauń — uplašio se od zujanja stršljena ◊ s-auđe bîzońala karăbilor — čuje se zujanje gajdi 2. (fig.) nepovezan ili nerazgovetan govor, brbljanje, brbljarija ◊ kopiļe, đestul ku bîzońală, vorbĭa înțaļes, or taś — dete, dosta s brbljanjem, ili govori razumno, ili ćuti [Por.] ∞ bîzai Rudna Glava   [Vidi]
    568  bĭare  bere   пиће  bĭare (mn. bĭerĭ) [akc. bĭare] (i. m.) — piće, prvenstveno alkoholno ◊ asta ĭe prĭa multă bĭare đi nuoĭ duoĭ — ovo je previše pića za nas dvojicu ◊ bĭare dulśe — slatko piće ◊ la prins bĭarĭa — uhvatilo ga piće, opio se ◊ grĭeu ĭe la bĭare — teško podnosi piće, postaje „težak” kad se opije ◊ dăĭ pi la mińe la o bĭare — navrati kod mene na po piće ◊ am adunat pruńe, kuok kazanu șă fak rakiu să am bĭare đi prazńik — skupio sam šljive, ložim kazan da ispečem rakiju, da imam piće za slavu ♦ up. bautură [Por.] ∞ bĭa Rudna Glava   [Vidi]
    581  bĭețîĭe  beţie   пијанство  bĭețîĭe (mn. bĭețîĭ) [akc. bĭețîĭe] (i. ž.) — pijanstvo, alkoholizam ◊ bĭețîĭa ĭe grĭa buală — pijanstvo je teška bolest ◊ s-a dat la bĭețîĭe — odao se piću [Por.] ∞ bĭa Rudna Glava   [Vidi]
    2242  bĭestrîga  bestrâga   бестрага  bĭestrîga [akc. bĭestrîga] (pril.) — (srb.) bestraga ◊ s-a dus bĭestrîga, i-s-a pĭerdut đin urmă — otišao je bestraga, izgubio mu se trag ◊ unđe sa fi dus, bĭestrîga, đi nu ĭe tuta ḑîua? — gde li je, bestraga, otišao, te ga nema celog dana? ◊ śe lukru ĭe aăla, bĭestrîga? — kakav je to, bestraga, posao? [Por.] (klet.) Duće bĭestrîga! — Idi bestraga! (=Gubi mi se s očiju, nestani) ◊ Duće drakuluĭ, bĭestrîga! — Idi bestraga, dođavola! ◊ Duće bĭestrîga, numiļi s-ăț vină, tu să număĭ viń! — Idi bestraga, ime da ti dođe, ti nikad da ne dođeš. (Zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    846  bĭeșî  băși   прдити  bĭeșî (ĭuo bĭes, ĭel bĭasă) [akc. bĭeșî] (gl.) — prditi, puvati, ispuštati gasove ◊ ĭel bĭasă, nuoĭ bĭeșîm, șî sa umplu kasa đi putuare — on prdi, mi prdimo, i napuni se kuća smrada [Por.] (psov.) O beș! — Prdneš (na nje)ga! (=prdneš mi na onu stvar, u toku analnog polnog akta) (baj.) Kînd la kopil tună prașu-n uokĭ, iĭ s-a đeskînta așa:

    Puorku bĭasă, prașu ĭasă
    Pi-ntraușa ńikuļasă.
    Đi la sînta Maĭka Mariĭe
    Ļak la uokĭ să-ĭ fiĭe.
    Puorku a bĭeșîit,
    Prașu a ĭeșît.

    Kada detetu upadne trun u oko, baje mu se ovako:

    Svinja prdi, trun izlazi
    U dvorište nečišćeno.
    Sveta Majka Marija

    Oko da mu izleči.

    Svinja je prdnula,

    Trun je izašao.


    (Zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    893  bĭeșîka  bășica   мехурати се  bĭeșîka (ĭuo ma bĭeșîkîĭ, ĭel sa bĭeșîkîĭе) [akc. bĭeșîka] (gl. p. ref.) — mehurati se, oplikaviti, dobijati mehure ili plikove ◊ ma baća, ma baća, pănă nu mi sa bĭeșîka tuata pĭaļa pi șîaļe — tukao bi me, tukao, dok mi sva koža na leđima ne bi oplikavila ♦ var. beșîka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    892  bĭeșîkat  bășicat   мехурав  bĭeșîkat (bĭeșîkată) (mn. bĭeșîkaț, bĭeșîkaće) [akc. bĭeșîkat] (prid.) — mehurav, pun plikova ◊ palmiļi mi sînt bĭeșîkaće đi la sapat, nu puot înga sî ma duk la kosît — dlanovi su mi plikavi od kopanja, ne mogu još uvek da idem na kosidbu ♦ var. beșîkat, bișîkat [Por.] ∞ bĭeșîka Rudna Glava   [Vidi]
    876  bĭeșîkă  bășică   бешика  bĭeșîkă (mn. bĭeșîś) [akc. bĭeșîkă] (i. ž.) — 1. (anat.) mokraćni mehur ◊ avut pĭatră-n bĭeșîkă — imao je kamen u bešici ◊ bĭeșîkă đi puork uskată a fuost luoptă ku kare s-a źukat kopiĭi vrodată — sasušena svinjska bešika bila je lopta kojom su se deca nekada igrala 2. mehur, plik; žulj ◊ ma batut papuku, șî mi s-a fakut bĭeșîś pi talpă — žuljala me je cipela, i napravili su mi se plikovi na tabanu ♦ (demin.) bĭeșîkuță, bișîkuță ♦ (augm.) bĭeșîkuoń, bișîkuoń [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    840  bĭeșînă  beșină   прдеж  bĭeșînă (mn. bĭeșîń) [akc. bĭeșînă] (i. s.) — prdež; gasovi ◊ ĭa skapat o bĭeșînă — ispustio je prdež ◊ bĭeșînă puće — prdež smrdi ◊ bĭeșînă puorkuluĭ — svinjski prdež, (fig.) poslednji prdež [Por.] ∞ bĭeșî Rudna Glava   [Vidi]
    1926  blagă  blagă   благо  blagă (mn. blîăź) [akc. blagă] (i. ž.) — blago, bogatstvo, imućnost ◊ vićiļi sînt mare blagă đi saćień — stoka je veliko blago za seljaka [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1927  blagu  blagă   благо  blagu [akc. blagu] (uzv.) — blago (meni, tebi, njemu), uzvik za izražavanje zadovoljstva, radosti, sreće ◊ blagu đi ćińe, ku atîța kopiĭ — blago tebi, sa toliko dece [Por.] (izr.) Blagu șî feriku đi (mińe, ćińe, nuoĭ ...). — Blago i sreća (meni, tebi, nama ...) (Zapis. Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    616  blastîma  blestema   проклињати  blastîma (ĭuo blastîm, ĭel blastîmă) [akc. blastîma] (gl. p. ref.) — 1. proklinjati, kleti; bacati kletvu, huliti; psovati ◊ blastîmă pi Dumńeḑîu kî ĭ-a dat suđină urîtă — kune Boga što mu je predodredio zlu sudbinu ◊ nu blîstama pi ńimă, kă nu sa șćiĭe kare ĭe đivină, kare nu — ne kuni nikog, jer se ne zna ko je kriv, a ko nije 2. zaklinjati se, zaricati se ◊ sa blastîmă să nu măĭ spună la ńima ńimika — zaklinje se da više nikome neće reći ništa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    919  blîgoslovi  blagoslovi   благословити  blîgoslovi (ĭuo blîgoslovĭesk, ĭel blîgoslovĭașće) [akc. blîgoslovi] (gl. p.) — blagosloviti, dati blagoslov 1. dati dozvolu za izvršenje neke radnje ◊ ma blîgoslovi sî pļek la drum — blagoslovio me je da krenem na put 2. zahvaliti se za neko delo; pohvaliti nekoga za nešto ◊ ma blîgoslovi boznakît pintru lukru śe l-am gaćit așa ĭuta — blagosiljao me je bogzna koliko, zbog posla koji sam svršio tako brzo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    920  blîgoslovit  blagoslovit   благословен  blîgoslovit (blîgoslovită) (mn. blîgosloviț, blîgosloviće) [akc. blîgoslovit] (prid.) — blagosloven, koji je primio blagoslov ◊ sî fiĭe ļaku blîgoslovit, đi la mińe, șî đi la Maĭka Prĭastîśe — da bude lek blagosloven, od mene, i od Majke Prečiste (u basmi) [Por.] ∞ blîgoslovi Rudna Glava   [Vidi]
    935  Blîgoveșćana  Blagoveștenie   Благовести  Blîgoveșćana [akc. Blîgoveșćana] (i. ž.) — (kal.) Blagovesti, nepokretan praznik u narodnom kalendaru koji pada uvek 7. aprila ◊ pi kîļindarĭu popĭesk, în ḑîua-ĭa Maĭka Duomnuluĭ auḑît kî ĭe-nkarkată — prema popovskom kalendaru, tog dana je Božja Mati doznala da je tRudna ♦ var. Blogoveșćana [Por.] (psov.) Pi Sîmț să-ĭ fută-n strîmț, da la Blogoveșćana țukăĭ urma șî pomana. — Mladence jebi u dupence, a Blagovestima ljubi trag i pomen. (Na Mladence još je zima, a na Blagovesti stupa proleće. Stočarska psovka. Zapis: Durlić, čuo u Rudnoj Glavi u detinjstvu, druga pol. XX veka) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    832  blîndă  blândă   копривњача  blîndă (mn. blînđe) [akc. blîndă] (i. ž.) — (med.) alergijska pojava na koži, koprivnjača (Urticaria) ◊ mĭa ĭeșît blînđe pi pĭaļe, parkĭe am trĭekut pin urḑîś — izbila mi je koprovnjača na koži, kao da sam prošao kroz koprive [Por.] ∞ blînd Rudna Glava   [Vidi]
    1527  blînđață  blândeţă   милина  blînđață (mn. blînđețurĭ) [akc. blînđață] (i. ž.) — (psih.) (ret.) milina; blaženstvo; srsi ◊ askultaĭ kînćiku, șî ma prinsă o blînđață — slušao sam pesmu, i obuze me neka milina ◊ kînd guod ma uĭt vara đi pi śuaka-mĭa kum zavrńe suariļi, întuotđeuna trĭaśe pin mińe o blînđață kaldă — kad god leti sa svoga brda gledam kako zalazi sunce, uvek me probije neka topla milina [Por.] ♦ dij. var. blînḑîĭe [Crn.] ♦ dij. var. blînďață [Kmp.] ∞ înblînḑî Rudna Glava   [Vidi]
    615  blîstamat  blestemat   проклет  blîstamat (blîstamată) (mn. blîstamaț, blîstamaće) [akc. blîstamat] (prid.) — 1. proklet, uklet, čovek na koga je bačena kletva ◊ a fakut rîaļe, șî lumĭa l-a blîstamat — činio je zla, i ljudi su ga prokleli 2. usudom (ili od neke više sile) predodređena tragična sudbina, ili neki tragičan događaj u ljudskom životu ◊ așa ĭe blîstamat đi la Dumńeḑîu — tako je suđeno od Boga [Por.] ∞ blastîma Rudna Glava   [Vidi]
    617  blîstamatură  blestemătură   проклињање  blîstamatură (mn. blîstamaturĭ) [akc. blîstamatură] (i. ž.) — a. proklinjanje, čin izricanja kletve ◊ s-a dus la vro babă să-ĭ fakă blîstamatură pintru furaluk — otišao je kod neke vračare da mu načini prokletstvo protiv krađe b. prokletstvo kao rezultat čina proklinjanja ◊ uom pîkatuos, mulće blîstamaturĭ sînt pi kapu luĭ — grešan čovek, mnogo je kletvi na njegovoj glavi [Por.] ∞ blastîma Rudna Glava   [Vidi]
    1880  bluont  cangrenă   гангрена  bluont (mn. bluonturĭ) [akc. bluont] (i. s.) — (med.) gangrena, bront ◊ s-a bulnavit đe bluont — oboleo od gangrene [Por.] ◊ bluontu ĭe buala kînd îț putraḑîașće karńa — gangrena je bolest kada ti truli meso (Krivelj) [Crn.] ∞ bruont Rudna Glava   [Vidi]
    767  bluož  purpură   осип  bluož (mn. bluožurĭ) [akc. bluož] (i. s.) — (med.) osip, koprivnjača (Urticaria) ◊ bluož ĭe buala pĭeļi, în fĭeļ đi bube roșkaćiśe miś, ku mînkarime — osip je kožna bolest, u vidu malih crvenkastih plikova, sa svrabom ◊ tuot ĭe, saraku, pļin đi bluož — sav je, siroma, pun osipa ♦ sin. pîrpur [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    946  bļezńi  bleojdi   бленути  bļezńi (ĭuo bļezńesk, ĭel bļezńașće) [akc. bļezńi] (gl.) — blenuti, buljiti, gledati u nekog ili nešto tupo i nesvesno, ili dugo i neprijatno ◊ nu bļezńi atîta în muĭarĭa uomuluĭ, kă-ț frînźe uasîļi — ne bulji toliki u čovekovu ženu, jer će ti slomiti kosti ♦ sin. boldăńi [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    947  bļezńit  bleojdit   забленут  bļezńit (bļezńită) (mn. bļezńiț, bļezńiće) [akc. bļezńit] (prid.) — zablenut, zabuljen, tupo zagledan u nešto ili nekog ◊ stă-n mižluoku koļibi, ku uoki bļezńiț în vatra fuokuluĭ, da fuoku-n vatră s-a stîns đemult — stoji na sred kolibe, zablenut u ognjište, a vatra na ognjištu ugasila se davno [Por.] ∞ bļezńi Rudna Glava   [Vidi]
    896  Bļizńa  Bliznă ?   Близна  Bļizńa [akc. Bļizńa] (i. ž.) — (ojk.) Blizna, zaselak Rudne Glave u opštini Majdanpek ◊ Blizńan, uom đi la Bļizńe — Bliznak, čovek iz Blizne ◊ Bļizńa ĭe un nume șî alu un rîu skurt, kare-l fak Bļizńa mikă ku Bļizńa mare — Blizna je i ime jedne kratke reke, koju čine Velika i Mala Blizna [Por.] ∞ Arnaglaua Rudna Glava   [Vidi]
    3471  bļizńan  bliznean   Близнанац  bļizńan (mn. bļizńeń) [akc. bļizńan] (i. ž.) — Bliznananc, stanovnik rudnoglavskog zaseoka Blizna ◊ bļizńan ĭe uom kare traĭașće în Bļizńe, al măĭ mare kotun a satuluĭ Arnaglaua — Bliznanac je čovek koji živi u Blizni, najvećem zaseoku sela Rudna Glava [Por.] ∞ Bļizńa Rudna Glava   [Vidi]
    3472  bļizńană  blizneană   Близњанка  bļizńană (mn. bļizńeańe) [akc. bļizńană] (i. ž.) — Bliznjanka, ženska osoba iz rudnoglavskog zaseoka Blizna ◊ bļizńană ĭe famĭaĭe muĭerĭaskă đi la Bļizńe, đin kotunu al măĭ mare a satuluĭ rumîńesk Arnaglaua — Bliznjanka je ženska osoba iz Blizne, najvećeg zaseoka vlaškog sela Rudna Glava ♦ up. bļizńan [Por.] ∞ Bļizńa Rudna Glava   [Vidi]
    1570  bobik  limba clopotului   клатно  bobik (mn. bobiś) [akc. bobik] (i. m.) — a. klatno na zvonu ◊ a pikat bobiku đi la kluopît, șî s-a pĭerdut vrunđiva pi munće — otpalo je klatno sa zvona, i izgubilo se negde u planini (Rudna Glava) b. teg na kantaru ◊ tuaće kîntariļi aļi batrîńe avut bobik — svi stari kantari imali su teg (Tanda) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    903  boboćală  umflatură ?   набрекнутост  boboćală (mn. boboćaļe) [akc. boboćală] (i. ž.) — (vet.) 1. nabreknutost polnog organa krmače, kao znak potrebe za parenjem ◊ ma duk ku puarka la vĭer, kî s-a pus boboćala pi ĭa, iĭ s-a înflat pļuodu — teram krmaču kod vepra, jer je nabrekla, natekla joj je vagina (Rudna Glava) ◊ kînd iĭ đi verît, nuoĭ ḑîśem kî la skruafă sa înflă trupu — kada svinja traži vepra, mi kažemo da joj je nabrekao „trup” (Crnajka) 2. nadutost, naduvanost ovce usled vrućine ◊ mînă uoĭļi la umbră, kî sa puńe boboćală pi ĭaļe đi zapușala-sta — teraj ovce u hlad, jer će ih spopasti nadutost od ove vrućine ♦ up. buob, bobuok, bubmurĭață [Por.] ∞ boboći Rudna Glava   [Vidi]
    1492  boboći  boboti   бубрити  boboći (ĭuo ma boboćiesk, ĭel sa boboćiașće) [akc. boboći] (gl. p. ref.) — bubriti, povećavati obim; rasti, naduvati se ◊ țîn uoĭļi la suare, ma nadăĭ kă nu sa va boboći — držim ovce na sunci, nadam se da se neđe naduvati [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    4071  bobonat  bobonat   испупчен  bobonat (bobonată) (mn. bobonaț, bobonaće) [akc. bobonat] (prid.) — ispupčen, sferičan ◊ śovańa bruoșći ĭe bobonată — kornjačin oklop je ispupčen ♦ sin. bobat [Por.] ∞ buob Rudna Glava   [Vidi]
    902  bobośi  boboti   букарити се  bobośi (ĭuo bobośesk, ĭel bobośiаșće) [akc. bobośi] (gl. p. ref.) — (vet.) bukariti se; dobiti nagon za bukarenjem, za parenjem (za svinje) ◊ skruafa sa bobośiașće kînd kată maskur — svinja se bukari kada traži vepra ♦ sin. a vĭerî, a kata vĭer ♦ up. boboći [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    901  bobuok  boboc   пупољак  bobuok (mn. bobuoś) [akc. bobuok] (i. m.) — 1. (bot.) pupoljak, zametak na stabljici iz koga će se razviti list, cvet, izdanak ili mladica (Rečnik MS); cvet ◊ Naĭka-l mĭeu săśiră grîu / Ku bobuoku mĭeu la brîu — Dragi žanje tu na kosi / I moj cvet o pojas nosi (stih iz ljubavne pesme) 2. (fig.) izraz od milja za mladunčad a. za lepu i jedru devojčicu na pragu puberteta ◊ Ankuța ĭe un bobuok đi fată — Ankuca je pupoljak od devojke b. za pilad, naročito malu guščad i plovčad ◊ traușa mĭ-a-nflurit đi bobuośiĭ đi rață,șî đi gîșć — dvorište mi se rascvetalo od guščje i plovčije piladi 3. (fig.) klube, klupko, u izrazima „motaju me / udaraju me kao klube” ◊ Tuata vara ća-bobuok / Tuamna nu ĭe ńiś un gluod. — Celog leta u jurnjavi / A u jesen zrnca nema (ća — izraz kojim se tera stoka) [Por.] ∞ buob Rudna Glava   [Vidi]
    924  Boćaḑă  bobotează   Богојављање  Boćaḑă [akc. Boćaḑă] (i. ž.) — (kal.) Bogojavljanje, dan u običajnom kalendaru, nepokretni praznik (19. I) ◊ la Boćaḑă dupa śe ći skuoļ, măĭ întîń duś apă đi la fîntînă — na Bogoljavljenje posle buđenja, prvo doneseš vodu sa izvora [Por.] ♦ dij. var. Boboćeaḑă [Crn.] ∞ bućeḑa Rudna Glava   [Vidi]
    993  boćeḑ  botez   крштење  boćeḑ (mn. boćeḑurĭ) [akc. boćeḑ] (i. m.) — (rel.) krštenje a. nadavanje imena ◊ la boćeḑ našu puńe numiļi la kopil — na krštenju kum daje detetu ime b. crkveni obred koji se vrši nad osobom pri stupanju u hrišćansku veru ◊ đemult boćeḑ în bisîarikă, ku puopa, a fakut numa aĭ gîzdoćiń — nekada, krštenje u crkvi, sa popom, obavljalui su samo bogataši [Por.] ∞ bućeḑa Rudna Glava   [Vidi]
    1573  bođikai  bodicăi   чепркати  bođikai (ĭuo bođikîĭ, ĭel bođikîĭe) [akc. bođikai] (gl.) — čeprkati, tražiti što guranjem ruke u gomilu predmeta, u unutrašnjost nekog prostora; čačkati; preturati; prevrtati ◊ nu bođikai pin gunuoĭ ku mîna guală, ĭa vrun bît — nemoj čeprkati po đubrištu golim rukama, uzmi neki štap ◊ bođikaiĭ pin tuot kuotu sî gasîăsk amnarĭu, șî nu-l gasîĭ — preturio sam svako ćoše da nađem ognjilo, i nisam ga našao [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1556  bogdapruost  bogdaproste   богдапрост  bogdapruost [akc. bogdapruost] (uzv.) — (rel.) bogdaprost: bog da oprosti, ključna reč u posmrtnim obredima namenjivanja pokojnicima ◊ fara bogdapruost al muort pi lumĭa-ĭa nu primĭașće ńimika đin aĭa śe-ĭ dau aĭ viĭ đi pomană — bez „bogdaprosta” pokojnik na onome svetu ne prima ništa od onoga što mu živi namenjuju na daći ♦ var. bobdapruost [Por.] ♦ dij. var. bođaprost [Tim.] (opis) Kînd s-a dîă fiĭe śe đi pomană la-l muort, s-a ḑîśe: „Bogdapruost!”, kî vuorba-ĭa đeșkiđe ușa raĭuluĭ, șî daru-la trĭaśe pi lumĭa-ĭa șă muortu ăl primĭașće điluok, da kînd daĭ đi pomană la-l viu, đi sî aĭbă kînd sî va duśa pi lumĭa-ĭa, s-a ḑîśe: „S-ažuće!”; vuorba-sta petrĭaśe daru l-o-l viu pi lumĭa-ĭa, s-îl așćaće în raĭ păn-va veńi vrĭamĭa-luĭ, da pi lumĭa-sta s-îĭ ažuće, sî traĭaskă mult, ku sînataće șî naruok, pintru-śe krĭađe-n Dumńeḑîu, ș-în lumĭa-laltă, șî pintru śe faśe pomĭeń, kî pomĭeńiļi țîn rînd într-aĭ viĭ, într-aĭ muorț ș-întra Dumńeḑîu.

    Kad se pokojniku namenjuje bilo šta, kaže se: „Bog da prosti!”, jer ta reč otvara vrata raja, i dar pređe na onaj svet pa ga pokojnik odmah prima, a kad se nešto namenjuje živome, da bi ovaj to imao kad bude otišao na onaj svet, kaže se: „(Bog) Da pomogne!”; ova reč prevodi dar živoga na onaj svet, da ga čeka u raju dok ne dođe njegovo vreme, a na ovome svetu da mu pomogne, da dugo poživi, u zdravlju i u sreći, jer veruje u Boga, i u zagrobni svet, i zatošto daje pomane, jer pomane drže red između živih, mrtvih i Boga. (Kaz. Olgica Trailović, r. 1929, zapis: Durlić, Rudna Glava, 1993) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    909  boĭarĭ  boier   бољар  boĭarĭ (mn. boĭari) [akc. boĭarĭ] (i. m.) — bojar, spahija u Vlaškoj ◊ mulț rumîń a fuźit đin Rumîńiĭe, đi rău boĭerilor — mnogi su Vlasi pobegli iz Vlaške zbog bojarskog zla [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2029  bokșă  bocșă   ћумурана  bokșă (mn. bokșe) [akc. bokșă] (i. s.) — (zast.) ćumurana ◊ bokșa đi bîtrîńață a fuost astrukată ku pomînt — ćumurana je nekada bila pokrivena zemljom ♦ var. buokșă ♦ sin. (zast.) kărbunarĭe ♦ sin. (inov.) ćumurană [Por.] ◊ kînd a vrut să fakă karbuń măĭ mulț, aĭ nuoștri adunat ļiamnńe, ļ-astrukat ku pomînt, șî ļ-a dat fuok — kada su hteli da prave više ćumura, naši su sakupljali drva, pokrivali ih zemljom, i palili (Jasikovo) [GPek] ∞ karbuńe Rudna Glava   [Vidi]
    981  bolboćină  bolbotină   болботина  bolboćină (mn. bolboćiń) [akc. bolboćină] (i. ž.) — (bot.) bolbotina a. vrsta trave, ne pamti se više tačno koja ◊ ka pin vis țîn minće kî vorbĭa aĭ batrîń đi vro ĭarbă bolboćină, ama n-am luvat la kap baš kare ĭe — kao kroz san pamtim da su stari pominjali nekakvu travku „bolbotinu”, ali nisam upamtio tačno koja je b. zajednički naziv za trave; (pej.) travuljine ◊ a pus în ļegume numa ńișći bolboćiń — stavila je u jelo samo neke travuljine [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2994  bolboĭa  bolboia   разрогачити  bolboĭa (ĭuo bolboĭeḑ, ĭel bolboĭaḑă) [akc. bolboĭa] (gl. p.) — razrogačiti oči, raširiti; buljiti ◊ kînd o vaḑu în pĭaļa guală, iĭ sa bolboĭară uoki ka la buou — kad ju je video golu, razrogačile mu se oči kao u vola [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    836  bolborosî  bolborosi   клокотати  bolborosî (ĭuo bolborosîăsk, ĭel bolborosîașće) [akc. bolborosî] (gl. p. ref.) — (onom.) klokotati 1. (za tečnost) klokotati, ključati ◊ mare bobît, s-auđe đin đeparće kum bolborosîașće apa — jak vodopad, čuje se izdaleka kako klokoće voda ♦ sin. ćurîĭe, burîĭe 2. (za čoveka) brbljati, mrmljati, govoriti sebi u bradu; govoriti nerazgovetno, gunđati ◊ śe-ĭ, drak, la baba-ĭa, numa bolborosîașće pi-n traușă? — koji je đavo onoj babi, samo trtlja po dvorištu? [Por.] ♦ dij. var. bolborosășťe [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
    3769  bolboruos  boldoros ?   бодљаст  bolboruos [akc. bolboruos] (prid.) ● v. boldoruos [Por.] ∞ bolđi Rudna Glava   [Vidi]
    1005  boldăńi  boldânea   буљити  boldăńi (ĭuo boldańesk, ĭel boldаńеаșće) [akc. boldăńi] (gl. p.) — buljiti, blenuti, razrogačiti oči, neprijatno gledati ◊ atîta boldăńi uoki kînd ma vaḑu, đi ma spumîntaĭ kî o sî-ĭ ĭasă đin kap — toliko je razrogačio oči kada me je video, da mi se učinilo da će mu iskočiti iz glave ♦ var. buldańi ♦ sin. bļezńi [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    809  boldorĭel  boldorel ?   бодљаст (дем.)  boldorĭel (boldorĭală) (mn. boldorĭeĭ, boldorĭaļe) [akc. boldorĭel] (prid.) — (demin.) < boldoruosblago ispupčen, ne mnogo neravan, malo šiljat ◊ țîțîșuare boldorĭaļe — jedre dojke (metafora za devojačke grudi) [Por.] ∞ bolđi (stih)
    Țîțîșuare, boldorĭaļe,
    Mușkarĭa naĭka đin ĭaļe,
    Ka đin duoĭ fagurĭ đi mńarĭe.

    Devojačke grudi jedre,
    Moj mi dragi slatko jede,
    Kao dvoje saće medne

    (Iz pesme „Źaba muĭki sînt frumuasă”, pevao Žarko Trailović iz Rudne Glave, zapis: Durlić) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    808  boldoruos  boldoros ?   бодљаст  boldoruos (boldoruasă) (mn. boldoruoș, boldoruasă) [akc. boldoruos] (prid.) — bodljast, sa bodljama, sa izbočinama, šiljast, zašiljen; neravan, grudvast ◊ arat boldoruos, a ramas gļiĭ marĭ dupa plug — neravno oranje, ostale su krupne grudve iza pluga ♦ var. bolboruos (bolboruasă) [Por.] ∞ bolđi Rudna Glava   [Vidi]
    806  bolđi  boldi   подбадати  bolđi (ĭuo bolđesk,ĭel bolđașće, ) [akc. bolđi] (gl. p. ref.) — 1. podbadati, podsticati; ćuškati ◊ skamnu nu ĭe ńaćid, ma bolđașće un nuod ăn kur — tronožac nije ravan, neki čvor me bode u zadnjicu ◊ bolđal, sî sa muće măĭ înkolo — ćušni ga, da se pomeri malo na tamo ♦ var. bulđi ♦ sin . înpunźa 2. (psih) gledati oštro, ispod oka; probosti nekoga pogledom ◊ kînd ma bolđiașće ku uoki-ĭa kĭortavĭ, frika ma taĭe — kad me pogleda onim zrikavim očima, strah me preseče [Por.] ∞ buold (izr.) Draku ńiś nu ară, ńiś nu grapă, numa bolđașće uomu la kur. — Đavo ne ore i ne kopa, već podbada čoveka u zadnjicu. (Ne da čoveku mira, podstiče ga na zlo). (Gornji Poreč, Zapis: Durlić.) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1244  bolđiș  boldiș   шиљаст  bolđiș (bolđișă) (mn. bolđișă) [akc. bolđiș] (prid.) — 1. (za predmete) šiljast, štrkljast, kome štrči vrh, šiljak ◊ a tîrsît pi lînga luok, ș-a lasat ńișći spińamă în mižluoku drumuluĭ, sî șća ku spińi bolđiș în sus, da pi aśiĭa trĭek kopiĭi đeskulț kînd sa duk la rîu sî sa skalđe — kresao je lisnik i ostavio je nekavo trnje na sred puta, da stoji sa bodljama štrkjljasto u vis, a tuda prolaze bosonoga deca kada idu na reku da se kupaju 2. (psih.) oštar pogled, pogled ispod oka; buljav, ispitivački ili podmukao pogled ◊ dukî-sa drakuluĭ, are o uĭtatură bolđișă, frika ma taĭe kînd guod îm skapă uoki sî ma uĭt la ĭel — đavo ga odneo, ima neki podmukao pogled, strah me preseče kad god mi se omakne da ga pogledam ♦ var. bolđiuluĭ ♦ sin. kĭorđiș [Por.] ∞ bolđi Rudna Glava   [Vidi]
    804  bolđiu  boldei   кученце  bolđiu (mn. bolđiĭ) [akc. bolđiu] (i. m.) — (zool.) 1. kučence, mali pas ◊ bolđiu ĭe kîńe mik, ăl țîń đi drag, să ći žuoś ku ĭel, șă să-ț latre pi lînga kasă — bolđej je mali pas, koga držiš iz ljubavi, da se igraš s njim, i da ti laje oko kuće ◊ sa kĭamă bolđiu kă bolđașće đarîndu ku buotu — zove se boldžiu zato što svuda zabada njušku ♦ var. bolđeĭ (mn. bolđeĭe) ♦ up. kopuoĭ, kĭer [Por.] 2. lovački pas kratkih nogu, jamar, rupar; jazavičar ◊ bolđiu ĭe kîńe fara kuadă, dakă arĭe kuadă, kuada iĭ sa taĭe — jamar je kuče bez repa, ako ima rep, rep mu se seče ◊ ku bolđiu s-a dus vînațî dupa vulpĭ, or dupa vĭeḑurĭ — sa jamarom su lovci išli u lov na lisice, ili jazavce [GPek] ∞ bolđi Rudna Glava   [Vidi]
    907  Bonduok  bondoc   Бондок  Bonduok (mn. bonduaśe) [akc. Bonduok] (i. m.) — (top.) Bondok, zvano mesto u ataru sela Crnajke, zatupasto brdo na ograncima Deli Jovana ◊ am moșîĭe la Bonduok, luok ĭe bun șî poļažńik — imam imanje na Bondoku, mesto je dobro i ravno ♦ up. bunduk [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    798  borțuoń  borţoi   каменчина  borțuoń (mn. borțuańe) [akc. borțuoń] (i. s.) — kamen, oveći komad ◊ pănă iĭ a mĭers pi drum, ńiskaĭ kopiĭ đin tufă s-a pus ku borțuańe pi iĭ — dok su oni išli putem, neka deca su ih iz šume napala kamenjem ♦ / (augm.) < borț1 ♦ sin. petruoń, bolovan, bikuoń [Por.] (kom.) vorba borț /buorț nu ĭe kunoskută în Porĭeśa — reč borț nije poznata u Poreču. [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    630  borî  borî   ејакулирати  borî (ĭuo borîăsk, ĭel borîașće) [akc. borî] (gl.) — (zast.) 1. ejakulirati, izbaciti seme, svršiti ◊ n-a pazît ș-a borît î-ńa, șî ĭa, saraka, a pļekat greuańe — nije pazio i svršio je u nju, i ona je, sirota, ostala tRudna 2. (vulg.) psovati, pretiti da će se nad sagovornikom obaviti koitalni čin sa ejakulacijom ◊ borîlaș să-l borăsk — bem li ga, da ga jebem ◊ fi bun, borîćaș — budi dobar, jebote ◊ borîmĭar în ćińe — jebo te! jebem te! ◊ nu ma borî, ma ruog đi ćińe, kă nu mis đivină — nemoj me psovati, molim te, jer nisam kriv [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1136  borîndai  cotrobăi   претурати  borîndai (ĭuo borîndĭĭ, ĭel borîndîĭe) [akc. borîndai] (gl. p. ref.) — preturati, premetati, praviti nered prilikom premetačine ◊ lasî-će, mă, nu măĭ borîndai pin lada-ĭa, nu ĭe-n ĭa ńimika đi ćińe — mani se, bre, nemoj više preturati po toj škrinji, nema u njoj ničega za tebe [Por.] up. borfańi Rudna Glava   [Vidi]
    1137  borîndaĭală  cotrobăială   преметачина  borîndaĭală (mn. borîndaĭaļe) [akc. borîndaĭală] (i. ž.) — premetačina, preturanje po stvarima ◊ veńiră uoțî, fakură o borîndaĭală pin kasă, șî kînd nu gasîră ńimika, sa dusîră drakuluĭ — dođoše hajduci, napraviše premetačinu po kući, i kada ne nađoše ništa, odoše k vragu [Por.] ∞ borîndai Rudna Glava   [Vidi]
    1014  borîșkai  borâscăi   претурати  borîșkai (ĭuo borîșkîĭ, ĭel borîșkîĭe) [akc. borîșkai] (gl.) — 1. preturati, premetati, tražiti nešto ostavljajući nered za sobom ◊ are urît învăț s-îm borîșkîĭe pin puzanarĭe — ima ružnu naviku da mi pretura po džepovima 2. češati rogove, grebati rogovima (za goveda) ◊ buou sa borîșkîĭe, șî buankîĭe, ka kînd draku s-a bagat în ĭel — vo češe rogove i muče, kao da je đavo ušao u njega [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    791  borugă  borugă   вододерина  borugă (mn. boruź) [akc. borugă] (i. ž.) — 1. (oron.) a. vododerina, manji ili veći usek u zemlištu koji je napravila tekuća voda; dolja; jarak b. korito potoka ◊ borugă mikă — mala dolja ◊ borugă adănkă — dubodolina ♦ sin. dîră 2. potok ◊ dupa śe ļi pașće, pîkurarĭu mînă uoiļi la borugă să ļi adîape — posle paše, čobanin tera ovce na potok, da ih napoji [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    793  boruos  baros   маљ  boruos (mn. boruasă) [akc. boruos] (i. s.) — 1. malj, veliki i težak gvozdeni čekić ◊ ku boruosu sa sparg tutuśi aĭ tarĭ — maljem se cepaju tvrdi panjevi 2. (fig.) tupav i priglup čovek ◊ (antr.) Boruos„Tupavko", pogrdan nadimak za tvrdoglave i priglupe ljude [Por.] ∞ buată Rudna Glava   [Vidi]
    3305  Bosîlka  Bosâlca   Босиљка  Bosîlka [akc. Bosîlka] (i. ž.) — (antr.) (zast.) povlašeni izgovor srpskog imena Bosiljka ◊ în luok đi Busuĭaka, rumîńi sîrbizaț ĭ-a pus la fĭaće nume „Bosiljka”, da a strîgato „Bosîlka” — umesto „Busujuake”, posrbljeni Vlasi su devojčicama davali imena „Bosiljka”, ali su je zvali „Boslka” [Por.] ∞ busuĭuok Rudna Glava   [Vidi]
    3779  boskomĭeļńiță  boscomelniţǎ   бускомелница  boskomĭeļńiță [akc. boskomĭeļńiță] (i. ž.) ● v. buskomĭeļńiță [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1015  botoruog  botorog   тупав  botoruog (botoruagă) (mn. botoruoź, botoruaźe) [akc. botoruog] (prid.) — tupav, bez vrha ◊ botoruog ĭe fiĭe śe lunguĭat, fara vîr frumuos, tîmpit la vîr — botorog je bilo šta duguljasto što nema lep vrh, što je tupo na vrhu [Por.] ∞ botur Rudna Glava   [Vidi]
    990  botuos  botos   њушкаст  botuos (botuasă) (mn. botuoș, botuasă) [akc. botuos] (prid.) — 1. njuškast, koji je nalik na njušku; koji ima veliku njušku 2. čvornovat, naročito na krajevima (za debla) 3. (pej. za čoveka) a. koji ima veliki nos b. koji diže nos, koji je arogantan [Por.] ∞ botur Rudna Glava   [Vidi]
    839  boznakît  boznacât ?   богзнаколки  boznakît (boznakîtă) (mn. boznakîț, boznakîće) [akc. boznakît] (prid.) — (dosl.) „bog zna koliko”, izraz za nešto što ima neodređeno veliku meru ◊ a veńit un uom, boznakît đi mare — došao je jedan ogroman čovek ◊ a luvat o palugă boznakîtă, ș-a-nśeput sî bată — dohvatio je jednu veliku motku, i počeo da bije ◊ boznakît đi kînd ăl așćet — dugo ga čekam (sam bog zna koliko) ♦ / bozna < srb. „bog zna ” + kît — vl. „koliko” ♦ var. buoznakît, buznakît [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1515  Branku  Brancu   Бранко  Branku [akc. Branku] (i. m.) — (antr.) Branko, l.i. slovenskog porekla ◊ nume Branku dă poļikră Brankuońi — ime Branko daje prezime Branković ◊ pi paradĭeda la kĭemat Ĭuoža lu Branku — pradeda mi se zvao Joža Brankov [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    872  brańișće  braniște   забран  brańișće (mn. brăńișć) [akc. brańișće] (i. ž.) — zabran, šuma koja se ne seče ◊ l-am dat la sud, kî mĭ-a fakut mare șćetă-n brańișće — tužio sam ga, jer mi je napravio veliku štetu u zabranu [Por.] ∞ brańi Rudna Glava   [Vidi]
    1575  brățui  brăţui   паковати грање  brățui (ĭuo brîățui, akc. brîățui ĭel brîățuĭe, akc. brîățuĭe) [akc. brățui] (gl.) — pakovati nasečene lisnate grane na gomilu, pogodnu za nošenje do mesta gde se dene lisnik; u timočkom dijalektu: izdipliti ◊ tata darîmă la frunḑă, da ĭuo brîățuĭ, șî trag brațurļi pi žuardă dupa mińe, pănă la luok unđe muma grîmađiașće frunḑarĭu — otac kreše grane sa lišćem, ja ih pakujem u naramke, i te naramke prevlačim na štapu do mesta gde majka dene lisnik [Por.] ∞ braț Rudna Glava   [Vidi]
    720  brăśinar  brăcinar   учкур  brăśinar (mn. brăśinarĭ) [akc. brăśinar] (i. m.) — 1. učkur, uzica, svitnjak, gaćnik, pojas ◊ brăśinarĭu ĭe un ițuoń ku kare s-a ļegat śuariśi — „bračinar” je kanap kojim su se vezivale pantalone ♦ sin. înśingatuare [Por.] 2. ♦ dij. var. braśinarĭ (mn. brăśinarĭe) — a. prečaga, prečka ◊ ușă ku triĭ braśinarĭe — vrata sa tri prečke ◊ blană đi masă fakută ĭe ku braśinarĭe — daska sofre spojena je prečagama b. spojnica ◊ braśinarĭ la kuarńiļi pluguluĭ ĭe laćiță, ore verźauă, karĭe ļi-nțîpeńașće șî ļi țîńe la masură — spojnica na drvenim ručicama pluga je poprečna daščica, ili šipka, koja vezuje i učvršćuje ručice [Crn.] ∞ braśiră (opis) Braśinarĭ sa pus đ-arĭndu unđe a trabuit înpraunaće mîĭ mulće blîăń. Ku braśinarĭ sa fakut ușîļi, vrîăkńițîļi, blana đi masă șî loitrîļi đi kar. Braśinarĭ sa pus la kuarńiļi pluguluĭ, la pisku đi kar șî la śorbariță sî șća rasfiraće la masură.

    Prečage se koriste za spajanje više dasaka. Sa prečagama su izrađivana vrata, kapije, daske za sto i kanate. Na ručicama pluga, prednjem i zadnjem nosaču zaprežnih kola, spaja, vezuje i učvršćuje noseće delove. [Crn.] (Kaz. stola B. Petrović, zapis F. Paunjelović, Osnić, 1987) [Crn.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    988  brăzdui  brăzdui   браздати  brăzdui (ĭuo brăzduĭesk, ĭel brăzduĭașće) [akc. brăzdui] (gl. p.) — brazdati, povlačiti brazdu, orati ◊ pomîntu ĭe tare ka pĭatra, no sî sa puată brăzdui ļesńe — zemlja je tvrda kao kamen, neće moći lako da se izbrazda [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    986  briĭ  brei   просинац  briĭ (mn. briĭе) [akc. briĭ] (i. m.) — (bot.) prosinac (Mercurialis perennis) ◊ briĭu ku buobe ruoșîĭe ĭe ļak, da aăla ku boboļi ńagre ĭe otrauă, puoț numa să ći mînžășć ku ĭel — prosinac sa crvenim bobicama je lekovit, a sa crnim je otrovan, možeš samo da se mažeš njime ◊ (kal.) briĭu sa kuļaźe-n ḑîua lu Dumińika mare — prosinac se bere samo u Veliku nedelju (nedelja na Duhove) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    742  brîbeńel  brebenel   млађак  brîbeńel (mn. brîbeńiĭ) [akc. brîbeńel] (i. m.) — (bot.) mlađak (Corydalis) ◊ brîbeńel ĭe un fĭeļ đi fluarĭe padurĭaļńikă, kare-n fluare măĭ întîń primovara — mlađak je šumski cvet koji prvi procveta u proleće ◊ fluoriļi alu brîbeńel sînt măĭ mult albe șî vînît đeșkis — cvetovi mlađaka su najčešće beli i svetloplavi ◊ brîbeńelu ĭe buĭađe tare veńinuasă — mlađak je jako otrovna biljka ♦ var. brîbeńiel, bîrbeńiel, brebeńiel, bribeńiel [Por.] ♦ dij. var. brebeńiĭal (Ranovac) [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
    763  brîglarĭ  brîglar   обрамичица  brîglarĭ (mn. brîglarĭe) [akc. brîglarĭ] (i. m.) — obramičica, nosač brdila na razboju za tkanje ◊ brîglarĭ ĭe bîtu đi kare sînt ļegaće brîgļiļi la razbuoĭu đi țasut — nosač brdila je motka o koju su na razboju za tkanju okačena brdila [Por.] ◊ brîglarĭu sî mută kînd brîgļiļi n-au luok sî bată — nosač se pomera kada brdilo nema mesta za zamah ♦ up. brîglă [Crn.] ∞ razbuoĭ (kom.) prevod „obramičica” u značenju „motka koja ide preko tkačkog razboja o koju se vešaju niti”, preuzet iz: Jakša Dinić, Timočki dijalekatski rečnik, Beograd, 2008 Rudna GLava   [Vidi]
    760  brîglă  brâglă   брдило  brîglă (mn. brîgļe) [akc. brîglă] (i. ž.) — brdilo, pokretni deo razboja na kome je učvršćeno brdo ◊ în brîgļe alu razbuoĭ ĭe pusă spata, pin kare trĭaśe urḑala — u brdilo razboja umetnuto je brdo, kroz koje prolazi osnova [Por.] ∞ razbuoĭ Rudna GLava   [Vidi]
    1769  brîndușă  brândușă   шафран  brîndușă (mn. brîndușă) [akc. brîndușă] (i. ž.) — (bot.) šafran, mrazovac, brnuduša ◊ ĭastă brîndușă đi primovară șî đi taumnă — postoji prolećni i jesenji šafran (Crocus heuffelianus, Crocus moesiacus) ◊ dupa floriļ-eșća frumuasă, s-a dat nume la fĭaće: Brndușa — prema ovom lepom poljskom cveću davalo se i ime devojčicama: Brdnuša [Por.] ♦ dij. var. ♦ brîndușauă [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    32  brînḑuĭkă  brînzică   сирко  brînḑuĭkă (mn. brînḑuĭś) [akc. brînḑuĭkă] (i. ž.) (hip.) (pej.) — sirko, čovek koji preteruje u jedenju sira ◊ miĭe mĭ-a ḑîs brînḑuĭkă kînd am fuost mik, kă n-am mînkat alta ńimika, numa brînḑă ku koļașă — mene su zvali „sirko” kad sam bio mali, jer nisam jeo ništa durgo, sem sira sa kačamkom [Por.] ∞ brînḑă Rudna Glava   [Vidi]
    977  brînkă  brâncă   црвени ветар  brînkă1 (mn. brînś) [akc. brînkă] (i. ž.) — (med.) crveni vetar, bolni otoci na koži crvene boje (Erysipelas) ◊ s-a bulnavit đi brînkă, șî s-a dus la vrîžîtuare să-ĭ đeskînće — oboleo je od crvenog vetra, i otišao je kod vračare da mu prebaje [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3765  brîśag  briceag   бритва  brîśag [akc. brîśag] (i. s.) ● v. bîrśag [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    904  brĭană  breană   мрена  brĭană (mn. brĭeń) [akc. brĭană] (i. ž.) — (iht.) mrena, vrsta rečne ribe (Barbus fluviatilis) ◊ ĭuo nu șću dar fi-va la nuoĭ în rîu brĭeń, kă nu mis pĭeșkarĭ — ja ne znam da li u našoj reci ima mrena, jer nisam pecaroš [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    911  brĭaz  breaz   шарен  brĭaz (brĭază) (mn. brĭež, brĭază) [akc. brĭaz] (prid.) — šaren po licu, „šarko” ◊ măĭ đes brĭază pi buot ĭe vaka, șî la-șa vită îĭ ḑîśem „brĭeza”, pi sîrbĭașće ar veńi „šara”, kum ĭastă kare baș așa-ș boćaḑă vaka, pi sîrbĭașće — najčešće je šarena po njušci krava, i takvo goveče mi zovemo „breza”, na srpskom bi bilo „šara”, ima ljudi koji baš toku zovu svoju kravu, po srpskom ◊ Brĭaz ĭe poļikra lu uom kare ĭe pistriț pi față, kare are pĭaće albe pi fire, da aĭ luĭ ńepuoț kapîtă poļikră BrezuońiBrjaz je nadimak čoveka koji je šaren u licu, koji ima bele pege na obrazu, a njegovi potomci dobiju nadimak Brezoni („Brjazovići”) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    917  brĭazdă  brazdă   бразда  brĭazdă (mn. brîăžđ) [akc. brĭazdă] (i. ž.) — 1. brazda, udubljenje koje plug ostavlja na površini zemlje pri oranju ◊ kînd arĭ ku vićiļi, șî kînd plugu-ț sîare đin brĭazdă, kî ĭe pomîntu tare, loko-la ńiarat în fundu brîažđi, sa kĭamă pîrś — kad oreš stokom, i kad ti plug iskoči iz brazde zbog tvrde zemlje, onaj nepoorani deo na dnu brazde zove se jarac 2. dugačak i uzan trag iza nekog predmeta koji se kretao ili koji je vučen ◊ a trĭekut kare a fi trĭekt ku saĭna pin namĭeț, ș-a ramas brîăžđ adînś dupa ĭel — neko je prošao sankama kroz smetove, i ostavio duboke brazde za sobom ♦ (demin.) brĭazduță, brĭezduļeț ♦ (augm.) brĭazduoń ♦ sin. șîrag [Por.] ∞ brăzdui Rudna Glava   [Vidi]
    2016  brĭeză  breza   бреза  brĭeză (mn. brĭez) [akc. brĭeză] (i. ž.) — (bot.) breza (Betula pendula) ◊ brĭeză ĭe ļiemn supțîrĭe, are skuarță albă ku pĭaće ńagre — breza je tanko drvo, ima belu koru sa crnim pegama ◊ rumîńi aĭ batrîń aăla ļiemn a kĭemat mastak — stari Vlasi su ovo drvo zvali „mastak” ♦ sin. mastak [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    989  brĭezdat  brăzdat   браздаст  brĭezdat (brĭezdată) (mn. brĭezdaț, brĭezdaće) [akc. brĭezdat] (prid.) — brazdast, koji ima brazde, koji ima oblik brazde; izbrazdan; udubljen ♦ sin. înkrĭețat, zbîrśit ◊ drumu đi kar pi kulme ĭe tuot înbrĭezdat đi apă, kare a kurs dupa pluaĭe, parke ĭe arat ku plugu — kolski put na kulmi je sav brazdast od vode koja je tekla posle kiše, kao da je izoran plugom ♦ var. brăzduit [Por.] ∞ brăzdui Rudna Glava   [Vidi]
    996  brođală  brodeală   погађање  brođală (mn. brođaļе) [akc. bruđală] (i. ž.) — pogađanje, otkrivanje nečega posle više pokušaja ◊ ma mir, atîta brođala-luor sî gasiaskă bańa-ĭ pitulaț, șî la urmă ńimika, đin triĭ pĭ-a măĭ lungă — čudim se, toliko njihovo pokušavanje da nađu sakriveno blago, i na kraju šipak ♦ var. bruđală [Por.] ∞ brođi Rudna Glava   [Vidi]
    995  brođi  brodi   погодити  brođi (ĭuo brođiesk, ĭel brođiașće) [akc. brođi] (gl.) — pogoditi, potrefiti, pronaći ◊ śerkă, sa kinui, la urmă brođi gaura-n gard, șî sa pĭerdu — probao je, mučio se, na kraju pronađe rupu u ogradi, i izgubi se ◊ dakă nu kunuoșć luoku, amunka brođeșć drumu — ako ne poznaješ mesto, teško ćeš pronaći put ♦ sin. putrîvi [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    998  brođit  brodit   нађен  brođit (brođită) (mn. brođiț, brođiće) [akc. brođit] (prid.) — nađen, otkriven traganjem, pogođen ◊ la urmă vaḑură kă poćaka nu ĭe brođită, șî sa întuarsîră — na kraju videše da staza nije pogođena, i vratiše se ♦ var. bruđit ♦ sin. gasît, putrîvit [Por.] ∞ brođi Rudna Glava   [Vidi]
    870  bronkai  broncai ?   басирати  bronkai (ĭuo bruankîĭ, ĭel bruankîĭe) [akc. bronkai] (gl.) — 1. basirati, svirati kontrabas 2. (iron.) imitirati sviranje kontrabasa 3. (pej.) (onom.) brundati, proizvoditi dubok zvuk, sličan zvuku kontrabasa 4. (fig.) terati inat, gunđati ◊ la moșo-sta śeva nu-ĭ pi vuoĭe, numa bruankîĭe pin kasă — ovom čiči nešto nije po volji, samo gunđa po kući [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    869  bronkaș  broncaș   контрабасиста  bronkaș (mn. bronkaș) [akc. bronkaș] (i. m.) — kontrabasista, muzičar koji svira kontrabas, drveni žičani instrument ◊ în banda nuastră am avut șî bronkaș, șî tubașîărĭ — u našem okestru imali smo i kontrabasistu, i bubnjara [Por.] ∞ bronkai Rudna Glava   [Vidi]
    1879  brontavit  cangrenat   гангренозан  brontavit (brontavită) (mn. brontaviț, brontaviće) [akc. brontavit] (prid.) — gangrenozan, zahvaćen gangrenom, oboleo od gangrene ◊ mi s-a brontavit piśuoru, șî duolturi mi la taĭat đi la źanunkĭe-n vaļe — noga mi je bila gangrenozna, i doktori su mi je isekli od kolena na dole ♦ var. bruntavit [Por.] ♦ dij. var. blontirit (Krivelj) [Crn.] ∞ bruont Rudna Glava   [Vidi]
    2117  broskan  broscan   жабац  broskan (mn. broskań) [akc. broskan] (i. m.) — (zool.) žabac, mužjak žabe ◊ kînd ĭastă bruaskă, muara să fiĭe șî broskan, da pi śe sa va kunoșća, draku đin baltă va șći — kada ima žabe mora da bude i žabac, a po čemu se prepoznaju, đavo iz bare će znati ♦ (demin.) broskanuț, broskańel ♦ (augm.) broskoćeu ♦ var. broskuoĭ [Por.] ∞ bruaskă Rudna Glava   [Vidi]
    868  bruankă  broancă   контрабас  bruankă (mn. bruonś) [akc. bruankă] (i. ž.) — 1. (muz.) kontrabas, veliki drveni instrument sa četiri žice, sličan violini ◊ în bruankă aĭ nuoștri n-a kîntat đi bîtrîńață, mi-ntîń s-a vaḑut în taĭfiļi țîgańeșć dupa ratu ku mńamț — na kontrabasu naši nisu svirali od starine, on je prvi put viđen u ciganskim orkestrima posle rata sa Nemcima 2. (antr.) Bruankăobavezan nadimak kontrabasista ◊ Ĭanku Bruankă n-a kîntat în bruankă, numa a fuost fakut ka bruanka, pă lumĭa la poļikrit așa đin glumă — Janko Bronka nije svirao kontrabas, ali je bio nalik na njega, pa su ga ljudi tako nazvali u šali ◊ Vană, kopilu-lu Ĭanku Bronkașu — Jovan, sin Janka Bronke, „Kontrabasiste” [Por.] ∞ bronkai Rudna Glava   [Vidi]
    958  bruma  bruma   опалити (сланом)  bruma (ĭuo brumĭeḑ, ĭel brumĭaḑă) [akc. bruma] (gl.) — opaliti slanom, izgoreti od slane (za biljke) ◊ a veńit tuamna, a strîns źeru, o să ńi sa brumĭaḑă fluoriļi în građină — došla je jesen, stegao je mraz, slana će nam opaliti cveće u bašti [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    957  brumat  brumat   опаљен сланом  brumat (brumată) (mn. brumaț, brumaće) [akc. brumat] (prid.) — opaljen slanom, izgoren slanom ♦ var. brumait [akc. brumait] ◊ tuaće fluoriļi în građină a ars đi brumă — sve cveće u bašti je izgorelo od slane [Por.] ∞ bruma (stih)
    Floriśikă întuńakată
    Śe ĭeș ńagră șî uskată,
    Or bruma ć-a brumait,
    Or mana ć-a manuit?

    Moj cvetiću potamneli,
    Što mi crniš i što veneš,
    Da l’ te slana noću pali,
    Il’ te mana danju gori?

    (Iz ljubavne pesme P. Perića iz Osnića, peva Miroslav Čulinović iz Šarbanovca, zapis F. Paunjelović, Šarbanovac 2007) [Crn.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    1878  bruont  cangrenă   гангрена  bruont (mn. bruonturĭ) [akc. bruont] (i. s.) — (med.) gangrena; bront ◊ s-a-nbrukat în piruoń ruźińit, șî piśuoru ĭ-a luvat bruont — ubo se na zarđali ekser, i nogu mu je zahvatila gangrena ♦ var. bluont (Tanda) [Por.] ◊ bruont ĭe karńe viĭe — bront je živa rana (Rašanac) [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
    985  bruoskariĭe  broscărie   жабљак  bruoskariĭe (mn. bruoskariĭ) [akc. bruoskariĭe] (i. ž.) — žabljak, mesto sa mnogo žaba; baruština ◊ s-a fakut în luok un baltuoń ku tuot, o să-m fiĭe luoku numa o bruoskariĭe ku bruoșć đ-aļi vĭerḑ, în luok đi kukuruḑ — napravila se u njivi ogromna baruština, biće mi njiva samo jedan žabljak sa zelenim žabama umesto kukuruza [Por.] ∞ bruaskă Rudna Glava   [Vidi]
    1966  brus  brus   брус  brus (mn. bruș) [akc. brus] (i. m.) — 1. brus, kamen za oštrenje sečiva ◊ brus đi kuasă — brus za kosu ◊ ku brusu sa askuće tuot śe are taiș — brusom se oštri sve što ima sečivo ♦ sin. kuće, glađe 2. (vulg.) izmet, govno ◊ kare s-a fi kakat aiśa în mižluoku poćeśi, ș-a lasat bruso-la așa đi sî đa uomu în ĭel, dabugoda đi pomană sî-ĭ fiĭe — ko se posrao ovde nasred staze, i ostavio ovo govno tako da čovek ugazi u njega, daboga mu za podušje bilo 3. (psih.) durenje, nadurenost ◊ kopilașu s-a mîńiĭat șî stă brus lînga masă, nu vrĭa sî manînśe ku nuoĭ — dečko se naljutio i naduren stoji kraj sofre, neće da jede s nama ♦ / (skr.) < brusnat [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1967  brusnat  brusnat   надурен  brusnat (brusnată) (mn. brusnaț, brusnaće) [akc. brusnat] (prid.) — naduren, napućenih usana, ljutit ◊ am duauă fĭaće đizmerdaće, dakă nu ļi laș la źuok, în stare sînt sî fiĭe tuota ḑîua înbrusnaće — ima dve razmažene ćerke, ako ih ne pustiš na igranku, u stanju su da ceo dan budu nadurene ♦ skr. brus ♦ var. înbrusnat ♦ sin. bufnat, înbifnat, buzumfat [Por.] ∞ brus Rudna Glava   [Vidi]
    4088  buala-rîa  boală-rea   падавица  buala-rîa (mn. buaļe-rîaļe) [akc. buala-rîa] (i. ž.) — (med.) padavica, epilepsija ◊ boala rîa ĭe batrînă șî grĭa buala kare uomu o pațîașće pintru pakaće alu stramoșî luĭ — padavica je stara i teška boljka, koju čovek pati zbog grehova njegovih predaka ◊ kînd ăl prinđe buala rîa, uomu kađe, sa pĭarđe, sa zbaće tuot șî faśe spumă la gură — kad čoveka spopadne padavica, on pada, izgubi se, trese se sav i na ustima mu izbija pena ◊ ḑĭļiļi în kare nu sa kućaḑă lukra pintru buala rîa, sînt marța șî žuoĭa đintîń dupa Kraśun, Zîpostîtol mik, Pașć șî Rusaļe — dani kada se ne sme raditi zbog padavice, jesu prvi utorak i četvrtak posle Božića, Malih poklada, Uskrsa i Rusalja [Por.] ∞ boļi Rudna Glava   [Vidi]
    794  buaskă  boască   комина  buaskă [akc. buaskă] (i. ž.) — komina, ono što ostane kada se iscedi sok iz voća (šljive, grožđa i dr.) tokom obrade; kom, drop, džibra ◊ buaska sa dîă la puorś — komina se daje svinjama [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    589  buată  botă   мочуга  buată (mn. buoț) [akc. buată] (i. ž.) — (tehn.) 1. močuga, drvena batina sa zadebljanim vrhom, primitivna alatka za mlaćenje, mlat, bat, tučak ◊ buata ĭe un bît skurt șî țapîn, ku buot gruos șî tare — „buata” je jedan kratak i čvrst štap, sa zadebljanim i jakim vrhom ◊ buată đi batut parĭ — mlat za nabijanje kočeva ◊ buată đi batut în pivă — malj za tucanje u avanu [Por.] 2. malj, veliki drveni čekić ◊ tutuk ku kuadă, đi batut pari — trupac sa drškom, za nabijanje kočeva ◊ ku buata am batut pĭańe, kînd am spart la ļamńe — maljem sam zabijao klinove, kad sam cepao drva [Crn.] ∞ buot (izr.) Đistul o buată la un kar đi uaļe. — Dovoljna je tojaga za kola krčaga. (Zapis: F. Paunjelović, Osnić) [Crn.] (izr.) Kuń pi kuń skuaće, da buata pi tuaće. — Klin se klinom vadi, a močuga vadi sve. (Zapis: Durlić, Rudna Glava) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    983  bubuos  bubos   бубуљичав  bubuos (bubuasă) (mn. bubuoș, bubuasă) [akc. bubuos] (prid.) — 1. (med.) bubuljičav, pun bubuljica, koji ima bubuljice ◊ fată frumuasă, ma ĭe tuată bubuasă la firĭe — lepa devojka, ali je sva bubuljičava po licu 2. (za predmete) neravni, puni čvorova i kvrga ◊ țapańița-sta ĭe tuată bubuasă, nu ĭe đi ńimika, bună ĭe numa đi fuok — ova cepanica je sva kvrgava, nije ni za šta, dobra je samo za vatru ♦ var. bubat [Por.] ∞ bubă Rudna Glava   [Vidi]
    991  bućeḑa  boteza   крстити (се)  bućeḑa (ĭuo boćeḑ, ĭel boćaḑă) [akc. bućeḑa] (gl. p. ref.) — krstiti (se), kumovati, nadenuti ime ◊ n-am bań, nu șću kom vuoĭ bućeḑa kopilo-sta, kă puopa ĭe prĭa skump — ne znam kako ću krstiti ovo dete, jer je pop preskup [Por.] ♦ dij. var. boťeza [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
    992  bućeḑat  botezat   крштен  bućeḑat (bućeḑată) (mn. bućeḑaț, bućeḑaće) [akc. bućeḑat] (prid.) — kršten, nad kojim je izvršen crkveni obred krštenja ♦ supr. ńibućeḑat ◊ śe drak lukri aśiĭa, iș tu bućeḑat? — šta kog vraga tu radiš, je si li ti kršten ? ♦ supr. ńibućeḑat [Por.] ∞ bućeḑa Rudna Glava   [Vidi]
    913  budală  budală   будала  budală (mn. budaļе) [akc. budală] (i. ž.) — budala, prostak, čovek čije je ponašanje nesmotreno i neumesno; glupavko ◊ așa budală kum ĭe ĭel, n-a măĭ vaḑut ĭuo ku uokĭi miĭ — takvu budalu kao što je on, još nisam video svojim očima ♦ sin. pļesńitčaknut, udaren [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    914  budaluos  budalos   будаласт  budaluos (budaluasă) (mn. budaluoș, budaluasă) [akc. budaluos] (prid.) — budalast, naivan, priprost ◊ atîta ĭe đi budaluos kînd sa-nbată, đi n-aĭ altśe, numa să fuź đi ĭel — toliko je budalast kad se napije, da nemaš šta drugo, nego da bežiš od njega [Por.] ∞ budală Rudna Glava   [Vidi]
    799  buḑat  buzat   уснат  buḑat (buḑată) (mn. buḑaț, buḑaće) [akc. buḑat] (prid.) — 1. usnat, koji ima velike, mesnate ili napućene usne 2. (antr.) nadimak ljudi koji imaju takav izgled, i koji vremenom može da postane porodično prezime ◊ Buḑatu, alu Buḑatu, Buḑatuońi, Buḑońi, Buzeĭa, Buzeuońi ... — Buzat, Buzatov, Buzatovići, Buzovići, Buzeja, Buzejići .. [Por.] ♦ Prezime Buzatović registrovano u Crnoj reci, a Buzejić u Homolju, Mlavi, Zviždu [Crn.] [Hom.] [Mlava] [Zvizd] ∞ buḑă Rudna Glava   [Vidi]
    539  buḑă  buză   усна  buḑă (mn. buḑ) [akc. buḑă] (i. ž.) — usna, deo lica ◊ mîndra are duauă buḑ, supțîriśe, nuroḑăsk dupa ĭaļe — draga ima dve tanušne usne, ludim za njima ◊ buḑîļi a iĭ sînt dulśe ka mńarĭa — njene usne su slatke ko med [Por.] ♦ dij. var. buză [Kmp.] (izr.) A umflat buḑîļi. — Nadurio se, naljutio se. ◊ Ku buḑîļi umflaće. — (dosl.) „sa naduvenim usnama”, (fig.) ljut, uvređen (koji zbog toga neće da govori) ◊ S-a ļinźe pi buḑă. — Oblizuje se, očekuje neku poslasticu, dobit i sl. (Zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1887  Buđelan  Budileanu   Буђелан  Buđelan (mn. Buđelań) (i. m.) — (antr.) Buđelan, prezime rudarske familije u Majdanpeku, čiji je predak Todor starinom „sa Karpata”, a u Majdanpek se doselio u drugoj polovini XIX veka iz „Austrije”, tj. iz nekog rudarskog mesta u rumunskom Banatu. [Buf.] Rudna Glava   [Vidi]
    1405  buf!  buf   буф  buf! (uzv.) — (onom.) buf! uzvik koji oponaša naglo ispuštanje vazduh a ◊ kînd ĭe śeva tare înflat, șî kînd rasuflă đintr-odată, s-auđe „buf” — kad je nešto jako naduvano, i kad naglo ispusti vazduh, čuje se „buf” [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1968  bufńit  bufnet   хукање  bufńit (mn. bufńiće) [akc. bufńit] (i. s.) — hukanje, huk, težak i dubok izdisaj vazduha ◊ s-auđe un bufńit grĭeu đin koșîărĭe, ka kînd ĭară sa-npung buoi-ĭa — čuje se neko teško hukanje u štali, kao da se opet bodu oni volovi [Por.] ∞ bufńi Rudna Glava   [Vidi]
    1969  bufńitură  bufnitură   хука  bufńitură (mn. bufńiturĭ) [akc. bufńitură] (i. ž.) — huka, snažan a dubok zvuk koji nastaje naglim izdisajem vazduha ◊ parke sa taĭe șî sa mînă ńiskar žuaviń marĭ în padure, kî ĭastă koźa vrĭame đi kînd s-aud bufńiturĭ grĭaļe đ-akolo — kao da se teraju i kolju neke krupne zveri u šumi, jer ima dosta vremena otkad se čuje teška huka odande ♦ up. bufńală [Por.] ∞ bufńi Rudna Glava   [Vidi]
    905  Bugoglauă  Bugoglaua   Букова глава  Bugoglauă (mn. bugoglăvĭ) [akc. Bugoglauă] (i. ž.) — (top.) Bukova glava, zvano mesto u ataru Rudne Glave, planinski vrh ◊ la Bugoglaua traĭesk bugoglavĭeńi — na Bukovoj glavi žive Bukovoglavci ♦ / < srb. bukova glava < srb. buk vodopad, slap, glava — (reljef) zašiljeni vrh brda : „brdo iznad vodopada” (exp. Durlić ) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    856  buĭađe  buiege   биљка  buĭađe (buĭeḑ) [akc. buĭađe] (i. ž.) — 1. (bot.) biljka, pojedini organizam rastinja; travka ◊ la nuoĭ lumĭa adună la buĭeḑ, ļi uskă șă ļi vind la zadrugă — kod nas ljudi sakupljaju bilje, suše ga i prodaju zadruzi ◊ o buĭađe ku fluorĭ ruoșĭe mĭ-a dat supt ferĭastă — jedna biljka sa crvenim cvetom, iznikla mi je pod prozorom ◊ somina ĭe buĭađe kare krĭașće numa pi kîrșe, șî nu sa kuļaźe ku mîna, numa sa baće đin pușka — somina je biljka koja raste samo na kršu, i ne bere se rukom, već se skida pucnjem iz puške ◊ Vińirĭa buĭeḑîlor — (kal.) Biljani petak, dan kada se sakuplja lekovito bilje ♦ (augm.) buĭeḑarĭmesto koje su zakrčile buljke; korovište; bujad [Por.] 2. naziv za sve zeljaste biljke čiji pojedinačni naziv nije poznat ◊ am gasît o buĭađe, ama nu șćiu kum o kĭamă — našao sam jednu biljku, ali ne znam kako se zove ◊ buĭeḑîļa-șća sînt buńe đi pus în mînkarĭe — ove biljke su dobre da se stave u jelo (kao začin) ◊ buĭađa-sta ĭe bună đi vinđakat — ova biljka je dobra za lečenje ♦ var. buĭeđe (Valakonja, Savinac) ♦ (augm.) buĭeźakzemljišni prostor zarastao u korov, zakorovljeno zemljiše [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    766  bukĭartă  buchiartă   униформисано лице  bukĭartă (mn. bukĭarță) [akc. bukĭartă] (i. ž.) — (zast.) uniformisano ili službeno lice ◊ a veńit duauă bukĭarță, șă ļ-a spus să sa muće đ-aśiĭa ku vićiļi în alt luok — došla su dva uniformisana (službena) lica, i kazali im da se presele sa stokom odande na drugo mesto ♦ var. bukĭarță [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1734  bukļuk  bucluc   боклук  bukļuk (mn. bukļukurĭ) [akc. bukļuk] (i. s.) — bokluk, gomila prljavštine, nečistoće, smeća ◊ đistupară țaua, șî đin ĭa bîșńi un bukļuk đi imală — otčepili cu cev, i iz nje je kuljnula gomila prljavštine [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    4220  buldańi  boldânea   буљити  buldańi [akc. buldańi] (gl.) ● v. boldăńi [Por.] ∞ boldăńi Rudna Glava   [Vidi]
    1001  bulobrĭaće  bolobrete   ракушац  bulobrĭaće (mn. bulobrĭeț) [akc. bulobrĭaće] (i. m.) — (zool.) rakušac, vrsta malih rakova, bez oklopa (Amphipoda) ◊ bulobrĭețî la nuoĭ sa gasăsk pi la izvuarîļi alu ogașă, traĭesk pi supt frunḑă kare a kaḑut în apă — rakušci se nalaze u izvorištima potoka, žive ispod lišća koje je palo u vodu [Por.] (opis) Đimult, babiļi ku bulobrĭețî a ļikuit kopiĭi aĭ miś kînd avut fuok mare: a pus bulobrĭeț pi ćiamĭe la kopil, șî ĭa țînut pănă nu a roșît; kînd roșăsk, iĭ labîdă șî pun alțî, șî așa-ĭ skimbă pănă nu ramîn ńegri, kum sînt iĭ, luvaț đin apă. — Nekada, babe su sa rakušcima lečile malu decu od visoke temperature: stavljali su rakušce detetu na teme, i držali ih dok ne pocrvene; kad pocrvene, bacaju ih i stavljaju druge, i tako ih menjaju dok ne ostanu crni, kakvi su oni kada se izvade iz vode. (Kazivač: Gergina Durlić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1982) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    745  buļubașă  bulibașă   буљубаша  buļubașă (mn. buļubașurĭ ?) [akc. buļubașă] (i. m.) — 1. starešina ili vođa grupe vojnika, odmetnika, hajduka ili razbojnika 2. (zast.) nadimak, koji je u pojedinim slučajevima postao prezime potomaka, i sačuvan ili u izvornom obliku (Majdanpek, V. Gradište), ili u nekoj posrbljenoj formi: Buljubašić (Halovo), Buljubašević (Zaječar), i to ne samo u vlaškim, nego i u srpskim porodicama [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    891  bunataće  bunătate   добро  bunataće (mn. bunatățurĭ) [akc. bunataće] (i. ž.) — I. 1. dobro, dobrota, dobrodušnost ◊ bunataće đi uom — dobričina 2. imovina ◊ a vrut să-ĭ vind ĭuo bunataća a mĭa pi duauă parîaļe — hteo je da mu prodam moju imovinu za dve pare II. var. bunu ◊ Nu întuork bunu la stuaka mĭa — Ne vraćam (=odbacujem) dobro moje stoke (iz bajalice) ♦ (demin.) buńeț ◊ uom buńeț — dobrica ♦ (mn. buńețurĭ) ◊ Nu întuork buńețurļi la kasa mĭa — Ne vraćam (=odbacujem) dobra moje kuće (iz iste bajalice) III. (rel.) dobročinstvo, dobro delo ◊ a trait ka sfîntu, a kreḑut în dumńeḑîu, șă traĭu luĭ a fuost pļin đi bunatățurĭ — živeo je kao svetac, verovao je u boga, i njegov je život bio pun dobročinstava [Por.] ∞ bun Rudna Glava   [Vidi]
    2267  bunăsama  bunăseamă   обазриво  bunăsamа [akc. bunăsama] (pril.) — (zast.) obazrivo, pažljivo ◊ lukră ku bunăsama, să nu ći farîmĭ — radi obazrivo, da se ne povrediš ♦ / bunădobra + samapažnja [Por.] ∞ bun (izr.) Aĭ’ ku sînataće, pļiakă ku bunăsama! — (dosl.) Hajd’ u zdravlje, pođi s pažnjom! (=putuj sigurno; pozdrav na rastanku. Kaz. Bora Paunović, zapis: Durlić, Rudna Glava, 17. VII 2013) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    982  bundă  bundă   бунда  bundă (mn. bunḑ) [akc. bundă] (i. ž.) — bunda, zimski kaput postavljen krznom ◊ aĭ batrîń n-a șćut đi bundă, ĭa a ĭeșît înkuaśa, a kîpatato lukratuori pi la rudńik, ka înbrîkamînt đi ĭarnă — stari nisu znali za bundu, ona se pojavila skoro, prvi su je dobili radnici u rudniku, kao deo zimske odeće [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2266  buńață  buneaţă   доброта  buńață (mn. buńețurĭ) [akc. buńață] (i. ž.) — (zast.) dobrota; dobročinstvo; dobrobit ◊ s-a strîkat lumĭa, uamińi a pĭerdut buńața — svet se iskvario, ljudi su izgubili dobrotu ◊ uomu trăbe să lukre đi buńețu kășî luĭ — čovek treba da radi za dobrobit svoje kuće ◊ đi tuata buńață dumńeḑîu îț mulțamĭașće — za svako dobročinstvo bog ti se zahvaljuje ♦ var. (mn.) buńiețurĭ [Por.] ∞ bun Rudna Glava   [Vidi]
    790  buobabi  boul-babei   јеленак  buobabi [akc. buobabi] (i. m.) — (ent.) jelenak (Lucanus servus) ♦ var. boubabi, buoubabi„babin vo” ◊ buobabi ĭe o guangă ku kuarńe — jelenak je buba sa rogovima ♦ sin. śerb„jelen” ♦ sin. gognău (Tanda)♦ up. buou, bou [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    906  buobît  bobot   водопад  buobît (mn. buobîće) [akc. buobît] (i. s.) — vodopad, slap, buk ◊ la nuoĭ ĭastă pi Șașkă duauă luokurĭ ku așa nume: Buobîto-l mik, șî Buobîto-l mare — kod nas na Šašci ima dva mesta sa takvim nazivom: Veliki buk, i Mali buk ♦ var. bobît ♦ / < srb. bobot „šum, buk(a)” (exp. Durlić ) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    837  buolbură  bolbură / volbură   слак  buolbură (mn. buolburĭ) [akc. buolbură] (i. ž.) — (bot.) slak, poponac (Convolvulus arvensis) ◊ buolbura ĭe bună numa đi dat la puorś, đi iĭ aĭa ĭe mare dulśață — slak je dobar samo da se daje svinjama, za njih je to velika poslastica ♦ var. bolbură [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    803  buold  bold   бодља  buold (mn. buolduri, buolđe) [akc. buold] (i. m.) — bodlja, šiljak, zašiljeni vrh ◊ buoldu fusuluĭ — vrh vretena [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    807  Buolđa  Bolda   Болџа  Buolđa [akc. Buolđa] (i. m.) — Boldža, često ime za psa, naročito za male pse, kućne ljubimce, čija se vrsta zove bolđiu [Por.] ∞ buold Rudna Glava   [Vidi]
    1896  buonț  bulz   шароње  buonț (mn. buonțurĭ) [akc. buonț] (i. s.) — 1. (nutr.) šaronje,1) šaruljća,2) parče toplog kačamka, sa uvaljanim sirom ◊ buonțu ĭe măĭ dulśe kînd un parśiel đi brînḑă tare șî sarată baź într-un vîžmîk đi koļașă kaldă, fakută đin kukuruḑ alb, șî laș kîta sî șćia pănă brînḑa-ĭa nu sa muaĭe — „bonc” je najslađi kada krišku slanog i tvrdog sira uvaljaš u parče toplog kačamka, naopravljenog od belog kukuruza, i pustiš malo da stoji dok se sir ne smekša ♦ sin. popuțoĭ (Tanda), pupuțuoĭ (Topolnica) [Por.] ♦ dij. sin. kukoluoș (Leskovo) ♦ dij. sin. puțuoĭ (Jasikovo) [GPek] ♦ dij. sin. guguluoĭ (Slatina, Bor) ♦ sin. pupuoĭ (Topla) [Crn.] ♦ dij. sin. gîskă (Šipikovo) [Tim.] 2. (psih.) ljutito dete, koje se duri ◊ la kopilo-sta śeva nu ĭe pi vuoĭe, prĭa mult stă buonț în kuot, șî nu vorbĭașće ku ńima — ovom detetu nešto nije po volji, dugo stoji u ćošku nadureno i ne govori ni sa kim [Por.] (kom.) 1)šaronje, izraz preuzet od Srba iz golubačkog sela Dobra, kojima je ova poslastica poznata, 2)šaruljća - izraz preuzet iz timočkog dijalekta srpskog jezika (шаруљћа ж комад средине хлеба и сира сједињен гњечењем у шаци (Јакша Динић, Тимочки дијалекатски речник, Београд, 2008, s.v.) Sursa: JakšaDinić Rudna Glava   [Vidi]
    543  buou  bou   во   buou (mn. buoĭ) [akc. buou] (i. m.) — (zool.) vo (Bos taurus) ◊ buou ĭe biku lu kare sînt batuće kuaĭļi, să nu sară pi vaś, numa să fiĭe bun đi lukru — vo je bik kome su stucana jaja, da ne bi mogao da skače na krave, već da bude dobar za rad ◊ tare ka buou — jak kao vo ♦ var. bou ♦ up. bik [Por.] ♦ dij. var. bu (mn. buоĭ) [Kmp.] (stih)
    Karĭe arĭe patru buoĭ,
    Kapu-ĭ pļin đi ńivuoĭ,
    Da ĭuo nam ńiś o parĭake,
    Puort kaśula pi urĭake.

    Ko ima četri vola,
    Muti mu se od nevolja,

    A ja par nijedan nemam,

    Kapu krivim i ne marim.


    (Kaz. B. Paunjelović, zapis F. Paunjelović, Osnić, 1972) [Crn.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    629  buratură  borâtură   сперма  buratură (mn. buraturĭ) [akc. buratură] (i. ž.) — sperma, muško seme ◊ ĭ-a dat đin mînă, ș-a umplut pătura đi buratură — onanisao je, i napunio ćebe spermom [Por.] ♦ dij. var. borîtură [Crn.] ∞ borî Rudna Glava   [Vidi]
    604  burća  burcea   трбоња  burća (mn. burćeń) [akc. burća] (i. m.) (hip.) (pej.) — trbonja ◊ burća sa ḑîśe đi uom ku burta mare — burća se kaže za čoveka koji ima veliki stomak [Por.] ♦ dij. var. burćilă [GPek] ∞ burtă Rudna Glava   [Vidi]
    3776  Burćuońi  Burtea   Трбуховићи  Burćuońi [akc. Burćuońi] (i. m.) ● v. Burćeńi [Por.] ∞ burtă Rudna Glava   [Vidi]
    4160  burĭaće galbin  burete galbin   лисичарка  burĭaće galbin (mn. burĭeț galbiń) [akc. burĭaće galbin] (i. m.) — (mik.) lisičarka (Cantharellus cibarius) ◊ burĭeț đ-aĭ galbiń sînt śupĭerś galbińe ka śara — lisičarke su pečurke žute kao vosak ◊ burĭeț đ-aĭ galbiń sa măĭ kĭamă șî burĭeț đi pin sfińak — lisičarke se još zovu i pečurke iz crnog grabišta [Por.] ∞ burĭaće Rudna Glava   [Vidi]
    4159  burĭaće ĭuće  iuţar   млечњача  burĭaće ĭuće (mn. burĭeț ĭuț) [akc. burĭaće ĭuće] (i. m.) — (mik.) mlečnjača, bela gljiva (Lactarius piperatus) ◊ burĭaće ĭuće ĭe śuparkă albă, pļină đi lapće, kare dă pin padure — mlečnjača je bela pečurka, puna mleka, koja raste po šumi [Por.] ∞ burĭaće Rudna Glava   [Vidi]
    864  burkă  burcă   капут   burkă (mn. burś) [akc. burkă] (i. ž.) — 1. kaput, gornji deo muškog odela; sako ◊ kînd ĭe frig, uamińi înbrakă burka — kad je hladno, muškarci oblače kaput ♦ (demin.) burkiță ◊ a măĭ ramas kîta đin śuarik, șî s-a rugat đi kroĭtuorĭ să-ĭ fakă șî o burkiță đi fiu-su — ostalo je malo od sukna, pa je zamolio krojača da mu sašije i kaputić za sina ♦ (augm.) burkuoń [Por.] 2. džemper ◊ muma mĭ-a înpļećit burkă đe lînă — majka mi je isplela džemper od vune ◊ babă Ĭana fărbuĭe burka — baba Jana farba džemper ◊ burka đe lînă ĭe kalduruăsă — džemper od vune je topao [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    701  burtan  burtan   желудац  burtan (mn. burtań) [akc. burtan] (i. m.) — 1. (anat.) želudac, trbuh, stomak 2. (fig.) debeljko, osoba sa velikim stomakom 3. (antr.) Burtan„Trbonja”, nadimak za osobu sa velikim stomakom ◊ ĭel ĭe fiu lu Ĭanku Burtan — on je sin Janka Trbonje ♦ / (augm.) < burtă ♦ sin. tîrban [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    603  burtanuos  burtos   трбушаст  burtanuos (burtanuasă) (mn. burtanuoș, burtanuosă) [akc. burtanuos] (prid.) — 1. trbušast, sa velikim trbuhom ◊ burtanuos ĭe uom ku burta mare — trbušast je čovek sa velikim stomakom ◊ uamiń burtanuoș đemult n-a fuost mulț, kî tuoț a fomit, ș-a fuost uskaț — trbušastih ljudi je nekada bilo malo, jer su svi gladovali, i bili mršavi 2. obao, zaobljen, izbočen ◊ baluonu đi apă ĭe burtanuos, da kila nu — balon za vodu je trbušast, a flaša nije ♦ sin. tîrbanuos [Por.] ∞ burtă Rudna Glava   [Vidi]
    503  burtă  burtă   трбух  burtă (mn. burț) [akc. burtă] (i. ž.) — trbuh, stomak ◊ are durĭerĭ la burtă — ima bolove u stomaku ◊ ma duare burta — boli me stomak ◊ burta muaļe — (anat.) donji deo stomaka, meki trbuh ◊ burta mikă, burta „pi žuos” — „mali stomak”, „donji stomak”: (euf.) deo tela sa genitalijama, u (izr.) „one stvari”, naročito „ženske stvari” [Por.] (izr.) Burta nainće, ĭel dupa ĭa. — Stomak napred, on za njim.
    Ĭa ažuns burta la barbă. — Stigao mu stomak do brade. (Pogrdne izreke koje se upućuju gojaznim ljudima, zapis F. Paunjelović, Osnić) [Crn.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    3770  burundău  borândău   бориндео  burundău [akc. burundău] (i. m.) ● v. borîndău [Por.] ∞ borîndai Rudna Glava   [Vidi]
    821  buskofi  boscofi ?   мрљати  buskofi (ĭuo buskofĭesk, ĭel buskofĭașće) [akc. buskofi] (gl. p. ref.) — mrljati, mazati, razmazati, proizvoljno i bez ukusa mešati razne tečne sastojke boje ili hrane ◊ nu șćiĭe sî văruĭe, numa buskofĭașće parĭețî — ne zna da kreči, samo razmazuje zidove [Por.] ∞ buaskă Rudna Glava   [Vidi]
    822  buskofĭală  boscofeală ?   мрља  buskofĭală (mn. buskofĭaļе) [akc. buskofĭală] (i. ž.) — 1. mrlja, brljotina ◊ kopilo-sta a fakut numa o buskofĭală în svĭeskă đi șkuală — ovo dete je napravilo samo neku mrlju u školskoj svesci 2. smeša različitih tečnih sastojaka, bućkuriš ◊ a fakut o buskofĭală đi ḑamă, pućem numa s-o lupadăm la puorś — napravila je bućkuriš od čorbe, možemo samo da je bacimo svinjama [Por.] ∞ buaskă Rudna Glava   [Vidi]
    772  buskomĭeļńiță  boscomelniţǎ   бускомелница  buskomĭeļńiță (mn. buskomĭeļńiśe) [akc. buskomĭeļńiță] (i. ž.) — 1. boskomelnica, obredni kolač koji se jedini ljubi na pomanama, prilikom obreda namenjivanja pokojniku (Rudna Glava) 2. sveća kojom se kadi pomana (Gornjane) ◊ buskomĭeļńiță ie lumanarĭe numarată ku ungiĭa, kă la pomană trîabe să fiĭe tuot la număr — boskomelnica je sveća, na kojoj je noktom urezan određen broj recki, jer na pomani treba sve da bude na broju ♦ var. boskomĭeļńiță ♦ up. țuka [Por.] (opis) Buskomĭeļńița ĭe kolaku ăl măĭ mare la pomană; ĭa iĭ țîńe rîndu. Sa puńe la kapu pomeńi, đi parća đirĭaptă, sa țukă, kî pista ĭa mĭerg tuaće rugamînćiľi, măĭ mare rugamînt ĭe sî sa înpľińaskă pomana: dakă n-afi fakut tuot kum trîabe, să o înpļińaskă Dumńeḑîu ku Maĭka Prîastîśe șî ku Stražărĭu Raĭuluĭ. Đe mult ku ĭa s-a dus la rîu kînd a slubaḑît apa l-aĭ muorț, a puso la marźina api, đi o parće.

    Boskomelnica je glavni hleb pomane, ona je uređuje. Stavlja se na čelo pomane, sa desne strane, i ljubi se, jer preko nje idu sve molitve, od kojih je najveća ona da Bog, Majka Prečista i Rajski Stražar dopune pomanu, ukoliko joj nešto nedostaje. Nekada je ovaj kolač nošen i na reku, kada se izlivala voda za mrtve, i stavljali su ga na obali reke, sa strane. (Kazivač: Olgica Trailović, Rudna Glava, zapis: Durlić, 2007.) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    3304  Busuĭuaka  Busuioaca   Босиљка  Busuĭuaka [akc. Busuĭuaka] (i. ž.) — (antr.) (zast.) Bosiljka, žensko lično ime ◊ dupa buĭađe busuĭuok, đemult la mulće fĭaće nașî a dat nume Busuĭaka — prema biljci bosiljka, nekada su mnogim devojčicama kumovi davali imena Bosiljka ♦ up. Bosîlka [Por.] ∞ busuĭuok Rudna Glava   [Vidi]
    1853  busuĭuok  busuioc   босиљак  busuĭuok (mn. busuĭuaśe) [akc. busuĭuok] (i. s.) — (bot.) bosiljak (Ocimum basilicum) ◊ fir đi busuĭuok — struk bosiljka ◊ busuĭuok ĭe buĭađe sfîntă — bosiljak je sveta biljka ◊ niś un đeskînćik nu puaće fara busuĭuok — ni jedna bajalica ne može bez bosiljka ◊ busuĭuoku ćimpuluĭ — vrsta bosiljka [Por.] ♦ dij. sin. bîsîĭuok (Sige) [Hom.] ◊ busuĭuoku kaluluĭ — divlji, „konjski” bosiljak (Jasikovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    777  bușćan  buștean   пањ  bușćan (mn. bușćeń) [akc. bușćan] (i. m.) — 1. panj, deo drveta koji ostaje na korenu kad se stablo iseče, sruši ili prelomi, bilo da je u zemlji, ili da je izvađen iz nje ◊ am tîrsît pođina, șî mĭ-a măĭ ramas numa ńișći bușćeń đi skuos — istrsio sam padinu, i ostali su mi samo još neki panjevi za vađenje ♦ (demin.) bușćańel, bușćanuț ♦ (augm.) bușćanuoń ♦ sin. truș, śulpan 2. čokot vinove loze ◊ am ḑîaśe bușćeń đi viĭe — imam deset čokota vinove loze [Por.] 3. korenje sasušenog korova i drugog nekorisnog bilja ◊ aĭa śi ĭe în Poreśĭa bușćan, la nuoĭ sa kĭamă buśim, da bușćeńi la nuoĭ sînt rîdaśińiļi kare ramîn șî putraḑăsk dupa buĭeḑ, kînd buĭađa sa uskă — ono što je u Poreču „buščan”, kod nas je „bučim”, a mi „buščan” zovemo korenje biljaka koje je ostalo da truli u zemlji, kad se biljka osuši (Jasikovo) [GPek] ∞ buśim (opis) (običaj) Đemult s-a înkinat aĭ nuoștri, aĭ batrîń, pi la prazńiśe șî pintru bușćanu śe stîă-n drum, să nu rastuarńe karu, dakă karu lovĭașće în ĭel. — Nekada su naši stari na slavama metanisali i za panj na putu, da ne preture kola, ako kola udare u njega. (Rudna Glava, zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    780  buśauă  bucea   наглавак  buśauă (mn. buśĭaļe) [akc. buśauă] (i. ž.) — (tehn.) naglavak, mufna, čaura, obruč, cev a. metalni obruč na drvenoj glavčini kolskog točka ◊ buśaua ĭe fakută đi kovaś, ka un ińel đi fĭer — „bučava” je nalik na gvozdeni prsten, koji su izrađivali kovači b. drveni pisak na rikalu ◊ buśaua la buśin sa faśe đin suok, kî ĭel ĭe îngăurit gata — pisak za rikalo pravi se od zove, jer ona već ima gotovu rupu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    784  buśińiș  buciniș   кукута  buśińiș (mn. buśińișă) [akc. buśińiș] (i. s.) — (bot.) kukuta, angelika (Anchangelica officinalis) ◊ buśińișu are dudă marĭ, krĭașće înalt — kukuta ima dugačke cevi, raste visoko [Por.] ♦ dij. sin. fifă (Jasikovo) [GPek] (Osnić) [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    684  butavi  umfla   надути  butavi (ĭuo butavĭesk, ĭel butavĭașće) [akc. butavi] (gl. p. ref.) — (med.) naduti (se), nateći, dobiti otok, dobiti vodeni podliv usled neke bolest i ◊ baba a-nśeput a butavi la firĭe, n-o să traĭaskă mult — babi je počelo da natiče lice, neće dugo da živi ◊ mare zîpușală, sa butavĭesk vićiļi la pulpĭe — velika je sparina, stoci će da nateknu vimena [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    686  butavit  umflat   отечен  butavit (butavită) (mn. butaviț, butaviće) [akc. butavit] (prid.) — (med.) otečen, natečen, naduvan ◊ tuot ĭe butavit đi bĭare — sav je natečen od pića [Por.] ∞ butavi Rudna Glava   [Vidi]
    940  butavitură  umflătură   отеклина  butavitură (mn. butaviturĭ, butavĭelurĭ) [akc. butavitură] (i. ž.) — oteklina, otečeno mesto ◊ am kaḑut pi gĭață, șă am pi șuold o butavitură mare — pao sam na ledu, i imam na butuni veliku oteklinu ♦ sin. umflatură, vîtamatură [Por.] ∞ butavi Rudna Glava   [Vidi]
    685  butavĭelă  umflare ?   отеклина  butavĭelă (mn. butavĭaļе) [akc. butavĭelă] (i. ž.) — 1. (med.) otok, oteklina, naduto mesto na telu čoveka ili životinje, nastalo sakupljanjem tečnosti usled bolesti, ili starosti ◊ la bîtrîńață, ĭasă butavĭaļe măĭ mult pi supt uokĭ — u starosti, izbijaju otoci najviše ispod očiju 2 (fig.) naduvenko ◊ o butavĭelă đi uom, să n-aĭ trĭabă ku ĭel — neki naduvenko, da nemaš posla s njim ♦ var. butavĭală [Por.] ∞ butavi Rudna Glava   [Vidi]
    1497  buzduakă  bâzdoacă   тупан  buzduakă (mn. buzduoś) [akc. buzduakă] (i. s.) — tupan, glupan, blenta; buzdovan ◊ a trait la nuoĭ un uom pi kare la poļikrit Ĭuakă Buzduakă, kă a fuost, saraku, uom prostovan — živeo kod nas neki čovek koga su zvali Joka Buzdoka, jer je, siroma, bio čovek priprost [Por.] ∞ buzdugan Rudna Glava   [Vidi]
    950  Buzduakă  bâzduacă   Буздока  Buzduakă [akc. Buzduakă] (i. m.) — (antr.) Buzdoka, nadimak čoveka u Rudnoj Glavi, (pej.) buzdovan, tupan [Por.] ∞ buzdugan Rudna Glava   [Vidi]
    923  buzdugan  buzdugan   буздован  buzdugan (mn. buzdugańe) [akc. buzdugan] (i. s.) — buzdovan 1. srednjevekovno oružje, gvozdena kugla sa drškom ◊ șî traźe Miluș buzduganu, șî ăĭ sparźe kapu la turk — i potegne Miloš buzdovan, i razbije Turčinu glavu (iz nar. prip.) 2. (zast.) močuga, drveni predmet sa drškom i čvornovatim zadebljanjem na vrhu ◊ ma rugaĭ đi ĭel s-îm fakă un maĭ, să bat la parĭ în gard, da ĭel mĭ-a fakut un buzdugan, ma duk să dau pi kap ku ĭel — molio sam ga da mi napravi malj, da nabijem kočeve u ogradi, a on mi je napravio neki buzdovan; idem da ga njime mlatnem po glavi 3. (fig.) tup i glup čovek ◊ veśińi aĭ miĭ sînt ńișći buzdugań, nu măĭ puoț ć-a tăĭnuĭa ku iĭ — moje komšije su neki buzdovani, ne može (š) (se) razgovarati sa njima 4. (fig.) muški polni organ (u nadgovaranju sa ženama) ◊ fuź, soro, înkolo, kă mi sa skuală pîrdańiku đi buzdugan, șî o sî fiĭe beļauă! — beži tamo, sele, jer će mi se dići prokleti buzdovan, pa će biti belaja! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1963  buzumfla  bosumfla   дурити се  buzumfla (ĭuo ma buzumflu, ĭel sa buzumflă) [akc. buzumfla] (gl. p. ref.) — duriti se, naduriti se, napućiti usne u znak ljutnje ◊ kînd ĭeram mik, am șćut ma buzumfla đi fiĭe śe — kad bejah mali, znao sam se duriti za bilo šta ♦ / buḑăusne + umflanaduvati, pućiti ♦ sin. brusńi, înbrusńi, înbufna [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    800  buzumflat  bosumflat   надурен  buzumflat (buzumflată) (mn. buzumflaț, buzumflaće) [akc. buzumflat] (prid.) — naduren, napućenih usana, ljutit ◊ śe stă kopilo-sta buzumflat? — što li je ovo dete nadureno? ♦ / < buḑăusna + umflatnaduvan, natečen [Por.] ♦ dij. var. bodgruos (Sige) [Hom.] ∞ buzumfla Rudna Glava   [Vidi]
    855  buźak  bugeac   буџак  buźak (mn. buźakurĭ) [akc. buźak] (i. ž.) — budžak, ćumez, zabačen, neuređen i prljav prostor (Речник МС) ◊ kopiļe, nu ći baga-n buźako-la akolo — dete, nemoj da ulaziš u taj budžak tamo ◊ pi lînga kasa luĭ numa ńișće buźakurĭ — oko njegove kuće samo neki budžaci [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1299  țamtaļe  ţămtale   поздрав  țamtaļe [akc. țamtaļe] (uzv.) — pozdrav, skr. oblik od mulțamtaļe, (dosl.) „mnogo hvala”, koji je opet nastao skraćivanjem složene fraze titulacije u odnosima sa sagovornikom kome je nužno izraziti poštovanje: „mulț ań la duamńa-tĭaļe” — u smislu: „da mi dugo poživite, vaše gospodstvo!” ◊ kînd sa-ntîńiesk duoĭ kunoskuț în drum, unu ḑîśe „Bună kaļa!”, da alalalt iĭ mulțamĭașțe ku „Țamtaļe!” — kad se sretnu dva poznanika na putu, jedan kaže „Buna kalja!” (=Sretan put!), a drugi mu se zahvaljuje sa „Camtalje!” [Por.] up. dumitaļe Rudna Glava   [Vidi]
    1105  țangiu  ţantoș   кицош  țangiu (mn. țangiĭ) [akc. țangiu] (i. m.) — kicoš, lepo obučen čovek ◊ țangiu, marĭeț, kare ka ĭel — kicoš, doteran, ko je kao on [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1042  țap  ţap   јарац  țap2 (mn. țapĭ) (i. m.) — (zool.) jarac ◊ asta vuorbă s-auđe la nuoĭ pin kînćiśe, nu ĭe a nuastră, kî nuoĭ la țap iĭ ḑîśem pîrś; puaće fi kă ń-a veńit đi la Kraĭna, țarańi așa kĭamă pîrśu — ova reč se kod nas čuje u pesmama, nije naša jer mi jarca zovemo „prč”; možda nam je došla iz Krajine, jer Carani tako zovu jarca (kaz. iz Tande u Gornjem Poreču) ♦ sin. pîrś [Por.] (stih) Pusăĭ la mîndra mîna-n kap, / Un padukĭe kît un țap! — Stavih ruku njoj na glavu, / Tamo vaška poput jarca! (Iz pesme o lenjoj ženi, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1982. g.) Rudna Glava   [Vidi]
    1093  țapańiță  așchie   цепаница  țapańiță (mn. țapîăńiț) [akc. țapańiță] (i. ž.) — cepanica, deo drveta koji se odvaja cepanjem, prirodno, ili uz pomoć sekire ◊ a spart la ļamńe-n padurĭe, ș-a fakut țapîăńiț đi vinḑare — cepao je drva u šumi, i pravio je cepanice za prodaju ♦ sin. țapļigă [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1119  țapiș  ţăpiș   усправан  țapiș (țapișă) (mn. țapiș) [akc. țapiș] (prid.) — uspravan, krut; štrkljast ◊ ḑîśem đi śeva kî ĭe țapiș kînd ĭe țapîn, șî stă đirĭept în sus — kažemo za nešto da je „capiš” kada je čvrsto i stoji uspravno [Por.] ∞ înțîpeńi Rudna Glava   [Vidi]
    2899  țaran  ţăran   Царан  țaran (mn. țarań) [akc. țaran] (i. m.) — (etn.) Caran, Vlah iz Negotinske Krajine ◊ țaranu ĭe rumîn đi la Kraĭna — Caran je Vlah iz Krajine ◊ țarań sînt pomînćeń, da aĭ đi pi lînga Dunîrĭe sînt șî peșkarĭ — Carani su zemljoradnici, a oni pored Dunava su i ribari ♦ (ž. r.) țarankă [Por.] ∞ țară Rudna Glava   [Vidi]
    2900  țarankă  ţărancă   Царанка  țarankă (mn. țaranś) [akc. țarankă] (i. ž.) — (antr.) Caranka, Vlahinja iz Negotinske Krajine ◊ țaranśiļi puțîn lukră ku viće, ĭaļe sînt măĭ mult pomînćiańe — Caranke malo rade sa stokom, one su većinom zemljoradnice ◊ mulț baĭeț đi la nuoĭ sînt însuraț ku țarănś — mnogi naši momci oženjeni su Carankama ♦ (m. r.) țaran [Por.] ∞ țară Rudna Glava   [Vidi]
    1561  țară  ţeară ?   даћа  țară2 (mn. țîărĭ) [akc. țară] (i. ž.) — (rel.) daća koja se priređuje u kući pokojnika posle povratka sa njegove sahrane ◊ țara ĭe pomană kare sa dîă la-l muort în ḑîua-ĭa kînd ăl îngruapă — „cara” je daća koja se namenjuje pokojniku na dan kada ga ukopaju [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2460  țasut  ţesut2   ткан  țasut (țasută) (mn. țasuț, țasuće) [akc. țasut] (prid.) — tkan, otkan, izatkan ◊ nu măĭ kată ńima păturĭ țasuće — ne traži više niko tkane ponjave [Por.] ∞ țăsa Rudna Glava   [Vidi]
    1114  Ţăļigrad  Ţăligrad   Цариград  Țăļigrad [akc. Țăļigrad] (i. m.) — (ojk.) Carigrad, staro ime Istambula ◊ Țăļigradu a fuost oraș turśiesk — Carigrad je bio turska varoš ♦ var. Țărigrad [Por.] (stih) Pin oraș, pin Țăļigrad / Pļimba mi să Ĭanśo-l bat. — Po varoši Carigradu / Šeta mi se Jan-pijanac. (Iz pesme „Pin oraș, pin Țăļigrad”, kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1981.) Rudna Glava   [Vidi]
    1096  țăļină  ţelină   крчевина  țăļină (mn. țăļiń) [akc. țăļină] (i. s.) — (geogr.) 1. krčevina, zemljište koje se krčenjem čisti i pretvara u obradivu površinu ◊ am un lukratuorĭ, îm tîrsîașće țăļina — imam jednog radnika, trsi mi krčevinu [Por.] 2. ledina, zemljište koje se prvi put obrađuje ◊ țăļină ĭe kînd sa ară ļivađa măĭ întîń; arĭ la țăļină — „celina” je kada oreš livadu prvi put; oreš „celinu” (Jasikovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    1099  țăļinuos  ţelinos   лединаст  țăļinuos (țăļinuasă) (mn. țăļinuoș, țăļinuosă) [akc. țăļinuos] — ledinast, koji je kao ledina, neobrađen ◊ în moșîĭa-mĭa, pomîntu ĭe țăļinuos — na mom posedu, zemljište je ledinasto [Por.] ∞ țăļină Rudna Glava   [Vidi]
    1098  țăļińiș  ţeliniș   лединиште  țăļińiș (mn. țăļińișă, țăļińișurĭ) [akc. țăļińiș] (i. s.) — (ped.) ledinište, područje sa zemljištem koje je zapušteno, koje se dugo ne obrađuje ◊ s-a pirasît saćiļi, a ramas țăļińiș guol în tuaće părțîļi — sela su opustela, ostale su gole ledine na sve strane [Por.] ∞ țăļină Rudna Glava   [Vidi]
    1033  țărmur  ţărmure   узвишење  țărmur (mn. țărmurĭ) [akc. țărmur] (i. m.) — (geog.) uzvišenje, brežuljak; uspon ◊ pi drumu kîtra munće, ĭastă un țărmur ku pripur mare, no-l trĭeś ku karu fara doa parĭekĭ đi buoĭ — na putu prema planini, ima jedno uzvišenje sa velikim usponom, ne možeš da ga pređeš kolima bez dva para volova ♦ var. țîrmur [akc. țîrmur] (s. Tanda, Crnajka) [Por.] ∞ țărmuri Rudna Glava   [Vidi]
    1530  țărmuri  ţărmuri   уздизати (се)  țărmuri (ĭuo țărmurĭesk, ĭel țărmurĭașće) [akc. țărmuri] (gl. p. ref.) — (za zemljište) uzdizati se, narastati, pretvarati se u brežuljak (obično usled nanosa vode) ◊ dupa pouod sa țărmurĭașće pomîntu unđe a dus apa namuol — posle poplave stvore se brežuljci tamo gde je voda nanela mulj ♦ var. țîrmuri (Tanda) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1080  țîăst  ţest   вршник  țîăst (mn. țîăsturĭ) [akc. țîăst] (i. m.) — vršnik, sač, predmet od pečene gline kojim se pokriva crepulja ◊ țîăstu đi bîtrîńață s-a fakut đi pomînt — vršnik se nekada izrađivao od zemlje ◊ țîăstu sa astrukă ku spuḑă — vršnik se pokriva žeravicom [Por.] ♦ dij. sin. vîrșńik [akc. vîrșńik] (Jasikovo), tînaćauă [akc. tînaćauă] (Leskovo, zapis: J. Trifunović, 2012) ◊ puńe tînaćaua pi śirińe — stavi vršnik na crepulju [GPek] ♦ up. śirińe, čirińe (opis) „Вршнике [Влахиње] израђују трећег уторника по Ускрсу, а тај дан називају „рапотин цестило” а и за сам вршник кажу да je ђаволова капа. [...] Вршник je сферичног облика, као калота. Унутрашња површина je издубљена. Прави се на следећи начин: већа груда глине стави се прво на савијено колено и како се помоћу колена издуби, а потом се натакне на набијену иловачу, налик на кртичњак. Ова набијена глина, врста калупа, поспе се пепелом или покрије лишћем, како се умешана глина не би залепила. Према овом калупу моделира се вршник. Кад се глина стави на „калуп” на врху се направи купасто узвишење које се скроз пробуши, да би могла да се провуче гвоздена шипка, односно жарач и вршник са ватре одигне (сл. 2 вршник набављен у селу Дупљану 1969. године). У неким селима купасто узвишење на самом врху се заравни, па се и испод заравњеног дела пробуши (сл. 3, вршник из села Манастирице код Кладова, набављен 1966. године; таквих има у Кобишници и Буковчу). Вршник се прави и без калупа. Направи се масиван вршник, па се изнутра малим будаком издуби. Зидови вршника су дебели, по 5 см, он je веома тежак, око 25 кг, а пречник му je око 50 см. Суши се на „калупу”, и да не би испуцао у току сушења, покрива се травом „бурјаном” (има велике листове). У току сушења и вршнике да не би пуцали, премазују водом у којој je размућена и прокувана коњска балега. Обично жене праве непаран број црепуља и вршника. И у јужној и југозападној Румунији — у Трансилванији (средњем делу), у Олтенији и у јужној Монтенији и у румунском делу Баната жене израђују црепуље и вршнике („test”) од глине истога састава, истог облика и уз веома сличне мађије као у североисточној Србији. У Олтенији их израђују у уторак по Ускрсу, на дан „rapotinul testelor”.” Citat preuzet iz rada: Персида Томић, Црепуље и вршници у североисточној Србији, „Развитак” 4-5, Зајечар 1973, стр. 89. Sursa: Persida1973 Rudna Glava   [Vidi]
    480  țîțînă  ţâţână   шарка  țîțînă (mn. țîțîń) [akc. țîțînă] (i. ž.) — šarka na vratima ◊ đață ku kraku, șî skuasă ușa đin țîțînă — udario je nogom i izbio je vrata iz šarki [Por.] ♦ (var.) oslonac vrata ili kapije, strana na kojoj se nalaze šarke [Crn.] ∞ baglamă (opis) Đe mult, kînd s-a-nkinat lumĭa la prazńik, s-a-nkinat în kuot, dupa ușă, întuorș kîtra țîțînă. — Nekada, kada su ljudi metanisali na slavi, metanisali su u ćošku, iza vrata, okrenuti ka šarkama. (Rudna Glava, Zapis: Durlić) Rudna Glava   [Vidi]
    1120  țîțuos  ţâţos   сисат  țîțuos (țîțuasă) (mn. țîțuoș, țîțuasă) [akc. țîțuos] (prid.) — 1. sisat, koji ima velike sise ◊ țîțuasă ka vaka — sisata kao krava 2. koji je u obliku sise; šiljat ◊ fakut ĭe prĭa țîțuos, șî ma ćĭem kî atîrnă vrunđiva — napravljen je previše šiljasto, i bojim se da će negde da zakači [Por.] ∞ țîță Rudna Glava   [Vidi]
    2002  țîfńală  ţâfneală   прзничавост  țîfńală (mn. țîfńaļe) [akc. țîfńală] (i. ž.) — (psih.) przničavost, osobina nekoga ko se bez razloga lako i brzo ljuti; prgavost; drčnost ◊ s-a pus o țîfńală pi fata-sta, numa frkuańe ka mîța naruoadă, sigurat a lasat-o baĭatu — ova devojka je postala przničava, samo frkće kao luda mačka, sigurno ju je ostavio momak [Por.] ∞ țîfnă Rudna Glava   [Vidi]
    2003  țîfńitură  ţâfnutire   прзница  țîfńitură (mn. țîfńiturĭ) [akc. țîfńitură] (i. s.) — (psih.) prznica, prgavko, osoba koja se bez razloga lako i brzo ljuti ◊ đi kînd s-a goļit butońu în podrum, moșu s-a fakut o țîfńitură đi uom, numa fîrfuańe, sa zbĭară pi tuoț đi fiĭe śe, da slab șî manînkă — otkad se ispraznilo bure u podrumu, čiča je postao prava prznica, samo frkće, viče na sve za bilo šta, a slabo i jede [Por.][GPek] ∞ țîfnă Rudna Glava   [Vidi]
    1121  țîgańamă  ţâganeamă ?   циганија  țîgańamă [akc. țîgańamă] (zb. i.) — ciganija, mnoštvo Cigana ◊ đi unđe a veńit atîta țîgańamă în satu nuostru? — odakle je došla tolika ciganija u naše selo? ◊ nu măĭ sa puaće traĭi đ-atîta țîgańamă — ne može se više živeti od tolike ciganije [Por.] ∞ țîgan Rudna Glava   [Vidi]
    1117  Ţîgańiĭe  ţigănie   Циганија  Țîgańiĭe (mn. țîgańiĭ) [akc. Țîgańiĭe] (i. ž.) — 1. (top.) Ciganija, mahala u Rudnoj Glavi koja je bila naseljena Romima u vreme dok je u ovom selu bio aktivan rudnik magnetita ◊ akuma în Țîgańiĭe nus măĭ Țîgań, sa mutat tuoț la Ńigoćin, da uńi la Măĭdan — danas u Ciganiji nema više Roma, svi su se iselili u Negotin, a neki u Majdanpek 2. (fig.) nemoralnost i bezobrazluk u ponašanju, naročito sklonost ka svađi i psovanju na javnom mestu; ciganština, ciganluk ◊ o țîgańiĭe mare a tunat întra iĭ, n-o sî ĭasă la bińe — neki veliki ciganluk je ušao među njih, neće izaći na dobro [Por.] ∞ țîgan Rudna Glava   [Vidi]
    3427  țîkai  tăcăi   чукати  țîkai (ĭuo țăkîĭ, ĭel țăkîĭe) [akc. țîkai] (gl.) — (onom.) čukati, kucati ◊ uĭće la śaso-la în parĭaće, n-a fi statut, kă nu-l măĭ aud să țăkîĭe — pogledaj onaj zidni sat, da nije stao, jer ga više ne čujem da kuca ♦ sin. baća [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1088  țîkă  ţâcă   сорта  țîkă (mn. țîś) [akc. țîkă] (i. ž.) — 1. sorta, vrsta (za ljude) ◊ așa țîkă đi lume rîa, n-a măĭ vaḑut ńima — takvu sortu loših ljudi, još nije video niko 2. poreklo; loza; rod, svojta; familija ◊ draku va șći đi unđe sa traźe țîka luor — đavo će ga znati odakle se vuče njihova loza ◊ nu sînt iĭ đin țîka nuastră — nisu oni iz naše loze 3. (psih) narav (obično se odnosi na decu) ◊ kopiļe, trasńirĭa-n țîka-tĭa, draśaskă — dete, grom ti spalio đavolsku narav [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1037  țîkļiaće  ţiclete   бргљез  țîkļiaće (mn. țîkļieț) [akc. țîkļiaće] (i. m.) — (ornit.) brgljez (Sitta europaea) ◊ țîkļiaće ĭe pasîrĭe mikă, ku ćiku lung șî ku pĭańe vînîće, faśe gaură în ļiemn șî-n gaura-ĭa faśe kuĭb — brgljez je mala ptica sa dugim kljunom i plavim perjem, pravi rupu u drvetu i u toj rupi pravi gnezdo [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1095  țîļiļiu  ţâliliu   цмиздрење  țîļiļiu [akc. țîļiļiu] (uzv.) — (onom.) cmizdrenje, izaz kojim se oponaša dete koje cmizdri, s ciljem da se odobrovolji ◊ śe drak ĭe, mă, la kopilo-la, đi țîńe „țîļiļiu” una-ntruuna? — šta je, kog vraga, onom detetu, da jednako cmizdri? ♦ var. tîļiļiu [Por.] (stih) Țîļiļiu — tîļiļiu, vińe mîța ku rakiu, da mîrtanu ku śokanu, baće toba la țîganu. (S-a kîntă la kopilol mik, kare plînźe kî ĭe đizmĭerdat). — Cigu-ligu, ide maca sa rakijom, a mačor sa čekićem, lupa doboš Ciganinu! (Peva se malom detetu, koje plače jer je razmaženo). (Kaz. Gergina Durlić, Rudna Glava, zapis: Durlić, 1983). Rudna Glava   [Vidi]
    1103  țîmĭentă  ţiment   цимента  țîmĭentă (mn. țîmĭenće) [akc. țîmĭentă] (i. ž.) — (ret.) cimenta, čaša, šolja, posuda kojom se zahvata voda za piće ◊ lînga fîntînă am lasat o țîmĭentă, atîrnată într-o krĭangă, să aĭbă drumașî ku śe să bĭa apă — pokraj izvora sam ostavio cimentu, okačenu o jednu granu, da putnici imaju čime da piju vodu (Rudna Glava) [Por.] / < lat. cimenta — a. limeni sud za piće b. veći limeni sud, kofa, Sursa: РечникМС6. (exp. Durlić) Rudna Glava   [Vidi]
    1034  țînțarĭ  ţânţar   комарац  țînțarĭ1 (mn. țînțarĭ) [akc. țînțarĭ] (i. m.) — (ent.) komarac (Culex pipiens) ◊ țînțarĭu suźe sînźiļi, șî fuźe — komarac siše krv, i beži [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1035  țînțarĭ  ţânţar   Цинцарин  țînțarĭ (mn. țînțarĭ) [akc. țînțarĭ] (i. m.) — Cincarin, nadimak za ljude armanskog porekla ◊ la nuoĭ đemult a veńit în sat triĭ fraț, țînțarĭ, a fuost marĭ ńigustuorĭ; ĭastă đin țîka-luor ș-akuma vro duauă-triĭ kăș — kod nas u selo davno su došla tri brata, Cincarina, bili su veliki trgovci; ima i danas od njihove loze dve-tri kuće [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3849  țînut  ţinut   област  țînut (mn. țînuturĭ) [akc. țînut] (i. s.) — (izob.) oblast, područje, teritorija ◊ țînutu alu Rîu porĭeśi kuprinđe marźina Dunîri ku Đerdapu, Miruośu, Guolu, Șașka ku Arnaglaua șî Gorńana ku Kîrșĭa mare — oblast Porečke Reke zahvata obalu Dunava sa Đerdapom, Miroč, Deli Jovan, Šašku sa Rudnom Glavom i Gornjane sa Velikim kršom ◊ țînutu kîsîtorit ku Rumîń țîńe đila Muraua la zovîrńit, pănă la Ćimuok la rîsarit — oblast naseljena Vlasima zahvata od Morave na zapadu do Timoka na istoku [Por.] ∞ țîńa Rudna Glava   [Vidi]
    1084  țîońală  ?   цијукање  țîońală (mn. țîońaļе) [akc. țîońală] (i. ž.) — (onom.) cijukanje, cika ◊ ļesńe surḑășć, đ-atîta țîońală — lako ogluviš, od tolikog cijukanja ♦ sin. piońalăpijukanje [Por.] ∞ țîu! Rudna Glava   [Vidi]
    1101  țîpa  ţipa   цичати  țîpa (ĭuo țîp, ĭel țîpă) [akc. țîpa] (gl. p. ref.) — (onom.) cičati, skičati, vrištati; jaukati; ispuštati visok piskav glas ◊ śe va țîpa puorśi atîta, kî ļ-am dat đi mînkare? — zašto li svinje toliko skiče, kad sam ih nahranio? ◊ nu țîpa kopiļe, kă vińe mum-ta sî-ț đa țîță — ne vrišti, dete, jer dolazi majka da te podoji [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1102  țîpăt  ţipăt   цика  țîpăt (mn. țîpăće) [akc. țîpăt] (i. s.) — cika, vrisak, jauk; krik; graja, vika ◊ în țara surdă, ńima n-auđe țîpîtu-n lume, ma kît đi tare sî fiĭe — u gluvoj državi niko ne čuje jauk u narodu, ma koliko jak da bude [Por.] ∞ țîpa (opis) Kîntă đin fluĭer „în țîpîće” sa ḑîśe kînd fluĭerașu puartă vĭarsîku-n sus, sî sa audă tare, șî đeparće. — Svira frulu „na cičanje” kaže se kada frulaš svira melodiju na visokim tonovima, da se čuje jako, i daleko. (Kaz. Petar Dragojević, frulaš iz Rudne Glave, zapis: Durlić, 2012.) ◊ (opis) Kopuoĭu kiuańe-n țîpăće kînd vĭađe žuavina, șî pi aĭa vînatuorĭu șćiĭe kî ĭel a gasîto. — Ker „klišće” kada ugleda životinju, i po tome lovac zna da ju je on našao. (Kaz. Borislav Paunović, Rudna Glava, r.s. Tanda, zapis: Durlić, 2012.) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2007  țîpeńiĭe  ţepenie   јачина  țîpeńiĭe (mn. țîpeńiĭ) [akc. țîpeńiĭe] (i. ž.) — 1. jačina, snaga, moć ◊ muĭarĭa n-are țîpeńiĭe în mîń ka uomu, șî nu puaće să bată la parĭ în gard ku boruosu; aăla ĭe lukru voĭńiśiesk — žena nema snagu u rukama kao muškarac, i ne može maljem da nabija kočeve u ogradi; to je muški posao 2. čvrstina; krutost ◊ țapa nu ĭe batută bińe, șî nare ńiś o țîpeńiĭe, are klańa ĭuta sî kadă — stožer nije dobro nabijen i nema nikakvu čvrstinu; plast ima brzo da padne [Por.] ♦ dij. var. țapeńiĭe [Crn.] ∞ înțîpeńi Rudna Glava   [Vidi]
    3674  țîpîrlan  ţopârlan   момчић  țîpîrlan [akc. țîpîrlan] (i. m.) ● v. țopîrlan [Por.] ∞ țoapă Rudna Glava   [Vidi]
    1085  țîr!  ţâr   црр!  țîr! (uzv.) — (onom.) crr! onomatopeja za zveckanje, zrikanje ◊ nu puoț sî duorm đi griĭirĭ: tuota nuapća numa „țîr-țîr” supt ferĭasta-mĭa — ne mogu da spavam od zrikavaca, celu noć samo „zri-zri!” pod mojim prozorom ♦ up. ćur! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1086  țîrai  ţârâi   звецкати  țîrai (ĭuo țîrîi, ĭel țîrîĭe) [akc. țîrai] (gl. p.) — (onom.) zveckati, škripati ◊ sî baź sama: kînd va țîrai śuava pin kuoș, să șćiĭ kă s-a varsat saku ku buobiļi — da paziš dobro: kada bude nešto zveckalo u košu, da znaš da se odvezao džak sa zrnevljem ◊ baće pĭatra đi rupĭe, numa țîrîĭe pi puod — bije grad pa cepa, samo zvecka po krovu [Por.] ∞ țîr! Rudna Glava   [Vidi]
    1087  țîraĭală  ţârâială   звецкање  țîraĭală (mn. țîraĭaļe) [akc. țîraĭală] (i. ž.) — (onom.) zveckanje, škripanje ◊ țîraĭală s-auđe kînd kad țîrțari, kînd baće pĭatra, or kînd sa varsă buobiļi đin sak — zveckanje se čuje kada pada krupa, kada bije grad, ili kada se prospu zrna iz džaka ♦ var. țîraitu [akc. țîraitu] [Por.] ∞ țîrai Rudna Glava   [Vidi]
    2898  țîră  ţâră   мало  țîră [akc. țîră] (pril.) — (ret.) malo, u vrlo maloj količini ◊ (u izr.) o țîră — nešto malo ◊ a lukrat o țîră la rudńik, șî s-a lasat — radio je nešto malo u rudniku, pa je napustio ◊ nu puot să fak koļașa, kî mĭ-a ramas numa o țîră đi fańină — ne mogu da napravim kačamak, jer mi je ostalo vrlo malo brašna ◊ śarkă o țîră — probaj malo, pokušaj ♦ (demin.) o țîrikiță — malecno, majušno [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1036  țîrțarĭ  ţârţari ?   крупа  țîrțarĭ1 (mn. țîrțari) [akc. țîrțarĭ] (i. m.) — krupa, vrsta atmosferske padavine u obliku sitnog igličastog leda ◊ kînd kad țîrțari, zapada sa korožîașće, șî kopiĭi puot să mĭargă pi ĭa, șă sî nu sa skufundă — kada pada krupa, na snegu se stvara kora, po kojoj deca mogu da idu a da ne propadnu ◊ sa kĭamă țîrțarĭ, kî sînt marunț, șî țîrîĭe kînd kad — z ovu se „circari” jer su sitni, i zveckaju kad padaju ♦ var. țînțarĭ [Por.] ♦ (demin.) țîrțarikă (țîrțariś) [akc. țîrțarikă] (i. ž.) — „cigančići”, sitan grad ◊ ku pluaĭa a batut șî țîrțarikă — uz kišu padali su i „cigančići” [Crn.] ∞ țîrai Rudna Glava   [Vidi]
    3870  țîrk  ţârc   црк   țîrk [akc. țîrk] (uzv.) ● v. țîr [Por.] ∞ țîr Rudna Glava   [Vidi]
    3247  țîrkońa  ţârcâi   измусти  țîrkońa (ĭuo țîrkuon, ĭel țîrkuańe) [akc. țîrkońa] (gl. p. ref.) — izmusti, malo musti, muznuti, domusti ◊ vaka, uaĭa or kapra sa țîrkuańe kînd ĭe bolnauă, șî nu sa puaće mulźa kalumĭa, numa kîćikîta — krava, ovca ili koza se izmuzuje kad je bolesna, i ne može dobro da se muze, nego samo pomalo ◊ s-a dus baba să țîrkuańe vaka, kî kopilașu kată lapćișuor — otišla baka da muzne kravu, jer detence traži mlekce [Por.] ∞ țîrk Rudna Glava   [Vidi]
    2461  țîsatuor  ţesător   ткалац  țîsatuor (mn. țîsatuorĭ) [akc. țîsatuor] (i. m.) — tkalac, tkač ◊ ĭuo nu șćiu ńiś un uom s-a fi fuost țîsatuorĭ, aăla ĭe numa lukru muĭerĭesk — ja ne znam ni jednog muškarca da je bio tkač, to je samo ženski posao ◊ țîsatuarĭa ĭe muĭarĭe kare țîasă în razbuoĭ — tkalja je žena koja tka na razboju ◊ mama a fuost tare bună țîsatuare — baka je bila jako tobra tkalja [Por.] ∞ țăsa Rudna Glava   [Vidi]
    2523  țîsatură  ţesătură   тканина  țîsatură (mn. țîsaturĭ) [akc. țîsatură] (i. ž.) — tkanina, tkanje, tkivo, ono što je izatkano na razboju ◊ a ramas đi la mama o gramadă đi țîsaturĭ, am đi gînd să ļi vind, să nu ļi manînśe muoļi — ostala je od bake gomila tkanja, imam nameru da ih prodam, da ih ne izjedu moljci ♦ var. țăsătură (Tanda) [Por.] ♦ dij. var. țasatură [Crn.] ∞ țăsa Rudna Glava   [Vidi]
    1064  țîș!  ţâș ?   шик!  țîș! (uzv.) — (onom.) šik! onomatopeja za snažno izbijanje tečnosti, za šikljanje, mlaz; štrk ◊ nuoĭ șađem la umbră, da drako-la đi kopil veńi ku un maț, șî - țîș! - ńi udă șî fuźi — mi sedimo u hladu, a ono đavolje dete dođe sa nekim crevom, i - šik! - poprska nas i pobeže ♦ sin. fîș! [Por.] (izr.) Țîș-fîș păn-la Kupuzîș, tranka-fļanka pănă la Palanka! — Fiš-piš do Kupuzišta, klati-mlati do Palanke! (Za osobu koja gubi dane šetajući tamo-amo bez nekog cilja, skitara koja putuje tek da joj „dupe vidi put”, i usput „mlati praznu slamu”. Izreka sadrži „caransku” topografiju, jer su „Kupuzîș” i „Palanka” vlaška sela u Ključu: Kupuzište i Brza Palanka. Kazivač: Gergina Durlić, Zapis: Durlić, Rudna Glava, 1982) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1083  țîu!  ţiu   циу!  țîu! (uzv.) — (onom.) ciu! zvuk ciukanja ◊ kopiî, sî taśeț, țîu sî n-aud!  — deco, ućutite, „ciu” da ne čujem! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2770  țoapă  ţoapă   глупан  țoapă (mn. țoape) [akc. țoapă] (i. ž.) — (zast.) glupan, tupan ◊ țoapă grĭa, đin ĭel ĭasă num prostîĭ șî gruzaviĭ — težak glupan, iz njega izlaze samo prostote i bljuvotine [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1068  țof!  ţof ?   шљап!  țof! (uzv.) — (onom.) šljap! zvuk udaranja o vodenu površinu; kretanje kroz vodu ◊ sa đisparțî đi nuoĭ, șî - țof! țof! - trĭeku pin apă, da nuoĭ rîmasîărîm la marźină — odvoji se od nas, i - šljap! šljap! - prođe kroz vodu, a mi ostadosmo na obali [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1069  țofai  tofăi   шљапати  țofai (ĭuo țuofîĭ, ĭel țuofîĭe) [akc. țofai] (gl.) — (onom.) šljapati, hodati po vodi ili blatu, gacati ◊ gîșćiļi s-a dus la baltă, șî kînd înśepură a țofaĭa pin apă, sa spumîntară kîńi, șî-n śepură a latra, parke lupi tună pista iĭ — guske su otišle na baru, i kada su počele šljapati po vodi, psi se uplašiše, i počeše lajati kao da kurjaci kidišu na njih ♦ var. ĭel țuafîĭe ◊ țuafîĭe pin morśilă — gaca po blatu [Por.] ∞ țof! Rudna Glava   [Vidi]
    1067  țofaĭală  ?   шљапкање  țofaĭală (mn. țofaĭelurĭ) [akc. țofaĭală] (i. ž.) — (onom.) šljapkanje, zvuk koji se čuje kada neko ili nešto ide kroz vodu, ili blato ◊ s-auđe o țofaĭală la rîu, ka kînd trĭaśe śeva rîu pin apă — čuje se neko šljapkanje na reci, kao da nešto prelazi reku kroz vodu [Por.] ∞ țofai Rudna Glava   [Vidi]
    70  țoļiță  ţoliţă   оделце  țoļiță (mn. țoļiță) [akc. țoļiță] (i. ž.) — odelce (dem. od țuală) ◊ a fakut țoļiță đi kopilaș kare a pļekat la șkuală — izradio je odelce za mališana koji je pošao u školu [Por.] (stih)
    Țoļiță, țoļiță
    Da śe naĭ guriță
    Să spuń vro vorbiță
    La tîa mumiță?

    Odelce, odelce,
    Što nemaš ustašca
    Da progovoriš,
    Majci reč da kažeš?

    (Sa kîntă la țuaļe kopilarĭeșć, la pomană în Zlot. ― Peva se na pomani uz odeću koja se namenjuje umrlom detetu, Zlot. Zapis: Durlić, 2008)
    Rudna Glava   [Vidi]
    1094  țopîrlan  ţopârlan   момчић  țopîrlan (mn. țopîrlań) [akc. țopîrlan] (i. m.) — (demin.) momčić, dečarac; pubertetlija ◊ țopîrlan ĭe kopilandru, ńiś kopil, ńiś baĭat, numa śuaua pintra ĭaļe — „coprlan” je dečarac, ni dete, ni momak, nego nešto između ♦ var. țîpîrlan, śopîrlan, śokîrlan, śukîrlan ♦ sin. kopilandru [Por.] ∞ țoapă Rudna Glava   [Vidi]
    1108  țrepană  ?   црепана  țrepană (mn. țrepăń) [akc. țrepană] (i. ž.) — crepana, crepara, mesto gde se peče crep ◊ într-o vrĭamĭe am lukrat la țrepană — jedno vreme sam radio na crepani ♦ var. țrĭepană [Por.] ∞ țrĭep Rudna Glava   [Vidi]
    1109  țreparĭ  ?   црепар  țreparĭ (mn. țreparĭ) [akc. țreparĭ] (i. m.) — crepar, radnik na crepani ◊ veńi un țreparĭ, șî ńi-n trabă dar ńi trîabe țrĭep — došao je jedan crepar, i pitao nas je da li nam treba crep [Por.] ∞ țrĭep Rudna Glava   [Vidi]
    69  țuală  ţoală   одело  țuală (mn. țuaļе) [akc. țuală] (i. ž.) — odelo ◊ țuala sa-nbrakă șî sa puartă — odeća se oblači i nosi ♦ (demin.) țoļiță ♦ sin. îmbrakamînt, skimbură, țurfură [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1124  țug  ţug   промаја  țug (mn. țugurĭ) (i. s.) — 1. promaja, cug ◊ a fakut borđiu la luok înkis, n-a fuost țug đestul să tragă fumu, șî ma mir kum nu ĭa kĭorît gluaćiļi đ-atîta fumaćeu — napravio je zemunicu na zaklonjenom mestu, nije bilo dovoljno promaje da povuče dim, i čudim se kako mu glota nije oslepela kod tolike dimčine? 2. deo šporeta kojim se podešava strujanje vazduha ◊ kuoșu nu mi bun, pî muara kînd kuok la șporĭet să țîn țugu đeșkis — dimnjak mi nije dobar, pa moram kad pečem na šporetu da cug držim otvorenim 3. spojnica, naprava od zakrivljene šipke u obliku slova „U” ili „П” ◊ la kar đi buoĭ a fuost măĭ puțîn patru țugurĭ, la tuata uosîĭa kî ći duauă; a țînut uosîĭa ļegată đi drik — na volovskim kolima bilo je najmanje četiri cuga, na svakoj osovini po dva; držali su osovinu vezanu za trap [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1123  țuguĭat  ţuguiat   истањен  țuguĭat (țuguĭată) (mn. țuguĭaț, țuguĭaće) [akc. țuguĭat] (prid.) — istanjen, otanjen ♦ sin. supțîĭat ◊ śeva ĭe țuguĭat kînd ĭe la vrun luok supțîĭat, kînd nu ĭe tuot una đarîndu — nešto je „cugujat” kada je na nekom mestu tanji, kada nije svuda jednak (Blizna) ♦ ? / < pițîguĭatotanjen, stanjen; koji je tanji na nekim mestima (Tanda) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1073  țukat  ţucat   љубљење  țukat (mn. țukaturĭ) [akc. țukat] (i. s.) — ljubljenje ◊ a krĭeskut fećița, bună ĭe đi țukat — odraslo je devojče, dobro je za ljubljenje ♦ sin. (ret.) sărutat, sîrutat [Por.] ♦ sin. pupat [Buf.] ∞ țuka (izr.) Țukatu ĭe kapara lu futaĭ. —
    Ljubljenje je jebačka kapara. (Rudna Glava, Zapis:
    Durlić, 1983) [Por.]
    Rudna Glava   [Vidi]
    1110  Ţuośa  Țoca   Цока  Țuośa (mn. Țośuońi) [akc. Țouśa] (i. m.) — Coka, Cokići rod u Gornjani, opšt. Bor ◊ Țośuońi traĭesk în Saļișće, la luok kare-l kĭamă Mînastîrĭe — Cokići žive u Selištu, na mestu zvanom Manastirište ◊ muĭarĭa đin ńamu-luor sa kĭamă Țośuańe — žena iz njihove familije zove se Cokićka ◊ măĭ batrîn, đi kare s-a puvestît, a fuost vrunu Stan Țuośa, kare avut pi Fluorĭa Țuośu șî pi Marćin Țuośa — najstariji o kome se pričalo, bio je neki Stan Cokić, koji je imao Floru Cokića i Martina Cokića ◊ Țośuońi a fuźit în Gorńana đin munțîļi orașuluĭ — Cokići su izbegli u Gornjane iz porečkih planina [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2772  țup  ţup   цуп  țup (uzv.) — cup, hop ◊ țup-țup, op-op! — cup-cup, hop-hop! ◊ kopuoĭi răđikară ĭepuru, da ĭel, saraku, țup koļa, țup koļa, șî skapă — kerovi podigoše zeca, a on, siroma, cup onde, cup onde, i uteče [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2771  țupai  ţupăi   цупкати  țupai (ĭuo țupîĭ, ĭel țupîĭe) [akc. țupai] (gl. p. ref.) — cupkati, skakutati ◊ kopilu a pļekat în piśuare, șî numa țupîĭe đi drag — dete je prohodalo, i samo skakuće od radosti ◊ țupîĭe în luok sî sa îngalḑîaskă — skakuće u mestu da se zagreje [Por.] ∞ țup Rudna Glava   [Vidi]
    1449  țupaĭală  ţopăială   цупкање  țupaĭală (mn. țupaĭelurĭ) [akc. țupaĭală] (i. ž.) — cupkanje, skakutanje; trupkanje ◊ am kopiĭ tare ńimĭarńiś, șî đi mulće uorĭ îm vińe sî noroḑîăsk đi țupaĭala-luor pin kasă — imam jako nestašnu decu, i ponekad mi dođe da poludim od njihovog cupkanja po kući [Por.] ∞ țup Rudna Glava   [Vidi]
    1115  țurfură  zdreanţă   дроњак  țurfură (mn. țurfurĭ) [akc. țurfură] (i. ž.) — dronjak; pocepana ili pohabana odeća ◊ će uĭtă, în śe țurfurĭ sa îmbrakat, kum nu-ĭ rușîńe? — gledaj, u kakve se dronjke obukla, kako je nije stid? ◊ atîta đi sarak am fuost, đ-a-nmĭers numa-n ńișći țurfurĭe, adunaće đi pin gunuaĭe — toliko sam bio siromašan, da sam iašao samo u nekim dronjcima, sakupljenim sa đubrišta ♦ sin. zdrĭanță ♦ up. țuală [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1116  țurfuruos  zdrenţăros   дроњав  țurfuruos (țurfuruasă) (mn. țurfuruoș, țurfuruasă) [akc. țurfuruos] (prid.) — dronjav, pocepan ◊ ș-akuma ĭasă-n lume tuot țurfuruos, dakă lukră, ș-are đin śe s-îș fakă țuaļe uomeńeșć — i sada ide sav dronjav, iako radi, i ima odakle da sebi napravi ljudsku odeću ♦ var. zdrĭențuruos [Por.] ∞ țurfură Rudna Glava   [Vidi]
    1118  țurik!  ţuruc!   цурик!  țurik! [akc. țurik!] (uzv.) — curik! uzvik kojim se konj tera da ide unazad ◊ kînd vrĭeĭ kalu să mĭargă înapuoĭ, zbĭerĭ „țurik-napuoĭ!”, da pi vaś zbĭerĭ „stu-napuoĭ!” — kada hoćeš konja da teraš unazad, vičeš „curik-nazad!”, a na krave vičeš "stu-nazad!" [Por.] ∞ kal Rudna Glava   [Vidi]
    2630  ćeir  ceair   чаир  ćeir (mn. ćeire) [akc. ćeir] (i. s.) — čair, ograđeni pašnjak ◊ ćeiru ĭe pașuńe đi viće, îngrađită, pi kare vićiļi pask fara pîkurarĭ — čair je ograđeni pašnjak, na kome stoka pase bez čobanina ♦ sin. gard, săś [Por.] ♦ dij. var. ćair [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    1398  ćeșîlă  teșilă   торбица  ćeșîlă (mn. ćeșîļ) [akc. ćeșîlă] (i. ž.) — torbica ◊ în ćeșîlă lukratuori a dus mînkarĭe la lukru — u torbici su radnici nosili hranu na posao [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1397  ćeză  șaretă   чезе  ćeză (mn. ćeză) [akc. ćeză] (i. ž.) — čeze, laka kola na dva točka ◊ ćeză n-avut tuot nat, numă găzdoćińļi — čeze nije imao svako, samo bogataši ♦ sin. karuță [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1498  ćigori  tigori   оскудевати  ćigori (ĭuo ćigorĭesk, ĭel ćigorĭașće) [akc. ćigori] (gl.) — 1. oskudevati, živeti u nemaštini ◊ am fuost sarak, ș-am ćigorit đi tuaće — bio sam siromah, i uskudevao sam u svemu 2. žudeti, želeti ono za čim se oskudeva u nemaštini ◊ nu vor kopiĭi miĭ sî ćigorĭaskă đi ńimika — ne želim da moja deca žude ni za čim [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1218  ćigoriĭe  tigorie   немаштина  ćigoriĭe (mn. ćigoriĭ) [akc. ćigoriĭe] (i. ž.) — nemaština, oskudacija; tegoba ◊ traĭu-ntrĭeg mĭ-a fuost numa o ćigoriĭe mare, am tras kin șî nakaz ka ńima pi lume — ceo mi je život bio samo jedna velika nemaština, trpeo sam muku u tegobu kao niko na svetu ♦ var. ćigoriĭală [Por.] ∞ ćigori Rudna Glava   [Vidi]
    1499  ćigorit  tigorit   оскудан  ćigorit (ćigorită) (mn. ćigoriț, ćigoriće) [akc. ćigorit] (prid.) — oskudan, siromašan život ◊ am krĭeskut fara parinț, șî kopilariĭa-mĭa a fuost ćigorită șî amarîtă — odrastao sam bez roditelja, i moje detinjstvo je bilo oskudno i gorko ◊ mis ćigorit đi tuaće — oskudan sam u svemu [Por.] ∞ ćigori Rudna Glava   [Vidi]
    1525  ćiĭ  tei   липа  ćiĭ (mn. ćiĭe) (i. s.) — (bot.) lipa, (tilia platyphyllos) ◊ ćiĭu mirusă frumuos — lipa lepo miriše ◊ la nuoĭ ku ćiĭu sa ļagă snuopĭ đi grîu — kod nas se likom vezuju snopovi žita ◊ đin lubarĭ đi ćiĭ pîkurari fak buśin — od lipovog debla pastiri prave rikalo [Por.] ♦ dij. var. ćeĭ [Crn.] ♦ dij. var. ťiĭ [Kmp.] Rudna Glava   [Vidi]
    1395  ćikarĭ  cicar   шикара  ćikarĭ (mn. ćikarĭe) [akc. ćikarĭ] (i. m.) — šikara, šiprag, zemljište obraslo grmljem ◊ đarîndu pi lînga luok a krĭeskut ćikarĭ đes, đi nu măĭ puoț treśa — svuda oko njive izrasla je gusta šikara, da ne možeš proći [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3885  ćiknă  ticnă   мир  ćiknă [akc. ćiknă] (i. ž.) — (izob.) mir, spokoj; odmor; prijatnost ◊ kopiĭ mulț, kasa pļină, n-aĭ o țîră đi ćiknă pista ḑî đi iĭ — dece mnogo, puna kuća, nemaš ni malo mira preko dana od njih ◊ n-are ćiknă la ođină — nema mira za vreme odmora ◊ (u izr.) fara ćiknă — bez mira, spokoja; neprijatan ♦ / skr. < ćikńală [Por.] ∞ ćikńi Rudna Glava   [Vidi]
    1155  ćikńală  tihneală   пријатност  ćikńală (mn. ćikńeļ, var. ćikńaļe, ćikńeļe) [akc. ćikńală] (i. ž.) — prijatnost, mir, zadovoljstvo ◊ nu măĭ am ćikńală đi kopilama-sta — nemam mira od ove dečurlije ♦ var. (skr.) ćiknă [Por.] ∞ ćikńi Rudna Glava   [Vidi]
    1154  ćikńi  tihni   пријати  ćikńi (ĭuo ćikńesk, ĭel ćikńașće ) [akc. ćikńi] (gl. p.) (nesvrš.) — prijati, biti po volji, izazivati zadovoljstvo, ugodnost, mir, smirenos t ◊ kînd ăl vîăd kî șîađe la masă, nu-m ćikńașće prînḑu — kad ga vidim da seda za sofru, ne prija mi ručak [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1394  ćindă  tindă   трем  ćindă (mn. ćinḑ) [akc. ćindă] (i. ž.) — 1. trem na kući ◊ koļibiļi đi bîtrîńață n-avut ćindă, đikît numa oźak ș-o suobă or doa — starinske kolibe nisu imale trem, samo kamin i jednu ili dve sobe 2. štitnik na kapi ◊ kașketu đinainće are ćindă, șî đi ĭa prinḑ ku mîna kînd dubuorĭ kașkĭetu, or kînd ăl puń în kap — kačket spreda ima štitinik, koji hvataš rukom kad skidaš kačket, ili kad ga stavljaš na glavu [Por.] ♦ dij. var. ťindă [Kmp.] ∞ kașkĭet Rudna Glava   [Vidi]
    1161  ćirik!  cirip   чирик  ćirik! [akc. ćirik] (uzv.) — (onom.) čirik, cvrkut, zvuk kojim se imitira oglašavanje malih ptica ◊ veńi o pasîrikă la ferĭastă, șă „ćirik-ćirik”, parke vrĭa s-ăm spună śe s-îm spună — dođe jedna ptičica na prozor, pa „čirik-čirik”, kao da hoće nešto da mi kaže ♦ var. ćićirik!, ćirip! [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2480  ćistî  cisti   чистити  ćistî (ĭuo ćistîăsk, ĭel ćistîașće) [akc. ćistî] (gl. p. ref.) — (srb.) čistiti ◊ uom vrĭańik șî sîrńik ćistîașće tuot dupa ĭel, nu lasă ńiś o imală — čovek vredan i uredan čisti sve za sobom, ne ostavlja nikakvu prljavštinu ♦ supr. ima [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2483  ćistît  cistât   чишћење  ćistît1 (mn. ćistîturĭ) [akc. ćistît] (i. s.) — (srb.) čišćenje ◊ feĭmĭa ĭe ćistuoćiță la șkuală, șî tuot ćistîtu akoluo kađe pi ĭa — ćerka mi je čistačica u školi, i celo čišćenje tamo pada na nju [Por.] ∞ ćistî Rudna Glava   [Vidi]
    2482  ćistît  cistât   чист  ćistît2 (ćistîtă) (mn. ćistîț, ćistîće) [akc. ćistît] (prid.) — (srb.) čist, očišćen ◊ am ćistît kalumĭa, ș-akuma nu mi rușîńe, kă așćet guoșći ku kasa ćistîtă — čistila sam dobro, i sada me nije stid, jer čekam goste sa čistom kućom ♦ supr. imuos [Por.] ∞ ćistî Rudna Glava   [Vidi]
    2481  ćistuoćiță  cistociţă   чистачица  ćistuoćiță (mn. ćistuoćiț) [akc. ćistuoćiță] (i. ž.) — (srb.) (inov.) čistačica ◊ așćetaĭ tuota ḑîua într-un kuodńik să vină duolturu, la urmă nu veńi duolturu numa veńi o ćistuoćiță șî sa luvă dupa mińe đ-akolo — čekao sam čitav dan u jednome hodniku da dođe doktor, na kraju ne dođe doktor nego dođe jedna čistačica, i otera me odande [Por.] ∞ ćistî Rudna Glava   [Vidi]
    1396  ćișnă  tihnă   тишак  ćișnă (mn. ćișńe) [akc. ćișnă] (i. ž.) — tišak, mesto u reci gde voda miruje i gde je pogodno za kupanje ◊ kopiĭi s-a învațat sî nuaće, șî sluobîd sa skaldă într-o ćișnă adînkă — deca su naučila da plivaju, i slobodno se kupaju u jednom dubokom tišaku ♦ (demin.) ćișnuță ♦ (augm.) ćișnoćeu ♦ up. gîltînă [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1141  ćivitură  tivitură   шав  ćivitură (mn. ćiviturĭ) [akc. ćivitură] (i. ž.) — šav, spoj; porub; obrub ◊ kroituorĭu a ćivit ku ață slabă, șî burka mi s-a rupt pi ćiviturĭ — krojač je šio slabim koncem, i kaput mi se pocepao po šavovima [Por.] ♦ dij. var. ćiv ◊ saku ku grîu kurĭe kĭ ĭe rupt pi ćiv — džak sa pšenicom curi jer je iscepan po šavu [Crn.] ∞ ćivi Rudna Glava   [Vidi]
    1402  ćokńală  ciocneală   чукање  ćokńală (mn. ćokńaļe) [akc. ćokńală] (i. ž.) — čukanje, kucanje, lupanje ◊ Śe ćokńală sa va auḑa pi doso-la-n đal? — Kakvo se to čukanje čuje gore u šumi? ◊ kară mirekuț, paza vasurļi đi ćokńală — vozi polako, čuvaj sudove od čukanja ♦ var. ćuakńit [akc. ćuakńit] [Por.] ∞ ćokńi Rudna Glava   [Vidi]
    1145  ćokńi  ciokni   чукнути  ćokńi (ĭuo ćokńesk, ĭel ćokńașće) [akc. ćokńi] (gl. p. ref.) (svrš.) — 1. čuknuti; kucnuti; lupnuti ◊ aud bińe, ćokńașće śe ćokńașće la ușă toblarĭuluĭ, da kîńi nu latră — čujem dobro, nešto čuka u vrata tora, a psi ne laju 2. udarcem, dodirom ili nepažljivim pomeranjem neke stvari ulubiti je, oštetiti, ili odlomiti deo sa nje ◊ a kumparat un krśag đi la olarĭ, șî s-a-nbatat vrunđeva ka kurka; pi drum a kaḑut, șî krśagu s-a ćokńit la un luok, nu ĭe măĭ đi trĭabă — kupio je testiju od lončara, pa se negde napio ko ćurka; pao je na putu i testija se očukala na jednom mestu, nije više za upotrebu [Por.] ♦ dij. var. śokńi [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    1146  ćokńit  ciocnit   учукан  ćokńit (ćokńită) (mn. ćokńiț, ćokńiće) [akc. ćokńit] (prid.) — 1. učukan, čuknut, udaren, oštećen; ulubljen ◊ n-am vasurĭ buńe, tuaće uaļiļi mi sînt ćokńiće — nemam dobre sudove, svi lonci su mi čuknuti 2. (fig.) ćaknut, koji nije baš pri sebi ◊ nu măĭ vorbĭașće kum trîabe, parke ĭe ćoknit — ne govori više razumno, kao da je ćaknut ♦ sin. lovit, pļesńit [Por.] ♦ dij. var. śokńit [Crn.] ∞ ćokńi Rudna Glava   [Vidi]
    1403  ćokńitură  ciocnitură   оштећење  ćokńitură (mn. ćokńiturĭ) [akc. ćokńitură] (i. ž.) — oštećenje na nekom predmetu nastalo čukanjem ◊ uala are ćokńitură, șî đ-aĭa nu vor s-o kumpîr — lonac ima oštećenje, i zato neću da ga kupim [Por.] ♦ dij. var. śokńitură [Crn.] ∞ ćokńi Rudna Glava   [Vidi]
    1404  ćuakă  coacă   штап  ćuakă (mn. ćuoś) [akc. ćuakă] (i. ž.) — štap sa kukom kojim se poštapaju stariji ljudi ◊ mĭarźe-n ćuakă — poštapa se ♦ sin. kîržîĭe ◊ ćuaka ĭe fakută đin bît pruost ku kîrļig, da kîržîĭa ĭe bît đi rîḑîmat, fakut frumus, đi maĭsturĭ kîržań — „ćuaka” je napravljena od običnog štapa sa kukom, a „krža” je štap za poštapanje, lepo izrađen od strane majstora „kržana” [Por.] ♦ dij. var. ćuankă (Leskovo) [GPek] (Ranovac) [Mlava] Rudna Glava   [Vidi]
    1778  ćuakńit  ciocnet   чукањ  ćuakńit (mn. ćuakńiće) [akc. ćuakńit] (i. s.) — čukanj, zvuk koji nastaje prilikom čukanja ◊ śe va lukra-n kuzńiță, nu șću, numa șćiu kă đin ćuakńitu-luĭ nu pućem sî durmim — šta li radi u kovačnici, ne znam, samo znam da od njegovih čuknjeva ne možemo da spavamo [Por.] ∞ ćokńi Rudna Glava   [Vidi]
    1393  ćunk  tub   чунак  ćunk (mn. ćunkurĭ) [akc. ćunk] (i. s.) — čunak, limena cev za peć kroz koju prolazi dim, sulundar ◊ ćunku s-a umplut đi fuńiźină, șî furuna slab îngalḑîașće — čunak je pun gareži, i furuna slabo greje [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1776  ćuok  cioc   куц  ćuok2 [akc. ćuok] (uzv.) — (onom.) kuc! kljuc! reč kojom se oponaša zvuk čukanja (udaranja čukom) ili kljucanja (udaranja kljunom) ◊ čuok-puok! — kuc-puc! ♦ sin. truonk [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1777  ćuok  cioc   футрола  ćuok3 (mn. ćuokurĭ) [akc. ćuok] (i. s.) — 1. futrola, kutija, korice; navlaka ◊ ćuok đi kuće, o kućiĭe lunguĭată, skobită-n ļiemn, pi kare kosîtuori a duso la brîu; în ĭel a țînut kuća đi askuțît kuasa — futrola za brus (vodijer), duguljasta kutija od izdubljenog drveta, koju su kosci nosili na pojasu; u njoj su držali brus za oštrenje kose ◊ ćuok đi pulă: vrodată, kînd n-a dus uoamińi izmĭańe supt śuariś, đi ĭarnă a fakut un kĭes, în kare „a-nbrakat” pula, să nu-ngĭață đi frig — nakurnjak: nekada, kada muškarci nisu nosili gaće ispod pantalona, za zimu su izrađivali jednu kesu, u koju su „oblačili” ud, da se ne smrzne od hladnoće ♦ var. ćakă 2. vrsta šiljate brade koju su puštali stariji ljudi ◊ muoșu Pîătru ku barba ćuok — čiča Pera sa šiljatom bradom [Por.] (opis) Ćuok đi pulă vrodată a fakut fata mare, șî la dat lu sokrî-su la nuntă ka un fĭeļ đi dar. L-a împļećit ka gud đi manușă, ku ață lunź đi lăturĭ, đi ļegat pista brîu. — Nakurnjak su nekada plele udavače, i darivale ga svekru na svadbi. Plele su ga kao i rukavice, sa dugim koncima sa strane, kojim se nakurnjak vezivao preko pojasa. (Kazivač: Paun Vojvodanović iz Crnajke, r. 1932, zapis: Durlić, 6. XI 2013) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3874  ćur  ciur   цурк  ćur! (uzv.) — (onom.) curk! štrc! ◊ „ćur! ćur!” faśe vîžuoĭu đi lapće în gaļată kînd sa mulg uoiļi — „curk! curk!” pravi mlaz mleka u vedru, kad se muzu ovce [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3873  ćurai  ciurui   штрцати  ćurai (ĭuo ćurîĭ, ĭel ćurîĭe) [akc. ćurai] (gl. p.) — (onom.) (ze tečnost) štrcati, izbijati u mlazu; žuboriti; teći ◊ tuamna lapćiļi gruos, numa ćurîĭe đin țîță în gaļată — ujesen mleko gusto, samo štrca iz vimena u vedro [Por.] ∞ ćur Rudna Glava   [Vidi]
    1174  ćuș  clătită   палачинка  ćuș2 (mn. ćușurĭ, akc. ćușurĭ) (i. s.) — (nutr.) a. palačinka, tanka pržena lepinja od pšeničnog brašna, mleka i jaja ◊ aĭa śe ĭe la sîrbĭ „palačinka”, la nuoĭ sa kĭamă „ćuș”, da aĭa śe nuoĭ kemăm „plaśintă”, sîrbi n-au, șî đ-aĭa plaśinta ńiś n-are nume sîrbĭesk — ono što je kod Srba „palačinka”, mi zovemo „ćuš”, a ono što mi zovemo „plačinta”, Srbi nemaju, pa „plačinta” i nema srpski naziv (zas. Blizna, s. Rudna Glava) b. vrsta duguljaste mekike (istočni deo Rudne Glave) ♦ var. ćușka (Crnajka, Tanda) ◊ ćușka sa faśe đin plamad kare ramîńe dupa śe plumađeșć pîńa — ćuška se pravi od testa koji ostaje posle mešenja hleba [Por.] ◊ ćușu faśem dîn fańină, ku kîta brînḑă: mĭastîś, puń în ćipsîĭe șî kuoś în șporĭet — palačinku pravimo od brašna sa malo sira: mesiš, staviš u tepsiju i pečeš u šporetu ◊ alta fuarmă dî ćuș sa faśe dîn fańină mistakată ku kîta apă măĭ nultă, puń brînḑă, șî ĭaĭ ku ļingura șî puń în untura kaldă-n ćigańe — druga vrsta palačinke pravi se od brašna pomešanog sa malo više vode, staviš sir, i uzmeš kašikom i staviš u tiganj sa vrelom mašću (s. Medveđica) [Hom.] ♦ dij. sin. gugońaće ◊ la nuoĭ ćuș s-a fakut așa: sparź uou, puń fańină, brînḑă, șî mĭastîś, mĭastîś, șă-l kuoś în ćigańe — kod nas su se palačinke pravile ovako: razbiješ jaje, staviš brašno, sir, i mešaš, mešaš, i pečeš ih u tiganju ◊ asta śe sîrbi kĭamă „palačinke”, n-a fuost đi bîtrîńață, a ĭeșît dupa ratu-sta ku ńamțî; ļi kĭemăm șă pi rumîńașće „palaćinkĭe” — ovo što Srbi zovu „palačinke”, nije bilo kod nas odavnina, pojavile su se posle ovoga rata sa Nemcima; zovemo ih i na vlaškom „palačinke” (Jasikovo) [GPek] ♦ dij. sin. skovĭardă (Majdanpek) [Buf.] Rudna Glava   [Vidi]
    1364  da  da   да  da1 (pril.) — da, rečca kojom se potvrđuje, odobrava; afirmacija ◊ da, așa ĭe kum tu ḑîś — da, tako je kako ti kažeš ◊ da or ba — da ili ne [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1365  da  da   дати  da2 (ĭuo dau, ĭel dîă) (gl.) — dati, davati; pružiti; predložiti; dodeliti; pokloniti; ići; udariti ◊ nu-ĭ da bań, k-îĭ dîă pi bĭare — ne daj mu novac, jer će ga dati na piće ◊ ĭ-a dat în gînd — setio se (palo mu je na pamet) ◊ s-a mîńiĭat, nu măĭ dîă pi la mińe — naljutio, više ne svraća kod mene ◊ vaka nu sa dîă la źug — krava ne prihvata jaram ◊ ĭuo am dat pi đin đal, da ĭel pi đin vaļe — ja sam išao gornjom stranom, a on donjom ◊ țîńće bińe, nu ći da — drž’ se dobro, ne daj se ◊ tare đi kap, nu sa dîă la ńima — tvrdoglav, ne sluša nikog ◊ kînd îț dau o palmă, vĭeḑ stîaļe vĭerḑ — kad ti udarim šamar, videćeš zelene zvezde [Por.] (izr.) Kînd daĭ, naĭ. — Kad daješ, nemaš. (Opomena lakomislenima da ne daju novac ili alat nevratišama.) (Zapis: Durlić) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1186  dadă  dadă   дада  dadă (mn. dađe) [akc. dadă] (i. ž.) — (srod.) (hip.) dada, naziv za stariju sestru ◊ fiva kopil, fiva fată, la suora măĭ batrînă trîabe sî ḑîkă „dadă” — bio dečak, bila devojčica, stariju sestru treba da oslovljava sa „dada” ◊ dada Mariĭa ĭe suora-mĭa măĭ mare — dada Marija je moja starija sestra ♦ (skr.) da ◊ da-Ļena a fuos’ ku doĭ ań măĭ mare đi kît mińe — da(da) Lena je bila dve godine starija od mene ♦ up. nană [Por.] ∞ ńam I - Banat
    nană, sora măĭ mare (Sărcia-Sutjeska)
    dadă (Petrovăsâla-Vladimirovac)
    leliță (Voivodinț-Vojvodinci)
    didă (Strajă-Straža, opština Vršac)
    Rudna Glava   [Vidi]
    3420  dakă  dacă   ако  dakă [akc. dakă] (vez.) — ako ◊ dakă nu va fi așa kum ḑîś tu, o să fiĭ pîkatuos pănă la muarće — ako ne bude tako kako ti kažeš, bićeš grešan do smrti ◊ dakă tatî-su nu va lasao sî sa mariće dupa baĭato-la, pî șî mumî-sa dakă va țîńa parća ku tatî-su, ĭa la urmă tot o să fugă, șî ĭar’ o să fiĭe pi plaku iĭ — ako je otac ne bude pustio da se uda za tog momka, i ako i majka bude na očevoj strani, ona će na kraju sigurno pobeći, i opet će biti po njenoj volji [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1363  dakum  dacum   дакако  dakum [akc. dakum] (pril.) — dakako, svakako, naravno ◊ dakum đi nu — kako da ne ◊ Ći duś mîńe la lukru? - Ma duk, dakum. — Ideš sutra na posao? - Idem, naravno. ♦ / da — „da” + kum — „kako” [Por.] ∞ kum Rudna Glava   [Vidi]
    1744  danț  danţ   коло  danț (mn. danțurĭ) [akc. danț] (i. s.) — 1. kolo; vrsta narodne igre u kojoj se igrači uz muziku neprestano kreću laganim koracima napred ili na desnu stranu ◊ danțu la nuoĭ s-a žukat numa pi la nunț, șî aĭa kînd nuntașî a trĭekut pin sat — danc se kod nas igrao samo na svadbama, i to kada su svatovi prolazili kroz selo ♦ sin uără 2. grupa ljudi oko vođe ◊ puartă danțu pin sat, adunat ćińerișu șî-ĭ învață să ļipîĭe la kîărț — kolovođa u selu, okupio mlade i uči ih da lupaju karte ◊ o sî va vină parințî, ș-o sî va spargă danțu — doći će vam roditelji, pa će vam rasturiti družinu ◊ s-a prins într-un danț ku iĭ — uhvatio se u isto kolo sa njima [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    862  dangă  danga   данга  dangă (mn. dănź) [akc. dangă] (i. ž.) — danga, linija, crta; urez; znak, beleg; žig ◊ dangă trasă ku pļeĭvazu — linija povučena olovkom ◊ fă o dangă ku kuțîtu pi blana-ĭa, însamnă unđe trîabe s-o taĭ — zareži nožem jednu liniju na toj dasci, označi gde treba da je presečem ◊ s-a puvestît kă turśi a tras dangă la uamiń ku fĭer ruoșu — pričalo se da su Turci žigosali ljude usijanim gvožđem ◊ vaḑuĭ ku uoki miĭ: trĭeku un zmău pi śĭerĭ, șî ramasă o dangă đi fuok în urma-luĭ — videh svojim očima: prolete zmaj nebom, i ostade vatreni trag iza njega [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2283  dar  dar   дал  dar1 (vez.) (part.) — 1. a. dal, il’, ili ◊ dar va fi așa, dar nu va fi, ńima nu puaće să șćiĭe — dal je tako, dal nije tako, niko ne može znati b. pa ◊ dar kum puaće altfĭeļ să-l fakă, kînd nu șćiĭe? — pa kako može drugačije da ga uradi, kad ne zna? 2. (upitna rečca) da li ◊ dar șćiĭe ĭel aĭa, or nu, aĭa o să veđiem — da li on to zna, ili ne, to ćemo videti 3. (part.) zar ◊ dar nu putuș tu sîngur sî vĭeḑ kî aĭa nu mĭarźe la bun? — zar ti nisi mogao sam da vidiš da to ne ide na dobro? ♦ var. dal [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    3218  darak  toc   шток  darak2 (mn. daraś) [akc. darak] (i. m.) — štok, ram na vratima ili prozoru ◊ daraku la ușă ĭe fakut đin triĭ blăń măĭ gruasă, înkeĭaće la kolțurĭ, șî prinsă đi pragu kăšî însus — štok na vratima je napravljen od tri deblje daske, spojene na krajevima, i uspravno zakovane za kućni prag ◊ în daraku ferĭeșći batuće sînt țîțîńiļi, kare țîn źamu ku stîkla — u prozorski štok uglavljene su šarke koje drže ram sa staklom [Por.] ∞ ferĭastă Rudna Glava   [Vidi]
    4164  darap  darab   комад  darap (mn. darapurĭ) [akc. darap] (i. s.) — komad, parče, ulomak; deo ◊ ĭ-a dat lu kopil numa un darap đi pîńe, kît sî nu pļaśe ku mîńļi guaļe — dali su detetu samo parče hleba, tek da ne pođe praznih ruku ◊ ļi kîntă un darap đi kînćik, șă fu đestul, k-a vaḑut điluok ku kare au trĭabă — otpevao im je samo deo pesme, i beše dosta, jer su videli s kim imaju posla ◊ a puvestît numa un darap đin povastă, kă n-a șćut măĭ mult — ispričao je samo odlomak priče, jer više nije znao ♦ sin. parśel [Por.] ♦ dij. var. darapîn (Osnić) [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    1932  darńiśiĭe  dărnicie   дарежљивост  darńiśiĭe (mn. darńiśiĭ) [akc. darńiśiĭe] (i. ž.) — darežljivost ◊ parke ĭe bolnau đi darńiśiĭe, tuot ar da đin kasă — kao da je oboleo od darežljivosti, sve bi dao iz kuće [Por.] ∞ dărui Rudna Glava   [Vidi]
    1279  daskîl  dascăl   учитељ  daskîl (mn. daskîļ) [akc. daskîl] (i. m.) — učitelj, prosvetni radnik ◊ daskulu nuostru nu ń-a lasat sî vorbim rumîńașće la șkuală; am kućeḑat sî vorbim tumu kînd am fi ažuns la kasă — naš učitelj nas nije puštao da govorimo vlaški u školi; smeli smo da govorimo tek kad bismo stigli kući [Por.] ◊ daskîlu nuostru ń-a-nvațat bińe — naš učitelj nas je dobro učio [Crn.] ♦ dij. var. oćitul [GPek] ∞ șkuală Rudna Glava   [Vidi]
    1563  datuorńik  datornic   дужник  datuorńik (mn. datuorńiś) [akc. datuorńik] (i. m.) — dužnik ◊ kînd ĭaĭ înprumut, întuarśe la vuorbă, să nu fiĭ datuorńik la ńima — kad zajmiš, vrati po dogovoru, da nikome ne budeš dužnik [Por.] ∞ dîtori Rudna Glava   [Vidi]
    1779  dărui  dărui   даровати  dărui (ĭuo dîăruĭ, ĭel dîăruĭе) [akc. dărui] (gl. p.) — darovati, dati nekome poklon ◊ nuora dîăruĭe pi suakrî-sa kînd tună măĭ întîń în kasă — snajka daruje svekrvu kad prvi put ulazi u kuću [Por.] ♦ dij. var. darui [Crn.] Rudna Glava   [Vidi]
    1780  dăruit  dăruit   дарован  dăruit (dăruită) (mn. dăruiț, dăruiće) [akc. dăruit] (prid.) — darovan, koji je primio dar, poklon ◊ lumĭa dăruită mĭarźe-nkarkată ku darurĭ — darovani ljudi idu natovareni poklonima [Por.] ♦ dij. var. daruit [Crn.] ∞ dărui Rudna Glava   [Vidi]
    3786  dăruitu  dăruială   даровање  dăruitu [akc. dăruitu] (i. m.) ● v. dăruĭală [Por.] ∞ dărui Rudna Glava   [Vidi]
    1781  dăruĭală  dăruiala   даровање  dăruĭală (mn. dăruĭeļe) [akc. dăruĭală] (i. ž.) — darovanje, deljenje darova, poklona ◊ m-am amînatat đi dăruĭala guovi la nuntă, șî ĭa s-a mîńiĭat pi mińe — zakasnio sam za darovanje mlade na svadbi, i ona sa naljutila na mene ♦ var. dăruitu [Por.] ∞ dărui Rudna Glava   [Vidi]
    1745  dinarĭ  dinar   динар  dinarĭ (mn. dinarĭ) [akc. dinarĭ] (i. m.) — 1. dinar, osnovna novčana jedinica ◊ nu ĭe skump, ma koștuaĭe numa un dinarĭ șî ḑîaśe parîaļe — nije skupo, košta me samo dinar i deset para 2. novac uopšte ◊ lukră, kă fara dinarĭ nu sa puaće — radi, jer se bez dinara ne može ◊ fara dinarĭ în pîzanarĭ — bez dinara u džepu [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    4033  dîdauorĭ  de două ori   двапут  dîdauorĭ [akc. dîdauorĭ] (pril.) — dvaput ◊ la kopil înțaļes đestul să-ĭ ḑîś odată-dîdauorĭ, șî ĭel îa la kap — razumnom detetu dovoljno je da kažeš jedanput-dvaput, i onо će zapamtiti ♦ / < đi+duauă+uorĭ [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    1349  dîmîzluk  tamazlâc   домазлук  dîmîzluk (mn. dîmîzluś) [akc. dîmîzluk] (i. m.) — 1. domazluk, odabrani primerak domaće životinje koji se ostavlja za priplod ◊ purśelo-sta nu-l taĭ, ăl las đi dîmîzluk — ovo prase ne koljem, ostavljam ga za domazluk ♦ var. dumîzluk, domîzluk [Por.] ♦ dij. var. tămăzlîk [Kmp.] ♦ dij. var. tamazlîk ◊ dakă vrĭeĭ, sî-ț dau un berbeśel đi tamazlîk — ako hoćeš, daću ti jednog ovnića za domazluk [Crn.] ♦ dij. var. dămăzluk 2. prihod domaćinstva; opšti napredak, blagostanje ◊ dămăzluku ĭe măĭ bun śe aĭ în viće, ku śe kasa dîă înainće — domazluk je sve ono najbolje što imaš od priploda, sa čime kuća napreduje (Jasikovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    3423  dîmp  dâmb   џомба  dîmp (mn. dîmpurĭ) [akc. dîmp] — 1. (geogr.) džomba, izbočina; nagli uspon; veliki nagib terena; kosina ◊ ma dubarîĭ đi pi ruată, kînd am ažuns la un pripur ku dîmp mare — sjahao sam s bicikle kad sam naišao na uspon sa velikim nagibom 2. (psih.) nagla, ishitrena ili burna reakcija ◊ tăĭnuiră frumuos, ama đintr-odată la unu ĭ-a veńit păļițîļi, șî s-a luvat prĭa đin dîmp sî sa gîlśavĭaskă — pričali su lepo, ali su jednog iznenada spopale bubice, pa su počeli naglo da se svađaju [Por.] 3. iznenadan susret ◊ mĭergînd pi padure, ńi-ntîńirăm în dîmp, đ-odată ńi gasîrăm pĭept în pĭept — idući šumom, sretosmo se iznenada, odjednom se nađosmo licem u lice (Jasikovo) [GPek] Rudna Glava   [Vidi]
    3216  dîraśi  dărăci   гребенати  dîraśi (ĭuo dîraśesk, ĭel dîraśașće) [akc. dîraśi] (gl. p.) — grebenati, češljati vunu grebenom ◊ lîna sa dîraśașće ku daraku — vuna se češlja grebenom [Por.] ♦ dij. var. daraśi [Crn.] ∞ daraśi Rudna Glava   [Vidi]
    1351  dîraśiță  drăcilă ?   притискавац  dîraśiță (mn. dîraśiț) [akc. dîraśiță] (i. ž.) — (ent.) pritiskavac, osica (? Poloster gallica) ◊ dîraśiță ĭe o guangă mikă, ńagră, ku ăripĭ ka muska, ńiś albină, ńiś vĭaspĭe, kare vara, pin zapușală, kînd ći trĭaśe apa, sa bagă supt kimĭașă, șî uomu kînd śarkă ku mîna s-o skuată, or s-omuare, ĭa-l muśkă așa đi rîău đi-ĭ sa-mpare kî l-a-nbrukat ku fĭer fĭerbinće — pritiskavac je mala buba, crna, sa krilcima kao muva, ni osa, ni pčela, koja leti, kada je zapara, kad te probije znoj, ulazi pod košulju, i čovek kada pokuša rukom da je izvadi ili ubije, ona ga ujede tako gadno da mu se čini da su ga uboli vrelim gvožđem (Rudna GLava) ♦ dij. var. dalaśița ◊ dalaśița mușkă numa pĭ-aĭ ļenuoș, k-aĭ vrĭańiś lukră, miśkă tuoata vrĭamĭa, șî muska-ĭa nu puaće sî sa prindă đi iĭ — pritiskavac ujeda samo lenjivce, jer vredni ljudi rade, mrdaju sve vreme pa ta muva ne može da se uhvati za njih (Debeli Lug) [GPek] (kom.) Pritiskavac je naziv za ovaj insekt kod Srba u okolini Golupca [Bran.] (kaz. Janković), kao i u Stigu, Braničevu i Požarevačkoj Moravi (kaz. D. Jacanović); u Lužnici (selo Bežište, Bela Palanka) insekt zovu zuna (akc. na „a”, kaz. Jovica Ćirić), u crnorečkim selima Jablanici, Mirovu i Ilinu zovu je pritiska (zapis: F. Paunjelović). Reč je o jednoj vrsti zolje (vespa vulgaris) koja živi u zemlji i pada na kožu čoveka da pije znoj, i tada ne ujeda, već ujeda samo kada se pipne, odnosno pritisne. Exp: Durlić, 2012.

    POREČKA REKA [Por.]
    dîraśiță (Rudna Glava)
    dălăćiță (Tanda)
    dălaśiță (Topolnica)

    GORNJI PEK [GPek]
    dîlaśiță (Jasikovo)
    dalaśiță (Debeli Lug)

    CRNA REKA
    draśiță (Osnić, Lubnica, Gamzigrad, Šarbanovac, Valakonje)
    dărăśiță (Krivelj)

    ZVIŽD [Zvizd]
    draśiță (Voluja)

    HOMOLJE [Hom.]
    dîlaśița (Laznica)
    Rudna Glava   [Vidi]
    3217  dîraśit  dărăcit   огребан  dîraśit (dîraśită) (mn. dîraśiț, dîraśiće) [akc. dîraśit] (prid.) — (za vunu) ogreban, očešljan, očišćen grebenom ◊ lîna ĭe dîraśită bun kînd muĭarĭa o trĭaśe đi măĭ mulće uorĭ pin darak — vuna je dobro očešljana kad je žena više puta provuče kroz greben [Por.] ♦ dir. var. daraśit [Crn.] ∞ daraśi Rudna Glava   [Vidi]
    3355  dîrdaĭală  dârdâială   дрхтање  dîrdaĭală (mn. dîrdaĭaļe) [akc. dîrdaĭală] (i. ž.) — 1. (med.) drhtanje, trešenje tela ◊ s-a pus frigu pi ĭel, șî la prins o dîrdaĭală đ-a trîmurat tuot ka kînd la zgîndîrat śińiva ku mîńiļi — prehladio se, i uhvatilo ga je neko drhtanje da se sav tresao, kao da ga je neko drmao rukama 2. (kor.) način igranja u kolu zvanog „drdavka” ◊ dîrdaku a žukat numa aăĭa kare a șćut să fakă pănă žuakă dîrdaĭală đin tuotă pućarĭa, șî s-o țînă mult — drdavku su igrali samo oni koji su umeli da dok igraju izvedu drhtanje celog tela, i to dugo da izdrže [Por.] ∞ dîrdai Rudna Glava   [Vidi]
    1213  dîrdaku  dârdacu ?   дрдавка (коло)  dîrdaku (mn. dîrdaśе) [akc. dîrdaku] (i. s.) — (kor.) drdavka, vrsta starinske vlaške igre u kolu u kojoj se igrači tresu dok igraju ◊ măĭ frumuos, da șî măĭ đies, dîrdaku a žukat vrun muoșu Bîrlan, șî đi aĭa la poļikrit „źuoku lu Bîrlan” — najlepše, a i nejčešće, drdavku je igrao neki čiča Brlan, pa su ga zato nazvali „Brlanovo kolo” [Por.] ∞ dîrdai Rudna Glava   [Vidi]
    2846  dîrîma  dărâma   кресати  dîrîma (ĭuo darîm, ĭel darîmă) [akc. dîrîma] (gl. p. ref.) — kresati grane drveta, okresivati ◊ kînd vi dîrîma la viće, nu taĭa la gruoș întrĭeź — kad budeš kresao lisnik za stoku, nemoj seći cela stabla [Por.] ∞ darîma Rudna Glava   [Vidi]
    1391  dîrkă  dârcă   идиот  dîrkă (mn. dîrś) [akc. dîrkă] (i. m.) — 1. (za karakter) idiot, težak čovek ◊ o dîrkă đi uom, nu sa dă ku ńima, nu sufîră pi ńima, ponćur, uom ku narau rău șî grĭeu — idiot od čoveka, ne slaže se ni s kim, ne podnosi nikog, namćor, čovek koji ima lošu i tešku narav [Por.] 2. odevni predmet, komad odeće ◊ aĭ putut sî ĭaĭ vro dîrkă pi ćińe, sî nu-ngeț đi frig — mogao si da obučeš nešto, da se ne smrzavaš ◊ sluga-ș luvîă dîrśiļi, șî să dusă đi la nuoĭ — sluga uze svoju odeću i ode od nas [Crn.] ♦ / (skr.) < dîrkĭelă Rudna Glava   [Vidi]
    2282  dîrkĭelă  dârchelă   дртина  dîrkĭelă (mn. dîrkĭeļe) [akc. dîrkĭelă] (i. ž.) — drtina, drkela, mrcina ◊ nu-m pare rău kă l-am vindut la kasapu, kalu-la a fuost o dîrkĭelă batrînă — nije mi žao što sam ga prodao kasapinu, taj konj je bio matora mrcina ◊ baba ĭe vrĭańika, da muoșu ĭe o dîrkĭelă đi uom — baba je vredna, a deda je drtina od čoveka ♦ var. dîrkelă ♦ sin. žîguare [Pom.] ∞ dîrkă Rudna Glava   [Vidi]
    1392  dîrlugă  dârlugă   сиромах  dîrlugă (mn. dîrluź) [akc. dîrlugă] (i. m.) — siromah, čovek bez imovine ◊ dîrlugă ĭe uom sărăkaśuos, fara ńimika — drluga je siromašan čovek, bez ičega ♦ up. dîrļuanță [Por.] ♦ dij. var. dîrluagă [Mlava] (izr.) Slugă la dîrlugă. — (dosl.) Sluga kod siromaška. (kom.) Rad bez naknade, jer poslodavac nema čime da plati, takođe i izraz za beskoristan rad uopšte. (kaz. B. Paunović, zapis: Durlić, Rudna Glava, 2012.) [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2280  dîrpeļi  dârpeli   дрпити  dîrpeļi (ĭuo dîrpeļiesk, ĭel dîrpeļiașće) [akc. dîrpeļi] (gl. p.) — drpiti, drapati, krasti, čerupati; odrati ◊ ma dîrpeļiră oțomańi, nu-m lasară ńimika — odraše me lopovi, ne ostaviše mi ništa [Por.] Rudna Glava   [Vidi]
    2281  dîrpeļit  dârpelit   одран  dîrpeļit (dîrpeļită) (mn. dîrpeļiț, dîrpeļiće) [akc. dîrpeļit] (prid.) — (fig.) odran od strane lopova; pokraden ◊ ku atîta furaluk în lume, kum să nu fiĭ dîrpeļit đin tuaće părțîļi — sa tolikim lopovlukom, kako da ne budeš odran sa svih strana [Por.] ∞ dîrpeļi Rudna Glava   [Vidi]
    1347  dîrpĭelă  dârpelă   дрипац  dîrpĭelă (mn. dîrpĭeļ) [akc. dîrpĭelă] (i. ž.) — dripac; besposličar, lopov; čovek lošeg karaktera ◊ dîrpĭelă, minśinuos șî oțoman, așa ĭe ĭel — dripac, lažov i lopovčina, takav je on ♦ sin. țuapă [Por.] ∞ dîrpeļi Rudna Glava   [Vidi]
    1216  dîrpońa  dârponia   гребати  dîrpońa (ĭuo dîrpuon, ĭel dîrpuańe) [akc. dîrpońa] (gl.) — (onom.) 1. grebati, strugati, drljati; škripati; turpijati ◊ n-a strîns ruata kalumĭa, ș-akuma ĭa numa dîrpuańe kînd ažunźe đi kuotur la kar — nije zategao točak dobro, pa sad on samo struže kada dotakne sanduk na kolima 2. češati se, drapati se ◊ śe ći dîrpuoń atîta, sî nu fiĭ rîńuos? — što se češeš toliko, da nisi šugav? [Por.] ♦ / < dîrp!, dîrpo! < (augm.) drr! (exp. Durlić) ∞ drr! Rudna Glava   [Vidi]
    1217  dîrpońală  dârponeală ?   гребање  dîrpońală (mn. dîrpońaļe) [akc. dîrpońală] (i. ž.) — (onom.) 1. grebanje, struganje, drljanje; škripanje; turpijanje ◊ s-auđe-n puod o dîrpońală — na tavanu sečuje neko grebanje 2. češanje ◊ ma rupsăĭ đi dîrpońală, șî ĭară ma manînkă — odrao sam se od češanja, i opet me svrbi [Por.] ∞ dîrpońa Rudna Glava   [Vidi]
    1208  dîrză  dârză   одећа  dîrză [akc. dîrză] (i. ž.) — odeća a. iznošena, pocepana, odrpana odeća; dronjciam fuost sarak, n-am avut țuaļe nuoĭ, numa-m mĭers în ńiśći dîrză — bio sam siromah, nisam imao novo odelo, nego sam išao u nekim dronjcima ♦ sin. rîză, trĭanță, zdrĭanță [Por.] b. (zast.) devojačka sprema, odeća koju je mlada unosila u mladoženjin dom na dan svadbe; dar ◊ dîrză a kuprins țuaļiļi đi purtat, kapatîńe, așćernut șî astrukamînt — devojačka sprema je obuhvatala radnu odeću, jastuke, prostirku i pokrivače [Crn.] ◊ la nuntă, guovĭa a skuos dîrzîļi a iĭ tuaće, să ļi vadă lumĭa — na svadbi, mlada je iznosila sve svoje darove, da ih ljudi vide [GPek] Raspînđitu vuorbi

    KRAJINA [Kmp.]
    nepoznato: Dupljana,

    PADURENI [Pad.]
    Jabukovac, Plamna, Malajnica

    POREČ [Por.]
    nepoznato: Topolnica
    dronjci, stara odeća: Rudna Glava, Crnajka, Tanda

    GORNJI PEK [GPek]
    mladini darovi: Jasikovo, Leskovo

    CRNA REKA [Crn.]
    mladini darovi: Topla, Bučje, Bor, Osnić

    MLAVA [Mlava]
    mladini darovi: Rašanac, Ranovac

    ZVIŽD [Zvizd]
    mladini darovi: Duboka

    HOMOLJE [Hom.]
    dronjci, stara odeća: Medveđica

    ĆUPR. MORAVA [Mor.]
    dronjci, stara odeća: Beljajka

    STIG [Stig]
    nepoznato: Rečica
    Rudna Glava   [Vidi]
    1280  dîskaļiță  dăscăliță